Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλέξης Τσίπρας’

Ο κουμπαράς της κουμπάρας

Posted by sarant στο 12 Απρίλιος, 2017

Την έκφραση μας τη θύμισε τις προάλλες ο Αλέξης Τσίπρας, στις κοινές δηλώσεις που έκανε μαζί με τον Ντόναλντ Τουσκ. Εκφράζοντας τη δυσφορία του για την καθυστέρηση στο κλείσιμο της αξιολόγησης, είπε: «Και επειδή εδώ δεν παίζουμε ένα παιχνίδι όπως παίζαμε μικροί τις κουμπάρες, εδώ παίζουμε με το μέλλον ενός ολόκληρου λαού, αυτό πρέπει να σταματήσει».

Πολλοί αναρωτήθηκαν πώς άραγε θα απέδωσε τη φράση ο διερμηνέας -αλλά βέβαια δεν υπάρχει λόγος να μεταφραστεί κατά λέξη μια ιδιωματική έκφραση. Ένας καλός διερμηνέας έχει κάμποσες εναλλακτικές λύσεις -ίσως το απλούστερο για τη φράση του Τσίπρα να είναι αυτό που αναφέρθηκε στη σχετική συζήτηση στη Λεξιλογία, από την οποία έχω αντλήσει κάποια πράγματα: We will not tolerate games being played at the expense of the Greek people… Όσο για το αγγλικό αντίστοιχο της έκφρασης γενικά, το «δεν παίζουμε τις κουμπάρες» μπορεί να αποδοθεί με κάτι σαν «let’s stop kidding each other», που το λέει κι ένα τραγούδι.

Κατά σύμπτωση, η έκφραση είναι μία από τις 1001 εκφράσεις που εξετάζω στο βιβλίο μου «Λόγια του αέρα«, αν και εκεί τη λημματογραφώ υπό μορφή ερώτησης: «Τις κουμπάρες θα παίξουμε;» και απλώς αναφέρω την άλλη μορφή. Η ερώτηση βέβαια είναι ρητορική: υπονοεί ότι τα πράγματα είναι σοβαρά, δεν σηκώνουν επιπολαιότητες.

Είτε ως ερώτηση, είτε ως δήλωση (και σε πρώτο πρόσωπο: «εγώ δεν παίζω τις κουμπάρες» = δεν αστειεύομαι) η φράση επικρίνει την ανώριμη αντιμετώπιση σοβαρών θεμάτων, αφού συγκρίνει την αντιμετώπιση αυτή όχι απλώς με ένα παιδικό παιχνίδι αλλά, επιπλέον, με ένα κατεξοχήν κοριτσίστικο παιχνίδι -βέβαια τα κορίτσια είναι σε γενικές γραμμές πολύ ωριμότερα από τα συνομήλικά τους αγόρια, αλλά αυτό η σύμβαση της πατριαρχικής κοινωνίας το προσπερνάει αγέρωχα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 156 Σχόλια »

Λαζαρομεζεδάκια

Posted by sarant στο 8 Απρίλιος, 2017

Σάββατο του Λαζάρου σήμερα. Τα περυσινά αντίστοιχα μεζεδάκια, τα είχα πει «Μεζεδάκια του Λαζάρου», οπότε φέτος που και πάλι το Σάββατο του Λαζάρου πέφτει Σάββατο ο τίτλος αλλάζει ελαφρά.

Και ξεκινάμε με ένα καθυστερημένο πρωταπριλιάτικο. Από το ιστολόγιο μιας Αμερικανίδας αρχαιολόγου, άρθρο για τη συγκλονιστική ανακάλυψη πήλινων πινακίδων με κείμενο στη Γραμμική Β στο κέντρο της Αθήνας, όπου περιγράφεται ένα περίεργο έθιμο των Μυκηναίων, να λένε εξωφρενικά ψέματα την πρώτη μέρα του τέταρτου μήνα. Το όνομα του διευθυντή των ανασκαφών, Ηλίθιος Απριλίου, μετάφραση του April Fool, ίσως να μην ήταν τόσο φανερό για τους μη ελληνόφωνους αναγνώστες.

* Το επόμενο μεζεδάκι δεν είναι φρέσκο, αλλά διατηρεί την αξία του. Τη φωτογραφία την τράβηξε φίλος του ιστολογίου στο Πήλιο τον Οκτώβριο -και αποτελεί παράδειγμα άχρηστων εισαγωγικών, εκτός βέβαια αν ο ιδιοκτήτης έχει κανένα τσιχουάχουα και σαρκάζει.

* Ένα προφορικό, τώρα, που το αναφέρω χωρίς τεκμηρίωση, όπως το είδα σε σχόλιο φίλου.

Ρεπόρτερ του Σκάι είπε «οι γονείς είχαν υποσχεθεί απ’ τον δήμο» (να τους φτιάξει νέο σχολείο).

Πρόκειται για το γνωστό ζητηματάκι με τα αποθετικά ρήματα μέσης φωνής αλλά ενεργητικής διάθεσης. Πολύ συνηθισμένο παράδειγμα είναι οι μετοχές «που διαπραγματεύτηκαν».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , | 143 Σχόλια »

Ομπαμεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Νοέμβριος, 2016

Τη βδομάδα που μας πέρασε είχαμε την επίσκεψη του Μπαρακ Ομπάμα, που επηρέασε αναλόγως και το σημερινό πολυσυλλεκτικό μας άρθρο. Και όπως το πρόγραμμα ιατροφαρμακευτικής κάλυψης που προώθησε ο Ομπάμα στις ΗΠΑ ονομάστηκε Obamacare, έτσι και τα μεζεδάκια τα σημερινά θα μπορούσαμε να τα πούμε Ομπαμαμεζεδάκια, που λόγω απλολογίας γίνεται «Ομπαμεζεδάκια».

podiaΆλλωστε, αρκετά από τα μεζεδάκια μας σχετίζονται άμεσα με την επίσκεψη του Αμερικανού Προέδρου, που έδωσε τροφή για άφθονα εύθυμα διαδικτυακά σχόλια, μιμίδια και φωτοσοπιές σαν αυτήν αριστερά -παρεμπιπτόντως, πριν από μερικές δεκαετίες ένα στερεότυπο που υπήρχε για τους Αμερικανούς ήταν πως βάζουν τα πόδια επάνω στο τραπέζι.

