Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ανδρέας Λασκαράτος’

Θεοί και ποιητές μάταια παλεύουν με του Έρωτα τα βέλη

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2018

Τα Χριστούγεννα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Άγρα ο δεύτερος τόμος από τη σειρά δοκιμίων του φίλου Παντελή Μπουκάλα με τιτλο «Το αίμα της αγάπης – Ο πόθος και ο φόνος στη δημοτική ποίηση«. Ο πρώτος τόμος, (Όταν το ρήμα γίνεται όνομα – Η «αγαπώ» και το σφρίγος της ποιητικής γλώσσας των δημοτικών) είχε κυκλοφορήσει τον Δεκέμβριο του 2016 και τον ειχα παρουσιάσει εδώ στο ιστολόγιο στις αρχές του Γενάρη 2017. Σκόπιμα καθυστέρησα την παρουσίαση του δεύτερου τόμου για να συμπέσει με την αρχή του καλοκαιριού, που οι περισσότεροι έχουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Να πω παρενθετικά ότι σε καναδυο βδομάδες θα δημοσιευτει στο ιστολόγιο και το σχεδόν καθιερωμένο τέτοια εποχη βιβλιοφιλικό άρθρο, με προτασεις βιβλίων για το καλοκαιρι, όμως εκρινα πως το βιβλίο του Μπουκάλα αξίζει αυτοτελή παρουσίαση.

Αξίζει αυτοτελή παρουσίαση επειδή νομίζω ότι αυτά τα δοκίμια του Μπουκάλα υποσχονται να αποτελέσουν σημαντικότατο όχι εκδοτικό αλλά πνευματικό γεγονός. Ο γενικός τίτλος της σειράς είναι «Πιάνω γραφη να γράψω – Δοκίμια για το δημοτικό τραγούδι» και ο χαλκέντερος Παντελής σχεδιάζει να την ολοκληρώσει σε δέκα τόμους, που οι περισσότεροι έχουν αρχίσει να γράφονται.

Και όταν λέμε για τομους, κυριολεκτούμε. Ο δεύτερος τόμος της σειράς, που θα παρουσιάσω σήμερα, φτανει τις 832 σελίδες από τις οποίες το ένα τρίτο είναι σημειώσεις -ο πρώτος τόμος έπιανε «μόνο» 600 σελίδες με την ίδια αναλογία. Ο επιβλητικός όγκος μπορει να προκαλει δέος και να αποθαρρύνει επίδοξους αναγνωστες -αλλά θα ήταν λάθος, διότι το βιβλίο του Μπουκάλα δεν σε αναγκάζει να το διαβάσεις απο την αρχή ως το τέλος, αφού τα επιμέρους κεφάλαια και υποκεφάλαια είναι σε μεγαλο βαθμό αυτοτελή.

Όπως είχα γράψει και για το πρώτο βιβλίο της σειράς: Έχουμε δηλαδή μια σειρά από ημιανεξάρτητα δοκίμια, που διαβάζονται και αυτοτελώς αλλά συνδέονται και μεταξύ τους και που οδηγούν αργά αλλά σταθερά, και απολαυστικά, στην κορύφωση.

Το περιεχόμενο του δεύτερου τόμου είναι η άγρια και σκοτεινή πλευρά του έρωτα, όπως εκφράζεται μέσα απο τα δημοτικά τραγούδια αλλά και την επώνυμη ποίηση. Ο πόθος, που συνήθως εκλαμβάνεται σαν πάλη, είναι αντικείμενο του πρώτου μέρους, που έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο Εμπόλεμος έρωτας. Στα επομενα δύο μέρη, Ο έρωτας σαν εκούσια σφαγή, και Το σφαγείο του έρωτα, τα πράγματα σοβαρεύουν και το αίμα ρέει ποτάμια. Στο τέταρτο μέρος, Το όνομα, το αίτημα, το αίμα, με όχημα το δημοτικό τραγούδι του Δήμου και με εξαντλητική μελέτη των μοτίβων του, ολοκληρώνεται η εξέταση του θέματος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αρχαία γραμματεία, Δημοτικά τραγούδια, Ερωτικά, Παρουσίαση βιβλίου, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , | 122 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου λοιπόν

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Τρ  1

Αυτοκτονία Νίκου Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ της Σιβηρίας

Τε  2

† Ερρίκου Καρούζο

Πε  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Πα 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Σα 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες. Και γενέσιον Άννης-Σίλιας της διαδικτυακής φίλης. Και του ενός εκ των δύο αριστουργημάτων που εποίησε ο Νικοκύρης.

