Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλέξης Τσίπρας’

Μιζοτάκης, Τζίφρας και άλλες παραφθορές ονομάτων

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2022

Στο ταξίδι που είχα πάει τις προάλλες, είχα βάλει το στικάκι να παίζει Χατζιδάκι. Κάποια στιγμή λοιπόν, καθώς έπαιζε το Κάπου υπάρχει η αγάπη μου, θυμήθηκα ένα σκίτσο του Μποστ, όπου παρωδείται αυτό το τραγούδι, κι έπειτα θυμήθηκα πως στις λεζάντες του σκίτσου ο Μποστ αποκαλεί «Ατσιδάκη» τον συνθέτη -χωρίς να ξέρω αν υπάρχει κάποιο περιστατικό που το δικαιολογεί ή αν το έκανε χωρίς λόγο.

Θυμήθηκα έπειτα ότι ο Μποστ είχε επίσης αποκαλέσει «Επιμήκη» τον Μίκη Θεοδωράκη, αλλά και ότι έναν άλλο Χατζιδάκι, τον Γεώργιο, τον πατέρα της ελληνικής γλωσσολογίας, οι δημοτικιστές του Νουμά, που είχαν διαρκή κόντρα μαζί του, τον αποκαλούσαν «ο Κασσιδάκις» (του Κασσιδάκεως στη γενική).

Με το ένα και με το άλλο, λοιπόν, σκέφτηκα να αφιερώσουμε ένα άρθρο σε αυτό το θέμα, δηλαδή στις, σκωπτικές συνήθως, παραφθορές ονομάτων δημοσίων προσώπων που έχουμε υπόψη μας.

Να διευκρινίσω εδώ ότι η παραφθορά του ονόματος δεν ταυτίζεται με το πατρατσούκλι, που είναι κάτι ευρύτερο. Τον Μητσοτάκη πατέρα τον έλεγαν, ας πούμε, Ψηλό (ουδέτερο παρατσούκλι έως ευμενές), Επίτιμο (ουδέτερο, όταν αποσύρθηκε), Δρακουμέλ (χλευαστικό παρατσούκλι), Εφιάλτη ή Αποστάτη (προσβλητικό), αλλά κανένα από αυτά τα παρατσούκλια δεν είναι παραφθορά του ονόματός του, παρά μόνο το Μιζοτάκης, που βέβαια το έχει κληρονομήσει και ο σημερινός πρωθυπουργός.

Δεν εξετάζω βέβαια αν είναι δικαιολογημένο το συγκεκριμένο παρατσούκλι, αλλά μόνο το καταγράφω (έχει άλλωστε ήδη καταγραφεί σε σχετικούς ιστότοπους). Για τον πρωθυπουργό, είδος παραφθοράς του ονόματός του είναι και το Κούλης, που βέβαια είναι το κανονικό χαϊδευτικό του όνομα, αλλά χρησιμοποιείται συχνά με μειωτική διάθεση. (Ένας φίλος μου Κρητικός, τον λέει επίσης «ο Μητσοτός»).

Όσο για τον Αλέξη Τσίπρα, για να εξισορροπήσουμε, υπάρχει η παραφθορά Τζίφρας. Επίσης, έχω δει το Θαλέξης, καθώς και τη στραβογραψιά (ο όρος είναι πλασμένος από το ιστολόγιό μας) Αλέκσης. Υπάρχουν κι αλλα παρατσούκλια του Τσίπρα, αλλά δεν αποτελούν παραφθορές του ονόματος ή του επωνύμου του.

Οι περισσότερες παραφθορές που θα μας απασχολήσουν γίνονται στο επώνυμο του δημόσιου προσώπου, κάποιες γίνονται και στο όνομα, ενώ μια τάση είναι να αναφέρεται κάποιο δημόσιο πρόσωπο με τα τρία αρχικά του (όνομα, πατρώνυμο, επώνυμο), πχ ΚΑΚ ο Κώστας Καραμανλής και κυρίως ΓΑΠ ο Γιώργος Παπανδρέου, που έδωσε επίσης το ειρωνικό «το γάπατο» (από το χάπατο). Κι αυτός ο τύπος παραφθοράς εντάσσεται στο αντικείμενο που συζητάμε.

Μια και ανέφερα τον Κώστα Καραμανλή, ενώ έχει κάμποσα παρατσούκλια (Κουρασμένος, Βούδας της Ραφήνας -ίσως πρέπει να βάλουμε κι ένα τέτοιο άρθρο, για τα παρατσούκλια γενικώς των πολιτικών), κανένα δεν είναι παραφθορά ονόματος, εκτός ίσως από το (σπάνιο πάντως) «Καραμαλάκας», που λεγόταν επίσης (σπάνια, πάντοτε) και για τον παλαιότερο Καραμανλή, τον Εθνάρχη. Τον οποίο, κάποιοι ακροδεξιοί είχαν αποκαλέσει, τότε επί «σοσιαλμανίας», «Καραμανλένιν».

Θυμάμαι που μου έλεγε ένας φίλος μου πως ήξερε μια παρέα που επιδιδόταν στο να επινοεί σκωπτικά και χλευαστικά παρατσούκλια γνωστών της και μάλιστα αλλάζοντας, προσθέτοντας ή αφαιρώντας μόνο ένα ή το πολύ δύο γράμματα. Τέτοιο ταλέντο είχε κι ο Ταγκόπουλος του Νουμά, που τον ανέφερα και πιο πάνω -ας πούμε, τον Ξενόπουλο τον ειχαν πει «Ξερνόπουλο».

Άλλες φορές, από το αρχικό όνομα μπορεί να διατηρείται μόνο η κατάληξη -ας πούμε, τον Ευάγγελο Αβέρωφ τον είχαν αποκαλέσει Γεφύρωφ, επειδή υποτίθεται ότι επί δικτατορίας έστηνε γέφυρες συνεργασίας με το χουντικό καθεστώς.

Αλλοτε, κρατάνε το αρχικο σκέλος του ονόματος και αλλαζουν το τελικό -ας πούμε τον ηγέτη του ΛΑΟΣ τον έλεγαν, τότε που ακουγόταν τ’ όνομά του, Καρατζαφύρερ και Καρατζαφιόζη, αντί για Καρατζαφέρη. Ο Καρατζαφιόζης βέβαια παραπέμπει στον Καραγκιόζη, ο οποίος Καραγκιοζης έχει αρκετές παραφθορές ονομάτων -π.χ. τον Χατζατζάρη.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν έχει ακόμα ακουστεί τόσο ώστε να αποκτήσει παραφθορά, εκτός από το Ανδρουλάτσης, που είναι μια πασπαρτού παραφθορά για όλους τους Κρητικούς με επίθετο σε -άκης. Για τον Γιάννη Βαρουφάκη έχει ακουστεί το Μπαρουφάκης, ενώ ανάλογη παραφθορά για τον δημοσιογράφο Κώστα Βαξεβάνη τον μετατρέπει σε Μπαξεβάνη (και περαιτέρω σε Μπαγκς Μπάνι). Και τον Μίκη Θεοδωράκη κάποιοι τον στραβόγραφαν Μίκυ, ή και το έλεγαν ρητά, ο Μίκυ Μάους.

Τον διασώστη Ιάσονα Αποστολόπουλο, οι δεξιοί στο Τουίτερ, που τον έχουν άχτι επειδή σώζει μελαψούς, τον λένε υποτιμητικά «Γιάσονα» (συνήθως δε «Γιάσωνα» γιατί δεν ξέρουν ορθογραφία). Στο Τουίτερ, πάλι, βλέπω πότε πότε το «Λάδωνης» για τον Άδωνη Γεωργιάδη, τον οποίο ένας φίλος μας εδώ στο ιστολόγιο τον γράφει Γε-οργιάδη, σε ορθογραφικό λογοπαίγνιο. Τον Κ Μπογδάνο έχω δει να τον λένε Μπογνάνο, λόγω του μικρού αναστήματός του. Παλιότερα, θυμάμαι, συνήθιζαν κάποιοι να γράφουν τη Ζωή Κωνσταντοπούλου, τάχα συντετμημένα, «Κω/λου».

Οι περισσότερες από τις παραφθορές αυτές γινονται με στόχο περιπαικτικό, χλευαστικό, αν και κάποιες είναι ουδέτερες, συνήθως όταν αποτελούν σύντμηση του επωνύμου -όπως το Μπένυ του Ευάγγελου Βενιζέλου (που γινόταν μειωτική όταν την επέκτειναν σε Μπένυ Χιλ). Κλασική συντμηση είναι, για όσους έχουν επίθετο σε -όπουλος να κόβεται το -πουλος, πχ παλιά ο Αναστό(πουλος).

Πολλές ειρωνικές παραφθορές πρέπει να έχουμε και στον χώρο του ποδοσφαίρου, πέρα από την πολιτική, αλλά τώρα δεν μου έρχεται πρόχειρο κάποιο παράδειγμα. Και στον κινηματογράφο, στις παλιές κωμωδίες, θα πρέπει να υπάρχουν παραφθορές ονομάτων, αλλά και πάλι δεν έχω πρόχειρο παράδειγμα. Θυμάμαι μόνο σε μια ταινία που ο Νίκος Ξανθόπουλος αποκαλεί, δήθεν κατα λάθος, Χατζηπατέρα αντί για Χατζηπέτρο τον πατέρα της αγαπημένης του (που έχει αντιρρήσεις για τον δεσμό τους, επειδή ο ΝΞ είναι φτωχός).

Δεν είναι και πολύ καλόγουστο αυτό το χιούμορ, θα πείτε -και θα έχετε δίκιο, μεταξύ άλλων επειδή το όνομά του δεν το διαλέγει κανείς. Ωστόσο, δεν παύει να είναι ένα είδος «ανώνυμης δημιουργίας» ή και επώνυμης κάποτε, αν θυμηθούμε το λογοπαίγνιο του Δημοσθένη που αποκάλεσε τον αντίπαλό του, τον Αισχίνη, «της πόλεως αισχύνη».

Για λόγους πληρότητας, να αναφέρω και τα δικά μου, αν και διάσημος δεν είμαι. Στην παρέα μου, ακουγόταν το «Ντάκος» ενώ κάποιοι κάναμε λογοπαίγνια με τον αριθμό σαράντα -ήδη τον πατέρα μου τον έλεγαν οι συμφοιτητές του Σαραντατράμ, ενώ έπαιζε και για τους δυο μας το Σαρανταποδαράκος. Κάποιος άσπονδος φίλος στο Φέισμπουκ είχε βρει το Ψαραντάκος.

Πολλά έγραψα, περιμένω τα σχόλιά σας για να εμπλουτιστεί ο καταλογος των λογοπαιγνίων με τα ονόματα δημοσίων προσώπων!

Advertisement

Posted in παρατσούκλια, Λογοπαίγνια, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , | 216 Σχόλια »

Στη σωστή πλευρά της ιστορίας

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2022

Το κλισέ ακούγεται συνεχώς τις τελευταίες μέρες. Χτες, ας πούμε, στη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκίνησε την εισήγησή του λέγοντας ότι «η Ελλάδα βρίσκεται στη σωστή πλευρά της ιστορίας», ενώ προχτές, μιλώντας στη Βουλή, στη συζήτηση για τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, τόνισε ότι «ήμασταν πάντα στη σωστή πλευρά της ιστορίας«.

Στον φιλοκυβερνητικό Τύπο βρίσκω δεκάδες άρθρα που επαναλαμβάνουν το κλισέ για τη «σωστή πλευρά» της ιστορίας.

