Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αντιγόνη’

Μεζεδάκια πριν ανοίξουν οι κάλπες

Posted by sarant στο 6 Ιουλίου, 2019

Ο τίτλος είναι προβλέψιμος αφού αύριο έχουμε εκλογές. Βέβαια, κι άλλες φορές έχω βάλει παρεμφερείς τίτλους στο πολυσυλλεκτικό σαββατιάτικο άρθρο μας, όταν δημοσιεύεται την παραμονή εκλογικής αναμέτρησης -δεν είναι εύκολη η πρωτοτυπία σε τέτοιες συγκυρίες.

Επιπλέον, το σημερινό άρθρο, επειδή χτες ταξίδευα (για να έρθω να ψηφίσω) είναι μικρότερο από τα συνηθισμένα μεζεδοάρθρα μας. Ζητώ συγγνώμη προκαταβολικά.

Και αφού έχουμε αύριο εκλογές, να ξεκινήσω με μια γενική παρατήρηση, ότι σε τούτες τις εκλογές, όπως και στις ευρωεκλογές που προηγήθηκαν, πρόσεξα αρκετούς υποψηφίους να κάνουν λογοπαίγνια με το επώνυμό τους.

Δεν είναι τωρινό το φαινόμενο (θυμάμαι εδώ και τριάντα χρόνια το «Όχι στα σκάνδαλα, ναι στον Σκανδαλάκη) αλλά η εντύπωσή μου είναι πως τώρα τελευταία τα λογοπαικτικά συνθήματα υποψηφίων έχουν πληθύνει.

Στα σχόλια ενός πρόσφατου άρθρου είχαμε δει το αφισάκι με το φοβερό σύνθημα «Κοπάνα το στην Κοπανάκη«, με το οποίο μια υποψήφια βουλεύτρια της ΝΔ από το λεκανοπέδιο ζητάει την ψήφο των συμπολιτών μας, ενώ αριστερά βλέπουμε ένα λογοπαίγνιο υποψήφιου της Πιερίας.

Το βρίσκω κάπως κρύο, για να πω την αμαρτία μου, ιδίως την επισήμανση ότι πρόκειται για αστειάκι, που θυμίζει κάτι ατάλαντους κωμικούς, που κάνουν δυο και τρεις φορές το ίδιο αστείο για να εξασφαλίσουν ότι θα το πιάσει το νοήμον κοινό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιγραφές, Εκλογές, Κύπρος, Λεξικογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση | Με ετικέτα: , , , | 208 Σχόλια »

Μεζεδάκια χωρίς πώς

Posted by sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2017

pwsΗ φωτογραφία αριστερά εξηγεί τον τίτλο του σημερινού μας άρθρου. Δεν ξέρω αν είναι στημένη ή αυθεντική, και για να πω την αλήθεια δεν θυμάμαι από πού τη δανείστηκα, πάντως το λέει και το φωνάζει ότι «Δεν έχουμε πώς»!

Ως τώρα ήξερα το «δεν έχει τι, δεν έχει πού«, από το Χαπιντέι του Σαββόπουλου, τώρα συμπληρώνεται η τριάδα με το «δεν έχει πώς». Ξέρουμε βέβαια ότι το «ΠΩΣ» της φωτογραφίας δεν είναι ούτε «πώς» ούτε «πως», αλλά POS, που σημαίνει point-of-sale (ενν. terminal ή κάτι τέτοιο) και εννοεί το μηχανάκι με τις κάρτες, που το περιμένει εναγωνίως ο οδοντογιατρός σ’ εκείνη τη ραδιοφωνική διαφήμιση που ακούω συνέχεια.

Να θυμηθούμε τον Δεκέμβρη να βάλουμε στην ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς αυτό το POS, που πολύ μ’ αρέσει που δεν έπιασε η αγγλοπρεπής προφορά του, πι-όου-ες, που για να το πεις πρέπει να σηκώσεις και φρύδι. Αφού μιλάμε ελληνικά, θεωρώ φυσιολογικότερο το οπτικό δάνειο, δηλαδή την προφορά «πος».

Τώρα, μια άλλη κουβέντα που θα μπορούσαμε να κάνουμε, είναι αν είναι καλή όλη αυτή η φάμπρικα με τις πληρωμές με κάρτες, αλλά πρώτα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ‘για ποιον’ είναι καλή. Για τις τράπεζες σίγουρα είναι.

Αλλά σήμερα δεν σοβαρολογούμε, σχολιάζουμε ελαφρά. Αν θέλετε μπορείτε να σχολιάσετε και επί της ουσίας τα POS, αλλά εγώ προχωράω στα υπόλοιπα μεζεδάκια της πιατέλας.

* Ο Αλέξης Τσίπρας έδωσε συνέντευξη τις προάλλες, ο δε τίτλος του σχετικού άρθρου ήταν «Ούτε ένα ευρώ επιπλέον μέτρα».

