Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘αποφεύγματα’

Τα λαθραία αποφθέγματα του Γ. Σκαμπαρδώνη

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2018

Πριν από μερικές μέρες, ο καλός συγγραφέας Γ. Σκαμπαρδώνης δημοσίευσε στα Νέα μιαν επιφυλλίδα με τίτλο «Η ατάσθαλη γλώσσα», στην οποία επιχειρηματολογεί (αν και κάπως ασυνάρτητα) για το δικαίωμά του να χρησιμοποιεί τον όρο «λαθρομετανάστης», «ανάλογα με τη συγκυρία, το ύφος και το τι ακριβώς θέλω να πω», όπως λέει, διότι «Και αν αύριο βγει ένα άλλο κόμμα στην εξουσία και πάει να μου επιβάλει με το ζόρι τη λέξη «λαθρομετανάστης» ή κάποια ετέρα, το ίδιο ακριβώς θα απαντούσα και δεν μπορεί, κάθε κυβέρνηση, κάθε φορά, να μου φοράει με το ζόρι όποια λέξη είναι ασορτί με την προπαγάνδα της. Δεν θα ρωτάω τον Καρανίκα ή τον εκάστοτε Σπίρτζη για το πώς θα χειριστώ τη γλώσσα».

Εξεγείρεται ο κ. Σκαμπαρδώνης κατά της «λεξικρισίας», εισάγοντας αυτόν τον ατυχή κατά τη γνώμη μου νεολογισμό πάνω στο πατρόν της λ. «λογοκρισία» και δηλώνει:

Θέλουν ακόμα και να μιλάμε καθ» υπαγόρευση παρότι, όπως λέγανε και οι αρχαίοι, «η γλώσσα είναι ατάσθαλη». Υπάρχουν βέβαια και τα σχετικά πρότυπα της υπαγόρευσης· ο Στάλιν στο βιβλίο του «Μαρξισμός και γλωσσολογία» (ήθελε να παριστάνει και τον γλωσσολόγο, ο πατερούλης) γράφει το εξής ανατριχιαστικό: «Οταν θα επιβληθεί ο κομουνισμός, όλοι θα αναγκαστούν να μιλούνε μια ενιαία γλώσσα».

Σε όλα αυτά υπάρχει μια θεμελιώδης παρεξήγηση. Κανείς δεν επιχείρησε να απαγορέψει τη χρήση της συγκεκριμένης ή όποιας άλλης λέξης από τον συγγραφέα κ. Σκαμπαρδώνη και κανείς δεν μπορεί να απαγορέψει γενικά κι αόριστα τη χρήση της συγκεκριμένης λέξης (ή οποιασδήποτε λέξης, εδώ που τα λέμε).

Αυτό που έγινε είναι ότι υπήρξε μια σύσταση, πριν από 2-3 μήνες, της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου προς τις δικαστικές αρχές, με αφορμή τη χρήση του όρου «λαθρομετανάστης» σε εισαγγελικά έγγραφα. Το υπηρεσιακό αυτό έγγραφο συνιστούσε να αποφεύγεται ο όρος «λαθρομετανάστες» ως μη δόκιμος και μειωτικός για την αξιοπρέπεια του ατόμου και να χρησιμοποιούνται αντ’ αυτού οι εκάστοτε καταλληλότεροι όροι όπως «παράτυπα εισερχόμενα στη χώρα άτομα», «πρόσφυγες», «μετανάστες», «οικονομικοί μετανάστες», «αιτούντες άσυλο». Επίσης, η σύσταση καλούσε τις κατά τόπους εισαγγελίες να ευαισθητοποιήσουν γενικά την τοπική κοινωνία και ιδίως τους εκπαιδευτικούς, πράγμα που έγινε, τουλάχιστον σε αρκετές περιοχές της χώρας.

Σε αυτό το έγγραφο αντέδρασε η ανάξια ηγεσία των εκπαιδευτικών της Λέσβου που διεκδίκησε το δικαίωμα, κόντρα στους «θολοκουλτουριάρηδες», να χρησιμοποιεί τον φορτωμένο με μίσος όρο.