Κυ 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Δε 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Τρ 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Τε 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Πε 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Πα 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Σα 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Κυ 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων. Και γενέσιον Φιδέλ του Κουβανού επαναστάτη.

Δε 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Τρ 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Τε 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Πε 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Πα 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Σα 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Κυ 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Δε 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Τρ 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Τε 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Πε 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Πα 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Σα 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Κυ 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Δε 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Τρ 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου) και Γεωργίου Κοτζιούλα, του κατατρεγμένου ποιητού.
Τε 30 Ρογήρου Βάκωνος

Πε 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Ο Αύγουστος είναι ο δεύτερος μήνας του χρόνου που πήρε τ΄όνομά του από ιστορικό πρόσωπο -ο άλλος είναι ο Ιούλιος. Προηγουμένως ονομαζόταν Sextilis, έκτος μήνας δηλαδή στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο. Η ονομασία δεν άλλαξε όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στην αρχή, κι έτσι ο Sextilis ήταν πια όγδοος μήνας. Αρχικά ο Σεξτίλις είχε 29 μέρες, όταν όμως ο Ιούλιος Καίσαρας έκανε τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου (που από τότε ονομάστηκε Ιουλιανό), του πρόσθεσε δυο μέρες. Ο Σεξτίλις ονομάστηκε Αύγουστος (Augustus) προς τιμή του αυτοκράτορα Αύγουστου, πράγμα που έγινε το 8 π.Χ. δηλαδή ενώ ζούσε ο αυτοκράτορας. Ωστόσο, δεν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι τότε ο αυτοκράτορας Αύγουστος πρόσθεσε μια μέρα στον μήνα “του”, που την πήρε από τον Φλεβάρη, για να μην υστερεί ο μήνας “του” από τον Ιούλιο. Όπως είπα, την επιμήκυνση του μήνα την είχε κάνει ο Ιούλιος Καίσαρας.

Να πούμε εδώ ότι στα λατινικά το επίθετο augustus σήμαινε μεγαλοπρεπής, λέξη που έχει περάσει στις νεότερες γλώσσες. Μάλιστα στα αγγλικά το august, που σημαίνει «επιβλητικός, μεγαλοπρεπής, σεβάσμιος» (π.χ. an august figure) συμπίπτει με το όνομα του μήνα (August) ενώ στα γαλλικά το αντίστοιχο επίθετο είναι auguste αλλά το όνομα του μήνα έχει περάσει από κάμποσα κύματα κι έχει γίνει Août.

Στα δικά μας τώρα. Ο Αύγουστος δεν έχει κάποια πολύ διαδεδομένη λαϊκή ονομασία (όπως είναι π.χ. ο Αλωνάρης ή ο Θεριστής). Σε κάποια μέρη, π.χ. στα Εφτάνησα και στην Ηλεία, λένε (ή λέγανε) “Άγουστος”. Ίσως από εκεί να το πήραν και οι Τούρκοι, που τον Αύγουστο τον λένε Ağustos.

Τον καιρό που η σταφίδα άξιζε χρυσάφι, οι σταφιδοπαραγωγοί περίμεναν τον Άγουστο πώς και πώς -όπως λέει ένας ήρωας του Καρκαβίτσα: “Ο Μάης βγάνει τα κεράσια, ο Θεριστής τ’ αγγούρια, ο Αλωνάρης τα καρπούζια και ο Άγουστος τα τάλαρα”. Και στο ποίημα του Λασκαράτου που ετυμολογεί σατιρικά τα τάλαρα, η Εύα παρακαλεί τον Αδάμ να αγοράσει “μπιστιού” (με πίστωση) και να πληρώσει “τον Άγουστο”, δηλαδή όταν θα πουλούσαν τη σταφίδα. Η λαϊκή αθυρόστομη σοφία αποκάλεσε και Διπλοχέστη τον Αύγουστο, επειδή τρώμε πολλά φρούτα, αλλά το παρατσούκλι αυτό το έχουν κι άλλοι μήνες. Λέγεται και Συκολόγος.

Άλλωστε, πολύ γνωστή είναι η παροιμιώδης φράση: Αύγουστε καλέ μου μήνα, νάσουν δυο φορές το χρόνο, που μάλλον δεν την πρωτοείπε τουρίστας αλλά αγρότης. Επίσης, αν πιστέψουμε τις παροιμίες, τον Αύγουστο είναι παχιές οι μύγες και είναι ο καιρός κατάλληλος για να τρώμε κολιό -αλλά πέρυσι ένας φίλος μάς πληροφόρησε ότι σύμφωνα με ζωοφιλικές οργανώσεις ο κολιός τον Αύγουστο είναι σε περίοδο αναπαραγωγής κι έτσι δεν κάνει να τον ψαρεύουμε και να τον τρώμε (και βέβαια, όπως και με όλες τις ημερολογιακές παροιμίες, ο σημερινός Αύγουστος δεν είναι ίδιος με τον Αύγουστο των παροιμιών, τον παλαιοημερολογίτικο).