Από γλωσσική άποψη, το πιο ενδιαφέρον ομπαμεζεδάκι είναι ο θόρυβος που έγινε για τον ενικό αριθμό που χρησιμοποίησε ο Αλέξης Τσίπρας απευθυνόμενος στον Μπάρακ Ομπάμα, και που προκάλεσε έκπληξη σε πολλούς.

Για παράδειγμα, είπε «Είναι μεγάλη μας χαρά και τιμή, που επέλεξες την Ελλάδα ως έναν από τους σταθμούς του τελευταίου ευρωπαϊκού ταξιδιού σου» (στο 0.17 εδώ). Ομολογώ ότι δεν το βλέπω για απρέπεια, αλλά μάλλον ένδειξη θερμής οικειότητας, αλλά βέβαια το βασικό είναι ότι ο Τσίπρας μιλούσε στα ελληνικά και τα λόγια του μεταφράζονταν από διερμηνέα, οπότε η όποια απόχρωση (είτε απρέπεια είτε οικειότητα) χάθηκε στη μετάφραση.

(Κάποτε, είχα το αντίθετο πρόβλημα. Όταν μετέφραζα ένα μυθιστόρημα από τα αγγλικά, υπήρχε μια σκηνή όπου ένας άντρας και μια γυναίκα που είναι σχεδόν άγνωστοι αρχίζουν να συζητούν κάτι επαγγελματικό.  Στην εξέλιξη της σκηνής, και αφού γίνουν εκμυστηρεύσεις και τα λοιπά, αρχίζουν να φιλιούνται. Στο αγγλικό κείμενο, ο διάλογος είναι συνεχώς με το you. Στην ελληνική μετάφραση, στην αρχή θα μιλάνε στον πληθυντικό και στο τέλος στον ενικό -και πρέπει να αποφασίσεις σε ποιο σημείο θα κάνεις το πέρασμα από το ‘εσείς’ στο ‘εσύ’).

* Εμένα περισσότερο με παραξένεψε η αμερικάνικη προφορά που φάνηκε να έχει ο Αλέξης Τσίπρας κάποιες στιγμές καθώς μιλούσε (ελληνικά, βέβαια). Το παθαίνω κι εγώ όταν μιλάω πολύ ώρα με Κύπριο ή Δωδεκανήσιο να γίνεται ένρινη η προφορά μου, αλλά και πάλι είναι παράξενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 241 Σχόλια »

Κορδέλες και κορδελάκια

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2016

Εγκαινιάστηκε τις προάλλες ένα τμήμα της Ολυμπίας οδού στο Κιάτο, ενός έργου που παραμένει ημιτελές εδώ και χρόνια, με αποτέλεσμα να πληρώνουμε όχι ευκαταφρόνητα διόδια για μια διαδρομή που εύστοχα έχει χαρακτηριστεί «σκοτώστρα».

Η σχετική τελετή έγινε με παρουσία του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και στην ανακοίνωσή της, η Νέα Δημοκρατία επισήμανε ότι o πρωθυπουργός «έκοψε μία ακόμη κορδέλα ενός έργου που ξεκίνησε επί Κυβέρνησης Κ. Καραμανλή«.

Είναι βέβαια προνόμιο των υπουργών και των πρωθυπουργών να κόβουν κορδέλες όταν εγκαινιάζουν έργα ή τμήματα έργων, και ανάλογες κορδέλες είχε κόψει και η κυβέρνηση Σαμαρά, όταν ήταν τρικομματική, αλλά επειδή εμείς εδώ λεξιλογούμε θα σταθούμε, ακριβώς, σε αυτή τη λέξη, την κορδέλα.

Λέμε «ο υπουργός έκοψε την κορδέλα» και εννοούμε την ταινία που υπάρχει στην είσοδο του έργου που εγκαινιάζεται. Κόβοντας την κορδέλα, παραδίδει το έργο σε χρήση, ας πούμε. Δεν ξέρω αν ο Αλέξης Τσίπρας όντως πήρε ψαλιδάκι και έκοψε την ταινία, αλλά έχω δει σε άλλα εγκαίνια να εκτελείται αυτό το τελετουργικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 152 Σχόλια »

Αιματοκυλισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 16 Ιουλίου, 2016

latuffΚαι πώς αλλιώς να τα πούμε, ύστερα από το καινούργιο μακελειό που αιματοκύλησε τη Νίκαια προχτές το βράδυ, όταν ένας τρελαμένος τζιχαντιστής που οδηγούσε νοικιασμένο φορτηγό-ψυγείο παραβίασε τις μπάρες και έπεσε πάνω στο πλήθος που είχε μαζευτεί στην παραλιακή Προμενάντ ντεζ Ανγκλέ, τον περίπατο των Άγγλων, αυτή την «επιτομή της νωχέλειας, της χαλαρότητας και της κατανίκησης του άγχους» (αντιγράφω τον χαρακτηρισμό από τον δημοσιογράφο Γιάννη Ανδρουλιδάκη), σκορπίζοντας τον πανικό και τον θάνατο, με 84 νεκρούς και αρκετούς σοβαρά τραυματίες την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές. Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στη χώρα, που είχε προαναγγελθεί ότι δεν θα παρατεινόταν, τώρα παρατείνεται για τρεις ακόμα μήνες, ενώ η Μαρίν Λεπέν ανοίγει σαμπάνιες.

