Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Απολλώνιος Τυανεύς’

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 21

Posted by sarant στο 22 Ιουνίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η εικοστή πρώτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Πλησιάζουμε πια στο τέλος. Το σημερινό 15ο κεφάλαιο είναι το τελευταίο του βιβλίου -ακολουθεί όμως και ένας «απολογητικός επίλογος». Και σε αυτό το τελευταίο κεφάλαιο θα δούμε τη βιογραφία «ενός άλλου σπουδαίου ανθρώπου».

15

ΟΡΘΩΣ ΟΙΚΙΖΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΣΤΑΣΙΑΖΟΥΣΗΣ ΔΕΙΣΘΑΙ

Σταματώ στο σημείο αυτό την αφήγησή μου. Η ιστορία μου άρχισε τον καιρό που κυβερνούσε ο Σεβαστός-Αύγουστος Καίσαρας και τελειώνει λίγο πριν δολοφονηθεί ο Δομιτιανός, περισσότερο από εκατό χρόνια μετά. Προσπάθησα να περιγράψω τη ζωή και τη δράση τριών (ή τεσσάρων άν συνυπολογίσω και τον Ιωάννη τον Βαπτιστή) θαυμαστών ανθρώπων, των μαθητών τους και όσων αργότερα ακολούθησαν τα βήματά τους. Δεν πρέπει εντούτοις να αγνοηθεί το γεγονός ότι, παρά τη φλογερή ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων αυτών και τη δύναμη των ιδεών τους, η επιρροή τους, για πολλά χρόνια, έμεινε περιορισμένη στην Παλαιστίνη και τις κοντινές μ’ αυτήν περιοχές. Μερικές από τις ιδέες τους ξεχάστηκαν, κάποιες διαστρεβλώθηκαν και παραποιήθηκαν, ενώ άλλες επέζησαν και αργότερα αποτέλεσαν τη βάση πολλών νέων πίστεων και λατρειών. Παράλληλα, εξ αιτίας των κατακλυσμικών γεγονότων που σάρωσαν την  Παλαιστίνη, η μορφή, η βιογραφία και η δράση των δύο από τους τρεις αυτούς μεγάλους ανθρώπους, του Ζηλωτή και του Πρίγκηπα, ξεθώριασαν, λησμονήθηκαν και τελικά ενσωματώθηκαν στη μορφή, τη δράση και τη διδασκαλία του τρίτου, του Διδάσκαλου, η οποία, χάρη σ’ έναν ακόμη μεγάλον άνθρωπο, τον Παύλο, έγινε η βάση μιας καινούργιας, παγκόσμιας, θρησκείας. Αδιαμόρφωτη και ανομοιογενής ακόμα, περιείχε εντούτοις όλα εκείνα τα στοιχεία, που θα την έκαναν αυτό που ονομάζουμε Χριστιανισμό. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Οι άνθρωποι της ιστορίας μου όμως δεν ήταν οι μόνοι διδάσκαλοι και προφήτες, που έζησαν σ’ αυτήν την εποχή. Οι καιροί εκείνοι γεννούσαν διδάσκαλους, προφήτες και κήρυκες. Οι άνθρωποι ζούσαν στην αβεβαιότητα, το άγχος και την αγωνία και ζητούσαν παραμυθία και λύτρωση. Είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις αρχαίες αρετές και εγκατέλειψαν τις αξίες και τα οράματα, τα οποία εντούτοις είχαν δημιουργήσει το μεγαλείο της Αρχαίας Ελλάδας. Οι μεν σκεπτόμενοι είχαν παραδοθεί στις μυστικιστικές παρηγορίες των Νεοπλατωνικών και των Γνωστικών, οι δε λοιποί στην πιο χοντροκομένη δεισιδαιμονία1.

Θα ήθελα λοιπόν να κλείσω την αφήγησή μου, αναφερόμενος σε έναν άλλον σπουδαίον άνθρωπο, ξεχασμένον ίσως σήμερα, πιο κοντινόν όμως σε όσους μετέχουμε της ελληνικής παιδείας, σε ένα Θείον Άνδρα, τον  μεγάλο  διδάσκαλο   Απολλώνιο τον  Τυανέα, που εμφανίστηκε την  ίδια περίπου εποχή με  τον Ιησού το Ναζωραίο και  τον Παύλο2 και έδρασε και δίδαξε σε πολύ ευρύτερη γεωγραφική περιοχή και για περισσότερο χρόνο, αφού πέρασε τα εκατό χρόνια ζωής. Όπως όλοι αυτοί οι κήρυκες, προφήτες και δασκάλοι, Ναζωραίοι, Εβιωναίοι, Χριστιανοί, Γνωστικοί, Στωικοί και Νεοπλατωνικοί, έτσι και ο Απολλώνιος είχε τον ίδιο σκοπό: να λευτερώσει τον άνθρωπο από την αγωνία, να τον παρηγορήσει και να του δείξει έναν άλλο δρόμο ζωής.