Στις αγγλόφωνες σελίδες του ΑΠΕ, ο αντίστοιχος τίτλος είναι: Not even one euro measures. Δεν ξέρω πώς θα ήταν καλύτερο να αποδοθεί, αλλά θαρρώ πως δεν στέκει η φράση αυτή στα αγγλικά -εκτός αν θεωρήσουμε ότι το measures είναι ρήμα στο τρίτο ενικό. Τι λέτε εσείς;

* Για την υπόθεση του ΔΟΛ δεν έχω γράψει -παρόλο που πολλοί λένε ότι το τέλος είναι προδιαγεγραμμένο, σέβομαι τους δημοσιογράφους που συνεχίζουν την προσπάθεια. Είτε έτσι, είτε αλλιώς θα βάλω άρθρο κάποια στιγμή. Αρκετά ενδιαφέροντα άρθρα έχουν γραφτεί, ανάμεσά τους και ένα του Γ. Λακόπουλου, που όμως έχει αρκετά ενοχλητικά λαθάκια -διαβάζω ας πούμε ότι:

Η άλλη εύκολη απάντηση είναι ότι φταίει ο Ψυχάρης – ίσως και ο Λαμπράκης.που του κληροφόρησε τον ΔΟΛ.

Συνηθισμένο λάθος είναι να γράφουν εδώ «του κληρονόμησε» -αλλά «κληροφόρησε» πρώτη φορά έχω δει. Η λέξη είναι ελαφρώς ανύπαρκτη, ίσως υβρίδιο του «κληροδότησε» και του «πληροφόρησε».

* Και το επόμενο μαργαριτάρι είναι συνηθισμένο, αλλά δεν βλάφτει να το επισημαίνουμε. Τίτλος άρθρου στον ιστότοπο του star.gr: Μέσα στο ξενοδοχείο «Απόλλων», άνδρο ναρκομανών και υγειονομική ΒΟΜΒΑ!

Φυσικά η λέξη είναι «άντρο», απαράλλαχτη από την αρχαιότητα -θα θυμάστε π.χ. το Ιδαίο ή το Δικταίο άντρο. Αλλά βλέποντας ότι ο άντρας «σουλουπώνεται» σε άνδρα, κάποιοι υπερδιορθώνουν και το άντρο, όπως κάποιοι άλλοι έλεγαν «νάπτης».

* Μια ακόμα εκδήλωση του παντοδύναμου νόμου του Μέφρι, στα σχόλια εκπαιδευτικού ιστότοπου. Κάτω από ένα άρθρο που αναπτύσσει διάφορες διατάξεις που θέσπισε το υπουργείο Παιδείας, ομολογώ σκοτεινές για τους αμύητους, εκπαιδευτικός (μάλλον) σχολιάζει:

Άραγε η προηγούμενη δουλειά σε φροντιστήρια που έχουν χιλιάδες διορισμένη εκπαιδευτική είναι συναφής ή θεωρείται ασύμβατη….

ΔιορισμένΟΙ εκπαιδευτικΟΙ βέβαια, και είναι ένα ερώτημα αν έχει νόημα να στέκεται κανείς τόσο πολύ στην ορθογραφία τέτοιων μηνυμάτων. Πάντως, σχολιάστρια από κάτω του τα ψέλνει, αναρωτιέται μήπως είναι και «φελόλογος», τον προτρέπει να γυρίσει στο μαντρί παρά να επιχειρήσει να διδάξει τα παιδιά της στου «κασίδι το κεφάλι». Κι όταν άλλος σχολιαστής το επισημαίνει, εκείνη επιμένει -«στου κασίδι, τι δεν καταλαβαίνεις»;

Ή αλλιώς, ο Μέφρι επιβεβαιώθηκε για μιαν ακόμα φορά.

* Σύμφωνα με τον υπέρτιτλο άρθρου σε αθλητικόν ιστότοπο, ο Ολυμπιακός «εισαγάγει νέο μοντέλο στο ελληνικό ποδόσφαιρο».

Δεν στέκεται αυτό. Μπορείς να πεις οτι ο Ολυμπιακός «επιδιώκει να εισαγάγει νέο μοντέλο», αλλά σκέτο το «εισαγάγει» δεν στέκει, είναι σαν να λες «καθιερώσει». Θα πούμε «εισάγει νέο μοντέλο».

konfortablotaton* Το επόμενο μεζεδάκι κάθε άλλο παρά φρέσκο είναι αφού χρονολογείται από… το 1907. Μου το στέλνει φίλος, που το βρήκε σε μια ομάδα του Φέισμπουκ. Είναι διαφημιστική καταχώρηση ξενοδοχείου στην εφημερίδα Αθήναι, 23.7.1907.

Συνηθίζεται οι διαφημίσεις να μην τσιγκουνεύονται τους επαίνους τους, κι εδώ ο διαφημιστής του ξενοδοχείου άφησε αχαλίνωτους τους υπερθετικούς του. Το Τουρίστ Παλάς, λοιπόν, είναι «το ευρυχωρότατον, κομφορταμπλότατον, υπηρετικότατον και προ πάντων υγιεινότατον των αθηναϊκών ξενοδοχείων»

Κι εσείς που νομίζατε ότι το «ανπαίχταμπλ» ήταν μεγάλη καινοτομία!