Στον όρο και στη χρήση του θα επανέλθω πιο κάτω. Αυτό που πρέπει τώρα να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι η σύσταση απευθύνεται προς δικαστικούς και προς εκπαιδευτικούς και όχι προς το ευρύτερο κοινό ή προς τους λογοτέχνες ή προς τον κ. Σκαμπαρδώνη.

Είναι φανερό ότι άλλους περιορισμούς έχει ο δικαστικός στη χρήση του λόγου του, άλλους ο εκπαιδευτικός, άλλους ο κοινός πολίτης ή ο λογοτέχνης. Μια χυδαία έκφραση έχει τη θέση της σε ένα μυθιστόρημα, είναι ανεκτή όταν χρησιμοποιείται στην συζήτηση από έναν κοινο πολίτη (το πολύ να τον πούμε αθυρόστομο) αλλά αν την ξεστομίσει κάποιος από δικαστική ή καθηγητική έδρα θα γίνει σάλος. Αν ο ταξιτζής, εκνευρισμένος από τη διαδήλωση που κλείνει την κυκλοφορία πει «ένας Παπαδόπουλος χρειάζεται για να ξεβρωμίσει η χώρα», θα το προσπεράσουμε -το πολύ να κατεβούμε από το ταξί του. Αν την ίδια φράση την πει ένας δικαστικός (ή ένας στρατιωτικός!) θα ανησυχήσουμε -και θα πρέπει να υπάρξουν κυρώσεις.

Επομένως, κανείς δεν διανοήθηκε να απαγορέψει στον κ. Σκαμπαρδώνη, ή σε όποιον άλλο διανοούμενο που δημοσιολογεί, να χρησιμοποιεί, αν το θέλει, τον όρο «λαθρομετανάστης» -και βέβαια να χαρακτηρίζεται από αυτή του την επιλογή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , | 184 Σχόλια »

Χακεμένος Μπρεχτ, Ρεμπώ με το ζόρι

Posted by sarant στο 30 Αύγουστος, 2017

Καθώς το Διαδίκτυο, και γενικότερα το ψηφιακό σύμπαν, καταλαμβάνει ολοένα και περισσότερο χώρο στον κόσμο μας, ερχόμαστε συνεχώς αντιμέτωποι με νέα φαινόμενα, πρωτόγνωρα, από τα πιο σοβαρά ως τα ασήμαντα. Με ένα όχι πολύ σημαντικό θα ασχοληθώ σήμερα -ή μάλλον και σήμερα, αφού είναι από τα αγαπημένα θέματα του ιστολογίου. Εννοώ την κατασκευή ψευδών αποφθεγμάτων, την εσφαλμένη απόδοση φράσεων ή και ολόκληρων κειμένων σε γνωστούς συγγραφείς, ενώ δεν τα έγραψαν εκείνοι.

Όταν πρόκειται για ψευδή αποφθέγματα, χρησιμοποιώ τον όρο αποφεύγματα (η πατρότητα ανήκει στον Νίκο Λίγγρη). Το κλασικό παράδειγμα αποφεύγματος, που έπαιξε και καταλυτικό ρόλο για να ανοίξω το ιστολόγιο, ήταν η ψεύτικη ρήση του Ισοκράτη τον Δεκέμβριο του 2008 που φιγουράρισε στο εξώφυλλο του Ελεύθερου Τύπου.

Σήμερα όμως θα ασχοληθούμε όχι με πλαστά αποφθέγματα, αλλά με ψευδεπίγραφα κείμενα, που και αυτά αφθονούν στο Διαδίκτυο -τόσο στο διεθνές (θα θυμάστε τη συγκινητική αποχαιρετιστήρια επιστολή του Γκαρσία Μαρκές) όσο και το ελληνικό (με τρανό παράδειγμα το δήθεν ποίημα του Σουρή περί λιγοστού κράτους, που μελοποιήθηκε από τον Ζουγανέλη και σε λίγο θα μπει και στα σχολικά βιβλία).