Θα μπορούσα να μη βάλω άρθρο, έτσι παράταιρα που θα φαντάζουν τα αστειάκια και τα μαργαριτάρια σε μια μέρα πένθους -αλλά δεν θέλω να χαλάσω το σερί των αδιάλειπτων δημοσιεύσεων. Καταλαβαίνω όμως ότι η συζήτηση στα σχόλιά σας δεν θα περιοριστεί στα μεζεδάκια αλλά, αναπόφευκτα, θα πιάσει όχι μόνο το έγκλημα της Νίκαιας αλλά και την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, ένα γεγονός της εντελώς τελευταίας στιγμής, χτεσινοβραδινό.

Οπότε, μεζεδάκια, έστω και με πικρή γεύση.

* Και ξεκινάω με έναν ενοχλητικό ευπρεπισμό που μας έρχεται από τη λεβεντογέννα Κρήτη. Σε ρεπορτάζ για ένα μικροσυμβάν της καθημερινής ταλαιπωρίας, ένα αυτοκίνητο που ο ιδιοκτήτης του το άφησε εδώ και μερικές μέρες σε έναν κυκλοφοριακό κόμβο με αποτέλεσμα να προκαλεί μποτιλιάρισμα, ο πολίτης που καταγγέλλει το συμβάν γράφει «εδώ και 4 ημέρες … παραμένει παραιτημένο ένα αυτοκίνητο» και ο δημοσιογράφος ίσως επιδοκιμάζει αφού βάζει στον τίτλο «Κομφούζιο από το… παραιτημένο αυτοκίνητο», εκτός κι αν τα αποσιωπητικά εκληφθούν ως ειρωνεία για τον ευπρεπισμό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 277 Σχόλια »

Μεζεδάκια του Λαζάρου

Posted by sarant στο 23 Απρίλιος, 2016

Σαββάτο του Λαζάρου σήμερα, οπότε είναι εύκολο να βρω τίτλο για τα μεζεδάκια τούτης της εβδομάδας -το περίεργο είναι πώς δεν έτυχε να χρησιμοποιήσω προηγουμένως τον τίτλο αυτόν, αν και πριν από τρία χρόνια είχαμε «Μεζεδάκια των Βαϊων». Να ευχηθώ χρόνια πολλά στον φίλο μου τον Λάζαρο, αν διαβάζει, και να σας θυμίσω ότι πριν από δυο-τρεις μήνες είχαμε δημοσιεύσει ένα χρονογράφημα του Γιώργου Κοτζιούλα για τα «λαζαρούδια«, ένα έθιμο σχετικό με τη σημερινή μέρα. Πάντως, και ανεξάρτητα από τον Λάζαρο, το σημερινό πιάτο θα είναι κάπως ελαφρύ -ας πούμε ότι ετοιμαζόμαστε για τη μεγαλοβδομαδιάτικη νηστεία. Απεργούσαν και οι δημοσιογράφοι και ξεμείναμε από πρώτη ύλη.

* Και ξεκινάμε με μια περίπτωση γλωσσικών μουστακιών. Στη γλώσσα των εφημερίδων μας, αλλά και της δημόσιας διοίκησης, κάθε λαϊκή λέξη αποφεύγεται, κι έτσι η βάρκα, η ξύλινη βάρκα που χρησιμοποιούν οι πρόσφυγες για να περάσουν στα ελληνικά νησιά, αναβαθμίστηκε σε λέμβο, λες κι αυτό την προφυλάσσει από το να βουλιάξει. Και βέβαια, πότε-πότε η λέμβος παθαίνει ό,τι έχουν πάθει κι άλλα θηλυκά σε -ος, δηλαδή γίνεται αρσενική ή ουδέτερη στο γένος, και όχι σε τίποτα τυχαίους ιστοτόπους αλλά σε κοτζαμάν Βήμα:

Στην περισυλλογή 41 προσφύγων, που επέβαιναν σε ξύλινο λέμβο, προχώρησε το βράδυ του Σαββάτου φορτηγό πλοίο, 95 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά της Πύλου

Είναι άραγε το λέμβο ή ο λέμβος; Πάντως, πιο κάτω η λέμβος ξαναβρίσκει το φύλο της, αφού γίνεται λόγος για «ακυβέρνητη λέμβο». Πιο σουρεαλιστικά, στο in.gr διαβάζουμε για «ακυβέρνητη ξύλινο λέμβο.

* Μένουμε στο θηλυκό γένος και στα βάσανά του, και προχωράμε σε έναν βασικό τροφοδότη των άρθρων μας -εννοώ τον αγγελόμορφο Τάκη Θεοδωρόπουλο (από τότε που αποκάλεσε «πιθηκόμορφο» τον Ai WeiWei, είπα να τον αποκαλώ έτσι), ο οποίος σε πρόσφατη χυδαία επιφυλλίδα του ζήτησε συγνώμη που χρησιμοποίησε τον έμφυλο τύπο «βουλεύτρια», που του φαίνεται άκομψος. Ο ίδιος στον τίτλο του άρθρου χρησιμοποιεί τον τύπο «η αριστοκράτις», διότι ένας αριστοκράτης δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει πια τον τύπο «αριστοκράτισσα» από τη στιγμή που τον έχουν μιάνει διάφοροι λαϊκοί.