Το κλισέ είναι όμως διεθνές. Πριν από 4 μέρες, ο Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς, στην ομιλία του στη Μπούντεσταγκ με την οποία εξάγγειλε το κολοσσιαίο εξοπλιστικό πρόγραμμα της χώρας του, τόνισε ότι «στεκόμαστε στη σωστή πλευρά της ιστορίας«. Aκριβέστερα, ο Γερμανός καγκελάριος είπε ότι «εμείς, ως δημοκράτισσες και δημοκράτες, ως Ευρωπαίες και Ευρωπαίοι, στεκόμαστε στο πλευρό τους [των Ουκρανών], στεκόμαστε στη σωστή πλευρά της ιστορίας» (Als Demokratinnen und Demokraten, als Europäerinnen und Europäer stehen wir an ihrer Seite – auf der richtigen Seite der Geschichte).

Αν όμως η φράση για τη σωστή πλευρά της ιστορίας χρησιμοποιείται κατά κόρον στον σημερινό πόλεμο, αυτό δεν σημαίνει ότι ακούστηκε τώρα πρώτη φορά. Ο πρωθυπουργός, ειδικά, την έχει χρησιμοποιήσει κι άλλες φορές στο παρελθόν -για παράδειγμα, σε συνέντευξή του πριν από ένα χρόνο σε ξένο περιοδικό, τόνισε ότι «Η ιστορία της Ελλάδας ήταν πάντα ιστορία θριάμβων τους οποίους ακολούθησαν καταστροφές. Αλλά η διαδρομή ήταν πάντα η σωστή. Ήμασταν πάντα στη σωστή πλευρά της Ιστορίας όταν κληθήκαμε να κάνουμε μεγάλες επιλογές».

Δεν είναι όμως μονοπώλιο του σημερινού πρωθυπουργού η φράση. Ο προκάτοχός του, ο Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας στην 55η διάσκεψη για την ασφάλεια, στο Μόναχο το 2019, είπε, αναφερόμενος στη Συμφωνία των Πρεσπών, ότι «Είμαι πολύ υπερήφανος και είμαι πεπεισμένος ότι εγώ και ο Ζόραν Ζάεφ βρισκόμαστε στη σωστή πλευρά της Ιστορίας»

Από πότε εμφανίζεται η έκφραση; Για να είναι διεθνής, σημαίνει πως πρέπει να υπάρχει και στα αγγλικά. Και πράγματι ένα πολύ γνωστό πρόσφατο βιβλίο, του συντηρητικού Αμερικανού διανοούμενου Μπεν Σαπίρο έχει τίτλο The Right Side of History. Το βιβλίο του Σαπίρο, που είναι ύμνος προς τις «δυτικές αξίες» κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2019. Βέβαια, τη φράση δεν την επινόησε ο Σαπίρο, απλώς βοήθησε να γίνει περαιτέρω γνωστή. Όταν ο Τσίπρας χρησιμοποίησε τη φράση στο Μόναχο, το βιβλίο του Σαπίρο δεν είχε εκδοθεί, αλλά και μερικά χρόνια νωρίτερα είχε προηγηθεί άλλο βιβλίο, του Adrian Brooks, με τίτλο The Right Side of History: 100 Years of LGBTQ Activism. Έχω πάντως την εντύπωση ότι η σωστή πλευρά του κ. Μπρουκς δεν είναι ίδια με τη σωστή πλευρά του κ. Σαπίρο.

Συνεχιζοντας την έρευνα για τις απαρχές της φράσης, αν υπάρχει «σωστή» πλευρά θα υπάρχει και «λάθος» πλευρα. Και πράγματι, βρίσκω ότι το 2011 ο Μπάρακ Ομπάμα, σε συνάντηση με τον τότε πρόεδρο του Μεξικού, είχε επισημάνει ότι ο Καντάφι βρισκόταν «on the wrong side of history». Δεν αποκλείεται λοιπόν η «σωστή πλευρά της ιστορίας» να γεννήθηκε υποχωρητικά, από τη «λάθος πλευρά, αν βεβαια αυτή προϋπήρξε ως φράση.

Προσθήκη:  Όπως αναφέρει ο φίλος μας  ο Spiridione στο σχόλιο αρ. 4, η έκφραση on the right side of history ήταν αγαπημένη του Μπάρακ Ομπάμα αλλά και του Μπιλ Κλίντον πριν από αυτόν.

Αλλά έχει «πλευρές» η ιστορία; Θα μου πείτε, για να το λέει ο Μητσοτάκης και ο Ομπάμα (και ο Τσίπρας!) θα έχει. Αλλά και πάλι, εγω δεν το καταλαβαίνω. Δεν μπορώ να δω τις πλευρές της ιστορίας, ενώ βλέπω καλά τις πλευρές της μιας ή της άλλης αντιπαράθεσης.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη, και πολύ θα χαρώ να με διορθώσετε, όποιος λέει «βρίσκομαι στη σωστή πλευρά της ιστορίας» εννοεί «βρίσκομαι στην πλευρά εκείνη [της αντιπαράθεσης] που έχει δικαιωθεί ή που πρόκειται να δικαιωθεί από την ιστορία». Η φράση έχει κάπως περισσότερο νόημα όταν, αυτός που το υποστηριζει αυτό, τάσσεται υπέρ μιας άποψης που δεν έχει γίνει ακόμα ομόθυμα αποδεκτή, που συναντά ενστάσεις και αντίθεση -όπως, ας πούμε, τη χρησιμοποίησε ο Τσίπρας το 2019 όταν υποστήριξε ότι βρίσκεται από την πλευρά που θα δικαιωνόταν από την ιστορία (και κατά τη γνώμη μου έχει ήδη δικαιωθεί).

Διότι βέβαια η ιστορία επιδέχεται ερμηνείες. Η «σωστή» πλευρά, αν θέλετε «η πλευρά που δικαιώθηκε από την ιστορία» δεν είναι πάντοτε εύκολο να προσδιοριστεί. Μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως ας πούμε στον Β’ παγκόσμιο πόλεμο, να συμφωνούμε σχεδόν όλοι ποια ήταν η σωστή πλευρά, αλλά τι θα λέγατε για τον Α’ Παγκόσμιο; Ποια ήταν τότε η σωστή πλευρά; Των νικητών; Των ηττημένων; Των ουδέτερων; Όσων αντιτάχθηκαν στον πόλεμο; Και ο Σαλβατόρ Αλιέντε με ποια πλευρά ήταν; Τη σωστή ή τη λαθεμένη;

Ή θα πούμε ότι η «σωστή πλευρά» είναι η πλευρά των νικητών; Αυτό θα ήταν χυδαία ερμηνεία, χώρια που θα σήμαινε οτι αν, ας πούμε, οι ρωσικές δυνάμεις έμπαιναν από την πρώτη μέρα στο Κίεβο θα έπρεπε να δεχτούμε ότι ο Πούτιν στεκόταν στη σωστή μεριά της ιστορίας.

Νομίζω λοιπόν ότι κάποιες φορές το κλισέ χαρίζει κύρος και «αντικειμενικότητα» σε μια άποψη που είναι υποκειμενική. Ταυτόχρονα, από τους δεξιούς διανοούμενους η φράση για τη σωστή πλευρά της ιστορίας χρησιμοποιείται για να αναχθούν οι δυτικές αξίες σε απόλυτες, που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση.

Παρόλο που, για πολλούς από αυτούς, η σωστή πλευρά της ιστορίας είναι, απλώς, αυτή που βρίσκεται πιο κοντά στην κουτάλα.

Posted in Επικαιρότητα, Κλισέ, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 266 Σχόλια »

Εκλογή από τη βάση

Posted by sarant στο 31 Ιανουαρίου, 2022

Εννοώ εσωκομματική εκλογή, εκλογή των οργάνων ή του ηγέτη ενός κόμματος -τόσο ενός κόμματος γενικά, όσο και ειδικότερα του ΣΥΡΙΖΑ, αφού πριν από μερικές μέρες ο Αλέξης Τσίπρας πρότεινε, κατά το επικείμενο 3ο Συνέδριο του κόμματος η εκλογή του Προέδρου και της Κεντρικής Επιτροπής να γίνει όχι από τους συνέδρους, όπως γινόταν μέχρι τώρα στον ΣΥΡΙΖΑ και πιο παλιά στον Συνασπισμό, αλλά από τη βάση, από το σύνολο των μελών του κόμματος.

Η πρόταση αυτή εντασσόταν σε μια δέσμη προτάσεων, που έχει και άλλα αξιοπρόσεκτα σημεία, όπως τη θέσπιση ορίου για τις θητείες στη Βουλή/Ευρωβουλή αλλά και στην Κεντρική Επιτροπή, ή την απόλυτη ισότητα για την εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών (ως τώρα υπήρχε ποσόστωση 30%). Όλες τις προτάσεις τις βλέπετε εδώ.

Το θέμα της εκλογής ηγεσίας «από τη βάση» φυσικά δεν τίθεται τώρα για πρώτη φορά. Εφαρμόζεται εδώ και αρκετά χρόνια, από το ΠΑΣΟΚ/Κιν.Αλ. και από τη Νέα Δημοκρατία στη χώρα μας, ενώ σε άλλες χώρες εφαρμόζεται από πολύ παλιότερα. Άλλωστε, μια μορφή εκλογής από τη βάση, όχι πλέον της ηγεσίας του κόμματος αλλά των υποψηφίων του κόμματος για ανώτατα πολιτειακά αξιώματα, είναι και οι προκριματικές εκλογές (primaries) που γίνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και εκατό και παραπάνω χρόνια. Ωστόσο, τις δυο τελευταίες δεκαετίες η εκλογή είτε υποψηφίων είτε ηγεσίας «από τη βάση» έχει προσλάβει διεθνώς πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Και επίσης είναι η πρώτη φορά που ένα ελληνικό αριστερό κόμμα σκέφτεται να εφαρμόσει τη διαδικασία αυτή.

Στις πρόσφατες εσωκομματικές εκλογές στο Κίνημα Αλλαγής πήραν μέρος 270.000 πολίτες στον πρώτο γύρο (και 206.000 στον δεύτερο) οι οποίοι μπορούσαν να γραφτούν μέλη έως και την ημέρα της ψηφοφορίας πληρώνοντας 3 ευρώ. Στις αντίστοιχες εσωκομματικές εκλογές στη Νέα Δημοκρατία είχαν πάρει μέρος περίπου 400.000 πολίτες στον πρώτο γύρο.

Στις εκλογές που θα γίνουν στον ΣΥΡΙΖΑ προβλέπεται να συμμετάσχουν τα περίπου 60.000 μέλη του κόμματος -δεν θα υπάρχει δηλαδή ο εντελώς ανοιχτός χαρακτήρας που χαρακτήρισε τις εσωκομματικές εκλογές της ΝΔ και του ΚΙΝΑΛ, όπου ο καθένας μπορούσε να γραφτεί μέλος έως και τη μέρα της ψηφοφορίας.

Η πρόταση του Αλέξη Τσίπρα έγινε δεκτή από το Πολιτικό Συμβούλιο του κόμματος, αλλά όχι ομόφωνα. Πολλά στελέχη διαφώνησαν, όπως ο Νίκος Φίλης, που θεώρησε ότι αυτός ο τρόπος εκλογής θα οδηγήσει στο να ψηφιστούν στην Κεντρική Επιτροπή όσα στελέχη προβάλλονται από τα μέσα ενημέρωσης και όχι οι αθόρυβοι αγωνιστές. Καθημερινά στην Αυγή δημοσιεύονται απόψεις στελεχών του κόμματος, άλλες υπέρ και άλλες κατά των προτάσεων -παράδειγμα εδώ, με δύο απόψεις υπέρ των προτάσεων Τσίπρα και δύο κατά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , | 264 Σχόλια »

Πατέντες

Posted by sarant στο 10 Μαΐου, 2021

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε, με διαφορετικό τίτλο, πριν από μερικές μέρες στο ηλεπεριοδικό 2020mag. Όπως έχω ήδη γράψει, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού. Στην εδώ δημοσίευση έχω προσθέσει μερικά πράγματα.