* Κι άλλο ένα λαθάκι που το βλέπω αρκετά συχνά τώρα τελευταία, ενώ παλιότερα το κάναμε επίτηδες, για λογοπαίγνιο δηλαδή, για πλάκα, είναι να γράφουν «κόλλημα» και να εννοούν «κώλυμα». Σαν να λέμε, υπάρχει κώλυμα με το κόλλημα.

Τελευταίο κρούσμα, σε άρθρο της ΕφΣυν για τη δίκη του Κορκονέα και την παραίτηση Κούγια, όπου ο Κορκονέας παρέλειψε να ζητήσει συγγνώμη για την πράξη του και «αυτό, σύμφωνα με τον κ. Κούγια, ήταν εκτός της συμφωνημένης υπερασπιστικής γραμμής και αποτέλεσε συνειδησιακό κόλλημα για τη συνέχιση της παρουσίας του στη δική ως συνηγόρου υπεράσπισης».

Συνειδησιακό κώλυμα αποτέλεσε, βέβαια. Το είχα σημειώσει, αλλά τώρα βλέπω ότι διορθώθηκε, ενώ στα σχόλια υπάρχει σχετική υπόδειξη αναγνώστη (δεν είμαι εγώ) -μπράβο στην ΕφΣυν που διορθώνει τα λάθη, άλλοι ούτε που νοιάζονται.

* Βραβεύτηκε ο κ. Μπαμπινιώτης στην Κύπρο για το έργο του, και το σχετικό ρεπορτάζ έχει ενδιαφέρον, αν και ο συντάκτης έχει μια ροπή προς την ακυρολεξία. Γράφει για παράδειγμα ότι το Ίδρυμα αποφάσισε να προσφέρει «αντίγραφα του νέου Λεξικού του κ. Μπαμπινιώτη». Αν βγάλανε φωτοτυπίες του λεξικού, ήταν αντίγραφα -αλλά θα τους κυνηγήσει ο ΟΣΔΕΛ. Υποθέτω όμως ότι βιβλία προσφέρανε, και τα βιβλία έχουν αντίτυπα.

Πρόσεξα επίσης ότι ο κ. Μπαμπινιώτης χαρακτήρισε «γίγαντα» την ελληνική γλώσσα, ενώ επίσης υποστήριξε ότι «κύρια χαρακτηριστικά της ελληνικής γλώσσας είναι η τριαδικότητα, γλώσσα-νους-κόσμος, που καθορίζει την ανθρώπινη ύπαρξη και την ξεχωρίζει από όλες τις άλλες μορφές του ζωικού κόσμου»

Είναι όμως αυτό χαρακτηριστικό μόνο της ελληνικής γλώσσας; Από τη διατύπωση κάτι τέτοιο φαίνεται να υπονοεί ο κ. Μπαμπινιώτης -οι άλλες γλώσσες τάχα δεν έχουν τριαδικότητα; Δεν ξεχωρίζουν την ανθρώπινη ύπαρξη από τις άλλες μορφές του ζωικού κόσμου; Ακόμα πάνω στα δέντρα είναι αυτοί οι κουτόφραγκοι;

kuran* Φαίνεται πως η Καθημερινή απέλυσε και τον τελευταίο διορθωτή της, τον κ. Σπελ Τσέκερ, κι έτσι τρύπωσε στον τίτλο του άρθρου της το λαθάκι με τους συνομΙΛΗκους.

Στο κείμενο του άρθρου, πάντως, οι συνομήλικοι διατηρούν τα /i/ τους στην προβλεπόμενη θέση.

* Στην τελευταία του επιφυλλίδα ο κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος κάνει γλωσσικές παρατηρήσεις. Με αφορμή τη λέξη «δυτικοφιλία», παρατηρεί: Στα ελληνικά, βέβαια, όταν η «φιλία» μπαίνει ως δεύτερο συνθετικό και ακολουθεί τον αποδέκτη της παραπέμπει σε κάτι σαν ασθένεια ή διαστροφή. Λέμε «παιδόφιλος» ή «παιδεραστής». Ο «ζωόφιλος» διαφέρει από τον «φιλόζωο». Οπως λέμε «φιλοκαλλία» ή «φιλέλληνας» και όχι «ελληνόφιλος». Θα μου πείτε όμως πως η χρήση τείνει να εξαλείψει αυτές τις σημασιολογικές διαφορές. Υπάρχει δε και η αισθητική, αυτή που λείπει από όσους μιλούν και γράφουν με τη γραμματική ανά χείρας. Ενώ το «φιλοδυτικός» ακούγεται μια χαρά, ο «φιλοδυτικισμός» είναι μάλλον μια λέξη άκομψη.