Οι πρώτες μέρες του Αυγούστου, δρίμες ή μερομήνια, θεωρείται ότι λειτουργούν προγνωστικά για τον καιρό όλης της επόμενης χρονιάς. Ας μας πουν οι εμπειρικοί μετεωρολόγοι του ιστολογίου την πρόγνωσή τους.

Τον Αύγουστο βέβαια έχουμε και τον Δεκαπενταύγουστο που είναι η κορύφωση του καλοκαιριού. Η βδομάδα εκείνη (περίπου) είναι και η περίοδος της απόλυτης νέκρας για υπηρεσίες και επιχειρήσεις της μεγαλούπολης -και για τα ιστολόγια νομίζω. Όμως λίγο μετά τις 20 του μηνός αρχίζουν οι πρώτοι να επιστρέφουν, πέφτει και καμιά πρώτη σταγόνα που έχει διαβάσει Ελύτη και προαναγγέλλει το φθινόπωρο. Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα, λέει άλλωστε η μία παροιμία για να την αντικρούσει η άλλη, Μήτ’ ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτ’ ο Αύγουστος χειμώνας.

Και για να συνεχίσουμε με τις αυγουστιάτικες παροιμίες, μια μισοξεχασμένη λέει «περί της υγείας σου τον Αύγουστο ερώτα», διότι λόγω της κατανάλωσης πολλών φρούτων προκαλούνταν συχνά γαστρικές ασθένειες.

Αυγουστιανά γεγονότα (σαν τα Ιουλιανά δηλαδή ή σαν τα Σεπτεμβριανά) δεν έχουμε, διότι σύμφωνα με τον Ουμπέρτο Έκο “Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις” -ή έχουν πάρει άδεια οι δημοσιογράφοι. Βέβαια, αυτό το ευφυολόγημα δεν εμπόδισε τόσα και τόσα βαρυσήμαντα γεγονότα -όπως τον Αττίλα στην Κύπρο το 1974.

Έχουμε ακόμα το αυγουστιάτικο φεγγάρι το πολυτραγουδισμένο, και από ταινίες, ανάμεσα στις άλλες, τα Δυο φεγγάρια τον Αύγουστο του Κώστα Φέρρη, τον Δεκαπενταύγουστο του Γιάνναρη και τις Ήσυχες μέρες του Αυγούστου, του Βούλγαρη.

Από τραγούδια συνηθίζεται να βάζουμε τον Αύγουστο του Παπάζογλου, αλλά επειδή θα τον έχει βάλει το μισό Διαδίκτυο θα πρωτοτυπήσω βάζοντας ένα πασίγνωστο τραγούδι που αναφέρει παρεμπιπτόντως τον Αύγουστο ή μάλλον ένα πρωί τ’ Αυγούστου.

Κάποτε θα πρέπει να γράψουμε κάτι περισσότερο γι’ αυτό το θεατρικό έργο και τον κύκλο τραγουδιών.

Και συνεχίζοντας αντιτουριστικά θα κλείσω με ένα ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη, που μας το είχε θυμίσει πέρυσι η φιλη μας η Σουμέλα.

Η εισβολή της μαύρης πεταλούδας του Πόρου

Κάθε χρόνο
κατά το μήνα Αύγουστο
εισβάλλει στο προαύλιο
του Μοναστηριού του Πόρου
η μαύρη πεταλούδα του Μοναστηριού
πετάει από πέτρα σε πέτρα
τα παιδιά προσπαθούν
να την πιάσουν
αλλά δεν το κατορθώνουν
είναι η Αγια-Πεταλούδα
του Μοναστηριού του Πόρου
πετάει από πέτρα σε πέτρα
μόνο για λίγες μέρες
και ύστερα χάνεται
για να ξαναεμφανιστεί
πάλι τον άλλο Αύγουστο
η Αγία μαύρη-Πεταλούδα
του Μοναστηριού του Πόρου…

 

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 141 Σχόλια »

