Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αντώνης Στεμνής’

Ρεμπέτες, μάγκες και κοινωνία

Posted by sarant στο 18 Απρίλιος, 2019

Θα δημοσιεύσω σήμερα το πρώτο μέρος από ένα… νεανικό αμάρτημά μου, ένα άρθρο που είχα γράψει το 1984 και είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό «Πολιτιστική» του αείμνηστου Αντώνη Στεμνή, στο οποίο ήμουν τακτικός συνεργάτης και αργότερα μέλος της συντακτικής του επιτροπής. Το άρθρο αυτό το είχα δημοσιεύσει στον παλιό μου ιστότοπο πριν από πολλά χρόνια, και δεν πέρασε εντελώς απαρατήρητο αφού βλέπω πως έχει αναδημοσιευτεί κάμποσες φορές -ωστόσο, δεν το έχω περιέργως δημοσιεύσει στο ιστολόγιο.

Αποφάσισα σήμερα να δημοσιεύσω το πρώτο μέρος μια και είναι αρκετά εκτενές, και κάποια άλλη στιγμή θα βάλω και το δεύτερο μέρος. Θα το αναδημοσιεύσω εδώ χωρίς αλλαγές, με εξαίρεση τους τίτλους των τραγουδιών και μια επισήμανση λάθους, ενώ επίσης έχω προσθέσει λινκ προς τα τραγούδια που εξετάζονται (σκέτα λινκ, για να μη βαρύνει το κείμενο). Χωρίς αλλαγές, παρόλο που δεν υιοθετώ κατ΄ανάγκη σήμερα όσα έγραφα πριν από 35 χρόνια. Άλλαξα όμως τον τίτλο, που ήταν το βαρύγδουπο «Στοιχεία κοινωνιολογίας του ρεμπέτικου», συν τοις άλλοις κλεμμένο από τον Στάθη Δαμιανάκο. Όσο για το περιεχόμενο, ας πούμε πως οι νέοι έχουν άγνοια κινδύνου, γι’ αυτό και κάνουν πράγματα που ωριμότεροι δεν τα κάνουν -αλλά να ζητήσω προκαταβολικά συγγνώμη για την απολυτότητα με την οποία εκφράζονται οι απόψεις. Κρίμα που δεν σχολιάζει πια στο ιστολόγιο ο Spatholouro, θα είχαν ενδιαφέρον τα σχόλιά του.

Τη σημερινή δημοσίευση την αφιερώνω στη μνήμη του Κώστα Χατζηδουλή, πρωτοπόρου μελετητή του ρεμπέτικου, που πήγε προχτές να βρει τον Τσιτσάνη και τους άλλους ρεμπέτες.

 

Στοιχεία κοινωνιολογίας του ρεμπέτικου

(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ, σε τρεις συνέχειες, το 1984. Το ξαναδημοσιεύω σήμερα χωρίς να αλλάξω το παραμικρό.)

Τα δυο τρία τελευταία χρόνια το ρεμπέτικο τραγούδι γνωρίζει μια πρωτοφανή όσο και στρεβλή άνθηση. Εκδίδονται δεκάδες δίσκοι με παλιές ηχογραφήσεις, αλλά και άλλοι τόσοι με επανεκτελέσεις -συχνά κακές ή άσκοπές- ενώ τα μαγαζιά με κομπανίες και τα «ρεμπετομπάρ» έχουν αποκτήσει επιδημικές διαστάσεις. Πολλοί θησαυρίζουν, πολλοί απλώς κάνουν τη δουλειά τους, μερικοί προσφέρουν αληθινά. Μέσα σ’ όλον αυτό τον «οργασμό», έχει ατονήσει η τάση για σοβαρή έρευνα πάνω στο ρεμπέτικο –τάση που υπήρχε μέχρι και τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια- και οι παλιοί ρεμπέτες συχνά πεθαίνουν μέσα στη γενική αδιαφορία και οπωσδήποτε χωρίς να έχουν δώσει όσες μαρτυρίες θα μπορούσαν. Μια γρήγορη επισκόπηση των όσων έχουν κατά καιρούς γραφτεί ή ειπωθεί για το ρεμπέτικο αρκεί για να πείσει ότι, αν μη τι άλλο, επικρατεί μεγάλη σύγχυση γύρω απ’ το θέμα. Και ταυτόχρονα, πολλά δεν έχουν εξεταστεί καν, όπως ας πούμε  γλώσσα του ρεμπέτικου.