Νομίζω ότι ο κ. Τάκης υπερβάλλει και γενικεύει, εκτός αν απλώς ήθελε να μπαζώσει μια παράγραφο. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που η φιλία ή ο φίλος είναι δεύτερο συνθετικό και δεν σημαίνουν ασθένεια ή διαστροφή -ας πούμε βιβλιοφιλία/βιβλιόφιλος, ειρηνοφιλία/ειρηνόφιλος, κυνοφιλία κτλ. Επίσης, μπορεί να λέμε φιλέλληνας και όχι ελληνόφιλος, αλλά ταυτόχρονα λέμε αγγλόφιλος, γαλλόφιλος, ρωσόφιλος κτλ. Ούτε συμφωνούν τα λεξικά ότι ο ζωόφιλος διαφέρει από τον φιλόζωο -αλλά προφανώς ο κ. Τάκης απεχθάνεται να ανοίγει λεξικά (εκείνος ξέρει καλύτερα), όπως δείχνει και η σπόντα του για όσους «γράφουν με τη γραμματική ανά χείρας». Κι όμως, αν συμβουλευόταν λεξικό, θα έγραφε τουλάχιστον σωστά τη φιλοκαλία.

* Για να μην κοιτάμε μόνο τα δικά μας, στις ΗΠΑ η σύμβουλος του Προέδρου Τραμπ που έπλασε τον όρο alternative facts ξαναχτύπησε και αναφέρθηκε σε δυο Ιρακινούς που σχεδίασαν το μακελειό στην πόλη Bowling Green: two Iraqis came here to this country, were radicalized and were the masterminds behind the Bowling Green massacre.

Μόνο που… μόνο που καμιά σφαγή, καμιά επίθεση δεν συνέβη ποτέ στο Μπόουλινγκ Γκριν! Εκεί έμεναν δυο Ιρακινοί, που τους πιάσανε επειδή προσπάθησαν να στείλουν όπλα στην αλ-Κάιντα, και είναι τώρα στη φυλακή.

Μερικά από τα ειρωνικά σχόλια έχουν πλάκα. Εγώ γέλασα πολύ με εκείνο το τιτίβισμα που λέει ότι φυσικά και υπήρξε «η σφαγή του Μπόουλινγκ Γκριν» και παρουσιάζει το αποτέλεσμα ενός ματς (αγνοώ σε ποιο σπορ) όπου η ομάδα του Μπόουλινγκ Γκριν ηττήθηκε με 77-3. Αυτή ήταν πράγματι σφαγή!

* Για τη θεματική εβδομάδα που θέλει να πραγματοποιήσει το Υπουργείο Παιδείας δεν έχω γράψει, ίσως επειδή δεν έχω επαφή από πρώτο χέρι με τη μέση εκπαίδευση. Πάντως, δεν θεωρώ υποχρεωτικό να συμφωνήσει κανείς και να χειροκροτήσει την πρωτοβουλία.

Ωστόσο, αν ήταν να δώσουμε αντιβραβείο για την χειρότερη αντίδραση, ένας από τους βασικούς διεκδικητές θα ήταν ο ανεξάρτητος βουλευτής Ν. Νικολόπουλος, που μας έχει συνηθίσει άλλωστε σε ακραίες ομοφοβικές αντιδράσεις. Σχετικά με τη θεματική εβδομάδα, ο βουλευτής, που κάποιες εμμονές τις έχει, μίλησε για «επιχειρούμενο σοδομισμό της ελληνικής κοινωνίας» ενώ δεν απέφυγε να αναμασήσει τον μύθο για την Ολλανδία που επιτρέπει την παιδοφιλία (τον συναφή μύθο για το Κόμμα Παιδόφιλων Ολλανδίας τον είχε πλασάρει η Λιάνα Κανέλλη πριν απο μερικά χρόνια).

* Αλλά και έγκριτη δημοσιογράφος, ανταποκρίτρια μεγάλων εφημερίδων, δεν απέφυγε τις λαθροχειρίες σχετικά με τη θεματική εβδομάδα, που μάλιστα τη συνέδεσε κάπως με τη δήθεν απόφαση να μη διδάσκεται πια η Αντιγόνη του Σοφοκλή στη μέση εκπαίδευση: Plans to swap Sophocles for gender studies a tragedy, τιτλοφορείται το σχετικό αναγγελτικό, λες και το ένα αντικαθιστά το άλλο. (Η κυρία Καρασάββα, αν θυμαμαι καλά, είναι η δημοσιογράφος που είχε γράψει στην Τάιμς ότι Ελληνίδες εκδίδονται για μια τυρόπιτα).

* Και για να συμπληρώσω το τρίο της θεματικής εβδομάδας, απαράδεκτο ήταν και αυτό που είπε ο Υπουργός Παιδείας ότι «έχουμε πάρα πολλές εγκυμοσύνες μετά τις πενθήμερες εκδρομές», παρόλο που το γενικό πλαίσιο της τοποθέτησής του είναι σωστό, κατά τη γνώμη μου. Παρακολουθεί τάχα το Υπουργείο ή δίνουν στοιχεία τα σχολεία για τις εγκυμοσύνες; Μια τέτοια φράση, που δίκαια προσφέρεται για διακωμώδηση, χαντακώνει όλη την υπόλοιπη επιχειρηματολογία. Και, όπως είπε ένας φίλος, «εγώ πήγα πενταήμερη και δεν έμεινα έγκυος, να πάτε» (εκτός αν μένεις έγκυος στις πενθήμερες και όχι στις πενταήμερες).