Δημοτικά τραγουδάκια εθνικά μαζευμένα από τους τραγουδιστάδες εις το Ληξούρι

Posted by sarant στο 28 Αύγουστος, 2016

Κάπως παλιοκαιρίσιος ακούγεται ο τίτλος, δεν βρίσκετε; Αναμενόμενο είναι, μια και το χειρόγραφο που φέρει περίπου αυτόν τον τίτλο γράφτηκε τον προπερασμένον αιώνα. Λέω «περίπου αυτόν» διότι ολόκληρος ο τίτλος του χειρογράφου είναι «Δημοτικά τραγουδάκια εθνικά μαζευμένα από τους τραγουδιστάδες εις το Ληξούρι (Κεφαλληνία – Επαρχία Πάλης) τους 1842», οπότε έχουμε και μια χρονολογική ένδειξη (αν και το χειρόγραφο ολοκληρώθηκε αργότερα). Προσέξτε ότι λέει «τους 1842» και όχι «το 1842» διότι εννοεί «τους 1842 χρόνους» -ακουγόταν αυτό τότε.

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Το χειρόγραφο για το οποίο σας μιλάω εκδόθηκε πρόσφατα σε βιβλίο από τις εκδόσεις Άγρα, σε επιμέλεια του καθηγητή Γιάννη Παπακώστα και του Παντελή Μπουκάλα. Πρόκειται για μια ανώνυμη συλλογή δημοτικών τραγουδιών και παροιμιών, που φέρει τον παραπάνω μακροσκελή τίτλο. Ο άγνωστος συλλογέας δεν αρκέστηκε στη συλλογή του υλικού, αλλά προχώρησε και σε σύντομο σχολιασμό του, με σχόλια που έδειχναν άνθρωπο λόγιο, βαθιά καλλιεργημένο και με ποιητική ευαισθησία αλλά και γνώση της μετρικής.

Ο Παπακώστας, γνωρίζοντας την πολύχρονη ενασχόληση του Μπουκάλα με το δημοτικό τραγούδι, του έδειξε τη συλλογή θέλοντας να εξακριβώσει αν είναι πρωτότυπη. Τελικά, η εμπλοκή του φίλου Παντελή στο εγχείρημα ήταν τέτοια που την έκδοση την πραγματοποίησαν και οι δυο από κοινού.

Έμενε να βρεθεί ο ανώνυμος συλλογέας των δημοτικών τραγουδιών. Ύστερα από κοπιαστικές έρευνες που εκτίθενται αναλυτικά στον πρόλογο (το κομμάτι αυτό διαβάζεται σχεδόν σαν αστυνομικό μυθιστόρημα!), κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, πέρα από κάθε αμφιβολία, η συλλογή οφείλεται στον Ανδρέα Λασκαράτο (1811-1901), τον πολύ γνωστό Κεφαλλονίτη (και Ληξουριώτη) λόγιο, ποιητή και πεζογράφο. Αυτό βεβαίως αναβαθμίζει κατακόρυφα την αξία της συλλογής και δικαιολογεί και την έκδοσή της σε βιβλίο από έναν εκδοτικό οίκο που απευθύνεται στο ευρύ κοινό και όχι μόνο στους ειδικούς. Είναι γνωστό από πολλές πηγές ότι ο Λασκαράτος στα νιάτα του μάζευε δημοτικά τραγούδια, είχε μάλιστα κάνει και ταξίδια για τον σκοπόν αυτό. Η ταύτισή του με τον ανώνυμο συλλογέα είναι απολύτως σίγουρη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημοτικά τραγούδια, Λαογραφία, Παρουσίαση βιβλίου, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 105 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου ξανά

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2016

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Δε  1

Αυτοκτονία Νίκου Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ της Σιβηρίας

Τρ  2

† Ερρίκου Καρούζο

Τε  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Πε 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Πα 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες. Και γενέσιον Άννης-Σίλιας της διαδικτυακής φίλης. Και του ενός εκ των δύο αριστουργημάτων που εποίησε ο Νικοκύρης.

Σα 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Κυ 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Δε 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Τρ 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Τε 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Πε 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Πα 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Σα 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων. Και γενέσιον Φιδέλ του Κουβανού επαναστάτη.

Κυ 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Δε 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Τρ 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Τε 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Πε 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Πα 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Σα 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Κυ 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Δε 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Τρ 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Τε 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Πε 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Πα 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Σα 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Κυ 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Δε 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου) και Γεωργίου Κοτζιούλα, του κατατρεγμένου ποιητή.
Τρ 30 Ρογήρου Βάκωνος

Τε 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , | 110 Σχόλια »