Πατέντες

Τον τελευταίο καιρό έρχονται αναπάντεχες ειδήσεις από την άλλη όχθη του Ατλαντικού, καθώς η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν ανακοινώνει μέτρα για την επανεκκίνηση της οικονομίας και για την αύξηση της φορολογίας των πλουσίων, που έρχονται σε ευθεία αντίθεση όχι μόνο με τα πεπραγμένα της καταστροφικής περιόδου Τραμπ αλλά και με τα δόγματα που έχουν επικρατήσει στην Ευρώπη και γίνονται με παβλοφικό τρόπο δεκτά από πολλούς ηγέτες.

Η τελευταία όμως είδηση έκανε, δίκαια, ακόμα μεγαλύτερη αίσθηση. Πράγματι, η κυβέρνηση των ΗΠΑ τάχθηκε υπέρ της προσωρινής άρσης της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων σε σχέση με τα εμβόλια για την Covid-19.

Δεν έγινε ξαφνικά ελευθεριακή η αμερικάνικη κυβέρνηση, αλλά όπως τόνισε η αρμόδια εκπρόσωπος για θέματα εμπορίου Κάθριν Τάι: «Πρόκειται για μια παγκόσμια υγειονομική κρίση και οι εξαιρετικές περιστάσεις της πανδημίας της Covid-19 απαιτούν έκτακτα μέτρα … Η κυβέρνηση πιστεύει ακράδαντα στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά προκειμένου να τερματιστεί η πανδημία, στηρίζει την άρση αυτής της περιφρούρησης για τα εμβόλια της Covid-19».

Όπως ήταν αναμενόμενο, η είδηση έγινε δεκτή με ενόχληση από τις μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, που χαρακτήρισαν «απογοητευτική» την απόφαση, αλλά με ενθουσιασμό από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Η πρόταση της κυβέρνησης Μπάιντεν έγινε γνωστή στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης ως «άρση των πατεντών». Ο φίλος μας ο Ρογήρος στο Φέισμπουκ μάλλον εύστοχα χαρακτήρισε τον όρο ως «γλωσσικό Κένταυρο»: από πάνω κοστούμι και γραβάτα, από τη μέση και κάτω σορτσάκι και αθλητικό υπόδημα (μοδάτο, πάντως). Είναι και αυτή η κάπως άβολη γενική πληθυντικού, που βέβαια με τη συχνή χρήση τρίβεται και γίνεται ολοένα και λιγότερο άβολη.

Το βέβαιο όμως είναι ότι οι πατέντες έγιναν η λέξη της επικαιρότητας. Οπότε, αφού εμείς εδώ λεξιλογούμε, σήμερα θα λεξιλογήσουμε, ακριβώς, για τις πατέντες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 164 Σχόλια »

Μισθοεξαρτημένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Νοεμβρίου, 2020

Ομολογώ ότι αυτή τη φορά δυσκολεύτηκα να αποφασίσω για τον τίτλο του σαββατιάτικου πολυσυλλεκτικού μας άρθρου, όχι όμως επειδή, όπως συχνά συμβαίνει, δεν έβρισκα κανέναν, αλλά επειδή δυσκολευόμουν να διαλέξω ανάμεσα σε περισσότερες από μία καλές υποψηφιότητες.

Ας πούμε, μια προφανής (καλή) λύση θα ήταν να βάλω τίτλο σχετικό με το λοκντάουν που άρχισε από σήμερα. Ας πούμε, λοκνταουνιασμένα μεζεδάκια, ή, μια και το λοκντάουν είναι το δεύτερο, επαναλοκνταουνιασμένα μεζεδάκια -και παρεμπιπτόντως ιδού που από αυτή την άποψη η λύση που προτάθηκε από τον κ. Μπαμπινιώτη για το λοκντάουν, το «απαγορευτικό», υστερεί -διότι, πώς θα τα πεις; Απαγορευτικά μεζεδάκια; Απαγορευμένα μεζεδάκια; Πάει αλλού το μυαλό.

Αλλά μετά σκέφτηκα πως το λοκντάουν θα το έχουμε μαζί μας καναδυό Σάββατα ακόμα (είπε ένας αισιόδοξος) οπότε έχουμε καιρό. Κι έτσι αποφάσισα να δώσω τίτλο από την προχτεσινή συνέντευξη Τύπου του πρωθυπουργού με τον Σωτήρη, στην οποία ακριβώς ανακοινώθηκε και το λοκντάουν.

Ο τίτλος που διάλεξα προέρχεται από μια ατυχή αποστροφή του πρωθυπουργού, ο οποίος είπε:

Γνωρίζω ότι υπάρχει ανασφάλεια, γνωρίζω ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι είναι εξαρτημένοι από τον μισθό τους.

Εδώ υπάρχει ένα λεπτό γλωσσικό θέμα. Το να πεις «εξαρτώμαι από…» έχει χροιά ουδέτερη. Όμως το «είμαι εξαρτημένος» χρησιμοποιείται συνήθως για εθισμό, για νοσηρή εξάρτηση -από ουσίες ή από συνήθειες. Λέμε άλλωστε «τοξικοεξαρτημένος».

Οπότε, έγινε πολύς θόρυβος στα κοινωνικά μέσα με το «εξαρτημένοι από τον μισθό του». Κάποιος έγραψε ότι πάνω σε μισθωτό βρέθηκαν μικροποσότητες μισθού, που κατασχέθηκαν, ενώ άλλος δήλωσε ότι με τα νέα εργατικά νομοσχέδια θα απεξαρτηθούμε όλοι.

Βέβαια, ακόμα κι αν έλεγε «γνωρίζω ότι υπάρχουν άνθρωποι που εξαρτώνται / που ζουν από τον μισθό τους» ο πρωθυπουργός, και πάλι η δήλωση μοιάζει με τη σύγχρονη εκδοχή του ρητού που αποδίδεται στη Μαρία Αντουανέτα, για τους φτωχούς που διαμαρτύρονται για ψωμί: γιατί δεν τρώνε παντεσπάνι;

Οπότε, η πρωθυπουργική δήλωση έδωσε τροφή σε μιμίδια, όπως:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ηνωμένες Πολιτείες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Πανδημικά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , , , | 336 Σχόλια »

Κοζανίτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Οκτωβρίου, 2020

Μια φορά μόνο έχω πάει στην Κοζάνη, μαθητής ακόμα, και δεν θυμάμαι να έχω δοκιμάσει τοπικές σπεσιαλιτέ, που ασφαλώς θα έχουν πολλές και νόστιμες, πέρα από εκείνη τη στριφτή τυρόπιτα (κιχί λέγεται;) που είναι ευρύτερα γνωστή.

Όμως, ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου δεν είναι επηρεασμένος από τη γαστρονομία αλλά από την επιδημιολογική επικαιρότητα αφού προχτές η Κοζάνη έγινε η πρώτη περιφερειακή ενότητα (νομός, ας πούμε εμείς οι παλιοί) της χώρας όπου εφαρμόστηκε το τοπικό λοκντάουν (απαγορευτικό, ας πει ο κ. Μπαμπινιώτης) όπως δείχνει και αυτός ο χάρτης που βρηκα κάπου, και που αγνοώ γιατί είναι πετσοκομμένος -όπως βλέπετε μόνο ο νομός Κοζάνης είναι κόκκινος, οι άλλες περιοχές είναι πορτοκαλιές, κίτρινες ή πράσινες.

Ταυτόχρονα, χτες ήταν η πρώτη μέρα που τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 500, ή, για να το πω κλισεδιάρικα, «που ξεπεράστηκε το ψυχολογικό όριο των 500 κρουσμάτων» -αλλά βέβαια αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό και συνάρτηση του αριθμού των τεστ που γίνονται.

Και προχωράμε στην πιατέλα, που κατά τα άλλα δεν έχει σχέση με την Κοζάνη.

* Φίλος επισημαίνει μια παρωνυχίδα σε μια κατά τα άλλα ενδιαφέρουσα συνέντευξη της Λένας Σαββίδη στην Εφημερίδα των Συντακτών.

Η δημοσιογράφος στην εισαγωγή της λέει ότι η Λ. Σαββίδη «Σπούδασε στη Φιλοσοφική σε μια εποχή που δεν δέχονταν γυναίκες». Η ίδια, αντιθέτως, λέει ότι πέρασε στο πανεπιστήμιο «μαζί με την Αρβελέρ». Αλλά το παρελθόν αυτό δεν είναι και τόσο μακρινό: αφού γεννήθηκε το 1928, θα πέρασε στη Φιλοσοφική το 1946, μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, φοιτήτριες γίνονταν δεκτές στη Φιλοσοφική και γενικά στο ΕΚΠΑ από πολλές δεκαετίες πριν: η πρώτη φοιτήτρια, η Ιωάννα Στεφανόπολι, γράφτηκε στη Φιλοσοφική σχολή το 1890, έστω κι αν χρειάστηκε να περάσει από σαράντα κύματα το αίτημά της. Την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα υπήρχαν ήδη πολλές κοπέλες στα φοιτητικά έδρανα, και ιδίως στη Φιλοσοφική, που σταδιοδρόμησαν στη συνέχεια και στην εκπαίδευση -δεν υπήρχαν τάχα καθηγήτριες (φιλόλογες να το πούμε, να φανεί το φύλο) στα προπολεμικά γυμνάσια; Ασφαλώς υπήρχαν.

Οπότε το ότι «δεν δέχονταν γυναίκες» στη Φιλοσοφική το 1946 είναι θηριώδης υπερβολή. Ο φίλος που το έστειλε, που είναι πιο θεωρητικός τύπος, το αποκάλεσε «πρωτογονοποίηση του παρελθόντος». Ωραίος όρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 323 Σχόλια »

Προεδρευόμενα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2020

Το περασμένο Σάββατο είχαμε «προεδρικά» μεζεδάκια, τούτη τη φορά έχουμε «προεδρευόμενα», αφού μέσα στη βδομάδα εκλέχτηκε Προεδρίνα της Δημοκρατίας η Κατερίνα Σακελλαροπούλου.

Όπως είχα προβλέψει, και μόνο με την εκλογή της τέθηκε θέμα έμφυλου τύπου. Ο φίλος μου ο Τάσος Καπλάνης γράφει σχετικά με το θέμα:

Η κ. Σακελλαροπούλου πάντως, που σύντομα, όπως όλα δείχνουν, θα αναλάβει την Προεδρία της Δημοκρατίας, δεν χρειάζεται να αποποιηθεί γλωσσικά το φύλο της. Δεν χρειάζεται να γίνει ΠρόεδρΟΣ. Ας είναι η πρώτη Προεδρίνα της Δημοκρατίας. Ή αν μας ενοχλεί αυτός ο τύπος ως «λαϊκός», «υποτιμητικός» ή ό,τι άλλο, ας νεολογίσουμε με βάση το κλιτικό παράδειγμα και ας την πούμε Πρόεδρη.

Θα προτιμούσα να αποφύγουμε τον νεολογισμό -όχι μόνο επειδή η πολυτυπία κάνει κακό (αλλά στην περίπτωση της βουλεύτριας/βουλευτίνας δεν με ενοχλεί) αλλά κυρίως επειδή η ύπαρξη ενός και μόνο έμφυλου τύπου για τη γυναίκα που κατέχει αυτό το μοναδικό αξίωμα είναι πολύ πιθανό να αποκαθάρει τον τύπο «προεδρίνα» από οποιες λαϊκές-υποτιμητικές αποχρώσεις έχει ή από τα οποια υπολείμματα της σημασίας «σύζυγος του αξιωματούχου». Ας το δοκιμάσουμε λοιπόν.

(Καλύτερα βεβαια θα ήταν να το δοκίμαζε κι η ίδια η κ. Σακελλαροπούλου, οπότε θα το επέβαλλε, όπως επέβαλε η αείμνηστη Νικόλ Φονταίν τον τύπο la présidente όταν ανέλαβε Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 1995(;) ή η κ. Βιτσαλάκη τον τύπο Πρυτάνισσα στο πανεπιστήμιο του Αιγαίου, ή η κ. Κογκίδου ή η κ. Καμπάκη-Βουγιουκλή τον τύπο Κοσμητόρισσα στα πανεπιστήμια όπου υπηρετούν).

