Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλ. Παπαδιαμάντης’

Η θυσία, μια πασχαλινή ιστορία του Ν. Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 15 Απριλίου, 2012

Παλιότερα, οι εφημερίδες και τα περιοδικά συνήθιζαν, στο χριστουγεννιάτικο ή πρωτοχρονιάτικο και στο πασχαλινό τους φύλλο, που είχε περισσότερες σελίδες από τα συνηθισμένα, να δημοσιεύουν και έκτακτη φιλολογική ύλη, ποιήματα και διηγήματα, συνήθως αδημοσίευτα ως τότε και γραμμένα κατά παραγγελία από γνωστούς συγγραφείς, και συνήθως με θέμα χριστουγεννιάτικο ή πασχαλινό -πολλά διηγήματα του Παπαδιαμάντη ανήκουν σ΄αυτή την κατηγορία. Η συνήθεια δεν έχει ολότελα σβήσει, κάποιες ανάλογες προσπάθειες θυμάμαι αμυδρά και τα τελευταία χρόνια, πάντως έχει σαφώς ατονήσει.

Καθώς λοιπόν εμείς την Κυριακή έτσι κι αλλιώς έχουμε λογοτεχνικό θέμα, σκέφτηκα να βάλω σήμερα ένα μικρό πασχαλινό διήγημα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που δημοσιεύτηκε στις 19 Απριλίου 1925 στο περιοδικό Μπουκέτο, το λαϊκό, ποιοτικό περιοδικό ποικίλης ύλης με το οποίο τακτικά συνεργαζόταν ο Λαπαθιώτης εκείνη την περίοδο. Θυμίζω ότι πρόσφατα κυκλοφόρησε, από τις εκδόσεις Ερατώ και σε δική μου επιμέλεια, ο πρώτος τόμος των διηγημάτων του Ν. Λαπαθιώτη (Τα μαραμένα μάτια και άλλες ιστορίες) και ότι έχω σκοπό, καιρού επιτρέποντος, να εκδώσω και τους υπόλοιπους τόμους -το σημερινό διήγημα θα ενταχθεί στον δεύτερο τόμο. Μονοτονίζω και μεταφέρω την ορθογραφία στα σημερινά (αν και έτσι κι αλλιώς το Μπουκέτο ακολουθούσε ορθογραφία πολύ όμοια με τη σημερινή, π.χ. είχε καταργήσει τη διάκριση υποτακτικής-οριστικής).

Κλείνοντας, εύχομαι σε όλους καλή Ανάσταση, με διάφορες σημασίες της λέξης. Το ιστολόγιο ίσως αναπαυθεί αύριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , | 22 Σχόλια »

Το γκαραντί, το γκαραντί θα μας μπατάρει!

Posted by sarant στο 12 Σεπτεμβρίου, 2011

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε χτες στην κυριακάτικη Αυγή, στη μηνιαία στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» -βέβαια είχε γραφτεί κάμποσες μέρες νωρίτερα.

Τις τελευταίες μέρες έγινε αρκετός λόγος για τις εγγυήσεις που πρώτα οι Φιλανδοί απαίτησαν και μετά κάμποσοι άλλοι εταίροι μας απείλησαν πως θα ζητήσουν προκειμένου να μας δανείσουν, και φαίνεται ότι το θέμα απειλεί να οδηγήσει σε ναυάγιο τη συμφωνία της 21ης Ιουλίου, η οποία τόσο πολύ (και τόσο άστοχα) πανηγυρίστηκε. Οι εγγυήσεις θα φέρουν ναυάγιο, ή, για να παραφράσω ανεπαίσθητα τον Καββαδία, το γκαραντί, το γκαραντί θα μας μπατάρει.

Βέβαια, ο Καββαδίας δεν έγραψε γκαραντί αλλά καραντί — και εδώ η διαφορά δεν είναι αμελητέα, όπως όταν λες γκαμήλα αντί για καμήλα, που έχεις την ίδια λέξη. Το καραντί του Καββαδία δεν έχει σχέση με την οικονομία, τουλάχιστον άμεση· είναι η θαλασσοταραχή που συνεχίζεται και μετά την κατάπαυση του ανέμου ή αλλιώς φουσκοθαλασσιά, κουφοθάλασσα ή αποθαλασσία. Πρόκειται για λέξη ναυτική, που ετυμολογείται από το τουρκ. karıntı (δίνη· πλευρικό κύμα), με επίδραση της τουρκικής λέξης kara η οποία ήδη χρησιμοποιείται σε πολλές ελληνικές λέξεις, ναυτικές και μη, ως πρώτο συνθετικό (καρα-).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Μελοποιημένη ποίηση, Ντοπιολαλιές, Ναυτικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , | 34 Σχόλια »

Πώς το πιάνουν το στασίδι;

Posted by sarant στο 2 Ιουλίου, 2010

Τις προάλλες, συζητώντας σε άλλο ποστ για μια τηλεοπτική εκπομπή, λέγαμε σε κάποια σχόλια ότι ο τάδε παρουσιαστής «έχει στασίδι τον Γιανναρά», εννοώντας ότι ο Γιανναράς είναι συχνός καλεσμένος στις εκπομπές αυτού του παρουσιαστή. Πιο κοινό είναι το αντίστροφο, ότι ο Τάδε έχει στασίδι ή έχει πιάσει στασίδι στην τάδε εκπομπή. Πρόσφατα μάλιστα, ο Αλέξης Τσίπρας είπε για τον Υπουργό Εργασίας κ. Λοβέρδο ότι «έχει πιάσει στασίδι στα κανάλια και πότε κλαψουρίζει, πότε λεονταρίζει». Λοιπόν, τις περισσότερες φορές, η φράση λέγεται για καλεσμένους σε τηλεοπτικές εκπομπές, αλλά μπορείτε να τη βρείτε και σε άλλες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, στο slang.gr διαβάζω για ηλικιωμένους οδηγούς που «έχουν πιάσει στασίδι με 50 στην αριστερή λωρίδα»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Λεξικογραφικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 109 Σχόλια »