Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλόννησος’

Ειρηνεμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Μαΐου, 2021

Που τα λέω έτσι επειδή στη Μέση Ανατολή έγινε εκεχειρία -όχι ότι ειρήνευσαν με την κανονική σημασία της λέξης, απλώς μια ανάπαυλα μέχρι το επόμενο ξέσπασμα, που μπορεί και να μην αργήσει. Αν ήμουν στην Αθήνα μπορεί και να τα έλεγα τσουρουφλισμένα τα μεζεδάκια, από τη φωτιά στο Αλεποχώρι.

* Και ξεκινάμε με κάτι τουριστικό, για να βοηθήσουμε τη βαριά βιομηχανία της χώρας. Ο φίλος μας ο Ανδρέας ο Κουπονιώτης, μου έστειλε φωτογραφία από τη Λέρο, που εχει γλωσσικό ενδιαφέρον.

Εξηγεί:

Στη Λέρο, λίγο πιο κει από τα Άλιντα, υπάρχει μια παραθαλάσσια περιοχή με το όνομα «Διαλισκάρια». Και σε άλλα μέρη υπάρχουν τοποθεσίες με αυτό το όνομα π.χ. Σκύρος, Σίκινος, Γαργαλιάνοι, Εύβοια, Κρήτη κλπ. Πρόκειται για τους μεγαλούτσικους επίπεδους και γλιστερούς βράχους που βρίσκονται μέσα στη θάλασσα, δίπλα στην ακτή.

Λοιπόν στη Λέρο τα τελευταία χρόνια απλοποιήθηκε το όνομα στην αρχή σε Δυολισκάρια και μετά έγινε εντελώς φυσικά ΔΥΟ ΛΙΣΚΑΡΙΑ. Και σαν να μην έφτανε αυτό υπάρχει και πινακίδα για … Ισπανούς: Dos liscarios beach.

Θα προσθέσω σε όσα γράφει ο Ανδρέας ότι συχνός είναι και ο τύπος «Γιαλισκάρι», π.χ. στην Ικαρία ή στη Τζια. Την ετυμολογία της λέξης δεν μπορώ να την ξεδιαλύνω, αν και φαίνεται να έχει σχέση με τον γιαλό. [[Ελπίζω όμως, αν μας βλέπει η Μαρία, να ανοίξει τον Συμεωνίδη και να μας πει]].

Τα Γιαλισκάρια εύκολα γίνονται Διαλισκάρια, κι αφού δεν υπάρχει ετυμολογική διαφάνεια μπορούν να γίνουν και Δυολισκάρια και μετά να χωριστούν σε Δυο Λισκάρια. Όσο για την ισπανοπρεπή ταμπέλα, μπορεί να κάνει και πλάκα.

* Στο εβδομαδιαίο δελτίο απλολογιών που εξέδωσε χτες το Παρατηρητήριο Απλολογίας σημειώνεται μια ακόμα εμφάνιση του απλολογικού (ή απλογικού) τύπου «αποστρατικοποιώ» (αντί «αποστρατιωτικοποιώ») σε δήλωση του Υπουργού Άμυνας:

Ό,τι απειλείται δεν αποστρατικοποιείται.

Μάλλον στον ιστότοπο πρέπει να χρεωθεί η απλολογία όμως.

(Βέβαια, για να είναι εσωτερικά συνεπές το Παρατηρητήριο Απλολογίας θα έπρεπε να ονομάζεται Παρατήριο Απλογίας, δεν συμφωνείτε;

* Πολύ γελάσαμε στο Φέισμπουκ μέσα στη βδομάδα με μια γκάφα του πρώην υπουργού Ανδρέα Ανδριανόπουλου. Σε εμβριθές άρθρο του για τον «ισλαμοαριστερισμό στη Γαλλία» (αρχική δημοσίευση στα Νέα, όπου όμως πρόσβαση έχουν μόνο οι συνδρομητές) ο Ανδρ.Ανδρ. ξεκινάει ως εξής:

Στη Γαλλία συμβαίνουν περίεργα πράγματα. Προ ημερών διάφορες αστικές οργανώσεις πολιτών ζήτησαν από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ξεκινήσει έρευνες μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τη Γαλλία. Αυτές θα πρέπει να αφορούν μια συγκεκριμένη κυβερνητική πρωτοβουλία με τον τίτλο «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Μέσω αυτού, και των προϋποθέσεων και κατευθύνσεων που εκεί περιλαμβάνονται, η κυβέρνηση επιδιώκει να παντρέψει το Ισλάμ με τις αξίες της γαλλικής κοινωνίας. Κάτι όμως που ενοχλεί κάποιους που ξιφουλκούν ισχυριζόμενοι πως το «Κεφάλαιο» περιορίζει την ελεύθερη έκφραση των μουσουλμάνων που βρίσκονται στη χώρα και παραβιάζει τις θρησκευτικές ελευθερίες.