* Παρασύρθηκα όμως. Αλλά θα συνεχίσω περίπου στο ίδιο θέμα. Ένας ακόμα που χρησιμοποίησε τον τύπο «προεδρίνα» ήταν ο Κώστας Ζουράρις, ο οποίος, αν προσέξατε, απουσίασε από την ψηφοφορία για την εκλογή της κ. Σακελλαροπούλου. Όπως λέει ο ίδιος, δεν ψήφισε την «καθ’ όλα ευθύδικον δικαστίνα» επειδή θεωρεί ότι τον έχει προσβάλει ο Κ. Μητσοτάκης, ο οποίος τον έβρισε και «ουδόλως, μέχρι σήμερα, χλανίσκιον έστω μετανοίας ενεδύσατο».

Η δύσκολη λέξη είναι υποκορ. του «χλανίς», λεπτό μάλλινο φόρεμα, ίδια ρίζα με τη χλαίνη. Τη λέξη «χλανίσκιον» τη βρίσκουμε στην αρχαία γραμματεία πχ σε Αριστοφάνη ή Αισχίνη.

Η όλη φράση (ουδέ χλανίσκιον μετανοίας ενεδύσατο, ας πούμε) δεν φαίνεται να υπάρχει στην αρχαία γραμματεία, αλλά είναι λογοπαίγνιο με τον σάκκο, που είναι καθιερωμενο σύμβολο της μετάνοιας.

* Στα Υπογλωσσια σχολιάσαμε αυτήν την επιγραφή, που μας φάνηκε πλεοναστική.

«Eπιμελειται τη φροντίδα του στεγάστρου», τι διαφέρει από το «φροντίζει το στέγαστρο»; Κάποιος μάλιστα, χαριτολογώντας, είπε ότι καλύτερα θα ήταν «επιμελείται τη μέριμνα της φροντίδας του στεγάστρου».

Από την άλλη, αν χρησιμοποιόταν άλλο ρήμα, π.χ. «τη φροντίδα του στεγάστρου έχει αναλάβει η Τάδε» δεν θα ξένιζε, νομίζω.

* Μαργαριτάρι από τον άριστο Πάσχο Μανδραβέλη στην κατακλείδα πρόσφατης επιφυλλίδας του στην Καθημερινή. Γράφει:

… ουδείς από τα πάνελ των «διανοουμένων, επιστημόνων, δημοσιογράφων, καλλιτεχνών» φιλεδωρήθη ποτέ με κυβερνητική θέση…

Ο τύπος «φιλεδωρήθη» είναι, για να το πω κομψά, ανύπαρκτος -και δεν μπορεί να υπάρξει διότι εσωτερική αύξηση παίρνουν, αν θέλουμε να τη βάλουμε, τα ρήματα που είναι σύνθετα με προθέσεις, π.χ. «αντέκρουσα». Το φιλοδωρώ είναι από τα λεγόμενα παρασύνθετα ρήματα, που έχουν δηλ. ως πρώτο συνθετικό όχι πρόθεση αλλ’ άλλη λέξη, και αυτά παίρνουν αύξηση όπως τα απλά ρήματα.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Ανέκδοτα, Βουλή, Δύο φύλα, Θηλυκό γένος, Καβαφικά, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 234 Σχόλια »

Προεδρίνα λοιπόν;

Posted by sarant στο 17 Ιανουαρίου, 2020

Χτες είπα ότι δεν ακολουθούμε κατά πόδας την επικαιρότητα, αλλ’ αυτό δεν σημαίνει πως την αγνοούμε και επιδεικτικά.

Οπότε, σήμερα θα συζητήσουμε για την διαφαινόμενη ως σίγουρη ανάδειξη της κ. Κατερίνας Σακελλαροπούλου στην Προεδρία της Δημοκρατίας, μάλλον από την πρώτη ψηφοφορία που θα γίνει σε 5-6 μέρες -αφού, εκτός από τη στήριξη του κυβερνώντος κόμματος θα έχει επίσης τη θετική ψήφο του ΣΥΡΙΖΑ και του ΚΙΝΑΛ τουλάχιστον.

Θα πω εγώ δυο λόγια και θα ακούσω με πολύ ενδιαφέρον και τα δικά σας σχόλια.

Καταρχάς, δεν μπορούμε να κρίνουμε την υποψηφιότητα της κ. Σακελλαροπούλου εν κενώ. Θα την κρίνουμε με βάση τις άλλες υποψηφιότητες που ακούγονταν και έχοντας κατά νου ότι μετά τη συνταγματική μεταρρύθμιση το κυβερνών κόμμα είχε τη δυνατότητα να ψηφίσει τον Πρόεδρο της επιλογής του χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα τη συναίνεση άλλων πολιτικών δυνάμεων.

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω, η κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου είναι, στα δικά μου μάτια, σαφώς προτιμότερη από υποψηφιότητες που αναφέρθηκαν και που θεωρήθηκαν και «κλειδωμένες» όπως του Λουκά Παπαδήμου (η επιτομή της άρνησης της δημοκρατίας) ή του Ευάγγελου Βενιζέλου (ο απεχθέστερος εν ζωή πολιτικός) ή του Αντώνη Σαμαρά.

Υποψηφιότητες σαν κι αυτές που ανέφερα θα συμβόλιζαν την απόλυτη δικαίωση της περιόδου 2010-2015 και θα ήταν μια χειρονομία περιφρόνησης προς την αξιωματική αντιπολίτευση -αντί όμως για τα ονόματα αυτά, ο πρωθυπουργός επέλεξε μια υποψηφιότητα εκτός ενεργού πολιτικής, από το δικαστικό σώμα, και μάλιστα μια δικάστρια που είχε τοποθετηθεί στην τωρινή της θέση από την προηγούμενη κυβέρνηση, από τον ΣΥΡΙΖΑ (χωρίς αυτό να σημαίνει πως η κ. Σακελλαροπούλου είναι… συριζαία: η προηγούμενη κυβέρνηση ακολούθησε τις συστάσεις του δικαστικού συμβουλίου ή όπως αλλιώς λέγεται το γνωμοδοτικό όργανο).

Μάλιστα, έχουμε το παράδοξο, ο Κ. Μητσοτάκης να θεωρεί φέτος την δικάστρια Κατερίνα Σακελλαροπούλου άξια για την Προεδρία της Δημοκρατίας, ενώ πέρυσι δεν την είχε θεωρήσει άξια για την Προεδρία του ΣτΕ αφού το κόμμα του δεν την ψήφισε στη Διάσκεψη των Προέδρων!

Άλλωστε την κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου την είχε αναφέρει, σε ανύποπτο χρόνο -τον Απρίλη του 2019- ως πολύ καλή επιλογή ο υπουργός Δικαιοσύνης της προηγούμενης κυβέρνησης Μ. Καλογήρου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Επώνυμα, Επαγγελματικά θηλυκά, Επικαιρότητα, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , | 238 Σχόλια »

Άσπρα και μπλε κολάρα

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2019

Στην προχτεσινή του συνέντευξη ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι η κυβέρνηση αλλάζει τον ποινικό κώδικα για να αθωώνει τους «μπαχαλάκηδες» του λευκού κολάρου, ενώ παράλληλα σε ερώτηση στη Βουλή, ο Αλέξης Τσίπρας έκανε ΄λόγο για «εγκλήματα του λευκού κολάρου».

Υπάρχει και τηλεοπτική σειρά με τίτλο White Collar

Έτσι ο όρος ήρθε στην επικαιρότητα και συζητήθηκε. Με ρώτησε μάλιστα κάποιος στο Τουίτερ αν είναι σωστή η έκφραση ή αν αποτελεί μετάφραση με google translate. Προφανώς ο συνομιλητής μου δεν είχε συναντήσει ποτέ την ελληνική έκφραση, ενώ ήξερε το αμερικάνικο white-collar crime ή έστω το σκέτο white collar (και το αντίστοιχό του, το blue collar) και, με την έπαρση που δίνει η ημιμάθεια, σκέφτηκε ότι δεν υπάρχει τέτοια έκφραση στα ελληνικά.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έκφραση ασφαλώς καινούργια, της τελευταίας δεκαετίας, αλλά καθιερωμένη πλέον και λεξικογραφημένη. Όμως πρέπει να πάρω τα πράγματα με τη σειρά.

Στην αρχή έχουμε τις αγγλικές/αμερικανικές εκφράσεις blue collar, μπλε γιακάς ας πούμε, και blue-collar worker, που είναι ο εργάτης, ιδίως ο βιομηχανικός εργάτης, που κάνει δουλειά σε μεγάλο βαθμό χειρωνακτική. Μπορεί να είναι ανειδίκευτος, μπορεί να είναι ειδικευμένος και να βγάζει καλά λεφτά, πάντως είναι μουτζούρης και χειρώνακτας. Πρόκειται για έκφραση που εμφανίστηκε πρώτη φορά στις ΗΠΑ στη δεκαετία του 1920, από τα τζιν πουκάμισα που φορούσαν οι εργάτες.

Λίγα χρόνια αργότερα, εμφανίστηκε ο άλλος όρος, σε αντιδιαστολή: white-collar worker είναι ο εργαζόμενος του γραφείου, που κάνει δουλειά «πνευματική» με την ευρεία έννοια του όρου, δουλειά γραφείου πάντως· ακόμα κι αν δουλεύει σε βιομηχανία βρίσκεται μακριά από τη μουτζούρα της γραμμής παραγωγής, και φοράει κουστούμι: σακάκι, πουκάμισο, γραβάτα.

Βλέπετε, οι όροι είναι ανδροκεντρικοί, αγνοούν τις γυναίκες εργάτριες ή εργαζόμενες γραφείου. Σε ανδροκρατούμενο κόσμο ζούμε.

Λίγο αργότερα, έχουμε τον όρο white-collar crime, που όμως δεν είναι κάθε έγκλημα που διαπράττεται από εργαζόμενο γραφείου. Είναι, σύμφωνα με τον ορισμό του κοινωνιολόγου Edwin Sutherland, που εισηγήθηκε τον όρο το 1939 (και έγραψε και βιβλίο το 1949), «έγκλημα που διαπράττεται από ευυπόληπτο άτομο υψηλής κοινωνικής θέσης μέσα στο πλαίσιο της εργασίας του». Υπόψη ότι πρόκειται για μη βιαιο έγκλημα, συνήθως οικονομικής υφής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 201 Σχόλια »

Με το κεφάλι ψηλά

Posted by sarant στο 8 Ιουλίου, 2019

Το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών της 7ης Ιουλίου ήταν, λέει, προδιαγεγραμμένο: ύστερα από την ευρεία νίκη της Νέας Δημοκρατίας στις ευρωεκλογές, νίκη που άλλωστε προκάλεσε και την επίσπευση των εκλογών, όλοι οι αναλυτές πρόβλεπαν σαρωτική νίκη της Νέας Δημοκρατίας, με τη διαφορά να αυξάνεται και όχι απλώς να γίνεται διψήφια αλλά να φτάνει τις 12, τις 14 ή και τις 15 ποσοστιαίες μονάδες.

Τελικα όμως οι κάλπες έκρυβαν μερικές μικρές εκπλήξεις. Η πρώτη ήταν ότι η διαφορά των δυο κομμάτων όχι μόνο δεν έφτασε στο δωδεκάρι του πρώτου έξιτ πολ, όχι μόνο δεν ξεπέρασε καν το ψυχολογικό όριο των δέκα μονάδων, αλλά τελικά ήταν ελαφρώς μικρότερη από τη διαφορά των ευρωεκλογών.

Την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, ο επίσημος ιστότοπος του Υπουργείου Εσωτερικών δίνει, στο 94% των αποτελεσμάτων, τη ΝΔ στο 39,81% και τον ΣΥΡΙΖΑ στο 31,55%.

