Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ανοιχτή Πόλη’

Μεζεδάκια του Θωμά

Posted by sarant στο 26 Απριλίου, 2014

Αρχικά είχα σκεφτεί να τα πω «μεταπασχαλινά», είδα όμως ότι τον ίδιο τίτλο τον έχω χρησιμοποιήσει άλλες τρεις φορές και είπα νισάφι πια. Οπότε, του Θωμά, που γιορτάζει αύριο. Να θυμίσω ακόμα ότι αύριο, που γιορτάζει ο Θωμάς, θα γίνει και μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση της Ανοιχτής πόλης και του υποψήφιου δήμαρχου Αθηνών Γαβριήλ Σακελλαρίδη, στην οποία θα πάρω μέρος κι εγώ. Είναι ένα είδος ξενάγησης-περιπάτου σε κεντρικά σημεία της Αθήνας, που θα ξεκινήσει στις 4.30 από το «Σχολείο του Πικιώνη» στην οδό Σίνα ψηλά, θα συνεχίσει με στάσεις σε διάφορα σημεία (σημειώνονται στον χάρτη) και περί τις 7μμ θα καταλήξει στο σπίτι του Λαπαθιώτη (Κουντουριώτου και Οικονόμου) όπου θα μιλήσω με θέμα «Οι λέξεις της πόλης» (μια γεύση του θέματος είχα στο χτεσινό άρθρο). Σας προσκαλώ να έρθετε -ελπίζουμε να μη βρέξει, τουλάχιστον να μη βρέξει πολύ.

Δεν είναι πολύ πλούσια αυτή τη φορά η συγκομιδή μας, ίσως επειδή η βδομάδα ξεκίνησε με αργία και με την αναπόφευκτη μεταπασχαλινή ραστώνη. Μάλιστα, καναδυό από τα μεζεδάκια μας είναι προπασχαλινά, όπως αυτό που θα δούμε τώρα.

Οι ΗΠΑ, λέει το ρεπορτάζ του skai.gr, εξετάζουν μεν το ενδεχόμενο να επιβάλουν νέες κυρώσεις στη Ρωσία, αλλά «δεν εξετάζουν το ενδεχόμενο να παράσχουν θανατηφόρα βοήθεια στην Ουκρανία». Η «θανατηφόρα βοήθεια» είναι προφανώς απόδοση του lethal aid, αλλά δεν παύει να με ξενίζει -αν μη τι άλλο, ο όρος επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις: για ποιον θα είναι θανατηφόρα η βοήθεια; Δεν αποκλείω να είναι καθιερωμένος όρος, αλλά θα ήθελα επιβεβαίωση.

Προπασχαλινό είναι και το επόμενο, από το διάγγελμα που εξέπεμψε τη Μεγάλη Πέμπτη ο αγιατ… επίσκοπος Πειραιώς κατά του τηλεοπτικού σταθμού Σκάι, όπου χαρακτηρίζει «αντιχριστιανική και απάνθρωπη» τη συμπεριφορά του σταθμού, επειδή προβάλλει μέσα στη μεγαλοβδομάδα συνωμοσιολογικά ντοκιμαντέρ για τον Ιησού Χριστό. Η πανταχούσα ξεκινάει ως εξής:

Μᾶς αἰτιῶνται ὡς δῆθεν ἀντισημίτες ἐνῶ ἔχομε διακηρύξει άδιαπτώτως ὅτι σεβόμεθα καί ἀγαπούμε τόν λαό τοῦ Ἰσραήλ ἀλλά εἴμεθα ἀντισιωνισταί διότι ὁ Σιωνισμός ἀποτελεῖ διαχρονικά ὀξυτάτη μορφή ρατσισμοῦ ὅπως ὁ πρώην ἀδέσμευτος ΟΗΕ τό 1975 εἶχε διακηρύξει καί ἀφ’ ἑτέρου ἀδιάπτωτα μισεῖ τόν Χριστό καί ἐξακολουθεῖ νά τόν ἀνασταυρώνει σέ κάθε ἱστορική περίοδο μέ τήν κατασκευή ψευδῶν γελοίων καί χαλκευμένων ντοκυμαντέρς σκουπιδιῶν πού διανέμει στούς συμπράττοντες μαζί του γιά προφανεῖς λόγους.

Όπως βλέπετε, προκαταρκτικά δεν χρειάζονται, ο Σεραφείμ μπαίνει κατευθείαν στο ψητό. Εκτός από τον σιωνισμό, ο άγιος Πειραιώς προφανώς αντιπαθεί και τα κόμματα -όχι τα πολιτικά, το σημειο στίξης εννοώ, διότι δεν έβαλε ούτε ένα κόμμα σε μια παράγραφο που εγώ ο αμαρτωλός θα έβαζα τουλάχιστον τρία. Πρόσεξα επίσης τον πληθυντικό «τα ντοκιμαντέρς», που δύσκολα μπορεί να σταθεί. Όχι μόνο επειδή οι λέξεις ξένης προέλευσης, όταν δεν μπορούν να ενταχθούν στο τυπικό της ελληνικής, μένουν άκλιτες, αλλά και επειδή ειδικότερα τύπος «ντοκιμαντέρς» δεν μπορεί να υπάρξει. Διότι, στα γαλλικά (documentaires) το τελικό -s δεν προφέρεται, στα δε αγγλικά είναι documentaries, ντοκιουμένταρις, όχι ντοκιμαντέρΣ.