Στηριγμένος στην παράδοση του Πυθαγόρα και συνδυάζοντας τη φιλοσοφία με τον ασκητισμό, τη θεουργία με τη φιλοκαλία, δίδασκε πως η λύτρωση θα έρθει με την αυτογνωσία  και την ηθική ολοκλήρωση του ανθρώπου, μέσα από την άσκηση και την εγκράτεια.

*  *  *

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , , , | 64 Σχόλια »

Ένα ταλισμάν για το τέλος

Posted by sarant στο 21 Δεκεμβρίου, 2012

Αν οι Μάγια είχαν δίκιο, σήμερα είναι το τέλος του κόσμου, οπότε είναι ζήτημα αν θα βρεθεί κανείς να διαβάσει το άρθρο αυτό που γράφεται καθώς πλησιάζει η μοιραία μέρα -αν και, όπως διαβάζω, ο κόσμος θα καταστραφεί στις 1 μ.μ. ώρα Ελλάδος, οπότε όλο και κάποιοι θα το διαβάσουν. Άσε που μπορεί και να μην καταστραφεί ο κόσμος, και τελικά η προφητεία των Μάγια, που φυσικά ήταν απόγονοι προκατακλυσμιαίων Ελλήνων, να εννοούσε όχι το τέλος με τη σημασία του τέρματος, όχι το the end που λένε και οι ταινίες, αλλά το τέλος με τη σημασία του χρηματικού ποσού που πληρώνουμε σε αντάλλαγμα για την παροχή ορισμένων υπηρεσιών (ορισμός του λεξικού) ή με τη σημασία του χρηματικού ποσού που πληρώνουμε κερατιάτικα (ορισμός Ευ. Βενιζέλου). Οπότε, αν οι Μάγια εννοούσαν αυτό το τέλος, η προφητεία τους για το «τέλος του κόσμου» πέτυχε διάνα, μια και η ελληνική κυβέρνηση έχει βάλει τέλος σε όλο τον κόσμο και αυτό το τέλος δεν έχει τέλος. Τέλος πάντων, μια και σήμερα είναι η μέρα του τέλους είπα να λεξιλογήσω με τη λέξη «τέλος».

Το κακό είναι ότι έχω ήδη γράψει για τη λέξη αυτή, τότε που είχε πρωτοκαθιερωθεί το «ειδικό τέλος ακινήτων», γνωστότερο ως χαράτσι. Και θα μπορούσα βέβαια να χτενίσω πάλι το παλιό μου άρθρο και να το παρουσιάσω λίγο αλλαγμένο, αλλά επειδή θα παραπονιόσασταν για επαναλήψεις προτιμώ να γράψω κάτι καινούργιο, και παράλληλα να σας παραπέμψω στο προηγούμενο άρθρο μου, που δημοσιεύτηκε άλλωστε πέρυσι, οπότε όσοι δεν το έχουν διαβάσει θα έχουν δύο άρθρα στην τιμή του ενός.

Στα αρχαία ελληνικά, στην οικογένεια του τέλους ανήκε και η τελετή, και το ρήμα «τελώ» σήμαινε, ανάμεσα στα άλλα, «εκτελώ τελετή, θυσία» και «μυώ κάποιον στα μυστήρια», κι όπως έχουμε δει και σε ένα παλιότερο άρθρο, ο Μέρσιος, ένας επιφανής κλασικιστής του 16ου αιώνα ερμήνευσε, κακώς κατά τη γνώμη μου, τη φράση του Ησύχιου «επιφώνημα τετελεσμένοις» σαν να σημαίνει «επιφώνημα προς μυημένους» και έπλασε από εκεί την (ανύπαρκτη κατά τη γνώμη μου) μυστηριακή φράση Κογξ Ομ Παξ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 142 Σχόλια »