Η άλλη πολύ ευχάριστη έκπληξη των εκλογών είναι βέβαια ο καταποντισμός της Χρυσής Αυγής που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα μείνει εκτός Βουλής -αυτή τη στιγμή βρισκεται στο 2,94%. Οι μαχαιροβγάλτες αρχηγοί της θα κάθονται σε αναμμένα καρφιά καθώς θα βλέπουν τις ελπίδες τους για βουλευτική ασυλία να εξανεμίζονται.

Μια μετεκλογική ανάλυση μπορεί να εκταθεί σε τρία τουλάχιστον επίπεδα: σχολιασμός των εκλογικών αποτελεσμάτων, εντοπισμός των αιτιών της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ/της νίκης της ΝΔ, απολογισμός της κυβερνητικής τετραετίας του κόμματος της Αριστεράς. Και για τα τρία θα μπορούσε να γραφτεί άρθρο και ίσως γραφτεί, αλλά προς το τωρινο πρόχειρο σημείωμα, γραμμένο εν θερμώ και βιαστικά, θα μου επιτρέψετε να εστιαστώ κυρίως στο πρώτο.

Πρόκειται βεβαια για μεγάλη νίκη της Νέας Δημοκρατίας, που κατάφερε να επαναπατρίσει το μεγαλύτερο τμήμα της άκρας δεξιάς και της λαϊκής δεξιάς αλλά και να απορροφήσει μεγάλο κομμάτι του μεσαίου χώρου.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε βεβαίως, αφού ήταν πρώτος και τώρα βγαίνει δεύτερος. Ωστόσο, όχι απλώς απέφυγε τα χειρότερα, τη λεγόμενη «στρατηγική ήττα» (η οποία, όπως και ο εμπνευστής της, φαίνεται πως μπαίνει οριστικά στο ράφι), αλλά και κατόρθωσε να συγκεντρώσει εντυπωσιακά υψηλό ποσοστό.

Τα κόμματα που διαχειρίστηκαν την κρίση, τόσο στην Ελλάδα όσο και πανευρωπαϊκά, συνήθως βλέπουν την επιρροή τους να κατακρημνίζεται. Το ΠΑΣΟΚ το 2012 καταβυθίστηκε από το 44% στο 13% αλλά και η ΝΔ έχασε πάνω από το 40% της δύναμής της, πέφτοντας από το 33% στο 19%. Συγκριτικά, ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε μόνο το 11% της δύναμής του (σε συγκριση με τον Σεπτέμβριο του 2015 -και αυτό είναι άθλος. Επιπλέον, η απόσταση από τα άλλα κόμματα είναι τόσο μεγάλη που τίποτα προς το παρόν δεν δείχνει να αμφισβητεί τους δύο πόλους -και ο δικομματισμός δείχνει να επανακάμπτει, αφού για πρώτη φορά μετά το ξέσπασμα της κρίσης τα δυο μεγάλα κόμματα συγκεντρώνουν τόσο μεγάλο ποσοστό, 71,4%, που βέβαια υπολείπεται κατά πολύ των θηριωδών ποσοστών των προηγούμενων δεκαετιών (σε ορισμένες αναμετρησεις τα δυο μεγάλα κόμματα είχαν συγκεντρώσει έως και 87%!).

Παρόλο που θα με κατηγορήσετε ότι αθροίζω μήλα με πορτοκάλια, αν προσθέσουμε τις δυνάμεις του ΣΥΡΙΖΑ, του Μέρα25, της Πλεύσης-Ζωής και της ΛΑΕ θα πάρουμε ποσοστό 36,74%. Θυμίζω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ τον Γενάρη του 2015, όταν οι επικεφαλής των τεσσάρων αυτών σχηματισμών ανήκαν και οι τεσσερις στις γραμμές του είχε συγκεντρώσει 36,34%. Όμως, τότε η ΝΔ είχε 28% ενώ σήμερα έχει σχεδόν 40% -άντλησε αυτές τις 12 επιπλέον μονάδες απορροφώντας τα ενδιάμεσα κόμματα: Ποτάμι, ΑΝΕΛ, μικρά δεξιά και ακροδεξιά κόμματα. Πολλά στελέχη των ΑΝΕΛ βέβαια βρέθηκαν στον ΣΥΡΙΖΑ, όχι όμως και οι ψηφοφόροι τους αν κρίνουμε από το ότι απέτυχαν να εκλεγούν τα περισσότερα.

Το ΚΙΝΑΛ πέτυχε καλή επίδοση με 8% -η αποπομπή Βενιζέλου δεν φαίνεται να του στοίχισε. Ωστόσο, δεν κατάφερε να αμφισβητήσει τον ΣΥΡΙΖΑ και, κυρίως, τα πολύ χαμηλά ποσοστά του κόμματος στα αστικά κέντρα δεν είναι καθόλου καλό σημάδι για τη μεσοπρόθεσμη επιβίωσή του.

Το ΚΚΕ έδειχνε πως τούτη τη φορά θα ξεκολλούσε από το προδιαγραμμένο 5,5% (που κάποιοι χιουμορίστες κουκουέδες έχουν βαφτίσει ‘πανελλήνια κομμουνιστική σταθερά’) αλλά τελικά έμεινε και λίγο πιο κάτω.

Μπαίνουν στη Βουλή το Μέρα25 παρά την μάλλον κακή προεκλογική του εκστρατεία, όπως και το κόμμα του Κ. Βελόπουλου παρά την καταδίκη από κάποιους εκκλησιαστικούς παράγοντες (για τις αγυρτείες περί επιστολών του Ιησού). Οι ναζήδες, το είπαμε, μας έκαναν να χαρούμε όλοι μας.

Η απερχόμενη κυβέρνηση είχε την (οριακή) πλειοψηφία στη Βουλή αλλά είχε εναντίον της το σύνολο σχεδόν των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών μέσων ενημέρωσης, ενώ ελάχιστα ερείσματα είχε στις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει μια ελαφρώς μεγαλύτερη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ευνοϊκά διακείμενους τους δημάρχους όλων σχεδον των μεγάλων δήμων και τους 12 από τους 13 περιφερειάρχες.

Ο Αντώνης Σαμαράς «παρέδωσε» στον Αλέξη Τσίπρα άδεια ταμεία και μια καθημαγμένη Ελλάδα (Βάζω τα εισαγωγικά, επειδή, σε αντίθεση με τους προκατόχους του και με τον διάδοχό του δεν είχε το ηθικό ανάστημα να παραστεί στην παράδοση-παραλαβή). Ο Αλέξης Τσίπρας παραδίδει τη χώρα σε πολύ καλύτερη θέση απ’ ό,τι την παρέλαβε, με την ανεργία μειωμένη κατά 8 μονάδες, με ένα μαξιλαράκι 37 δισεκατομμυρίων για την απόσβεση όποιων κραδασμών, με το χρονίζον πρόβλημα της Βόρειας Μακεδονίας λυμένο κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Όσοι συμπορευτήκαμε σε αυτή την όμορφη τετράχρονη περιπέτεια δικαιούμαστε να έχουμε ψηλά το κεφάλι.

ΥΓ Στην πολύ καλή ομιλία του για την αποδοχή του εκλογικού αποτελέσματος, ο Αλέξης Τσίπρας έκανε και μερικές επισημάνσεις για τις αδυναμίες του κόμματος ΣΥΡΙΖΑ και την ανάγκη μετασχηματισμού του που αξίζουν πολλή προσοχή και συζήτηση. Ίσως μας απασχολήσουν σε επόμενο άρθρο. Ωστοσο, ενώ έχει δίκιο ότι το 36% που είχε πάρει ο ΣΥΡΙΖΑ το 2015 ήταν «δανεικό», να έχουμε κατά νου πως ούτε το σημερινό 31,5% έγινε «ιδιόκτητο». Πολλοί πολίτες ψηφισαν χτες τον ΣΥΡΙΖΑ όχι επειδή εγκρίνανε σε όλα ή στα περισσότερα την πολιτική του αλλά επειδή απέρριπταν την νεοφιλελεύθερη παντοδυναμία. Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να το έχει αυτό κατά νου.

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , | 534 Σχόλια »

Την επαύριο μιας ήττας

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2019

Τη Δευτέρα μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2014, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ είχε έρθει πρώτος, το άρθρο του ιστολογίου (διότι από τότε βάζαμε καθημερινά άρθρα) είχε τίτλο «Την επαύριο μιας νίκης«.

Λογικό είναι λοιπόν το σημερινό άρθρο να έχει τίτλο αντίθετο, αφού χτες ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε. Η ήττα, μάλιστα, με βάση τα μέχρι στιγμής οριστικά αποτελέσματα έφτασε τις 9,5 μονάδες, ενώ η αντίστοιχη νίκη του 2014 άγγιζε τις 4 μονάδες.

Kι έτσι, ο εκλογικός χάρτης της Ελλάδας βάφτηκε στα μπλε, αφού μετρημένες στα δάχτυλα είναι οι εκλογικές περιφέρειες στις οποίες προηγείται ο ΣΥΡΙΖΑ: Ηράκλειο, Χανιά, Αχαΐα, Β’ Πειραιώς, Δυτική Β’ Αθηνών και Άρτα -ενώ στη Ροδόπη έρχεται πρώτο το κόμμα της μουσουλμανικής μειονότητας.

Συνέπεια του εκλογικού αποτελέσματος, για άλλους αναπάντεχη και για άλλους αναπόφευκτη, ήταν πως ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι μετά τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών, θα ζητήσει εκλογές από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, εκλογές που θα διεξαχθούν μάλλον στις 30 Ιουνίου.

Η πρωτοβουλία αυτή του Αλέξη Τσίπρα, που πρέπει να αναγνωρίσουμε πως είναι ένδειξη πολιτικής γενναιότητας, προφανώς εισάγει τη χώρα από σήμερα σε προεκλογική περίοδο -κάτι που επηρεάζει φυσικά και την ανάλυση των αποτελεσμάτων στο υπόλοιπο άρθρο.

Γι’ αυτό θα είμαι σύντομος και θα περιμένω να ακούσω τα δικά σας σχόλια.

* Η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ είναι ξεκάθαρη. Και αντίστοιχα ξεκάθαρη είναι η νίκη της Νέας Δημοκρατίας και του Κ. Μητσοτάκη προσωπικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , | 407 Σχόλια »

Προεκλογικά μεζεδάκια και φέτος

Posted by sarant στο 18 Μαΐου, 2019

Βέβαια, οι εκλογές είναι την επόμενη Κυριακή, όχι αύριο -βλέπω όμως ότι και το 2012 αλλά και το 2015 είχα χαρακτηρίσει «προεκλογικά» τα μεζεδάκια του αντίστοιχου Σαββάτου, οχτώ μέρες πριν από την αναμέτρηση. Και ίσως είναι πιο λογικό έτσι, τα μεζεδάκια της επόμενης εβδομάδας είναι, ουσιαστικά, της κάλπης.

Ξεκινάμε όμως με κάτι μη προεκλογικό.

* Γίνεται αυτές τις μέρες στην Αλεξανδρούπολη ένα επιστημονικό συνέδριο, Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, και ανάμεσα στις εκδηλώσεις φιγουράρει η ομιλία του ομιλία του Γιώργου Παξινού με τίτλο: «Εγκέφαλος και νους. Ποια η μαριονέτα και ποιος ο μαριονοπαίκτης

Τα πλάγια δικά μου, επειδή σε αυτήν τη λέξη θέλω να εστιάσω. Αυτός που παίζει τις μαριονέτες νομίζω πως λέγεται μαριονετίστας, αλλά δεν είναι κακό να φτιάξουμε κι άλλη μια λέξη -πώς αλλιώς θα φτάσουμε τον στόχο των 5.000.000; Θα περίμενε κανείς το «μαριονετοπαίκτης», αλλά φαίνεται πως εδώ έδρασε απλολογία. Όμως, επειδή δεν είναι και πολύ συχνή η λέξη, θα αργήσουμε να δούμε αν θα καθιερωθεί ο απλολογικός τύπος (ή αν θα τον υιοθετήσουν κι άλλοι, όπως έγινε με τον περιβαντολόγο ή τον αθλίατρο).