* Άκουσα και ένα κομμάτι από τη συζήτηση προ ημερησίας διατάξεως στη Βουλή αλλά δεν εντόπισα γλωσσικά μαργαριτάρια, εκτός από το «δεν επιδέχεται καμίας αμφισβήτησης» που το είπε δύο φορές ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Μάλλον δεν μας διαβάζει, διότι νομίζω πως το έχει ξαναπεί και το έχουμε ξανασχολιάσει: το «επιδέχομαι» συντάσσεται με αιτιατική. Αυτό που ίσως μπερδεύει τον Κούλη είναι το «είμαι ανεπίδεκτος», το οποίο βέβαια συντάσσεται με γενική.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, Θηλυκό γένος, Λατινογραφές, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ντοκουμέντα | Με ετικέτα: , , , , | 213 Σχόλια »

Μεζεδάκια του Ευαγγελισμού

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2016

Και τα λέμε έτσι διότι γράφονται ανήμερα της 25ης Μαρτίου -αλλά εσείς βεβαίως θα τα διαβάσετε την επόμενη μέρα. Αν θέλαμε να κυριολεκτήσουμε, τα καθαυτό μεζεδάκια της ημέρας είναι ο μπακαλιάρος σκορδαλιά και η παντζαροσαλάτα, για τα λεξιλογικά των οποίων έχουμε μιλήσει μόνο κατά το ένα τρίτο, εδώ.

Και ξεκινάμε με ένα πρωθυπουργικό μεζεδάκι, αλιευμένο από πρόσφατη συνέντευξη τύπου του πρωθυπουργού, που δόθηκε μετά την υπογραφή της προβληματικής (και ήδη, μετά τα γεγονότα των Βρυξελλών, μετέωρης) συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας. Διαβάζουμε λοιπόν ότι: «Κι εκεί η Τουρκία δεσμεύεται να άρει τα προσχώματα που μέχρι στιγμής θέτει, ώστε η επιχείρηση του ΝΑΤΟ να είναι ουσιαστική και αποτελεσματική».

Λέξη «προσχώματα» υπάρχει (αν πολύ συχνότερα χρησιμοποιούμε τις προσχώσεις), όμως εδώ εννοούνται τα «προσκόμματα», τα εμπόδια.

Πρέπει όμως το μαργαριτάρι να χρεωθεί στον Αλέξη Τσίπρα ή σε κάποιον υπεύθυνο της απομαγνητοφώνησης; Χωρίς καμιά διάθεση να κάνω τον δικηγόρο του πρωθυπουργού, νομίζω πως ο ίδιος λέει «προσκόμματα» -ακούστε τον κι εσείς, περίπου στο 12.25 του βιντεακιού, και γνωμοδοτήστε.

Αξίζει ίσως αρθράκι για το συχνό αυτό λάθος, που το έχουμε συζητήσει εδώ κάμποσες φορές (π.χ. το 2010) αλλά προς το παρόν καλόν είναι έστω και εκ των υστέρων οι υπεύθυνοι του πρωθυπουργικού ιστότοπου να κάνουν τη διόρθωση ώστε να μην επισημοποιείται το μαργαριτάρι. Προσκόμματα, είπαμε.

epatis* Ένα φοβερά γουστόζικο ορθογραφικό λάθος σε τουίτ του Κόκκινου 105.5 κάνει λόγο για επιφυλάξεις της Ήπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ (στην ιστοσελίδα το λάθος διορθώθηκε).

Το χαρακτήρισα γουστόζικο επειδή δίνει λαβή για μποστικά λογοπαίγνια, με τα ήπατα αξιώματα και την… κύρωση του ύπατος. Έχουμε και ρίμα: Και είπα της, της ήπατης…

* Λεπτομέρεια ίσως. Φίλος παραπονιέται για τη φράση «Κάτω από την κουβέρτα των φρέσκων κεφαλαίων τα ρήγματα των ελληνικών τραπεζών παραμένουν», από άρθρο του Εκόνομιστ, όπως μεταφράστηκε από συντάκτη του Press Project. Το πρωτότυπο είναι: «But beneath the cushion of fresh capital, cracks remain.»

Εντάξει, εγώ θα έβαζα «κάτω από το μαξιλαράκι» και, κυρίως, «παραμένουν ρωγμές» -τα ρήγματα παραείναι μεγάλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 97 Σχόλια »

Πώς αλλάζουν και πάλι τα φώτα;

Posted by sarant στο 6 Ιανουαρίου, 2016

Χτες κανένα  παιδάκι δεν μας χτύπησε το κουδούνι για κάλαντα στο σπίτι. Στο κέντρο της Αθήνας που πήγα αργότερα, είδα μερικά παιδιά να τα λένε -ή τουλάχιστον να επιχειρούν να τα πουν, όπως εκείνο το συνεσταλμένο κοριτσάκι που μπήκε στο καφενείο όπου κουβέντιαζα μ’ έναν φίλο μου, ρώτησε δειλά «Να τα πω;» και έκανε μεταβολή πριν καλά-καλά περάσει χρονικό διάστημα αρκετό ώστε η σιωπή να θεωρηθεί άρνηση. Πάντως, η καλαντιστική κίνηση ήταν εμφανώς μικρότερη από τις παραμονές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, αν και -απ’ ό,τι θυμάμαι- υπάρχουν παιδιά που τα λένε και ανήμερα.

Εγώ πάντως ποτέ δεν είπα τα κάλαντα των Φώτων όταν ήμουν παιδί, ενώ τα άλλα τα έλεγα κανονικά. Θυμάμαι μια φορά, καθώς ήμασταν στο σπίτι του φίλου μου του Κώστα και γεμάτοι έξαψη μοιράζαμε τις εισπράξεις από την πρωτοχρονιάτικη εξόρμηση, ρώτησα «Θα τα πούμε και τα Φώτα;» «Όχι», μου απάντησε εκείνος, «μόνο τα φτωχά παιδιά τα λένε τα Φώτα, λέει η μητέρα μου».

