Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αντίστροφο λεξικό Συμεωνίδη-Αναστασιάδη’

Απαυδημός

Posted by sarant στο 22 Μαΐου, 2011

Απαυδημός. Να μια λέξη που δεν την έχει κανένα (νομίζω) από τα μεγάλα λεξικά μας: ούτε τα καινούργια, ούτε του Παπύρου, ούτε του Δημητράκου που υποτίθεται πως έχει «όλη» την ελληνική, μόνο το Αντίστροφο την έχει, που πρέπει να διαθέτει το πληρέστερο λημματολόγιο, αλλά δεν δίνει σημασίες· και βέβαια την έχει ο βασιλιάς των ελληνικών λεξικών, το ελληνοαγγλικό λεξικό του Γεωργακά. Βασιλιάς χωρίς θρόνο, όμως, μια και μόνο το γράμμα Α έχει εκδοθεί και είναι διαθέσιμο ονλάιν.

Απαυδημός, το ουσιαστικό του ρήματος «απαυδώ», είναι η κούραση, η εξάντληση· είναι κι ο χορτασμός, ο κορεσμός.

Ο ενεστώτας του ρήματος είναι απαυδώ, αλλά σπάνια χρησιμοποιούμε τον ενεστώτα στην καθημερινή χρήση· πολύ συχνότερες είναι οι παρελθοντικές χρήσεις· βέβαια, εγώ λέω και «απαύδησα», αλλά οι (πολύ) περισσότεροι λένε «απηύδησα» και αυτός είναι, με διαφορά, ο επικρατέστερος τύπος.

Ωστόσο, συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον: επειδή η λέξη έχει χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια, πολλοί ομιλητές δεν αισθάνονται την εσωτερική αυτή αύξηση, και θεωρούν ότι το ρήμα έχει –η- στο θέμα του, κι έτσι παράγεται ο λαθεμένος τύπος «έχει απηυδήσει», τύπος μάλιστα ο οποίος είναι αρκετά πιο συχνός από τον σωστό τύπο «έχει απαυδήσει». Το πιο αστείο είναι ότι το Γκουγκλ, αν του δώσεις τον σωστό τύπο «απαυδήσει» θα τον περάσει για λανθασμένο και θα σε ρωτήσει «Μήπως εννοείτε απηυδήσει;» Στον ενεστώτα, όμως, το σωστό «απαυδώ» επικρατεί καθαρά –το *απηυδώ ελάχιστες γκουγκλιές έχει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λαπαθιώτης, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 43 Σχόλια »

Τα αυτιά του καρλαύτη

Posted by sarant στο 28 Απριλίου, 2011

Το αυτί, μαζί με το αυγό, είναι λέξεις που προκαλούν ηθικό πανικό για την ορθογραφία τους· πόλεμος κόντεψε να γίνει όταν ο Μ. Τριανταφυλλίδης πρότεινε να γράφονται «αφτί» και «αβγό» στα σχολικά βιβλία, παρόλο που η γραφή αυτή βασιζόταν σε ετυμολογήσεις που πρώτος τις είχε εισηγηθεί ο υπερσυντηρητικός Γ. Χατζιδάκις, ο γλωσσολόγος που στάθηκε αμείλικτος εχθρός της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1917, θυσιάζοντας στην καταπολέμησή της και την επιστημονική του ακεραιότητα (δείτε το βιβλίο του Γενηθήτω φως, που τώρα το επανεκδίδουν κάτι υπερακροδεξιοί, να καταλάβετε τι εννοώ).

Ο Χατζιδάκις πρότεινε «αφτί» επειδή υποστηρίζει, και σωστά, ότι το μεσαιωνικό αφτίον προέρχεται από συνεκφορά: τα ωτία > τα ουτία > ταφτία, άρα δεν δικαιολογείται το δίψηφο αυ. Ωστόσο, μπροστά στο θόρυβο που ξεσηκώθηκε, ο Τριανταφυλλίδης έκανε πίσω, αποδεχόμενος τις γραφές αυτί και αυγό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 63 Σχόλια »

Ποιες λέξεις τελειώνουν σε -όζι;

Posted by sarant στο 8 Απριλίου, 2011

Κοιτούσα έναν κατάλογο σπάνιων λέξεων που έχω φτιάξει (που δεν τις έχουν τα σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας) και πρόσεξα ότι δυο από τις λέξεις τελείωναν σε -όζι, μια κατάληξη μάλλον σπάνια. Αν ήταν -όζη, γένους θηλυκού, θα είχαμε πολλές: γλυκόζη, μαλτόζη, φρουκτόζη, δεξτρόζη, κι άλλα σάκχαρα αμέτρητα, όμως εδώ ψάχνουμε λέξεις ουδέτερου γένους, που να τελειώνουν σε -όζι. Στο Αντίστροφο Λεξικό της Άννας Αναστασιάδη-Συμεωνίδη βρήκα μία από τις λέξεις αυτές και άλλη μία, που δεν την είχα στον κατάλογό μου γιατί δεν είναι τόσο σπάνια, άρα, συνολικά, έχω βρει τρεις λέξεις που να τελειώνουν σε -όζι. Σκεφτείτε λίγο πριν προχωρήσετε, να δείτε αν μπορείτε να σκεφτείτε καμιά τέτοια λέξη, και, γιατί όχι, να βρείτε κι άλλες λέξεις που δεν τις έχω βρει εγώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Αντιδάνεια, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 119 Σχόλια »