Πάντως, θα παινέψω τον άγιο Πειραιώς για τη (γραμματική) τόλμη του να χρησιμοποιήσει τον αναλογικό τύπο, όταν πιο κάτω λέει ότι τα σκουπίδια αυτά (τα ντοκιμαντέρ δηλαδή) αποσκοπούν στο «να αναπαράξουν» το μίσος κατά του Χριστού.

* Περίπου ίδια περίπτωση με τα «ντοκιμαντέρΣ» στον τίτλο άρθρου της Καθημερινής, που μας αποκαλύπτει «έξυπνα τρικΣ για να καταπολεμήσεις την ακμή φυσικά». Απ’ όσο θυμάμαι, όταν ήμουν νεότερος που δεν ξέραμε τόσο καλά αγγλικά, όλοι λέγαμε και γράφαμε «τα τρικ». Τώρα όμως που πήρε το κουτάλι μας νερό…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 100 Σχόλια »

Δρόμοι που (δεν) αλλάζουν όνομα

Posted by sarant στο 25 Απριλίου, 2014

anoixtipoliΔρόμοι και πλατείες, πιο σωστά. Αλλά πρώτα μια ανακοίνωση, που εξηγεί και το σημερινό άρθρο. Μεθαύριο την Κυριακή 27 Απριλίου, η αθηναϊκή δημοτική κίνηση «Ανοιχτή πόλη», με υποψήφιο δήμαρχο τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη διοργανώνει μια πρωτότυπη εκδήλωση, ένα είδος ξενάγηση-περιήγηση σε σημεία του κέντρου της Αθήνας. Η εκδήλωση θα ξεκινήσει στις 4.30 μ.μ. από το «Σχολείο του Πικιώνη» (ψηλά στην οδό Σίνα) και θα καταλήξει γύρω στις 7 μ.μ. στο σπίτι του Λαπαθιώτη (Κουντουριώτου και Οικονόμου, Εξάρχεια-Στρέφη). Εκεί θα μιλήσω κι εγώ, με θέμα «Οι λέξεις της πόλης». Αν σας φέρει ο δρόμος σας κατά κει και αν δεν βρέξει (πολύ), θα χαρώ να έρθετε. Αριστερά βλέπετε την αφίσα της εκδήλωσης, μαζί και το σχεδιάγραμμα της διαδρομής, με τις ενδιάμεσες στάσεις.

Από την ομιλία που θα παρουσιάσω την Κυριακή, αποσπώ ένα μικρό κομμάτι και το παρουσιάζω εδώ, προσθέτοντας κάποια πράγματα. Περιμένω να εμπλουτιστεί και με δικά σας σχόλια, για άλλες μετονομασίες και μη μετονομασίες.

Λέω «μη μετονομασίες» επειδή μερικές φορές, ιδίως σε κεντρικούς δρόμους που χρησιμοποιούνται πολύ, η παλιά ονομασία, που έχει εδραιωθεί στη χρήση, δεν καταθέτει αμαχητί τα όπλα: αντιστέκεται, παραμένει σε χρήση, δεν ξεχνιέται. Οι κάτοικοι της πόλης, και ιδίως όσοι κατοικούν στον μετονομασμένο δρόμο, που έχουν γαλουχηθεί με το παλιό όνομα, τις πιο πολλές φορές αντιδρούν εχθρικά στην αλλαγή -παλιός γάιδαρος καινούργια περπατησιά δε μαθαίνει. Και κάποιες φορές, η νέα ονομασία δεν επικρατεί, και επανέρχεται η παλιά.

Μετονομασίες δρόμων βέβαια δεν γίνονται μόνο στην Αθήνα, ούτε μόνο δρόμοι και πλατείες μετονομάζονται. Μπορεί επίσης να μετονομαστεί μια ολόκληρη γειτονιά, επίσημα ή ανεπίσημα, ή ένας δήμος, μια πόλη ή ένα χωριό. Αλλά επειδή το θέμα αυτό είναι τεράστιο και αξίζει άλλο άρθρο, ας το αφήσουμε για άλλη φορά και προς το παρόν ας περιοριστούμε σε δρόμους και πλατείες που άλλαξαν ή δεν άλλαξαν όνομα.

Σε έναν τέτοιο δρόμο μένω, στο Φάληρο. Η σημερινή οδός Ήβης Αθανασιάδου, στη δεκαετία του 1950 λεγόταν Ευτέρπης -η Ευτέρπη είναι μια από τις εννιά Μούσες, και όλη η περιοχή έχει τέτοια αρχαιόπρεπα ονόματα στους δρόμους της: Καλυψούς, Νηρηίδων, Πλειάδων, Πρωτέως, Αφροδίτης, Ναϊάδων, Τερψιχόρης, Παρθενώνος, Άρεως, Θησέως. Η Ήβη Αθανασιάδου ήταν μαθήτρια, τελειόφοιτη του Γυμνασίου, που είχε βγει να γράψει συνθήματα καλωσορίσματος των συμμάχων τη μέρα που αποχωρούσαν οι Γερμανοί -ένας στρατιωτικός γιατρός σταμάτησε, σημάδεψε και τη σκότωσε. Δεν ξέρω πότε έγινε η μετονομασία, αλλά το καινούργιο όνομα έπιασε αμέσως, με τη διαφορά ότι το επώνυμο σχεδόν πάντα παραλείπεται στη συνήθη χρήση, κι έτσι η οδός Ήβης εντάχθηκε ομαλά στους άλλους αρχαιόπρεπους δρόμους με τους οποίους διασταυρώνεται και γειτονεύει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Εκδηλώσεις, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 197 Σχόλια »