Δεν ξέρω πώς γίνεται ή πώς γινόταν στα νησιά ή σε άλλα θαλασσινά μέρη με το ρίξιμο του Σταυρού, αλλά στην Αθήνα τα Φώτα, τα Θεοφάνια για να τα πούμε επίσημα, είναι γιορτή κάπως περιφρονημένη, έτσι όπως έρχεται στο ξεφούσκωμα του εορταστικού δωδεκάμερου, όταν όλοι έχουν κορεστεί. Μάλιστα, δεν είναι καν υποχρεωτική αργία όπως δεν παραλείπει να τονίζει ένας φίλος μου μηχανικός σε εργοστάσιο, ο οποίος κάθε χρόνο δουλεύει κανονικότατα στις 6 του Γενάρη.

Τόσον καιρό δεν έχω γράψει άρθρο για τα λεξιλογικά ή τα λαογραφικά των Φώτων -λογάριαζα να το κάνω σήμερα, αλλά κάτι έκτακτο που μου έτυχε με εμπόδισε. Οπότε, μετά την εισαγωγή, συνεχίζω με ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει εδώ τέτοια μέρα πριν από τέσσερα χρόνια, το οποίο έχει ως θέμα του όχι τα Φώτα, παρά τα φώτα -και μάλιστα εκείνα που (μας τα) αλλάζουν.

Τι εννοώ; Δεν πρόκειται να αναφέρω τις αμέτρητες παραλλαγές του ανέκδοτου που λέει πόσοι χρειάζονται για να αλλάξουν μια λάμπα, ούτε βέβαια να σας δώσω ηλεκτρολογικές συμβουλές (τα μαστορέματα δεν είναι το φόρτε μου) αλλά σκοπεύω να εξετάσω τη φράση «του άλλαξα τα φώτα». Καθώς σήμερα έχουμε τα Φώτα η φράση είναι κάπως επίκαιρη, και μάλιστα την είδα ήδη να χρησιμοποιείται σε λογοπαίγνιο. Επειδή, όπως λέγεται, ο πρωθυπουργός δεν θα πάει σήμερα στην τελετή των Θεοφανίων στον Πειραιά για να μην συναντήσει τον αγιατολάχ Σεραφείμ που έκανε τις γνωστές δηλώσεις για το Σύμφωνο Συμβίωσης, κάποιο άρθρο είχε τον τίτλο «Τους άλλαξε τα Φώτα το σύμφωνο συμβίωσης«.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Επαναλήψεις, Εορτολόγιο, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 152 Σχόλια »

Σπυροειδή μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Δεκέμβριος, 2015

Τα μεζεδάκια της σημερινής πιατέλας δεν είναι σπειροειδή σαν τον φίλο μας τον Αρχιτέκτονα, είναι σπυροειδή επειδή σήμερα είναι του Αγίου Σπυρίδωνα (ένα δειλινό). Χρόνια πολλά στον Spiridione, τον Spyridon και τους άλλους φίλους του ιστολογίου!

* Και για ορντέβρ ξεκινάμε με ένα άρθρο γεμάτο εισαγωγικά για την προχτεσινή ήττα του Ολυμπιακού στο Τσάμπιονς Λιγκ, όπου πρόσεξα ένα γουστόζικο ορθογραφικό λαθάκι: «Οι “ερυθρόλευκοι” δεν μπόρεσαν σε κανένα σημείο να πιάσουν καλή απόδοση, ήταν “ανεμικοί” επιθετικά, ενώ πλήρωσαν τα αμυντικά κενά που παρουσίασαν».

Όσα παίρνει ο άνεμος…

* Και κάτι αστείο που άκουσα για το ίδιο ματς. Γιατί οι παίχτες και οι φίλαθλοι του Ολυμπιακού δεν διαμαρτυρήθηκαν όταν ο διαιτητής σφύριξε πέναλτι εναντίον τους; Διότι δεν ήξεραν τι είναι αυτό -δεν τους έχει ποτέ συμβεί στην έδρα τους κάτι τέτοιο!

* Ο πνευματικός κόσμος της χώρας παίρνει θέση για τα φλέγοντα ζητήματα -ή αλλιώς ο Νότης Σφακιανάκης, καλεσμένος στην εκπομπή «Αλήθειες με τη Ζήνα», μάλωσε την οικοδέσποινα διότι στον τίτλο της εκπομπής έχει αφαιρεθεί το ν (δηλαδή έπρεπε να είναι «με τηΝ Ζήνα»), το οποίο νι είναι πολύ σημαντικό γράμμα επειδή οξυγονώνει τον εγκέφαλο. Ακούστε τον αν δεν βαριέστε, δεν είναι μεγάλο το βιντεάκι:

Για περισσότερα, δείτε το σχετικό άρθρο του ιστολογίου ή παρακολουθήστε τους ιππότες που έλεγαν συνεχώς ΝΝΝ με αποτέλεσμα ο εγκέφαλός τους να οξυγονώνεται διαρκώς.

* Προσέξτε και τον νέο όρο «κουτουρέζικα» που χρησιμοποιεί (δυο φορές) ο Ν. Σφακιανάκης ως αποτέλεσμα της οξυγόνωσης.

* Ακλισιά στη σελίδα του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης στο Φέισμπουκ: Απ’ όλες τις γωνιές της Σικελίας, η προχθεσινή έκρηξη της Αίτνα ήταν εντυπωσιακή!

Όμως, σύντεκνοι, ο τύπος «Αίτνα» υπάρχει στη γλώσσα μας από την αρχαιότητα -και κλίνεται από την αρχαιότητα. Δεν υπάρχει κανείς απολύτως λόγος να μην τον κλίνουμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Κοτσανολόγιο, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 129 Σχόλια »

Ποντιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Νοέμβριος, 2015

Παραπλανητικό θα χαρακτηρίσετε τον σημερινό τίτλο -τα μεζεδάκια τα είπα ποντιακά επειδή η βδομάδα που τελειώνει σημαδεύτηκε από τη φασαρία για την τοποθέτηση του υπουργού Παιδείας Ν. Φίλη σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων, αλλά κανένα από τα θέματα της σημερινής πιατέλας δεν συνδέεται με την υπόθεση -έχουμε δηλαδή χρονική σύμπτωση και όχι θεματική σύνδεση.