Νηστίσιμα και σαρακοστιανά

Posted by sarant στο 17 Μαρτίου, 2016

Από τη Δευτέρα έχουμε μπει στη Σαρακοστή. Το ιστολόγιο δεν νηστεύει και δεν θρησκεύεται, όμως τηρεί τις παραδόσεις και παρατηρεί ότι τούτη είναι η όγδοη (ρε πώς περνάν τα άτιμα!) Σαρακοστή που έχει δει στη ζωή του κι όμως ποτέ δεν έχει γράψει άρθρο για τα λεξιλογικά της, με εξαίρεση μια ειδική περίπτωση, το άρθρο για την ανύπαρκτη λέξη διπορος (ή ωδιπόρος ή ηδύπορος) και την προσπάθεια κάποιων να βγάλουν «λανθασμένη» τη γνωστή παροιμία «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει». Αλλά το άρθρο εκείνο (που εδώ βλέπετε την τελευταία του δημοσίευση) είχε θέμα αποκλειστικό τη συγκεκριμένη παροιμία (και την έωλη αμφισβήτησή της) και όχι τα λοιπά της Σαρακοστής.

Κι αυτό είναι σοβαρή παράλειψη, ακόμα περισσότερο δυσκολοσυγχώρητη για έναν Σαραντάκο, που συγγενεύει με τη Σαρακοστή κατά το ότι και οι δυο έλκουν την καταγωγή από τον αριθμό 40, σαράντα.

Διότι, βέβαια, η Σαρακοστή λέγεται έτσι επειδή έχει σαράντα μέρες. Στην πραγματικότητα, δεν έχει σαράντα μέρες, αφού διαρκεί πάνω από έξι εβδομάδες (κάπου 48 μέρες) αλλά επικράτησε ο αριθμός σαράντα, που είναι στρογγυλός και βαρύς, σε συνδυασμό με το προηγούμενο των σαράντα ημερών νηστείας του Ιησού στην έρημο. Η τεσσαρακοστή λοιπόν ημέρα από το Πάσχα, η πρώτη μέρα της νηστείας, έδωσε την ονομασία σε ολόκληρη την περίοδο.

Στους πατέρες της εκκλησίας τον τέταρτο αιώνα, η θρησκεία νηστεία πριν από το Πάσχα ονομάζεται αγία και ένδοξος και «μεγάλη τεσσαρακοστή». Ωστόσο, την εποχή εκείνη είχε ήδη εμφανιστεί ο απλολογικός τύπος «σαράκοντα», απ’ τον οποίο προέκυψε και ο σημερινός σαράντα. Με την ίδια απλολογία πήραμε και τη σαρακοστή, που απαντά ήδη σε κάποιον εκκλησιαστικό συγγραφέα του 5ου αιώνα, τον Χρύσιππο, και με την πάροδο των αιώνων ο τύπος αυτός, σαρακοστή, επικράτησε.

Η νηστεία πριν από το Πάσχα δεν ήταν η μοναδική που όριζε η εκκλησία, οπότε, για να ξεχωρίζουν, η προπασχαλινή νηστεία θρησκεία ονομάστηκε και Μεγάλη Σαρακοστή. Σαράντα μέρες νηστείας τηρούσαν οι πιστοί και πριν από τα Χριστούγεννα, από τις 15 Νοεμβρίου έως τις 24 Δεκεμβρίου, που κι αυτή ονομάστηκε σαρακοστή ή και σαραντάμερο («του σαραντάμερου η μέρα – καλημέρα, καλησπέρα» λέει μια κεφαλονίτικη παροιμία, διότι πράγματι τότε είναι οι πιο μικρές μέρες του χρόνου). Νηστεία τηρείται και πριν από τον Δεκαπενταύγουστο -εκεί διαρκεί δεκαπέντε μέρες, αλλά κι αυτή η νηστεία σαρακοστή ονομάστηκε, αφού σιγά-σιγά η λέξη έπαψε να αναφέρεται σε συγκεκριμένο αριθμό ημερών και έφτασε να σημαίνει κάθε μεγάλη περίοδο νηστείας.

Επειδή εγώ δεν νηστεύω και δεν ξέρω καλά τα καθέκαστα, αντιγράφω τις συμβουλές του παπα-Συναδινού, που έγραψε τον 17ο αιώνα το «Χρονικό των Σερρών» και μας λέει τι πρέπει να κάνουμε σε μια γλώσσα που δεν διαφέρει και τόσο από τη σημερινή νεοελληνική:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Ετυμολογικά, Λαογραφία, Ποίηση, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 192 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου και φέτος

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2015

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Σα  1

Αυτοκτονία Νίκου Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ της Σιβηρίας

Κυ  2

† Ερρίκου Καρούζο

Δε  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Τρ 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Τε 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες. Και γενέσιον Άννης-Σίλιας της διαδικτυακής φίλης. Και του ενός εκ των δύο αριστουργημάτων που εποίησε ο Νικοκύρης.