* Κλείνω ευλογώντας τα γένια μου. Χτες μίλησα με την δημοσιογράφο Ευγενία Λουπάκη στο Κόκκινο 105.5 για τα Αττικά του Κ. Βάρναλη.

Εδώ μπορείτε να ακούσετε τη συζήτηση.

 

Posted in Διαφημίσεις, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί, Ορθογραφικά, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , | 210 Σχόλια »

Μεταδημοψηφισματικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2015

Και άλλους τίτλους θα μπορούσα να δώσω στο σημερινό άρθρο, και μάλιστα πάρα πολλούς. Όμως υπάρχει περίπτωση να μην μου δοθεί άλλη ευκαιρία να χρησιμοποιήσω τον τίτλο αυτόν, ενώ τους άλλους που θα μπορούσα να σκεφτώ, που απορρέουν από τη δραματική επικαιρότητα των τελευταίων ημερών (π.χ. τελεσιγραφικά μεζεδάκια, συμφωνικά μεζεδάκια, αριστερομνημονιακά μεζεδάκια κτλ.) φοβάμαι ότι θα έχω κι άλλες ευκαιρίες στο μέλλον να τους βάλω.

* Και ξεκινάω με μια σχιζολεξία του κατά τα άλλα μάλλον προσεχτικού με τη γλώσσα Γιάνη Βαρουφάκη, ο οποίος, μόλις έπαψε να είναι υπουργός ανέβασε ένα τουίτ στο οποίο έγραφε: Μέχρι χτες με περίμεναν έξω από το σπίτι/γραφείο. Τώρα που αφ’υπουργοποιήθηκα 2 «δημοσιογράφοι» εισέβαλαν στην αυλή μου. Άντε κ σ’ ανώτερα!

Η σχιζολεξία βρίσκεται στην αχρείαστη (ή μάλλον λαθεμένη, για να το πούμε σωστά) απόστροφο στο «αφυπουργοποιήθηκα». Βρίσκω ωστόσο ένα ελαφρυντικό στην απόστροφο του Γιάνη: επειδή ο όρος που έφτιαξε δεν είναι καθιερωμένη λέξη αλλά εφήμερος σχηματισμός, και μάλιστα χωρίς ιδιαίτερα μεγάλη ετυμολογική διαφάνεια, θέλησε με την απόστροφο να δείξει ακριβώς τα συστατικά μέρη του νεολογισμού του. Καμιά φορά το κάνουμε αυτό με παύλα, αλλά εδώ δεν νομίζω ότι η απόστροφος μπορεί να σταθεί.

* Πολύ αστείο λάθος από το Πρώτο Θέμα, λάθος που θυμίζει το ανέκδοτο «το κτήνος ο Καλλικράτης». Σε ρεπορτάζ για τοποθέτηση του Ευ. Βενιζέλου, απέδωσε στον πρώην (θέλω να το ακούω) αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ τη φράση ότι τον Αλέξη Τσίπρα «τον στηρίζει όλος ο ακροδεξιός ευρωπαϊκός θεσμός μέσα στο Ε.Κ.».

Ασφαλώς το μαργαριτάρι είναι του συντάκτη, ο πρώην (θέλω να το ακούω) ξέρει ότι άλλο εσμός και άλλο θεσμός. Αλλά είπαμε, φταίει το κτήνος ο Καλλικράτης.

* Κι ένα μεταφραστικό μεζεδάκι από την iefimerida, σε ρεπορτάζ για ένα παραλειπόμενο από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Ευρωκοινοβούλιο. Αναφερόμενος στη συνάντηση με την Ιρλανδέζα ευρωβουλευτίνα Μαρτίνα Άντερσον, ο συντάκτης γράφει: Η Άντερσον είχε συλληφθεί ως ύποπτη έναν χρόνο αργότερα, είχε καταδικαστεί για τον σχεδιασμό της επίθεσης, αλλά, μιας και η ενοχή της ουδέποτε αποδείχθηκε, αφέθηκε ελεύθερη το 1998, στο πλαίσιο της «Συμφωνίας της Καλής Παρασκευής».

Στα αγγλικά, Good Friday. Αυτό στα ελληνικά λέγεται Μεγάλη Παρασκευή. Βέβαια, αφού η κοπέλα βγήκε από τη φυλακή, Καλή Παρασκευή ήταν, κακή θα ήταν;

* Μου άρεσε πολύ η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και θεωρώ θετικές τις συμμαχίες που έχει εδώ και καιρό δημιουργήσει και με άλλες δυνάμεις πέρα από την Ευρωομάδα της Αριστεράς, όπως τους περισσότερους Πράσινους ή τους Σοσιαλιστές του νότου.