Βέβαια, ποντιακά λέμε τα ανέκδοτα (για τα οποία ίσως θα είχε ενδιαφέρον να αφιερώσουμε κάποτε ένα άρθρο). Οπότε, για να μην βγει εντελώς οφσάιντ ο τίτλος του άρθρου, ας αναφέρω και το τελευταίο ποντιακό ανέκδοτο, όπως κυκλοφόρησε χτες, μέρα του ποντιοχρυσαβγίτικου συλλαλητηρίου. «Του Πόντιου του έκοψαν τη σύνταξη, του έβαλαν ΕΝΦΙΑ, του έβαλαν 23% ΦΠΑ, κι αυτός κατέβηκε σε συλλαλητήριο για το αν πριν από 100 χρόνια συνέβη εθνοκάθαρση ή γενοκτονία».

* Τη Δευτέρα που μας πέρασε είχα τα γενέθλιά μου, και ένας καλός ηλεφίλος ήθελε να μου κάνει ένα δωράκι, και έψαχνε εναγωνίως ένα μεζεδάκι για να μου προσφέρει -αλλά ξέρετε πώς είναι αυτά τα πράγματα, όταν τα θέλεις ποτέ δεν έρχονται. Μου γράφει λοιπόν:

«Η μέρα προχωρούσε κι εγώ απελπιζόμουν, καθότι είχα λησμονήσει την σοφία του μεγάλου βραζιλιάνου διανοητή της εποχής μας: «αν θέλεις κάτι πάρα πολύ το σύμπαν θα συνωμοτήσει… » Αργά το απόγευμα, περιμένοντας στον προθάλαμο του οφθαλμιάτρου και χαζεύοντας στην τηλεόραση, το σύμπαν μου (σάς) προσέφερε όχι απλά μεζεδάκι αλλά σωστή υπερπαραγωγή: Δια στόματος Κωνσταντίνου Μπογδάνου, μάλιστα, όχι παίξε γέλασε. (…) Προς το τέλος της εκπομπής, γύρω στο 1.17’30» , κι ενώ η συνεργάτιδά του παρουσιάζει μια θεατρική παράσταση βασισμένη στη «Μητέρα του σκύλου» του Μάτεσι, ο φιλόμουσος στοχαστής μας, αναγνωρίζοντας ασφαλώς την μουσική υπόκρουση του βιδέου της παράστασης, αναφωνεί ενθουσιασμένος: «Ωωωω! Καραΐνδρου ακούω; Μα ναι Καραΐνδρου!» Έτσι είναι αυτά, άμα είσαι φιλόμουσος ξέρεις! Μπορεί να διστάσεις μια στιγμή αλλά το έμπειρο αυτί σου θα δώσει, τελικά, τη σωστή απάντηση.

Φυσικά, πρόκειται για το εξαιρετικά γνωστό. δημοφιλέστατο και χιλοπαιγμένο (διαφημίσεις, ταινίες, ασανσέρ, τηλεφωνητές…) Βαλς Νο 2, από την Σουίτα για Ορχήστρα Ποικίλης Μουσικής ή Βαριετέ (δεν ξέρω τον επίσημο τίτλο στα ελληνικά) του μεγάλου Ντμίτρι. Θα αναγνωρίσετε την μελωδία, ασφαλώς, που είναι μεν χαριτωμένη και πιασάρική, αλλά όχι και η βαθύτερη ή η σημαντικότερη που συνέθεσε ο Σοστακόβιτς.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Μπογδάνος προσπαθεί να κάνει επίδειξη γνώσεων και την πατάει μεγαλοπρεπώς -και στην αρχή-αρχή της ιδιας εκπομπής μάς λέει ότι η Δημοσθένους λέξις του Σαββόπουλου είναι από… το Φορτηγό (ενώ στην πραγματικότητα είναι από το Βρώμικο ψωμί, έξι χρόνια και τρεις δίσκους αργότερα). Και ασφαλώς δεν θα είναι και η τελευταία, οπότε το ιστολόγιο αποφασίζει, αποτίοντας φόρο τιμής στον Μποστ, να απονείμει στον Κωνσταντίνο Μπογδάνο τον τίτλο του Νομάρχη Ημιμαθείας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , | 179 Σχόλια »

Πρωτονοεμβριάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 1 Νοέμβριος, 2015

Αφού υπάρχει πρωτοχρονιάτικος, πρωτομαγιάτικος και πρωταπριλιάτικος, γιατί όχι και πρωτονοεμβριάτικος -θα μπορούσε να υπάρχει τέτοια λέξη, αν η 1η Νοεμβρίου είχε ξεχωρίσει σαν την 1η Απριλίου ή την Πρωτομαγιά. Προς το παρόν δεν υπάρχει, οπότε ας τη φτιάξουμε εμείς, για τα μεζεδάκια μας.

Τα σημερινά μεζεδάκια δημοσιεύονται Κυριακή κατ’ εξαίρεση, επειδή χτες που ήταν η κανονική τους μέρα δημοσίευσης είχαμε τα γενέθλια του Ν. Λαπαθιώτη, κι έτσι με τη σειρά τους σπρώχνουν το Μηνολόγιο για αύριο.

Κάποιες κακές γλώσσες είπαν ότι απέφυγα να δημοσιεύσω μεζεδάκια χτες από… κομματικό καθήκον, για να μην αναφερθώ δηλαδή σε ένα μαργαριτάρι του Αλέξη Τσίπρα, που βέβαια το άκουσε ζωντανά η μισή Ελλάδα. Οπότε, ας ξεκινήσουμε από αυτό.