* Παρεμπιπτόντως, αυτό το αρχαίο ρητό της ιστοσελίδας, δεν είναι σωστά γραμμένο. Εγώ στα κιτάπια μου το βρίσκω: νοερὸς ἄρα καὶ ἔμψυχός ἐστιν ὁ κόσμος. Η έγκλιση του τόνου πρέπει να κρατηθεί.

* Κι ένα εμμέσως προεκλογικό, που το έχουμε συζητήσει στα σχόλια μέσα στη βδομάδα αλλά το βάζω εδώ για λόγους τάξεως και για ενημέρωση. Γνωστός σεισμολόγος, καθηγητής Πανεπιστημίου, δημοσίευσε στο Τουίτερ τη φωτογραφία που βλέπετε.

Πέρα από το γλωσσικό αξιοπερίεργο, τον τύπο «κρούμε», που δεν είναι προσφώνηση προς τον τσάρο της Βουλγαρίας αλλά απλοποιημένος τύπος του «κρούουμε» (μπορεί να είναι και ιδιωματικός), η μπλογκόσφαιρα έσπευσε να επισημάνει ότι η τεράστια ρωγμή δεν είναι ρωγμή αλλά αντισεισμικός (θαρρώ) αρμός, πιθανώς κακοσυντηρημένος, αλλά πάντως όχι σε κατάσταση που να εγκυμονεί κίνδυνο.

Αναρωτιέμαι αν υπάρχει ομοφωνία ως προς αυτό που έγραψα ή αν πρέπει να δώσουμε κάποιο δίκιο στον κ. Τσελέντη.

* Και συνεχίζω με έναν χοντρούτσικο αγγλισμό. Σε άρθρο της Ελένης Βαρβιτσιώτη για τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στο Σιμπίου, διαβάζω:

Εκεί υποσχέθηκαν να προστατεύσουν «τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου», παρότι στο συγκεκριμένο θέμα δεν βρίσκονται όλοι στην ίδια σελίδα, καθώς η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία έχουν κατηγορηθεί ότι υπονομεύουν τις δημοκρατικές διαδικασίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 251 Σχόλια »

Ο κ. Μπαμπινιώτης γνωματεύει για την «απεύθυνση»

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2019

Το σημερινό άρθρο είναι, κατά κάποιο τρόπο, συνέχεια του προχτεσινού μας, στο οποίο είχαμε διερωτηθεί αν υπάρχει η λέξη «απεύθυνση». Ο λόγος για τον οποίο επανέρχομαι τόσο γρήγορα στο ίδιο θέμα είναι, όπως βλέπετε στον τίτλο, ότι τοποθετήθηκε σχετικά ο καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης, υποστηρίζοντας στο άρθρο του ορισμένα πράγματα που χρειάζονται σχολιασμό -εννοώ γενικότερα θέματα δεοντολογίας και λεξικογραφίας.

Με την ευκαιρία, ενσωματώνω και ορισμένα στοιχεία για την ιστορία της λέξης, που δεν υπήρχαν στο προηγούμενο άρθρο.

Λοιπόν, προχτές το βράδυ ο καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης δημοσίευσε στο protagon.gr άρθρο με τίτλο «Τι είναι αυτό το ‘απεύθυνση’ κ. Μπαμπινιώτη;» Θα μεταφέρω εδώ τα πιο ουσιαστικά τμήματα του άρθρου:

Και ξαφνικά χτυπάνε τα τηλέφωνα. Λέμε στη γλώσσα μας απεύθυνση, που είπε ο Πρωθυπουργός μιλώντας για «απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος»; Υπάρχει τέτοια λέξη και δεν την ξέρουμε; Και χα, χα, χα …. Σοβαροί, εγγράμματοι δημοσιογράφοι, επιστήμονες, εκπαιδευτικοί, ακροατές, τηλεθεατές αντιδρούν στο άκουσμα τής λέξης. Η απεύθυνση προσκρούει στο γλωσσικό τους αίσθημα. Και τι θέλει να πει… ο ποιητής, εν προκειμένω ο πρωθυπουργός μας, με την «απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος»; Μπράβο, λέω! Απορίες για κάτι σημαντικό και ουσιαστικό, για τη γλώσσα μας. Επιτέλους. Έστω κι αν το απεύθυνση θυμίζει —και συνδέεται πράγματι ετυμολογικά— με το απευθυσμένον (έντερο). Και τα δύο ανάγονται ετυμολογικά στο ευθύς: ευθύνω – απευθύνω (αρχική σημασία «καθιστώ κάτι ευθύ, ισιώνω») – απευθυσμένο (το ορθόν τμήμα τού παχέος εντέρου) και απεύθυνση (;)
H λέξη ἀπεύθυνσις δεν είναι μεν συχνή, αλλά ούτε και νέα∙ χρησιμοποιήθηκε με άλλη σημασία ήδη τον έβδομο μ.Χ. αιώνα στα Ιατρικά τού Παύλου Αιγινήτη (Ἐπιτομῆς ἰατρικῆς βιβλία ζ΄, 6. 92). Στο Λεξικό τής Αρχαίας, στο Liddell-Scott, στο λήμμα ἀπεύθυνσις μαθαίνουμε ότι η λέξη σημαίνει «adjustment, setting” ή όπως αποδίδεται στο ελληνικό Συμπλήρωμα τού Liddell-Scott (από τον Παναγιώτη Γεωργούντζο) «τακτοποίησις, διόρθωσις, προσαρμογή», στο δε εξίσου έγκυρο Σύγχρονο Λεξικό τής Αρχαίας Ελληνικής τού Franco Montanari, το ίδιο λήμμα αποδίδεται ως «διευθέτηση, τακτοποίηση».
Βεβαίως, ένας πρωθυπουργός δεν έχει σχέση με Γράμματα, λέξεις και λεξικά. Θα άκουσε ο άνθρωπος τη λέξη απεύθυνση που (χωρίς καμιά σχέση με την παλιά) πλάστηκε με νέα σημασία. Κάπου στο λεξιλόγιο τής αριστερής διανόησης με την τάση της προς νεολογισμούς και καινολεξίες (που ενίοτε καταλήγουν σε κενολεξίες). Ίσως το βρήκε και σε λεξικά που σπεύδουν να υιοθετήσουν και να επικυρώσουν ό,τι εμφανίζεται (με περιορισμένη έστω συχνότητα) στο Google. Πάντως δεν το βρήκε στα δικά μας λεξικά: στο λεξικό τού Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, στού Κριαρά, στο λεξικό τού Παπύρου, στού Δημητράκου, στων Τεγόπουλου-Φυτράκη, στού Σταματάκου, στής Πρωίας, στο δικό μου λεξικό, όλοι έχουμε λήμμα απευθύνω (ακολουθούμενο από το λήμμα απευθυσμένο!). Τα μεν παλαιότερα από αυτά τα λεξικά δεν γνώριζαν ίσως τη λέξη (γιατί δεν υπήρχε ακόμη), ενώ τα νεότερα θεωρήσαμε προφανώς πρώιμο να υιοθετήσουμε τέτοια λέξη προτού εμφανίσει ευρύτερη χρήση και αποδοχή.
Και το ότι εμφανίζεται σε αναζητήσεις στο Google με κάποιες χιλιάδες; Αυτές δεν δεσμεύουν τον λεξικογράφο, όταν δεν εκτιμά τη χρήση του ως ευρεία και όταν μάλιστα (όπως αποδείχθηκε στην πράξη) τόσοι έγκυροι ομιλητές τής γλώσσας αντιδρούν αυθόρμητα με αρνητικό τρόπο, εκπλήσσονται και σατιρίζουν ακόμη μια τέτοια χρήση.
Βεβαίως, ως τύπος (μορφολογικά/γραμματικά) δεν ξενίζει η λέξη: κατά τα διευθύνω – διεύθυνση και κατευθύνω – κατεύθυνση (αυτά τα δύο υπάρχουν), μπορεί να πλασθεί και τύπος απευθύνω – απεύθυνση. Και ένας τέτοιος νεολογισμός φαίνεται πως άρχισε όντως δειλά-δειλά να χρησιμοποιείται τελευταία, ως το ουσιαστικό τού απευθύνομαι, με τη σημασία «το να απευθύνεις / να απευθύνεσαι». Είναι ευρύτερα αποδεκτός ο νεολογισμός αυτός; Oχι. Ηχεί ακόμη ξένος και παράξενος στα αφτιά των ομιλητών τής γλώσσας μας —ίσως και λόγω συνειρμού προς το απευθυσμένο (όρθό έντερο). «Τι είναι πάλι τούτο;» αναρωτιούνται πολλοί. Ωστὀσο, ψάχνοντας στο Διαδίκτυο —το είπα ήδη—, διαπιστώνεις ότι κάποιοι το χρησιμοποιούν. Κάποιοι κάνουν απεύθυνση ή απευθύνσεις. Εγώ και ως ομιλητής και ως λεξικογράφος θα το απέφευγα ακόμη, ακριβώς για να μην ενοχλώ τους συνομιλητές ή τους αναγνώστες μου. Αν καθιερωθεί, θα το υιοθετήσω και ως κύριο λήμμα τού λεξικού μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Μεταμπλόγκειν, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , , | 187 Σχόλια »

Υπάρχει λέξη «απεύθυνση»;

Posted by sarant στο 28 Φεβρουαρίου, 2019

Όπως οι άνθρωποι, έτσι κι οι λέξεις μπορεί ξαφνικά, αναπάντεχα, να βρεθούν κάτω από το φως των προβολέων της επικαιρότητας και ν’ αποτελέσουν αντικείμενο γενικής προσοχής.

Αυτό συνέβη προχτές με τη λέξη «απεύθυνση». Τη χρησιμοποίησε, δυο φορές, ο Αλέξης Τσίπρας, σε τηλεοπτικές δηλώσεις, σε σχέση με την πρόσκληση που αποφάσισε να απευθύνει ο ΣΥΡΙΖΑ στις προοδευτικές δυναμεις. Η λέξη φαίνεται πως ξένισε κάποιους, οι οποίοι εξέφρασαν, άλλοι καλοπροαίρετα κι άλλοι όχι, την απορία τους.

Κι έτσι βρήκαμε θέμα για το σημερινό μας άρθρο -κάτι άλλο είχα σκοπό να γράψω, αλλά με ρώτησαν απ’ το πρωί κάμποσοι φίλοι και γνωστοί αν υπάρχει η λέξη «απεύθυνση», οπότε κατάλαβα πως έπρεπε να γράψω κατι.

Ή μάλλον, δεν θα το γράψω κυρίως εγώ: θα αντιγράψω δυο ωραιότατα σεντόνια από τη Λεξιλογία που ανιχνεύουν εξαιρετικά την ιστορία της λέξης, κι εγώ θα κάνω μερικά γενικότερα σχόλια.

Το ερώτημα «Υπάρχει η λέξη Χ;» διατυπώνεται συχνά σε διαδικτυακές συζητήσεις. Νιώθει κανείς τον πειρασμό να πει ότι πρόκειται για ένα «μη ερώτημα» ή έστω για ένα ερώτημα που απαντιέται με το που τίθεται. Ωστόσο, καλό είναι να αντισταθούμε στον πειρασμό: δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα και δεν θα συμφωνήσω με την άποψη «ο εντοπισμός και μόνο μιας λέξης αποδείχνει την ύπαρξή της», που τη θεωρώ ελαφρώς αγοραία. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει η λέξη «λαντάμι» κι ας την έχω χρησιμοποιήσει (σαν παράδειγμα ανύπαρκτης λέξης). Δεν υπάρχει ούτε η λέξη «σαβίνι» κι ας την έχει χρησιμοποιήσει ο αγαπημένος μου Ν. Λαπαθιώτης στο διάσημο υπερλεξιστικό (αβάν λα λετρ) σονέτο του «Βάο γάο δάο»:

Ζινώντας αποβίδονο σαβίνι
κι απονιβώντας ερομιδαλιό,
κουμάνισα το βίρο τού λαβίνι
με σάβαλο γιδένι τού θαλιό.

