Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ανεμόσκαλα’

Γιαννιώτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 31 Ιουλίου, 2021

Στην αρχή σκεφτόμουν να τα πω διακεκαυμένα μεζεδάκια ή μεζεδάκια του καύσωνα ή κάτι άλλο τέλος πάντων που να εκφράζει τα σαραντάρια που βασανίζουν πολλούς, ιδίως όσους έχουν απομείνει στα αστικά κέντρα.

Χτες το πρωί όμως μαθεύτηκε το χρυσό μετάλλιο του κωπηλάτη Στέφανου Ντούσκου, ενός σεμνού αθλητή που χωρίς τυμπανοκρουσίες και χωρίς ν’ απασχολεί τους προβολείς των μέσων ενημέρωσης κατάφερε να πάρει την πρώτη θέση, και μάλιστα με ολυμπιακό ρεκόρ, στο μονό σκιφ ανδρών -οπότε, προς τιμήν του χρυσού ολυμπιονίκη, τα σημερινά μεζεδάκια βαφτίζονται γιαννιώτικα, αφού ο Ντούσκος είναι αθλητής του Ν.Ο.Ιωαννίνων και συνεχίζει τη μεγάλη παράδοση που έχουν, λόγω και της λίμνης, τα Γιάννενα στην κωπηλασία.

Να θυμίσω και το ωραίο δοξαστικό τετράστιχο που σκάρωσε χτες ο φίλος μας ο ΓΤ:

Το ποτήρι υψώνω μπρούσκο
για τον Στέφανο τον Ντούσκο
Είν’ αμέτρητοι οι κόποι
για να πας καλά στην κώπη

Όσο για το αγωνισμα του Στέφανου, που τον στεφάνωσε, λέγεται «σκιφ», ενώ στα αγγλικά λέγεται scull (και όχι skull, που είναι το κρανίο). Εμείς θα το πήραμε από τα γαλλικά, όπου είναι skiff, λέξη αγγλικής προέλευσης μάλιστα.

* Kαι ξεκινάμε με μια ανακάλυψη των δαιμόνιων ντετέκτιβ που κατάφεραν να σπάσουν τους μυστικούς κωδικούς συνεννόησης της συμμορίας των κακοποιών που ανατίναζαν ΑΤΜ.

Λοιπόν, Bro θα πει «αδελφέ» -ποιος να το φανταζόταν!

Μια απορία που έχω στο ίδιο θέμα, είναι τι σημαίνει «τράπερ» και ποια η σχέση του με τον ράπερ. Αλλά αυτό θα μου το πείτε εσείς.

* Συνεχίζω με μιαν άλλη απορία, όχι δική μου ή μάλλον όχι μόνο δική μου.

Ο φίλος μας ο Νίκος Νικολάου, που τόσα άρθρα έχει γράψει για το ιστολόγιο, παρέπεμψε σε μένα και στη συλλογική σοφία του ιστολογίου την εξής απορία:

Πότε και από ποιούς επινοήθηκε το «ούνα φάτσα ούνα ράτσα»;

Κατ’ αρχάς, επινοήθηκε από ιταλούς, ή από έλληνες ως ψευδοϊταλισμός; Η ομοιοκαταληξία δεν ισχύει στα στάνταρ ιταλικά (faccia razza), αν και δεν ξέρω τι συμβαίνει με τις διαλέκτους. Συνήθως λένε στο διαδίκτυο πως η φράση είναι άγνωστη στην Ιταλία, αν και βρίσκω αρκετές περιπτώσεις και una faccia una razza και  stessa faccia stessa razza, ώστε να αμφιβάλλω. Και το «μία φάτσα μία ράτσα» στα ελληνικά ακουγόταν παλαιότερα.

Και πότε; Βλέπω αρκετές φορές τον ισχυρισμό πως επινοήθηκε ως Μουσολινική προπαγάνδα προς τα Δωδεκάνησα, ακόμα και από ιστορικούς· αλλά τεκμήρια δεν βλέπω, και δεν βρήκαμε στο Google Books αναφορές πριν τη δεκαετία του 60.

Αν ξέρεις τίποτα παραπάνω, ευπρόσδεκτο· ή και αν θα μπορούσες να θέσεις το ζήτημα στο αναγνωστικό σου κοινό…

Ομολογώ ότι, αν και έψαξα λίγο, δεν βρηκα παλαιότερες του 1960 αναφορές του «ούνα φάτσα ούνα ράτσα», αν και θυμάμαι π.χ. τον παππού μου να το λέει.

Οπότε, ελπίζω η συλλογική σοφία του ιστολογίου να κάνει (για μιαν ακόμα φορά) το θαύμα της.

