Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλ. Παπαχελάς’

Ο τελευταίος κάβος (πριν από το ναυάγιο;)

Posted by sarant στο 15 Οκτωβρίου, 2012

Σε χτεσινή του συνέντευξη στην Καθημερινή, ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι «περνάμε τον τελευταίο κάβο», εννοώντας υποθέτω ότι το καράβι της χώρας μας, αν αντέξει την τρέχουσα δοκιμασία, θα οδηγηθεί σώο και αβλαβές σε ασφαλές λιμάνι. Βέβαια, αυτά τα είπε πριν σημειωθεί η νέα εμπλοκή, χτες βράδυ, στις συνομιλίες με την τρόικα, η οποία απαιτεί ακόμα πιο ριζικές ανατροπές στα εργασιακά, ακόμα περισσότερες απολύσεις, ακόμα πιο αιματηρές περικοπές, κι έτσι δεν αποκλείεται, την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, να έχουμε βρει σε ύφαλο, για να συνεχίσω τις ναυτικές μεταφορές.

Δεν ξέρω αν με τη ναυτική αυτή μεταφορά σκόπευε ο πρωθυπουργός να μας καθησυχάσει, γιατί αν πάρουμε τα λόγια του τοις μετρητοίς μάλλον πρέπει να ανησυχούμε. Θέλω να πω, αν ως «κάβος» νοούνται τα επαχθέστατα μέτρα που συζητιούνται εδώ και πολλές εβδομάδες, τότε φοβάμαι πως τα μέτρα αυτά δεν θα είναι τα τελευταία, εφόσον, συνάμα με τη επιμήκυνση, προαναγγέλθηκαν ήδη νέα μέτρα για την επόμενη διετία, ενώ εξαιτίας της ρήτρας απόκλισης, η (σχεδόν σίγουρη) μη επίτευξη των στόχων θα επιφέρει αυτομάτως νέες περικοπές. Άρα, πολύ φοβάμαι πως ο κάβος δεν θα είναι ο τελευταίος, εκτός βέβαια αν εννοεί ο πρωθυπουργός ότι το καράβι θα βουλιάξει.

Αλλά εμείς εδώ δεν πολιτικολογούμε μόνο, λεξιλογούμε κιόλας, οπότε θα πούμε δυο λόγια για τον κάβο. Αλλά πρώτα να πω ότι όταν διάβασα τις δηλώσεις Σαμαρά και την παρομοίωση με τον κάβο που περνάμε, αισθάνθηκα πως κάπου την είχα ακούσει αυτή τη φράση και γκουγκλίζοντας βρήκα ότι την είχε χρησιμοποιήσει πριν από ένα μήνα και κάτι ο Αλ. Παπαχελάς σε άρθρο του. Το σημειώνω απλώς, εξάλλου η πρωτοτυπία πέθανε με τον Αδάμ. Να σχολιάσω επίσης ότι, ενώ ο πρωθυπουργός είπε «περνάμε τον τελευταίο κάβο», στα ρεπορτάζ των εφημερίδων δούλεψε ο ευπρεπισμός (το ρήμα «περνάω» είναι υπό διωγμό από τους γλαφυρούς) κι έτσι γράφτηκε ότι «η χώρα διέρχεται τον τελευταίο κάβο». Φράκο με φουστανέλα, αλλά ας το σταματήσω εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Τοπωνύμια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 157 Σχόλια »

Τελευταία μαγιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2012

Στο ταχτικό σαββατιάτικο ραντεβού μας τα σημερινά είναι τα τελευταία μεζεδάκια του Μαΐου, ενός Μαΐου εκλογικού και προεκλογικού, οπότε μοιραία τα μεζεδάκια μας έχουν τέτοιον χαρακτήρα, πολιτικό.

Αλλά θα ξεκινήσω με μια παρατήρηση λεξικογραφική, το επίθετο «συστημικός» που πριν από δέκα χρόνια ξένιζε (δεν το περιλαμβάνει ούτε το ΛΚΝ, ούτε ο Μπαμπινιώτης στην πρώτη του έκδοση), έχει πια καθιερωθεί, ως δάνειο από το αγγλικό systemic, παρόλο που, όπως σωστά λέει το λεξικό του Μπαμπινιώτη σε επόμενη έκδοση, ο σχηματισμός του δεν είναι κανονικός σύμφωνα με την ελληνική μορφολογία. Καθιερωμένος λοιπόν πια ο συστημικός και μόνο ο πρόεδρος του φυλλορροούντος Λάος δεν το έχει ακόμα πληροφορηθεί κι έτσι, σε πρόσφατο βιντεάκι λέει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου παρά τα τολμηρά του προεκλογικά συνθήματα, όταν έγινε πρωθυπουργός το 1981 «ήταν ο πλέον συστηματικός» (γύρω στο 2.32 στο βιντεάκι). Δεν εννοεί βέβαια ότι είχε οργκανάιζερ αντί για τεφτέρι και παρακολουθούσε με σύστημα, μέθοδο και οργάνωση τα πάντα -εννοεί πως ήταν αυτό που καθιερώθηκε πια να λέμε «συστημικός» (παρόλο που έχω καλούς φίλους που ακόμα αρνούνται να χρησιμοποιήσουν τον όρο).