Πέρα από παρόμοιες πεποιημένες λέξεις, υπάρχουν και οι ευκαιριακοί σχηματισμοί. Υπάρχει λέξη «ατσιγαροποίηση»; Θα πείτε όχι, και πράγματι η λέξη δεν γκουγκλίζεται [«τώρα γκουγκλίζεται!» ακούγεται μια μεταλλική φωνή από ψηλά]. Μπορεί όμως να τη χρησιμοποιήσει κάποιος σε ένδειξη διαμαρτυρίας που τον μποδίζουν να καπνίζει. Υπάρχει λέξη «αγνωριστοποίηση»; Πριν βιαστείτε να πείτε επίσης «όχι», να σας πω ότι αυτή γκουγκλίζεται (λίγο) και λεγόταν πολύ πριν από 90 χρόνια. Είχε κερδίσει ο Βενιζέλος τις εκλογές με το σύνθημα να κάνει την Ελλάδα αγνώριστη. Και στη συνέχεια, όποτε η αντιπολίτευση κατάγγελνε διάφορα σκάνδαλα και κακώς κείμενα, έλεγε «ένα ακόμη δείγμα αγνωριστοποιήσεως της χώρας».

Φυσικά, τις λέξεις αυτές δεν θα τις συμπεριλάβει κανένα λεξικό, διότι τα λεξικά δεν είναι «θησαυροί» να καταγράφουν ό,τι λέγεται έστω και άπαξ -και δεν θα μπορούσαν άλλωστε. Τέτοιες λέξεις, που έχουν μηδενικές ή ελάχιστες ανευρέσεις σε σώματα κειμένων και που δεν καταγράφονται σε λεξικα αλλά ούτε και σε γλωσσάρια, ακόμα κι αν είναι κανονικά σχηματισμένες, μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε «πρακτικά ανύπαρκτες».

Συνήθως όμως το ερώτημα «υπάρχει η λέξη τάδε;» διατυπώνεται για νεολογισμούς που δεν τους εχουμε συναντήσει ξανά, αλλά που -στατιστικά να το δούμε- έχουν αρκετά μεγάλη διάδοση. Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι την κατηγορηματική διαβεβαίωση ότι «η τάδε λέξη δεν υπάρχει» τη διατυπώνει κάποιος όχι επειδή έχει κάνει έρευνα στα σώματα κειμένων και έχει βρει μηδενικές ή ελάχιστες ανευρέσεις της, αλλά επειδή, απλούστατα, δεν του αρέσει η λέξη!

Το έχουμε δει πολλές φορές αυτό. Άλλος λέει ότι δεν υπάρχει η λέξη «δημοφιλία», άλλος ότι δεν υπάρχει το «διακύβευμα», άλλος επιμένει πως δεν υπάρχει η λέξη «γενόσημα» ενώ, πολύ πρόσφατα και πολύ χαρακτηριστικά, ένα σωρό σεξιστές ανέβηκαν στα κάγκελα ωρυόμενοι πως δεν υπάρχει λέξη «γυναικοκτονία».

Στην πραγματικότητα, όταν μια λέξη καταγράφεται σε έγκυρο λεξικό, δεν δικαιούται κανεις να τη θεωρεί ούτε ανύπαρκτη ούτε αδόκιμη. Το ίδιο συμβαίνει κι όταν η λέξη έχει ικανές ανευρέσεις στα σώματα κειμένων -διότι μπορεί ένας όρος να είναι σχετικά καινούργιος και να μην έχει προλάβει να αποθησαυριστεί στα λεξικά ή μπορεί να ανήκει σε ειδική ορολογία οπότε ενδέχεται να μην έχει θέση σε γενικά λεξικά.

Απ’ αυτή την άποψη, η απεύθυνση έχει εντάξει τα χαρτιά της. Καταγράφεται στα καινούργια λεξικά μας, όπως επιμελώς κατέγραψε ο Νίκος Λίγγρης προχτές στη Λεξιλογία:

Λεξικό της Ακαδημίας

απεύθυνση ουσ. (θηλ.) (απαιτ. λεξιλόγ.) 1. ενέργεια που στοχεύει στην κινητοποίηση του ενδιαφέροντος και τη δραστηριοποίηση ομάδων ή των αρμοδίων: δημόσια/ευρεία/κοινωνική/μονομερής/πολιτική/συστηματική ~. στους/(σπανιότ.) προς τους τοπικούς φορείς. Η μαζική ~ της τηλεόρασης (στο ευρύ κοινό). Μήνυμα ειρήνης διεθνούς ~ης. Πρωτοβουλίες και ~ύνσεις. Βλ. απήχηση. 2. εκφορά λόγου με συγκεκριμένο αποδέκτη. Πβ. προσφώνηση. [< μτγν. απεύθυνσις ‘διευθέτηση’, γαλλ. adressage]

ΜΗΛΝΕΓ-Πατάκης

απεύθυνση και <λόγ.> απεύθυνσις, η (ουσ.).

1) (+γεν.πράγμ. και πρόθ. σε, προς {+αιτ.προσ.})
Το να στείλει κάποιος γραπτό ή προφορικό μήνυμα σε κπν, συνήθως επισήμως, με σκοπό να διατυπώσει απόψεις, να υποβάλει αιτήματα ή να θέσει ερωτήματα, να προτρέψει, να κάνει προτάσεις, να εξηγήσει κτ, να εκφράσει τα συναισθήματά του κτλ.
Χρήσεις:
απεύθυνση ερωτημάτων από το κοινό προς τους ομιλητές | η απεύθυνση διαγγέλματος από τον πρωθυπουργό προς τον ελληνικό λαό | απεύθυνση έκκλησης προς τις αρχές | απεύθυνση πρόσκλησης συμμετοχής στο σωματείο εργαζομένων

2) (+γεν.προσ. και πρόθ. σε, προς {+αιτ.})
Το να έλθει κάποιος σε επικοινωνία με κπν ή να στραφεί σε κπν, προφορικά ή γραπτά, συνήθως για μια πληροφορία, για τη διατύπωση ερωτημάτων ή απόψεων, για την υποβολή αιτήματος, για βοήθεια, για κάποια συναλλαγή, για κάποια δήλωσή του κτλ.
Χρήσεις:
απεύθυνση του προέδρου προς τα μέλη του κόμματος | η απεύθυνση των κομμάτων στους ψηφοφόρους | απεύθυνση εκπαιδευτικών σε παιδιά νηπιακής ηλικίας
«Κείμενο απεύθυνσης στις συνελεύσεις γειτονιάς» (διαδίκτυο)
«Απεύθυνση της Λαϊκής Συνέλευσης σε τοπικά μαγαζιά για την κάλυψη αναγκών» (διαδίκτυο)

3)
(κατ’ επέκτ.)
Η αποστολή ενός μηνύματος κυρίως με τρόπους και ενέργειες πέραν της γλωσσικής επικοινωνίας
Χρήσεις :
«Αριστερή ψήφος διπλής απεύθυνσης» (στο διαδίκτυο, τίτλος άρθρου του Γ. Ρούση, «topontiki.gr»)
«Πρόκειται λοιπόν κυρίως για κρίση κοινωνικής απεύθυνσης και πολιτικού προσανατολισμού του ΠΑΣΟΚ, η οποία είχε αποτέλεσμα να “χάσει την ψυχή του” και μαζί της το 1/5 της εκλογικής του δύναμης μετά το 1993» (διαδίκτυο)

[ΕΤΥΜ σημασ. δάν.: < ελνστ. ἀπεύθυνσις ‘προσαρμογή, διευθέτηση’ με προσαρμ. στη δημοτική < γαλλ. adressage].

Βλέπετε πως η απεύθυνση έχει περγαμηνές ελληνιστικές, αν και βέβαια με άλλη σημασία αφού τότε σήμαινε «διευθέτηση» ή και «ίσιωμα». Θα δούμε όμως πως έχει μπει στη γλώσσα μας όχι πριν από 1-2 δεκαετίες, αλλά αρκετά παλιότερα.

Πάλι από τη Λεξιλογία, αντιγράφω εκτενέστατη λεξικογραφική έρευνα του Ζάζουλα, που δείχνει πως η λέξη έχει μπει στη γλώσσα, σποραδικά βέβαια, από το σωτήριον έτος 1900:

Επειδή διαπίστωσα και αλλού μια αδικαιολόγητη αλλεργία απέναντι στην απεύθυνση, ας καταγράψω και εδώ κάποια ευρήματα που δείχνουν ότι, με ακριβώς τη σημερινή σημασία της, καθόλου νεολογισμός δεν είναι η απεύθυνση και δηλώνει το προφανές: “η ενέργεια και/ή το αποτέλεσμα του απευθύνω / απευθύνομαι (με τη σημερινή σημασία των ρημάτων αυτών)”.