Αλλά να μου επιτρέψετε να μην ασχοληθώ σήμερα με το παραποίημα του Σουρή και να σας παρακαλέσω κι εσείς να το αγνοήσετε στα σχόλιά σας, για τον απλούστατο λόγο ότι μέσα σε 10-15 μέρες θα αφιερώσω ειδικό άρθρο στο θέμα με νέα στοιχεία που έχω συγκεντρώσει.

Στο σημερινό άρθρο θα δούμε άλλες δύο περιπτώσεις ψευδεπίγραφων λογοτεχνικών κειμένων. Στη μία από αυτές μάλιστα εμπλέκεται και γνωστός μας, ο φίλος μας ο Νοσφεράτος, κατά κόσμον Πέτρος Θεοδωρίδης, που σχολιάζει αριά και πού και στο ιστολόγιο αλλά έχει και το δικό του, τη Σπηλιά του Μοντεχρήστου.

Το 2008 λοιπόν ο Νοσφεράτος, συζητώντας σε ένα άλλο ιστολόγιο (το Πόντιοι και Αριστερά) δημοσίευσε μια σειρά από σχόλια περί βλακείας και κακίας, μιμούμενος το ύφος του Μπρεχτ στις πασίγνωστες ιστορίες του κ. Κόινερ. Στη συνέχεια, ενοποίησε τα σχόλια αυτά σε μια ανάρτηση στο δικό του μπλογκ. Η αρχική ανάρτηση τροποποιήθηκε στη συνέχεια, και η τελευταία μορφή της είναι εδώ.

Δείγμα γραφής:

το μυστικό όπλο του βλάκα
ποιο είναι το μεγάλο μυστικό του βλάκα -ρώτησαν κάποτε τον κ Κοινερ – αυτό που τον κάνει ακατανίκητο , ανυπέρβλητα Κακό και ΠΑΝΤΑ νικητή;

– Το μεγάλο μυστικό του Βλάκα- χμμ- για να σκεφτώ λίγο …- Ε ..μάλλον ότι ΔΕΝ του περνά καν από το μυαλό , δεν διανοείται ότι μπορεί έστω για μια στιγμή ναχει Άδικο..Κι αν του περάσει μια στάλα υποψίας από το Μυαλό Γρήγορα τη διώχνει ;Αυτός Βλάξ; Ποτες των Ποτών . Οι άλλοι Είναι ΠΑΝΤΑ…-Έτσι γίνεται Αδίσταχτα Θρασύς , Υπέροχα επικίνδυνος , ανυπέρβλητα Αλαζονικός . Και πείθει ..Γιατί πάντα υπάρχουν αρκετοί Βλάκες για να σχηματίσουν μια πλειοψηφικά ..Αυτό είναι το μυστικό όπλο του ΒΛΑΚΑ.

  Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Λαθροχειρίες, Μεταμπλόγκειν, Ποίηση, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , , | 145 Σχόλια »

Κωνσταντινελενικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2017

Αύριο γιορτάζει η μισή Ελλάδα, οπότε αποφάσισα να τιτλοφορήσω έτσι το βδομαδιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο. Το αντίστοιχο περυσινό, που είχε πέσει ανήμερα της γιορτής, το είχα πει «Ελενοκωνσταντινικά», οπότε με το σημερινό αποκαθιστώ την ισορροπία.

Να προσφέρω σε όσες και σε όσους γιορτάζουν αύριο τα εορταστικά άρθρα του ιστολογίου, για την Ελένη και για τον Κώστα (δεν έχω κανέναν φίλο που να τον λένε Κωνσταντίνο -ξέρω Κώστα, Κωστή, Ντίνο, αλλά με γαλαζοαίματους δεν έχω πολλά παρεδώσε).

Θα μπορούσα βέβαια το σημερινό άρθρο να το αποκαλέσω και «Τεταρτομνημονιακά μεζεδάκια» αφού τη βδομάδα που μας πέρασε συζητήθηκε στη Βουλή το πολυνομοσχέδιο που πήρε, καλώς ή κακώς, την τρέχουσα ονομασία «τέταρτο μνημόνιο» (ο κανονικός του τίτλος είναι ένα ασυμπάθιστο μακρινάρι).