Μιλώντας για το ΛΑΟΣ, θα θυμάστε βέβαια ότι παλιότερα ο Άδωνης Γεωργιάδης εξεγειρόταν κάθε φορά που άκουγε να προφέρουν «Λάος» το όνομα του κόμματος στο οποίο τότε ανήκε και οργισμένα διόρθωνε «ο Λαός». Τώρα όμως που το κοκοράκι έχει λαλήσει, ο ίδιος ο Άδωνης αποκαλεί «Λάος» το πρώην κόμμα του! Δείτε το βιντεάκι, στο 6.30, θα ακούσετε τον Άδωνη να λέει ότι ήταν φίλος με τον Βελόπουλο «πολύ προ του Λάος».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Λεξικογραφικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 79 Σχόλια »

Παπούτσι από τον τόπο σου και σκελετό απ’ τη ντουλάπα σου!

Posted by sarant στο 17 Μαΐου, 2009

ntoulapa2Πριν από χρόνια, συζητούσα μ’ έναν εξαιρετικό τεχνίτη αυτοκινήτων, μετανάστη δεύτερης γενιάς γεννημένον στο Βέλγιο, που δεν είχε πάει ελληνικό σχολείο, και κάτι θέλησε να γράψει, το στιλό του δεν δούλευε, και μου ζήτησε το δικό μου λέγοντας «Ο δικός μου στυλός δεν πηγαίνει». Φυσικά, μετέφραζε κατά λέξη τη γαλλική έκφραση mon stylo ne marche pas. Τέτοια λάθη είναι πάμπολλα σε όσους δεν έχουν διδαχτεί τη μητρική γλώσσα ή την έχουν ξεχάσει έπειτα από πολύχρονη παραμονή στο εξωτερικό. Διάβαζα πως και τα ισπανικά των ισπανόφωνων μεταναστών στις ΗΠΑ βρίθουν από αμερικανισμούς, και ανάμεσα σ’ αυτούς είναι και το correr para mayor (βάζω υποψηφιότητα για δήμαρχος, κατά λέξη «τρέχω για δήμαρχος», που μεταφράζει το αμερικάνικο run for mayor).

Αυτό νομίζω πως στη γλωσσολογία λέγεται ‘εναλλαγή κωδίκων’, αλλά μπορεί να πέφτω έξω. Πάντως, αν το φαινόμενο είναι απόλυτα φυσικό για τον μετανάστη της δεύτερης ή και της πρώτης γενιάς, είναι πολύ λιγότερο ανεκτό (κανονικά, καθόλου) για τον δημοσιογράφο μιας μεγάλης εφημερίδας. Ίσως να φανούμε λιγάκι πιο επιεικείς αν ο δημοσιογράφος είναι ανταποκριτής στο εξωτερικό, και επομένως ζει βυθισμένος στην ξένη γλώσσα, οπότε είναι κάπως πιο δικαιολογημένο να επηρεαστεί και να αφήσει να περάσουν στις ανταποκρίσεις του ένας-δυο ξενισμοί. Ωστόσο, ένας-δυο ξενισμοί το μήνα, όχι ένας-δυο στο ίδιο άρθρο, όπως κατάφερε πριν από κάμποσα χρόνια ο Δ.Δήμας, ανταποκριτής της Ελευθεροτυπίας στην Ουάσινγκτον, όταν, σε ρεπορτάζ για τις αμφίρροπες προεδρικές εκλογές του 2000, όχι μόνο φιλοτέχνησε τη «στενή αναμέτρηση» (σαν να ήταν κορσές) αλλά και μεταλαμπάδευσε το μαργαριτάρι των ισπανόφωνων στη γλώσσα μας, μια και έγραψε ότι κάποιος «έτρεχε για την αντιπροεδρία» -κι ο αναγνώστης που το διάβασε, ακόμα τρέχει!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Εφημεριδογραφικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 49 Σχόλια »