* Aν σας ζητήσουν να αναφέρετε ένα παράδειγμα τυπογραφικού λάθους που δεν το πιάνει ο κορέκτορας, και δεν έχετε κανένα πρόχειρο, ιδού ένα φρέσκο:

Ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας, μιλώντας στον ΑΝΤ1, έκανε λόγο για ένα ακόμη ακραίο καιρικό φαινόμενο, σημειώνοντας ότι η κλιματική αλλαγή έχει γίνει κλιματική απειλεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ποίηση, Το είπε/δεν το είπε, γαλλικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 178 Σχόλια »

Το ανύπαρκτο πρόβατο του Βάρναλη

Posted by sarant στο 27 Οκτωβρίου, 2013

Φιλολογικό το θέμα σήμερα, καθότι Κυριακή, και προς στιγμήν, επειδή αύριο είναι 28 Οκτωβρίου, σκέφτηκα να ανεβάσω κάποιο από τα αντιστασιακά διηγήματα που έχω στον παλιό μου ιστότοπο -αλλά μπορώ απλώς να σας παραπέμψω εκεί. Επετειακό θέμα θα έχουμε έτσι κι αλλιώς αύριο, που είναι αργία -και θα αφορά κι αυτό τον Βάρναλη όπως και το σημερινό, αλλά αυτό οφείλεται σε σύμπτωση επειδή το σημερινό θέμα δεν το διάλεξα, ήρθε από την επικαιρότητα.

Συγκεκριμένα, σε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στην Αυγή, που αναδημοσιεύτηκε αρκετά, ο καθηγητής της Νομικής κ. Γιώργος Κατρούγκαλος, που όλοι μας (πλην Σώτης) τον χαρήκαμε τις προάλλες να παίρνει το αίμα μας πίσω στην εκπομπή του Πρετεντέρη, είπε πολλά σωστά πράγματα και, στη ρύμη του λόγου του, έκανε ένα λαθάκι. Το ιστολόγιο επισημαίνει το λαθάκι και θέλει να το διορθώσει, επειδή ήδη το είδα να αναδημοσιεύεται αυτονομημένο κι αυτά τα πράγματα πρέπει κανείς να τα σκοτώνει όσο είναι μικρά. Άλλωστε, το λαθάκι βρίσκεται έξω από τον τομέα της ειδικότητας του κ. Κατρούγκαλου. Εγώ στα Νομικά κάνω πολύ χειρότερα λάθη.

Όταν λοιπόν ο κ. καθηγητής ρωτήθηκε τι έχει να πει για τις διώξεις των κατοίκων στις Σκουριές, απάντησε ότι οι κυβερνώντες συκοφαντούν όποιους αγωνίζονται και ότι θέλουν ως πρότυπο για την ελληνική κοινωνία το πρόβατο του Βάρναλη, που «ήσυχα και συνετά, πάει με ‘κείνον που νικά».

Όπως καταλάβατε, η αντίρρησή μου δεν είναι στην ουσία των λεγομένων του κ. καθηγητή, αλλά στο φιλολογικό σκέλος, στο πρόβατο του Βάρναλη.

Για να διαλύσω το σασπένς από την αρχή, πρόβατο δεν υπάρχει. Ούτε στο ποίημα από το οποίο είναι παρμένος ο συγκεκριμένος στίχος, ούτε γενικά στο δημοσιευμένο σε βιβλία ποιητικό έργο του Βάρναλη. (Μία μόνο αναφορά υπάρχει σε «πρόβατα», σε ένα ποίημα της συλλογής «Ελεύθερος κόσμος»). Αυτό το λέω με βεβαιότητα, η οποία δεν πηγάζει από το γεγονός ότι θυμάμαι απέξω ολόκληρο τον Βάρναλη (δεν τον θυμάμαι, φευ), αλλά επειδή ένα από τα μικρά θαύματα του Διαδικτύου είναι κι η Ανεμόσκαλα, ο καταπληκτικός ιστότοπος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας που έχει συμφραστικούς πίνακες λέξεων (κονκορντάντσες που τις λέγαμε παλιά) για δέκα σημαντικούς νεοέλληνες ποιητές, μαζί και για τον Βάρναλη. Περιορίζεται στο εκδομένο σε βιβλία έργο τους, άρα δεν έχει τα ποιήματα που σέρνονται αδέσποτα σε περιοδικά, αν και μαθαίνω ότι έχουν σκοπό κι αυτά να τα προσθέσουν. Από την Ανεμόσκαλα λοιπόν βεβαιωνόμαστε ότι το πρόβατο του Βάρναλη δεν υπάρχει.

Έπειτα, και χωρίς την Ανεμόσκαλα ξέρουμε ότι ο στίχος δεν είναι ακριβώς όπως τον θυμάται ο κ. Κατρούγκαλος, αν και το νόημα δεν αλλάζει πολύ. Δεν είναι ήσυχα και συνετά, αλλά φρόνιμα και ταχτικά: Φρόνιμα και ταχτικά, πάω με κείνον που νικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , | 66 Σχόλια »