Εμείς θα προσπαθήσουμε παρακάτω να κάνουμε απλά μερικές εμπειρικές νύξεις γύρω απ’ το θέμα των αξιών και της κοινωνιολογίας του ρεμπέτικου.

Το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο είναι ενταγμένος ο ρεμπέτης της προπολεμικής περιόδου, είναι, κυρίως, το σινάφι, η ομάδα των ομοίων δηλαδή, ενώ ο χώρος στον οποίο κινείται είναι η πιάτσα. Εκεί μέσα, και μόνον εκεί, αισθάνεται οικεία ο ρεμπέτης.

Η ένταξη στο σινάφι σημαίνει αυτόχρημα την, στον ένα ή στον άλλο βαθμό, απόρριψη των επίσημων θεσμών της κοινωνίας, ήδη απ’ την προεφηβική ηλικία.

Μ’ έστελνε η μανούλα μου – σχολειό για να πηγαίνω
και γω τραβούσα στο βουνό – με μάγκες να φουμέρνω

Ο Μάρκος μαθητής», Μάρκος, 1935)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γιουτουμπάκια, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , | 100 Σχόλια »

Τότε που ο Αγγελόπουλος έγραφε κριτικές κινηματογράφου

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2012

Δεν έχω δει όλες τις ταινίες του Αγγελόπουλου, αλλά, σε αντίθεση με τα κλισέ, δεν θυμάμαι να έχω βαρεθεί σε κάποια απ’ όσες έχω δει. Θυμάμαι ότι βυθιζόμουν στην ομορφιά των κάδρων του, κάτι που όμως νομίζω ότι χρειάζεται μεγάλη οθόνη, δεν μεταφέρεται τόσο καλά στο γιουτούμπι. Αλλά με τον κινηματογράφο έχω διακόψει τις σχέσεις μου εδώ και πολλά χρόνια, οπότε δεν θεωρώ πως είμαι ειδικός να μιλήσω, ή τέλος πάντων ικανός να πω κάτι αξιοπρόσεχτο για τον σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο που τόσο άδικα έφυγε χτες από τη ζωή, όχι απλώς ακόμα δημιουργικός, αλλά πάνω στην πράξη της δημιουργίας. Οπότε, θα φωτίσω μιαν άλλη πτυχή της σταδιοδρομίας του, την εποχή που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος έγραφε κριτικές κινηματογράφου.

Γεννημένος το 1935, ο Αγγελόπουλος άφησε τη Νομική στο πτυχίο, και το 1961 πήγε στο Παρίσι να σπουδάσει κινηματογράφο, δουλεύοντας παράλληλα για να συντηρείται. Επέστρεψε για λίγο στην Ελλάδα το 1964 και, όπως λέει, τον σημάδεψε ότι ενώ βάδιζε αμέριμνος τον έπιασαν και τον έδειραν κάτι αστυνομικοί. Ίσως γι’ αυτό, όταν η Τόνια Μαρκετάκη τού πρότεινε να αναλάβει την κριτική κινηματογράφου στην αριστερή απογευματινή εφημερίδα «Δημοκρατική Αλλαγή», προς γενική έκπληξη (και του ιδίου, όπως λέει) δέχτηκε, αντί να επιστρέψει στο Παρίσι.