  1. 1900, δικαστ. εφημ. Θέμις, σελ. 660, ευρετήριο νομολογίας: «απεύθυνσις κατά δανειστού και οφειλέτου»
  2. 16/02/1905, εφημ. Σκριπ, σελ. 1: «Πολυάριθμος ομάς εκ των μελών της κοινότητος, συνέταξεν αναφοράν προς τον Τσάρον, διά της οποίας λέγει ότι αι αιματηραί τραγωδίαι της Πετρουπόλεως, της Άπω Ανατολής και του Κρεμλίνου καταδεικνύουσιν ότι αι παρούσαι της χώρας συνθήκαι είνε ανώμαλοι και ότι πρέπει να ζητηθή νέον της καταστάσεως φάρμακον, και ως τοιούτον η απεύθυνσις αύτη προτείνει την κλήσιν των αντιπροσώπων της ρωσσικής κοινωνίας, όπως διευθετήσουν τα πράγματα κατά τρόπον τοιούτον, ώστε να μη επαναληφθώσιν εις το μέλλον παρόμοια γεγονότα.»
  3. 1923, δικαστ. εφημ. Θέμις, σελ. 18, ευρετήριο νομολογίας: «απεύθυνσις κατά προσεπικληθέντος και παρεμβάντος»
  4. 1923, Εφημερίς της Ελληνικής και Γαλλικής Νομολογίας, σελ. 323, ευρετήριο νομολογίας: «μη απεύθυνσις εφέσεως κατά πάντων διαδίκων»
  5. 1953, Η κυρωτική λειτουργία του Δικαίου ως προφύλαξις / Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, σελ. 202: «Έπειτα, επί ωρισμένων ιδία ποινών, είναι απαραίτητον, εφ’ όσον είναι δυνατόν, κατά την στιγμήν ή, κυρίως, κατά την διάρκειαν της εκτελέσεως αυτών, να μη συμβαίνη, ώστε να γεννώνται, λόγω των εν γένει συνθηκών αυτής, εις τον διά της ποινής πληττόμενον τοιαύται ψυχικαί συνέπειαι —π.χ. αγανάκτησις, μίσος, αορίστου μάλιστα απευθύνσεως—, οίαι μοιραίως επιφέρουν ολικήν ή μερικήν εξουδετέρωσιν του εκ της εκτελέσεως της ποινής προσδοκωμένου ψυχολογικού προς —ειδικήν— πρόληψιν εξαναγκασμού.»
  6. 14/12/1963, πρόταση του Προϊσταμένου της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης κ. Στυλ. Μπούτη για την υπόθεση των αιματηρών επεισοδίων της 22ας Μαΐου: «[…] και επήλθεν ο θάνατος του ειρημένου παθόντος τας πρωινάς ώρας της 27ης Μαΐου 1963, ούτως από κοινού, καθ’ α προερρέθη, μετά των συγκατηγορουμένων του Εμμανουήλ Καπελώνη, Ξενοφώντος Γιοσμά και άλλων αγνώστων μέχρι στιγμής τη ανακρίσει συνενόχων του διά κοινής προσπαθείας, αλλά και κατ’ ιδίαν έκαστος εκ προθέσεως προεκάλεσαν εις τους ανωτέρω δράστας (φυσικούς αυτουργούς) διά συμβουλών, πειθούς, φορτικότητος, παροχής και υποσχέσεως δώρων, εκφράσεως επιθυμίας και δι’ απευθύνσεως της προσταγής προς τον οδηγόν του θανατηφόρου τρικύκλου Σπυρίδωνα Κοτζαμάνην επί λέξεσι “βάλε εμπρός, τι κάθεσε, έρχονται”, εν τη εννοία της υποδείξεως προς εκκίνησιν του τρικύκλου διά την πρόσπτωσίν του κατά του διερχομένου παθόντος Γρηγορίου Λαμπράκη, […].»
  7. 29/12/1964, διατακτικό του βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης για τα γεγονότα της 22ας Μαΐου 1963: «Από της ενάρξεως των ομιλιών τούτων […] ήρξαντο και αι, εις μεγαλυτέραν έκτασιν, αποδοκιμασίαι των εκτός του μεγάρου και εις τα πέριξ πεζοδρόμια συγκεντρωθέντων αντιφρονούντων διά της απευθύνσεως ύβρεων, συνθημάτων και απειλών κατά των εντός της αιθούσης συγκεντρωμένων […].»
  8. 24/05/1972, αποφάσεις 2337/1972 και 2338/1972 Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών: «Η δ’ έννοια του “διαδίκου” εν αυτή λαμβάνεται ουχί μόνον βάσει του τυπικού κριτηρίου, ήτοι της κατ’ αυτού απευθύνσεως της αιτήσεως, αλλά βάσει της αυθορμήτου ή μετά κλήσιν προσελεύσεώς του εις την αναφερομένην εις αυτόν δίκην […].»
  9. 1973, Αναμνηστικός τόμος καθηγητού Εμμ. Μιχελάκη (Ένωση Ελλήνων Δικονομολόγων), σελ. 508: «Ζήτημα γεννάται εάν είναι απαραίτητος η απεύθυνσις της αιτήσεως ή τουλάχιστον η επίδοσης αύτης μετά κλήσεως προς συζήτησιν προς τους αναγγελθέντας νομίμως και εμπροθέσμως δανειστάς.»
  10. 1999, Νομικά ζητήματα θρησκευτικής ετερότητας στην Ελλάδα / επιμ. Δημήτρης Χριστόπουλος (Κριτική), σελ. 147: «[…] η ΟΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει τον ιδεολογικό της ρόλο με έντονη έκφραση εθνικιστικών τάσεων και με απόπειρες για κοινωνική παρέμβαση, δηλ. για μαζική απεύθυνση στους πολίτες, στους οποίους παρέχει ιδεολογικές υπηρεσίες, επιχειρώντας να δείξει […].»
  11. 31/10-01/11/2003, Ευαγγελικά 1901 – Ορεστειακά 1903: νεωτερικές πιέσεις και κοινωνικές αντιστάσεις / επιμ. Ουρανία Καϊάφα (Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας — Σχολή Μωραΐτη), σελ. 140: «Π.χ., η Κλυταιμνήστρα σαφώς μπαίνει μέσα για το φόνο, μετά την απεύθυνσή της στην Κασσάνδρα, αλλά πουθενά δεν δηλώνεται αυτό στο χειρόγραφο.»
  12. 2007, Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα : Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση 1940-1945 / επιμ. Χρήστος Χατζηιωσήφ, Προκόπης Παπαστράτης (Βιβλιόραμα), σελ. 48: «Η κοινωνική τους απεύθυνση και το πολιτικό στελεχικό τους δυναμικό συγκροτούνταν κυρίως από νέους διανοουμένους, πολιτευτές και φοιτητές αλλά και μικρούς επιχειρηματίες. Κοινό χαρακτηριστικό όλων η ιδεολογική ασάφεια, η απουσία οργανωτικών δομών, η συσπείρωση γύρω από κάποια έντυπα, που εκθείαζαν ενέργειες δολιοφθοράς οι οποίες συνήθως δεν γίνονταν, ή προγράμματα με χαρακτηριστικό τη γενικόλογη πολυσυλλεκτική απεύθυνση.»
  13. 2006, Παλαμάς, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Ελύτης : Η διαρκής ανεπάρκεια της ποίησης / Έλλη Φιλοκύπρου (Ελληνικά Γράμματα), σελ. 120: «Μια αιτία του περιορισμού της ανιχνεύεται ίσως στο ερώτημα στο οποίο οδηγείται η απεύθυνση του ομιλητή προς την ψυχή του: “μάταιη ψυχή, στο πέλαγο, στο αγέρι τί θα πεις;/ ω, τί θα πεις, στενή καρδιά, στη χλωμή δύση αγνάντια;” Τα όσα θα καλούνταν να πει η ψυχή αφορούν μάλλον έναν απολογισμό, τον οποίο δεν μπορεί να κάνει.»
  14. 2004, περιοδ. Ελληνικά, τόμος 54, τεύχος 2ο (Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών), Διακειμενικά και ανθρωπολογικά στοιχεία στην Ευγένα του Θεόδωρου Μοντσελέζε / Γιώργος Πεφάνης, σελ. 295: «Στις συνήθεις εισαγωγικές προσφωνήσεις των νεκρών αντιστοιχεί η εισαγωγική για το δεύτερο μέρος προσφώνηση στον εαυτό, με την τριπλή παρουσία του συναισθηματικά φορτισμένου “Οϊμένα” (στ. 653, 655). Η καταληκτική προσφώνηση γίνεται έμμεσα με την απεύθυνση προς τον Χάρο (στ. 759-760). Οι δύο αυτές προσφωνήσεις πλαισιώνουν το κυρίως αφηγηματικό τμήμα του θρήνου, έτσι ώστε να ισχύει και εδώ η τυπική τριαδική δομή: εισαγωγική προσφώνηση – κύριο αφηγηματικό τμήμα – καταληκτική προσαγόρευση.»
  15. 2005, Γιώργος Λίκος: μια παρουσίαση / ανθολ.-επιμ. Χρήστος Δανιήλ (Γαβριηλίδης), σελ. 26: «Κάποια άλλα σημεία που αποτελούν χαρακτηριστικά του έργου του Λίκου και που, αν και εντοπίζονται και στο έργο των υπολοίπων μεταπολεμικών ποιητών, λαμβάνουν ιδιαίτερη ανάπτυξη και συντελούν στη διαμόρφωση της προσωπικής του ποιητικής είναι α) η εμφάνιση του ιστορικοκοινωνικού πλαισίου, β) ο εξομολογητικός τόνος και η απεύθυνση στο δεύτερο πρόσωπο και γ) η ιδιαίτερη και έντονη εικονοπλαστική του ικανότητα.»
  16. 2008, Five seasons of the Russian avant-garde (Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης — Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης), σελ. 170: «Περιορίζοντας τη χρωματική του κλίμακα στα καθαρά χρώματα —κόκκινο, λευκό και μαύρο— ανέδειξε τη βασική κονστρουκτιβιστική παλέτα της επαναστατικής τέχνης, εγκαινιάζοντας μία νέα πολιτισμική παράδοση με εξαιρετική διεισδυτικότητα και ανθεκτικότητα καθώς εξασφάλιζε μέσω της λιτής μορφολογίας την άμεση απεύθυνση και ερμηνεία του εκπεμπόμενου μηνύματος.»
  17. 2007, Στέφανος: τιμητική προσφορά στον Βάλτερ Πούχνερ / επιμ. Ιωσήφ Βιβιλάκης (Ergo), σελ. 991: «Εάν ένας δραματικός διάλογος, για να είναι καλός, πρέπει να χαρακτηρίζεται από οικονομία των μέσων (των διατυπώσεων, των περιγραφών, των αφηγήσεων ή των απευθύνσεων), ο περιεκτικός στοχασμός ανάγει μοιραία αυτήν την οικονομία σε απόλυτη αρχή. Μας το δείχνουν ο Δάσκαλος στο Παραμύθι χωρίς όνομα (σ. 87): “Οι ήρωες κι οι μάρτυρες θένε ιδέες για να γεννηθούνε…”, η Κλυταιμνήστρα στο Γράμμα στον Ορέστη (σ. 27): “Εμάς τις γυναίκες μας αφήνουν να διαλέγουμε μόνο το νυφικό μας, […]”.»
  18. Και από τον Εθνικό Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας (ΕΘΕΓ) του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου (ΙΕΛ):
    1. Γιατί τόσο η επιθυμία-μου όσο και ο φόβος-μου έχουνε συγκεκριμένη κατεύθυνση και απεύθυνση.
    2. Εδώ, τα πράγματα είναι πολύ πιο κοινωνικά, η απεύθυνση συλλογική, η μνήμη παρούσα και οι συμπεριφορές συνειδητές στον ιστορικό και τον παρόντα χρόνο, με διαδικασίες πολύ πιο άμεσες, αφού το έργο το δημιουργεί ο καλλιτέχνης στη συγκεκριμένη στιγμή, αλλά θα μπορούσε να το είχε δημιουργήσει και ένας ολόκληρος λαός που λειτουργεί κάτω από κοινούς τρόπους στην ψυχαγωγία.
    3. Επομένως, με το δεδομένο ότι δεν έχει υποχρέωση ο Βουλευτής να προσέλθει στην προκαταρκτική εξέταση, η μόνη ασφαλιστική δικλίδα της σοβαρής απεύθυνσης μιας αίτησης προς τη Βουλή είναι η ρύθμιση η οποία γίνεται, ότι δηλαδή ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου απευθύνεται στη Βουλή και ζητεί να δοθεί η άδεια για την ποινική δίωξη.

Σε μια προηγούμενη συζήτηση στη Λεξιλογία, το 2011, γινόταν λόγος για την απόδοση του αγγλικού όρου outreach, στη φράση I have been broadening my outreach, και τότε πρότεινα, όχι πολύ θαρρετά είναι η αλήθεια, τον όρο «απεύθυνση» («Λέγεται πάντως τα τελευταία χρόνια και η απεύθυνση», είπα -διότι τον όρο τον χρησιμοποιούσα ήδη κάμποσα χρόνια ακριβώς για να αποδίδω το outreach) και διαπίστωσα  πως δεν τον είχαν όλοι συναντήσει -τότε. Σήμερα, η απεύθυνση είναι πιστεύω γνωστή σε ευρύτερο κοινό -σα να λέμε, διευρύνθηκε η απεύθυνσή της.

Οπότε, για ν’ ανακεφαλαιώσω, η λέξη «απεύθυνση» υπάρχει, αν και εγώ δεν θα έλεγα «αποφάσισε την απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος» διότι αποφεύγω τις ονοματικές φράσεις. Πολύ προτιμότερες βρίσκω τις ρηματικές φράσεις, «αποφάσισε ν’ απευθύνει πλατύ κάλεσμα». Αλλά η πλατιά απεύθυνση (ή έστω ευρεία απεύθυνση αν θέλουμε λογιότερο ύφος) σαφώς και στέκει και μπορεί να την έχω χρησιμοποιήσει κι εγώ μεταφράζοντας κάπου το wide outreach.

Και το περίεργο είναι πως εκείνοι που διαμαρτύρονται για κακόζηλους νεολογισμούς όταν διαβάζουν πότε τη δημοφιλία, πότε το διακύβευμα, πότε τη γυναικοκτονία και πότε την απεύθυνση, συχνά είναι οι ίδιοι που θρηνούν για τη λεξιπενία που μαστίζει την εποχή μας και ιδίως τη νεολαία. Δεν είναι κάπως αντιφατικό αυτό;

 

Posted in Επικαιρότητα, Λαπαθιώτης, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , , | 177 Σχόλια »