Τι να είναι αυτό το Κεφάλαιο των Ιμάμηδων; Όπως έγραψε στο Φέισμπουκ ο δικηγόρος Θανάσης Καμπαγιάννης, που πρώτος εντόπισε την κοτσάνα: … Και κάπου εκεί, αναφέρεται στο όνομα του σχετικού κειμένου, μιλώντας για το «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Είχα βέβαια ακούσει το συγκεκριμένο κείμενο να αναφέρεται ως Χάρτα (πάντα πιστός στις παραδόσεις του Διαφωτισμού ο Μακρόν). Στα γαλλικά ο τίτλος είναι: «La Charte des principes pour l’islam de France». Και αναρωτιέμαι: Λες; Ο Ανδριανόπουλος, προφανώς αγγλόφωνος, διάβασε την είδηση μεταφρασμένη σε αγγλικό έντυπο που έγραφε «Charter for Imams» (αν το γκουγκλάρετε, θα βρείτε πολλές σχετικές ειδήσεις). Και στη συνέχεια, μετέφρασε το Charter σε Κεφάλαιο. Μάλλον νόμιζε ότι μετέφραζε τη λέξη Chapter και όχι Charter. Ίσως να ενθουσιάστηκε κιόλας με το αποτέλεσμα, Κεφάλαιο σου λέει, μαρξιστικό ακούγεται, όπερ έδει δείξαι. Και έτσι φτάσαμε στο «Κεφάλαιο των Ιμάμηδων» (δείτε το με τα μάτια σας, γιατί κι εγώ δυσκολεύτηκα να το πιστέψω).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 241 Σχόλια »

Με το νι και με το σίγμα (Παντελής Μπουκάλας)

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2017

Στις καθημερινές μας εφημερίδες δεν γράφονται πολύ συχνά επιφυλλίδες για γλωσσικά θέματα οπότε αξίζει να αναδημοσιεύονται οι εξαιρέσεις. Σήμερα θα αναδημοσιεύσω τη χτεσινή επιφυλλίδα του φίλου Παντελή Μπουκάλα στην Καθημερινή, που θίγει δυο-τρία θέματα σχετικά με τη γλώσσα και με τα ενδιαφέροντα του ιστολογίου. Για να μη μου πείτε όμως ότι τεμπελιάζω, προσθέτω κι εγώ κάμποσα δικά μου, προλογικά και επιλογικά, σχετικά και άσχετα με το άρθρο του Παντελή.

Το άρθρο του Μπουκάλα έχει τίτλο «Με το νι και με το σίγμα», επειδή ανάμεσα στα άλλα θέματά του θίγει το πώς γράφτηκε το όνομα της Αλοννήσου στα δελτία ειδήσεων τις περασμένες μέρες, που το νησί των Σποράδων βρέθηκε στην επικαιρότητα εξαιτίας του χιονιά. Με ένα ή δύο νι; Με ένα ή δύο σίγμα;

Ωστόσο, ο Παντελής εδώ κάνει και λογοπαίγνιο, αφού «κλείνει το μάτι» στη γνωστή έκφραση «με το νι και με το σίγμα». Όταν λέμε κάτι «με το νι και με το σίγμα», το λέμε με όλες τις λεπτομέρειες, χωρίς να παραλείψουμε τίποτα. Για παράδειγμα, στη Βέρα του Κεχαΐδη ένας ήρωας λέει: «Θα πάω και θα τα πω στον άντρα της! Όλα! Όλα! Με το νι και με το σίγμα!»

Όπως έχουμε γράψει κι άλλη φορά, η έκφραση πρέπει να γεννήθηκε από τη διαπίστωση της απόστασης ανάμεσα στους τύπους της καθαρεύουσας που διδάσκονταν στα σχολεία, όπως πόλις, πίστις, σχολείον, παιδίον, και στους δημοτικούς τύπους που χρησιμοποιούνταν στον προφορικό λόγο: πόλη, πίστη, σχολείο/σκολειό, παιδί. Οι καθαρεύοντες τύποι θεωρήθηκαν πληρέστεροι αφού είχαν τα τελικά νι και σίγμα που είχαν εκπέσει στους τύπους της καθομιλουμένης (χώρια που το τελικό σίγμα παραλείπεται πριν από τις αντωνυμίες σε κάποιες διαλέκτους, π.χ. ο Νίκο μας, ο πατέρα μου κτλ.) Ταυτόχρονα βέβαια, η παροιμία δείχνει ότι τα τελικά ν και ς θεωρούνταν επίσης λεπτομέρειες, που δεν χάθηκε κι ο κόσμος αν παραλειφθούν και μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις προστίθενται.

Η Αλόννησος γράφεται αρκετές φορές και με ένα νι ενώ επίσης τη βλέπουμε κάποτε και με δύο σίγμα (*Αλόνησσος) κάτι που πρέπει να είναι επίδραση από τη γραφή Alonissos στο λατινικό αλφάβητο (όπου βέβαια το διπλό s χρειάζεται για να μην προφερθεί ζ). Ωστόσο, το ενδιαφέρον είναι ότι η ονομασία Αλόννησος δόθηκε στο νησί το 1838 και ότι κατά πάσα πιθανότητα το νησί δεν ταυτίζεται με την αρχαία Αλόννησο. Πριν από το 1838 το νησί ονομαζόταν Λιαδρόμια ή Λιοδρόμια ή Χιλιοδρόμια. Η Αλόννησος των αρχαίων μπορεί να είναι το (σχεδόν ακατοίκητο) νησί Κυρά Παναγιά που βρίσκεται βορειότερα απ’ τη σημερινήν Αλόννησο, η οποία στην αρχαιότητα λεγόταν Ίκος. Αν ξέρετε κάτι παραπάνω για το θέμα, το βάζετε στα σχόλια -εγώ δίνω τη σκυτάλη στον Παντελή Μπουκάλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γενικά γλωσσικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 116 Σχόλια »