Πε 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Πα 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Σα 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Κυ 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Δε 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Τρ 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Τε 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Πε 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων. Και γενέσιον Φιδέλ του Κουβανού επαναστάτη.

Πα 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Σα 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Κυ 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Δε 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Τρ 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Τε 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Πε 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Πα 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Σα 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Κυ 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Δε 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Τρ 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Τε 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Πε 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Πα 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Σα 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου) και Γεωργίου Κοτζιούλα, του κατατρεγμένου ποιητή.
Κυ 30 Ρογήρου Βάκωνος

Δε 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 78 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου λοιπόν!

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2014

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Πα  1

Αυτοκτονία Νίκου Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ της Σιβηρίας

Σα  2

† του Ερρίκου Καρούζο

Κυ  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Δε 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Τρ 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες. Και γενέσιον Άννης-Σίλιας της διαδικτυακής φίλης και του ενός εκ των δύο αριστουργημάτων που εποίησε ο Νικοκύρης.

Τε 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Πε 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Πα 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Σα 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Κυ 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Δε 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Τρ 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Τε 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων

Πε 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Πα 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Σα 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Κυ 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Δε 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Τρ 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Τε 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Πε 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Πα 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Σα 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Κυ 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Δε 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Τρ 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Τε 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Πε 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Πα 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου)
Σα 30 Ρογήρου Βάκωνος

Κυ 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Ο Αύγουστος είναι ο δεύτερος μήνας του χρόνου που πήρε τ΄όνομά του από ιστορικό πρόσωπο -ο άλλος είναι ο Ιούλιος. Προηγουμένως ονομαζόταν Sextilis, έκτος μήνας δηλαδή στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο. Η ονομασία δεν άλλαξε όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στην αρχή, κι έτσι ο Sextilis ήταν πια όγδοος μήνας. Αρχικά ο Σεξτίλις είχε 29 μέρες, όταν όμως ο Ιούλιος Καίσαρας έκανε τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου (που από τότε ονομάστηκε Ιουλιανό), του πρόσθεσε δυο μέρες. Ο Σεξτίλις ονομάστηκε Αύγουστος προς τιμή του αυτοκράτορα Αύγουστου, πράγμα που έγινε το 8 π.Χ. δηλαδή ενώ ζούσε ο αυτοκράτορας. Ωστόσο, δεν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι τότε ο αυτοκράτορας Αύγουστος πρόσθεσε μια μέρα στον μήνα “του”, που την πήρε από τον Φλεβάρη, για να μην υστερεί ο μήνας “του” από τον Ιούλιο. Όπως είπα, την επιμήκυνση του μήνα την είχε κάνει ο Ιούλιος Καίσαρας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 130 Σχόλια »

Η γιαγιά ψωνίζει ψτιου

Posted by sarant στο 19 Μαρτίου, 2014

Η περίεργη λέξη του τίτλου δεν γκουγκλίζεται -ή μάλλον: δεν γκουγκλιζόταν· σε λίγη ώρα από τώρα θα γκουγκλίζεται, αφού θα την έχει καταγράψει το αδηφάγο και παντεποπτικό μάτι του γκουγκλ. Ίσως έπρεπε να τη γράψω ψ’τιου, για να δείξω ότι είναι παραλλαγή μιας επίσης περίεργης και σπάνιας λέξης, που όμως βγάζει εκατοντάδες γκουγκλιές.

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Ένας φίλος του Φέισμπουκ, που έχει μίνι μάρκετ στη Λευκάδα, δημοσίευσε προχτές στον τοίχο του το εξής γουστόζικο:

Γιαγιά ογδονταφεύγα μπαίνει στο μαγαζί χτυπώντας το μπαστούνι της με τη δύναμη που ο Τουλιάτος χτυπάει τα κρουστά του:

-Εδώ είμαι, μη χτυπάς!
-Α, εδώ είσαι, δε σ’ είδα!…. Δίνεις ψτιου;
-Τι να δίνω;
-Ψτιου!
-Χμ… Ναι, δίνω! Πόσα θέλεις;
-Τι;
-Ψτιου!
-Τι λες μωρέ; Αν δίνεις χωρίς λεφτά λέω!
-Αααα! Αυτό είναι το ψτιου; Καλά, δίνω και χωρίς λεφτά.
-Φέρε μου ένα γαριδάκι κι ένα πατατάκι. Αν δεν έχουνε τάπες να μη μ’ τα δώσεις!
-Τάπες; Δε θες με τρίποντα;
-Όχι. Με τάπες! Αλλιώς θα μ’ τα φέρει στο κεφάλι ο εγγονός μου!