Στη συζήτηση που έγινε προχτές το μεσημέρι στη Βουλή στην «Ώρα του πρωθυπουργού», απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή Γιώργου Κουμουτσάκου της ΝΔ για το προσφυγικό, ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι, σε αντίθεση με τη ΝΔ, η δική του κυβέρνηση δεν οδηγήθηκε «σε δηλώσεις και ανακοινώσεις που εκτίθουν τη χώρα διεθνώς» (το ακούτε εδώ στο 13.45 του στιγμιοτύπου).

Φυσικά, τέτοια λάθη εκθέτουν τον πρωθυπουργό, κι αν εξηγούνται πάντως δεν δικαιολογούνται. Εξηγούνται, επειδή το ανύπαρκτο «εκτίθουν» φτιάχνεται με έλξη από το «εκτίθενται», αναλογικά και λαϊκά. Το έχει πει άλλωστε και η λαίδη Άντζελα Δημητρίου («Δεν τίθεται τέτοιο θέμα». «Το τίθω εγώ»), και περιέχεται στον κατάλογο με τους «αντζελισμούς» του slang.gr (οι οποίοι, παρεμπιπτόντως, περιλαμβάνουν και ορισμένους ολόσωστους τύπους όπως το «ουδείς άσφαλτος»).

Για την εξομάλυνση του «θέτω» και των συνθέτων του, ο παραδοσιακός δημοτικισμός κινήθηκε πιο λογικά, προτείνοντας τους τύπους «θέτομαι», «αποσυνθέτομαι», που ακολουθούν άλλωστε την παράδοση των λογίων του 19ου αιώνα (Σάθας, Κούμας, Ν. Βάμβας, Χριστόπουλος κτλ.) που όλοι τους αυτούς τους τύπους ακολουθούσαν. Επειδή όμως αυτοί οι αναλογικοί τύποι απορρίφθηκαν από τις μετέπειτα σχολικές γραμματικές, τώρα πληρώνουμε εσαεί φόρο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Θηλυκό γένος, Κοτσανολόγιο, Κουίζ, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 209 Σχόλια »

Τη δεύτερη φορά…

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2015

Τα χτεσινά εκλογικά αποτελέσματα αποτέλεσαν, από κάποιες απόψεις, έκπληξη πολύ μεγαλύτερη από τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ τον Γενάρη, μια νίκη που τότε ήταν λίγο πολύ αναμενόμενη αλλά ίσως όχι τόσο ευρεία. Η χτεσινή καθαρή νίκη του ΣΥΡΙΖΑ ήταν εντελώς αναπάντεχη,  αφού τόσο η διαφορά από τον δεύτερο (7,5 μονάδες) όσο και το εκλογικό ποσοστό (35,5% τώρα που γράφω το άρθρο) ελάχιστα υπολείπονται από τα αντίστοιχα απάτου Γενάρη (8.5 μονάδες διαφορά και 36,3%). Να θυμίσω οτι οι εταιρείες δημοσκοπήσεων πρόβλεπαν αμφίρροπη μάχη, ενώ και οι δικές σας προβλέψεις, στο σχετικό άρθρο όπου σας είχα καλέσει να μαντέψετε εκλογικό αποτέλεσμα, έδιναν τον ΣΥΡΙΖΑ στο 30,5%.

Και σε άλλα απέτυχαν οι δημοσκοπήσεις. Για παράδειγμα, οι περισσότερες εταιρείες έδιναν τους ΑΝΕΛ σαφώς εκτός Βουλής -κι ομως, κατάφεραν να περάσουν το όριο του 3% με σχετική άνεση, αν και με πτώση από τον Γενάρη. Θυμίζω ότι και στο δημοψήφισμα οι δημοσκόποι είχαν πέσει έξω -και δεν θα ήταν αδιάφορο να διερευνηθεί η αιτία της αποτυχίας αυτής.

Όποιος μελετάει τα εκλογικά αποτελέσματα, δεν πρέπει να παραβλέψει το εντυπωσιακά μεγάλο ποσοστό της αποχής, που έφτασε στο 43,3%. Πάντως, τον αριθμό αυτό πρέπει να τον δεχτούμε με κάποια περίσκεψη, διότι βλέπω ότι στις εκλογές του Γενάρη (όταν η αποχή ήταν 35,1%) είχαμε 9.911.495 εγγεγραμμένους, και μάλιστα χωρίς τους 18ρηδες -αν υπολογίσουμε ότι ο πληθυσμός της χώρας ανέρχεται σε 10.846.000 άτομα, είναι φανερό πως οι εκλογικοί κατάλογοι περιλαμβάνουν και αρκετούς συμπολίτες μας που έχουν αφήσει τον μάταιο τούτο κόσμο.

Πάντως, κι αν ακόμα η αποχή δεν είναι 43%, παραμένει βέβαιο οτι αυξήθηκε από τον Γενάρη. Σε κάποιον βαθμό η επιπρόσθετη αυτή αποχή οφειλόταν σε οικονομικούς λόγους (γι’ αυτό και είναι μεγαλύτερη στους ακριτικούς νομούς) ιδίως σε μια χρονιά που οι πολίτες κλήθηκαν για τρίτη φορά στις κάλπες. Αλλά να μην εθελοτυφλούμε, υπήρξαν αρκετοί συμπολίτες μας που επέλεξαν συνειδητά την αποχή, περισσότεροι από κάθε άλλη φορά σε εθνικές εκλογές (σε ευρωπαϊκές εκλογές, το 2009 είχαμε ακόμα μεγαλύτερη αποχή).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , | 343 Σχόλια »