Ωστόσο, στην ομιλία του πρόσεξα (εγώ και εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι) δυο λάθη. Το πρώτο, στην αρχή της ομιλίας του, όταν χρησιμοποίησε τη ρήση που αποδίδεται στον Θεμιστοκλή, αλλά με τη μορφή «άκουσον μεν, πάταξον δε». Ωστόσο, ο Θεμιστοκλής, την παραμονή της ναυμαχίας της Σαλαμίνας είπε στον Ευρυβιάδη, που έκανε μια κίνηση για να τον χτυπήσει, το αντίστροφο: «πάταξον μεν, άκουσον δε».

* Αυτό το πρώτο λάθος του πρωθυπουργού όμως έδωσε αφορμή να εκδηλωθεί και ο αμείλικτος νόμος του Μέφρι, που λέει ότι πολύ συχνά όποιος επιχειρεί να στηλιτεύσει το λάθος κάποιου άλλου, κάνει κι εκείνος άλλο λάθος, κάποτε μεγαλύτερο. Έτσι, προσπαθώντας να εξηγήσει γιατί είναι λάθος η διατύπωση του πρωθυπουργού, ο συντάκτης δείχνει ότι είναι άξιος για πρόεδρος του Εδεσσαϊκού:

Σε ελεύθερη μετάφραση λοιπόν και σε απλά ελληνικά ο πρωθυπουργός μας, αντί να προτρέψει τους ξένους πρώτα να μας ακούσουν και μετά να μας χτυπήσουν τους πρότεινε πρώτα να μας χτυπήσουν και μετά να μας ακούσουν! Κι αν στην ναυμαχία της Σαλαμίνας επικράτησαν τελικά οι Έλληνες καταστρέφοντας 300 περσικά πλοία, παραμένει για την ώρα αμφίβολο εάν στην «ναυμαχία της Ευρώπης» θα επικρατήσει ο ελληνικός στόλος της αριστεράς, ο οποίος δεν ισοπεδώνει μόνο την δύναμη της λογικής αλλά και τα ρητά των αρχαίων Ελλήνων...

Προσέξτε ότι ο συντάκτης εξηγεί ανάποδα αυτό που είπε ο πρωθυπουργός -άρα, δείχνει πως ούτε αυτός καταλαβαίνει τη ρήση που αποδίδεται στον Θεμιστοκλή! Βέβαια, η γλωσσική επάρκεια του συντάκτη φαίνεται και από αλλού, αφού στην αρχή του άρθρου λέει ότι ίσως αυτό που ώθησε τον Αλέξη Τσίπρα να επιδείξει αρχαιομάθεια να ήταν «ο ζήλος απέναντι στον προλαλήσαντα στα αρχαία ελληνικά, ευρωβουλευτή, Μανώλη Γλέζο». Ο ζήλος; Έχω τη φριχτήν υποψία ότι εννοούσε τη ζήλεια. Διότι ζήλος σημαίνει «ζέση, ενθουσιασμός».

* Και περνάω στο δεύτερο γλωσσικό-πραγματολογικό από την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, τούτη τη φορά από τη δευτερολογία. Στο κλείσιμο, θέλοντας να απαντήσει στον Ντόναλντ Τουσκ, που είχε χρησιμοποιήσει ρητό του Πλούταρχου («είναι εύκολο να ψέξει κανείς κάποιον, αλλά το να διορθώσει το πρόβλημα είναι πιο δύσκολο»), ο πρωθυπουργός είπε: «Ο Σοφοκλής με το αριστούργημά του την Αντιγόνη μας έμαθε πως υπάρχουν στιγμές που υπέρτατος νόμος απ’ τους νόμους των ανθρώπων είναι το δίκιο των ανθρώπων.»

Αμ δεν είναι έτσι, ή τουλάχιστον δεν το είπε έτσι ο Σοφοκλής, ο οποίος έγραψε:

Οὐ γάρ τί μοι Ζεὺς ἦν ὁ κηρύξας τάδε,
οὐδ’ ἡ ξύνοικος τῶν κάτω θεῶν Δίκη·
οὐ τούσδ’ ἐν ἀνθρώποισιν ὥρισαν νόμους·
οὐδὲ σθένειν τοσοῦτον ᾠόμην τὰ σὰ
κηρύγμαθ’ ὥστ’ ἄγραπτα κἀσφαλῆ θεῶν
νόμιμα δύνασθαι θνητὸν ὄνθ’ ὑπερδραμεῖν.

Δηλαδή, υπέρτατος νόμος [απ’ τους νόμους των ανθρώπων] είναι ο νόμος των θεών (θεών νόμιμα) ή, όπως είναι η μετάφραση του Γρυπάρη:

…και μήτε πίστευα τόση δύναμη πως να’χουν
τα δικά σου κηρύγματα, ώστε ενώ είσαι
θνητός, να μπορείς των θεών τους νόμους
τους άγραπτους κι ασάλευτους να βιάζεις.

Ελπίζω να μη βγουν αναρτήσεις στο Facebook με την προτομή του Σοφοκλή και το ρητό «υπέρτατος νόμος το δίκιο των ανθρώπων»!