Η γιαγιά λοιπόν ρώτησε τον φίλο μας αν δίνει «ψτιου», όπου όμως το ψτιου δεν είναι όνομα προϊόντος αλλά επίρρημα και σημαίνει, όπως η ίδια εξήγησε, «χωρίς λεφτά», εννοώντας «με πίστωση». Όπως είπα πιο πάνω, αυτό το μυστηριώδες ψτιου είναι παραλλαγή μιας άλλης, κάπως λιγότερο μυστηριώδους, λέξης. Οι επτανήσιοι θα την έχουν μαντέψει, αλλά και στο ιστολόγιο την έχουμε αναφέρει μερικές φορές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ντοπιολαλιές, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 107 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου και πάλι

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2013

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Πε  1

Της μειώσεως του ΦΠΑ εις την εστίασιν, ίνα επέλθη η πολυπόθητος ανάπτυξις ώστε να τρώμε με χρυσά κοχλιάρια

Πα  2

† του Ερρίκου Καρούζο

Σα  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Κυ 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Δε 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες

Τρ 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Τε 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Πε 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Πα 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Σα 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Κυ 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Δε 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Τρ 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων

Τε 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Πε 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Πα 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Σα 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Κυ 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Δε 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Τρ 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Τε 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Πε 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Πα 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Σα 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Κυ 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Δε 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Τρ 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Τε 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Πε 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου)
Πα 30 Ρογήρου Βάκωνος

Σα 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Ο Αύγουστος είναι ο δεύτερος μήνας του χρόνου που πήρε τ΄όνομά του από ιστορικό πρόσωπο -ο άλλος είναι ο Ιούλιος. Προηγουμένως ονομαζόταν Sextilis, έκτος μήνας δηλαδή στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο. Η ονομασία δεν άλλαξε όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στην αρχή, κι έτσι ο Sextilis ήταν πια όγδοος μήνας. Αρχικά ο Σεξτίλις είχε 29 μέρες, όταν όμως ο Ιούλιος Καίσαρας έκανε τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου (που από τότε ονομάστηκε Ιουλιανό), του πρόσθεσε δυο μέρες. Ο Σεξτίλις ονομάστηκε Αύγουστος προς τιμή του αυτοκράτορα Αύγουστου, πράγμα που έγινε το 8 π.Χ. δηλαδή ενώ ζούσε ο αυτοκράτορας. Ωστόσο, δεν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι τότε ο αυτοκράτορας Αύγουστος πρόσθεσε μια μέρα στον μήνα “του”, που την πήρε από τον Φλεβάρη, για να μην υστερεί ο μήνας “του” από τον Ιούλιο. Όπως είπα, την επιμήκυνση του μήνα την είχε κάνει ο Ιούλιος Καίσαρας.

Ο Αύγουστος δεν έχει κάποια πολύ διαδεδομένη λαϊκή ονομασία (όπως είναι π.χ. ο Αλωνάρης ή ο Θεριστής). Σε κάποια μέρη, π.χ. στα Εφτάνησα και στην Ηλεία, λένε (ή λέγανε) “Άγουστος”. Τον καιρό που η σταφίδα άξιζε χρυσάφι, οι σταφιδοπαραγωγοί περίμεναν τον Άγουστο πώς και πώς -όπως λέει ένας ήρωας του Καρκαβίτσα: “Ο Μάης βγάνει τα κεράσια, ο Θεριστής τ’ αγγούρια, ο Αλωνάρης τα καρπούζια και ο Άγουστος τα τάλαρα”. Και στο ποίημα του Λασκαράτου που ετυμολογεί σατιρικά τα τάλαρα, η Εύα παρακαλεί τον Αδάμ να αγοράσει “μπιστιού” (με πίστωση) και να πληρώσει “τον Άγουστο”, δηλαδή όταν θα πουλούσαν τη σταφίδα. Και πολύ πιο γνωστή είναι η παροιμιώδης φράση: Αύγουστε καλέ μου μήνα, νάσουν δυο φορές το χρόνο, που μάλλον δεν την πρωτοείπε τουρίστας αλλά αγρότης.

Τον Αύγουστο βέβαια έχουμε και τον Δεκαπενταύγουστο που είναι η κορύφωση του καλοκαιριού. Η βδομάδα εκείνη (περίπου) είναι και η περίοδος της απόλυτης νέκρας για υπηρεσίες και επιχειρήσεις της μεγαλούπολης -και για τα ιστολόγια νομίζω. Όμως λίγο μετά τις 20 του μηνός αρχίζουν οι πρώτοι να επιστρέφουν, πέφτει και καμιά πρώτη σταγόνα που έχει διαβάσει Ελύτη και προαναγγέλλει το φθινόπωρο. Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα, λέει άλλωστε η μία παροιμία για να την αντικρούσει η άλλη, Μήτ’ ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτ’ ο Αύγουστος χειμώνας.