Απ’ τ’ ολότελα, καλή και η υπηρεσιακή

Posted by sarant στο 31 Αύγουστος, 2015

Την Πέμπτη που μας πέρασε ορκίστηκε υπηρεσιακή πρωθυπουργός, με αποστολή να οδηγήσει τη χώρα στις εκλογές  η κυρία Βασιλική Θάνου, πρόεδρος του Αρείου Πάγου -αφού, σύμφωνα με το Σύνταγμα, ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός πρέπει να είναι ένας από τους τρεις ανώτατους δικαστικούς της χώρας. Προηγούμενη φορά που είχε γίνει αυτό ήταν μετά τις εκλογές του Μαΐου 2012, όταν είχε οριστεί υπηρεσιακός πρωθυπουργός ο Παναγιώτης Πικραμμένος, ως τότε πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, και οδήγησε τη χώρα στις εκλογές του Ιουνίου 2012. Το ιστολόγιο είχε σχολιάσει τότε την κυβέρνηση Πικραμμένου, μια και το όνομα έδινε αρκετές λαβές για σχολιασμό, από ορθογραφική, λεξιλογική ή φρασεολογική άποψη. Θα αφιερώσουμε άρθρο και στη νέα υπηρεσιακή πρωθυπουργό, αλλά το ενδιαφέρον δεν θα εστιαστεί στα λεξιλογικά.

Ωστόσο, η ανάδειξη της Βασιλικής Θάνου σε υπηρεσιακή πρωθυπουργό σηματοδοτεί μια καινοτομία ιστορικής σημασίας για την Ελλάδα. Έστω και όχι εκλεγμένη από τους πολίτες, η κυρία Θάνου είναι η πρώτη Ελληνίδα που αναδεικνύεται στη θέση του πρωθυπουργού, η πρώτη Ελληνίδα αρχηγός κράτους ή κυβέρνησης -και αυτό πρέπει να το χαιρετίσουμε, ακόμα κι αν δεν ήταν αποτέλεσμα της λαϊκής εντολής αλλά απόφαση του απερχόμενου πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Φυσικά, η υπηρεσιακή κυβέρνηση θα έχει (εκτός απροόπτου, τουλάχιστον) ζωή λίγων εβδομάδων -εκ των πραγμάτων δεν πρόκειται να πάρει σημαντικές αποφάσεις και ο ρόλος της θα είναι καθαρά διεκπεραιωτικός. Γι’ αυτό και δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία η επιλογή των προσώπων που την στελέχωσαν, ιδίως στα υπουργεία που δεν έχουν άμεση σχέση με την εκλογική διαδικασία.

Έλεγα πιο πάνω ότι η ανάδειξη της Βασιλικής Θάνου στον πρωθυπουργικό θώκο δεν είναι αποτέλεσμα της λαϊκής εντολής. Έτσι, δεν ξεπλένεται εντελώς ο ντροπιαστικός λεκές, το στίγμα που βαραίνει τη χώρα μας, να είναι μια από τις καθυστερημένες χώρες του κόσμου που δεν είχαν ποτέ γυναίκα πρωθυπουργό ή πρόεδρο -τα προσχήματα σώζονται πιο πολύ, να λέμε ότι είχαμε την κυρία Θάνου, έστω και μη εκλεγμένη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Δύο φύλα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , | 128 Σχόλια »

Εφταμηνίτικη πρώτη φορά

Posted by sarant στο 21 Αύγουστος, 2015

Αυτοί οι Συριζαίοι δεν σεβάστηκαν ούτε τα μπάνια του λαού, ούτε τις διακοπές του υπεύθυνου του ιστολογίου. Οπότε, ενώ κάτι άλλο είχα σκοπό να ανεβάσω σήμερα, το αλλάζω εξαιτίας της επικαιρότητας. Στην αρχή σκέφτηκα να βάλω απλώς μια παράγραφο και μετά να ακούσω τις δικές σας γνώμες, αλλά παρασύρθηκα κι έγραψα λίγο περισσότερα. Περιμένω όμως τα σχόλιά σας.

Τελικά, η πρώτη αριστερή κυβέρνηση της Ελλάδας δεν πρόλαβε να συμπληρώσει τον έβδομο μήνα της, αφού χτες ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε την παραίτηση της κυβέρνησής του και επισκέφτηκε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας προκειμένου να δρομολογηθούν οι διαδικασίες που προβλέπει το Σύνταγμα, διαδικασίες που φαίνεται πως θα οδηγήσουν σε εκλογές μέσα στον Σεπτέμβριο ή έστω την πρώτη Κυριακή του Οκτώβρη.

Ταυτόχρονα, επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες της διάσπασης του ΣΥΡΙΖΑ, αφού η Αριστερή Πλατφόρμα ανακοίνωσε ότι θα κατεβεί στις εκλογές με ένα πλατύ, αντιμνημονιακό, προοδευτικό, δημοκρατικό μέτωπο -και όπως συμβαίνει με όλα τα διαζύγια, ακόμα και σε αγαπημένες σχέσεις (κάποιοι θα έλεγαν «ιδίως στις αγαπημένες») θα ακούσουμε στις επόμενες μέρες πικρά λόγια που χαρά θα φέρουν μόνο στους αντιπάλους (ή, μόνο στους άλλους αντιπάλους).

Το ρίσκο που πήρε ο πρωθυπουργός με τις πρόωρες εκλογές δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα αποδώσει -υπάρχουν αρκετά ιστορικά προηγούμενα που τέτοιες κινήσεις μετατρέπονται σε μπούμεραγκ. Από την άλλη, μετά τη διαφοροποίηση τόσο μεγάλου αριθμού βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ, που ονομάστηκε, ίσως καταχρηστικά, «απώλεια της δεδηλωμένης», η εξέλιξη αυτή ήταν περίπου προδιαγραμμένη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , | 225 Σχόλια »