* Από τα έγκυρα (οΘντκ) Νέα, ένας υπερμπαμπινιωτισμός. Σε άρθρο για την καταδίκη του Μπερλουσκόνι, ο τίτλος είναι: Καταδικάστηκε ο Μπερλουσκόνι για τη δωροδοκία γερουσιαστή αλλά δεν θα εκτίνει την ποινή.  Και πιο κάτω, μέσα στο άρθρο: το δικαστήριο … τον καταδίκασε να εκτίνει 3 χρόνια φυλάκιση.

Γιατί λέω ότι έχουμε υπερμπαμπινιωτισμό; Διότι, το ρήμα έχει καθιερωθεί στα νέα ελληνικά ως «εκτίω» (όπως και το «αποτίω»). Ο Μπαμπινιώτης, επειδή στα αρχαία ήταν εκτίνω/αποτίνω, θέλησε να αναστήσει τον παλαιό τύπο, και έβγαλε φετφά ότι το σωστό είναι «εκτίνω, αποτίνω» -βέβαια, στον ενεστώτα. Όμως εδώ έχουμε στιγμιαίο μέλλοντα, άρα δεν μπορούμε να πούμε «θα εκτίνει», το σωστό είναι «θα εκτίσει» -μια φορά θα εκτίσει την ποινή του. Αλλά, θα σκέφτηκε ο συντάκτης, αφού ο φετφάς λέει «εκτίνω», ας το βάλω κι εδώ. Όποιος έχει πολύ Μπαμπινιώτη, βάζει και στα λάχανα.

* Μαργαριτάρι σε τιτίβισμα της Έλλης Στάη: Η κοινωνία εκφασιστοποιείται με πρόσχημα την ανέχεια. Και εκ-, και -ποιείται! Δεν διάβασα τη συνέντευξη γιατί το «με πρόσχημα την ανέχεια» με έκανε να φοβηθώ μήπως η κεντρική ιδέα είναι «καλά, δεν μπορείτε να λιμοκτονείτε αθόρυβα;»

* Το καινούργιο μαργαριτάρι που αποδίδεται στην Άντζελα Δημητρίου μάλλον θα το έχετε ακούσει. Όπως λένε, στην τηλεόραση είπε: Δεν γουστάρω τα ξένα προϊόντα. Εγώ προτιμώ τα ελληνικά. Δεν μπορεί κανείς να μου αφαιρέσει το λάδι μου εμένα, το ελληνικό. Δεν γουστάρω να πάρω εγχώριο, δεν θέλω να πάρω το κρέας το εγχώριο, θέλω να πάρω το ελληνικό, το δικό μου, από το χωριό μου.

Πού να δείτε, αγαπητή μου, που υπάρχουν και μερικοί περίεργοι με ακόμα πιο εξεζητημένα γούστα, που δεν αρκούνται στα εγχώρια αλλά αγοράζουν και αυτόχθονα προϊόντα!

(Πάντως, το «ουδείς άσφαλτος» που λένε ότι είχε πει η λαίδη είναι, όπως έχω ξαναγράψει, απόλυτα σωστό).

* Ένα συνηθισμένο λαθάκι, αυτή τη φορά σε άρθρο του Στάθη Κουβελάκη: «Πώς να εξηγήσουμε ότι οι κκ. Μεϊμαράκης και Θεοδωράκης, δηλαδή οι επικεφαλείς του στρατοπέδου των (κατά κράτος) ηττημένων…».

Οι επικεφαλής βέβαια, άκλιτο είναι το ρημάδι, επίρρημα είναι.

* Και κλείνω με ένα φρέσκο μεζεδάκι από τη χτεσινή μαραθώνια συζήτηση στη Βουλή (που έγινε και μεταμεσονύκτια στο δεύτερο μέρος της, σαν κάτι αφιερώματα κινηματογράφων σε ταινίες τρόμου). Στη συζήτηση στην επιτροπή, που προηγήθηκε της συζήτησης στην Ολομέλεια, η Ραχήλ Μακρή ανακοίνωσε ότι δεν θα ψηφίσει τη συμφωνία, και, σύμφωνα με το ρεπορτάζ τού Σκάει.γρ: Τέλος, έκλεισε την ομιλία της με τη φράση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Όπως δήλωσε ο Γέρος του Μοριά, η ελευθερία θέλει αρετή και τόλμη, δεν ξέρω κατά πόσο τη διαθέτετε εσείς θα το δείξει η ιστορία».

Προσέξτε ότι τόσο η βουλεύτρια του ΣΥΡΙΖΑ όσο και ο συντάκτης τού Σκάει αποδίδειουν τη φράση στον Κολοκοτρώνη, ενώ και ένα μικρό παιδί ξέρει ότι την είπε ο Αθανάσιος Διάκος!