Αυγουστιανά γεγονότα (σαν τα Ιουλιανά δηλαδή ή σαν τα Σεπτεμβριανά) δεν έχουμε, διότι σύμφωνα με τον Ουμπέρτο Έκο «Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις» -ή έχουν πάρει άδεια οι δημοσιογράφοι. Έχουμε το αυγουστιάτικο φεγγάρι το πολυτραγουδισμένο, τα Δυο φεγγάρια τον Αύγουστο του Κώστα Φέρρη και (αν δεν το πω κάποιοι θα μου κόψουν την καλημέρα) τον Αύγουστο του Παπάζογλου. Υπάρχει πάντως και ο Αύγουστος του Λίνου Κόκοτου, σε στίχους ή ποίηση Ελύτη, με τη Ρένα Κουμιώτη. Ο συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ είναι ψευδώνυμο, αλλά ο φιλόσοφος Αύγουστος-Κωνσταντίνος Μπαγιόνας ονομαζόταν όντως έτσι.

Συμπληρώσεις στα παραπάνω γίνονται ευχαρίστως δεκτές 🙂

Το ιστολόγιο εύχεται καλό μήνα σε όλους!

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , | 64 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2012

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , | 157 Σχόλια »

Έχει παράξει -και άλλοι αφορεσμένοι τύποι

Posted by sarant στο 8 Οκτώβριος, 2009

Στην Καθημερινή της Πέμπτης 8/10 δημοσιεύεται επιστολή του γνωστού μεταφραστή Θεόφιλου Βαμβάκου για ένα γλωσσικό θέμα. Διαβάστε την:

Υπάρχει μεγάλη σύγχυση ως προς την ορθή χρήση ορισμένων τύπων των ρημάτων ανάγω, εξάγω, παράγω, απάγω κ.λπ. Π.χ. υπάρχουν άνθρωποι, ναι, ακόμη και «παροικούντες την Ιερουσαλήμ», που δεν μπορούν να διακρίνουν σε τι διαφέρει η έκφραση «να παράγει» από την έκφραση «να παραγάγει» ή που λένε ότι π.χ. «ο κακοποιός… απαγάγει το παιδί», αντί βέβαια του «…απάγει το παιδί».

Χρησιμοποιούν, δηλαδή, την έκφραση «να παράγει» όταν γραμματικά απαιτείται να πουν «να παραγάγει». Για τον στιγμιαίο μέλλοντα του παράγω αντί να πουν «θα παραγάγω» καταφεύγουν, για… σιγουριά…, στο άκομψο «θα παράξω», ενώ κανείς τους δεν θα τολμούσε (και σωστά!) να πει «θα… απάξω», «θα εξάξω» ή «θα ανάξω»! Το ίδιο γραμματικό λάθος δεν το κάνουν, για καλή μας τύχη, για άλλα ρήματα π.χ. χρησιμοποιούν σωστά, στην περίπτωση του ρήματος «δίνω» (όπως και στα περισσότερα άλλα ρήματα), τις εκφράσεις «να δίνει» και «να δώσει», αφού βεβαίως η πρώτη αφορά μια δραστηριότητα συνεχιζόμενη (χρόνος διαρκείας), ενώ η δεύτερη αφορά μια δραστηριότητα που λαμβάνει χώραν σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή (στιγμιαίος χρόνος).

Ο κ. Βαμβάκος δεν είναι ο πρώτος που έχει στηλιτεύσει το ‘άκομψο’ «θα παράξω». Παλιότερα, ένας ανερχόμενος λογοτέχνης και μεταφραστής είχε φτάσει στο σημείο να αποφανθεί ότι η σωστή χρήση του ‘να παραγάγω’ αποδεικνύει την «καλή γνώση της ελληνικής γλώσσας» ή κάτι τέτοιο, ενώ, αν πιστέψουμε τον Περιγλώσσιο, η γνωστή καθηγήτρια κυρία Ξανθάκη είχε πει με μάτια βουρκωμένα ότι «όλοι πια λένε να παράξει αντί του ορθού να παράσχει» (sic –ε, γίνονται αυτά εν τη ρύμη και τη συγκινήσει του λόγου, προσθέτει χαιρέκακα ο Περιγλώσσιος).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 116 Σχόλια »