Βρήκα μερικές από τις τελευταίες κριτικές του Αγγελόπουλου στη Δημοκρατική Αλλαγή, γραμμένες τους πρώτους μήνες του 1967. Τότε, ο Αγγελόπουλος μοιραζόταν τη στήλη της κριτικής (κάθε Τρίτη) με τον Βασίλη Ραφαηλίδη. Δεν ξέρω αν τα είχαν συμφωνήσει μεταξύ τους, αλλά ο Ραφαηλίδης έκρινε κυρίως αμερικάνικες και σοβιετικές ταινίες, ενώ ο Αγγελόπουλος κυρίως ευρωπαϊκές (γαλλικές και ιταλικές δηλαδή) και ελληνικές. Διάλεξα να σας παρουσιάσω αυτούσιες δυο κριτικές, μιαν επαινετική και μια αρνητική. Στο τέλος, έχω απόσπασμα από μιαν άλλη κριτική και κάποια άλλα σχετικά με δυο πράγματα που γράφτηκαν σήμερα στον αστερισμό των ελληνικών μέσων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Γιουτουμπάκια, Εις μνήμην, Κινηματογράφος, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 158 Σχόλια »

Στη μνήμη του Αντώνη Στεμνή (1952-2006) και της Πολιτιστικής

Posted by sarant στο 17 Ιανουαρίου, 2010

Σαν αύριο πριν από τέσσερα χρόνια, στις 18 Ιανουαρίου 2006, πέθανε από καρκίνο ο Αντώνης Στεμνής. Ο Στεμνής (παίρνω στοιχεία από τη νεκρολογία του στον Ριζοσπάστη) γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Οκτωβρίου 1952, δούλεψε από μικρός σε διάφορα χειρωνακτικά επαγγέλματα και σπούδασε στη Βαρβάκειο Πρότυπο Σχολή και στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Συμμετείχε στην πρώτη αντιδικτατορική φοιτητική κίνηση, την προσφυγή των 42 φοιτητών της Νομικής στο πρωτοδικείο κατά του διορισμένου από τη χούντα διοικητικού συμβουλίου του φοιτητικού συλλόγου της σχολής (1972), στις αντιδικτατορικές φοιτητικές εκδηλώσεις και διαδηλώσεις, συνελήφθη, κρατήθηκε και βασανίστηκε στην Ασφάλεια. Τις σπουδές του διέκοψε η δικτατορία με την αναγκαστική στράτευση φοιτητών το Φεβρουάριο του 1973. Από τα πρώτα στελέχη του αντιδικτατορικού φοιτητικού και του νεολαιίστικου κινήματος, μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου της ΚΝΕ. Κρατήθηκε και υποβλήθηκε σε βασανιστήρια στην ΕΣΑ Καβάλας, στο ΕΑΤ/ΕΣΑ και στο ΚΕΣΑ. Πήρε ενεργό μέρος στην κατάληψη του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973 και πέρασε στην παρανομία καταζητούμενος από ΕΣΑ και Ασφάλεια.

Μετά τη μεταπολίτευση, ο Στεμνής άνοιξε το βιβλιοπωλείο «Αντιπαράλληλα», που ήταν και ο τίτλος της πρώτης του ποιητικής συλλογής. Αργότερα, δούλευε διορθωτής και επιμελητής εκδόσεων, ενώ έγραφε διαρκώς ποιήματα. Έργα του: Αντιπαράλληλα (1974, 2η έκδ. 1976), Τραγούδια της ταξικής πάλης (1976), Ηλεκτρόνια (1976), Το μέταλλο της υπομονής (1976), Επιλογή από τη γερμανική ποίηση (1978), 26 Κουβανοί ποιητές (1982, 2η έκδ. 1982), Άνθρακας (1982), Αυτοκτονία (1982), Ακρωτήρια (1982), 50 Σοβιετικοί ποιητές (1983), Συμπαντική (μετά θάνατο, 2006).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην, Λογοτεχνία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 32 Σχόλια »