Προσθήκη: Ακούγοντας το βιντεάκι (εδώ, μετά το 5.26, διαπιστώνω ότι η Ραχήλ Μακρή ΔΕΝ απέδωσε τον κάλβειο στίχο στον Κολοκοτρώνη. Η Μακρή διαβάζει ένα εκτενές απόσπασμα από τον Λόγο στην Πνύκα του Κολοκοτρώνη, που τελειώνει με τη λέξη ελευθερία. Και μετά λέει «Και η ελευθερία θέλει αρετή και τόλμη,δεν ξέρω … κτλ.» Η Μακρή δεν αποδίδει τη φράση αυτή στον Κολοκοτρώνη, όπως φαίνεται από το «και».

* Επειδή στο Διαδίκτυο η ειρωνεία καμιά φορά δεν γίνεται αντιληπτή, σπεύδω να διευκρινίσω ότι αυτό το τελευταίο το έγραψα στα αστεία -στην πραγματικότητα πρόκειται για στίχο του Κάλβου, που έχει μελοποιηθεί και είναι πασίγνωστος.

* Πάντως, καθώς το συζητούσαμε στο Φέισμπουκ, μια φίλη σχολίασε: Πού το «δήλωσε» άραγε αυτό ο Κολοκοτρώνης;

Δεν άντεξα στον πειρασμό και απάντησα: Μα, στην εκπομπή της Τρέμη, βέβαια!

* Και κλείνω οριστικά με ένα ιστορικό, ας πούμε, σχόλιο που έκανα στο Φέισμπουκ για να δείξω ότι δεν είναι πρωτοφανές όποιος διαπραγματεύεται να αναγκαστεί τελικά να δεχτεί όρους βαρύτερους από αυτούς που είχε απορρίψει σε προηγούμενη φάση των διαπραγματεύσεων.

Αμέσως μετά την Οκτωβριανή επανάσταση, οι μπολσεβίκοι έκαναν ανακωχή με τη Γερμανία και επιδίωξαν σύναψη χωριστής ειρήνης μαζί της. Οι διαπραγματεύσεις αρχισαν τον Δεκέμβριο του 1917, στην πόλη Μπρεστ Λιτόφσκ (σήμερα λέγεται Μπρεστ και βρίσκεται στη Λευκορωσία).

Οι Γερμανοί απαίτησαν μεγάλες εδαφικές παραχωρήσεις (τα Βαλτικά κράτη, τα περισσότερα πολωνικά εδάφη της Ρωσίας, και κάτι εδάφη του Πόντου που θα δίνονταν στην Τουρκία). Οι Μπολσεβίκοι τις απέρριψαν αντιπροτείνοντας έντιμη ειρήνη, χωρίς επανορθώσεις και εδαφικά ανταλλάγματα. Ο Λένιν ήταν υπέρ της υπογραφής των επαχθών όρων, αλλά ήταν σχεδόν μόνος του στην ΚΕ του κόμματος.

Η διαπραγματευτική ομάδα των Μπολσεβίκων άλλαξε καναδυό φορές και είχε κάποιες παλινωδίες στην τακτική της. Ένα διάστημα ήταν επικεφαλής ο Τρότσκι, ο οποίος επέλεξε τη δημιουργική ασάφεια του «ούτε ειρήνη ούτε πόλεμος»: αποσύρθηκε από τις διαπραγματεύσεις, αλλά δεν ξανάρχισε τις εχθροπραξίες.

Τελικά, τον Φλεβάρη του 1918 οι Γερμανοι και οι Αυστριακοί έσπασαν την ανακωχή και στις 23 Φεβρουαρίου έστειλαν τελεσίγραφο με αρκετά επαχθέστερους όρους. Ο Λένιν τώρα κατάφερε να πείσει την ΚΕ του κόμματος κι έτσι στις 3 Μαρτίου ο Τσιτσέριν υπέγραψε την ειρήνη. Οι Μπολσεβίκοι δέχτηκαν όρους βαρύτερους από αυτούς που είχαν προηγουμένως απορρίψει.

Ωστόσο, η επανάσταση σώθηκε και τα περισσότερα από τα εδάφη που παραχωρήθηκαν ανακτήθηκαν αργότερα. Βεβαια, η συνθήκη είχε ένα έμμεσο πολύ οδυνηρό αποτέλεσμα: οργισμένη απο τη συνθηκολόγηση του Μπρεστ Λιτόφσκ, η αριστερή σοσιαλεπαναστάτρια Φάννυ Καπλάν αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον Λένιν με πυροβολισμούς. Οι συνέπειες από τον τραυματισμό του Λένιν σίγουρα συνέβαλαν στα εγκεφαλικά που οδήγησαν στην αναπηρία και μετά στον θάνατό του.

Απαραίτητη σημείωση: Το παρόν είναι ιστορική σημείωση που δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με σύγχρονα γεγονότα. Το Υπουργείο Παιδείας προειδοποιεί ότι η μεταφορά ιστορικών προηγουμένων στο παρόν είναι παρακινδυνευμένη, ενδέχεται να προκαλέσει παραπλάνηση και γίνεται με προσωπική σας ευθύνη.

 

Posted in Βουλή, Επικαιρότητα, Ιστορία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νόμος του Μέφρι | Με ετικέτα: , , , , | 258 Σχόλια »