Οι σχετικές συζητήσεις στη Βουλή δίνουν κατά καιρούς και κάμποσο υλικό για γλωσσικό σχολιασμό, αλλά τούτη εδώ αποτέλεσε την εξαίρεση, μια και η συγκομιδή μας ήταν φτωχή. Πάντως, αξιοπρόσεκτο γεγονός ήταν η αποβολή της κοινοβουλευτικής ομάδας της Χρυσής Αυγής ύστερα από τη χειροδικία του Κασιδιάρη και τη δικαιολόγησή της από τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο. Σε σχέση με αυτό το επεισόδιο, έγινε και το ευτράπελο σχόλιο ότι «βρήκε ευκαιρία ο Κασιδιάρης, τώρα που ο Παυλόπουλος δεν είναι πια στη Βουλή».

Πάμε όμως στα καθαυτό μεζεδάκια.

* Στην προσπάθεια να φτάσει η ελληνική γλώσσα τα πέντε εκατομμύρια λέξεις και να μας σβήσουν το χρέος οι πιστωτές, νέα λέξη γεννήθηκε σε άρθρο για τη δίκη της συζύγου του τραγουδιστή Πασχάλη Αρβανιτίδη (με το στιγμιαίο), το «προλούδιο», εφόσον: «Ο μάρτυρας ανέλυσε το «προλούδιο της ιστορίας που δικάζουμε σήμερα», όπως χαρακτήρισε τα όσα έχουν προηγηθεί και επιτέθηκε στην κατηγορούμενη»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 237 Σχόλια »

Ο ασφαλέστερος εχθρός, η αχαριστία και ο Ελ. Βενιζέλος

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2017

Τα σχόλια που κάνετε στο ιστολόγιο είναι πάντοτε πολύτιμα και πολλαπλασιάζουν την αξία του αρχικού άρθρου, μερικές όμως φορές τυχαίνει κάποιο σχόλιο να δίνει απάντηση σε ένα ερώτημα που έμενε αναπάντητο στο κυρίως άρθρο -στις περιπτώσεις αυτές, το άρθρο πρέπει κανονικά να ξαναγραφτεί, διότι, κακά τα ψέματα, οι περισσότεροι μελλοντικοί αναγνώστες θα διαβάσουν μονάχα το αρχικό άρθρο, λίγοι θα ρίξουν μια ματιά στα σχόλια, κι ακόμα λιγότεροι θα έχουν την υπομονή να φτάσουν ίσαμε το σχόλιο αριθ. 268 (λέμε τώρα) που δίνει την απάντηση που λέγαμε.

Ο φίλος μας ο Δύτης μού θύμισε τις προάλλες μια τέτοια περίπτωση, οπότε σήμερα σπεύδω να αναδημοσιεύσω το παλιό μας άρθρο, που είχε αρχικά δημοσιευτεί πριν από σχεδόν τριάμισι χρόνια, τον Οκτώβρη του 2013, ξανακοιταγμένο και κυρίως συμπληρωμένο με την απάντηση στο ερώτημα: Ποιος αρχαίος είπε το ρητό «Ουδείς ασφαλέστερος εχθρός του ευεργετηθέντος αχαρίστου»;

Βλέπετε, το Διαδίκτυο είναι γεμάτο ρητά, αποφθέγματα και φράσεις μεγάλων ανδρών, όμως πολλά από αυτά δεν έχουν στην πραγματικότητα ποτέ ειπωθεί ή γραφτεί από τον άνθρωπο στον οποίο αποδίδονται. Κάποιες απ’ αυτές τις εσφαλμένες αποδόσεις μάλιστα είναι απόλυτα εδραιωμένες: αμέτρητες φορές έχουμε ακούσει για «τη φράση του Βολταίρου Διαφωνώ με όσα λες αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες, αλλά όπως φαίνεται ο Βολταίρος ποτέ δεν είπε ή δεν έγραψε κάτι τέτοιο (το θέμα αξίζει ειδικό άρθρο, ίσως, οπότε δεν προχωρώ σε λεπτομέρειες).

Μια ιδιαίτερη περίπτωση ρητών αμφίβολης πατρότητας είναι τα αρχαία ελληνικά ρητά που συναντάει κανείς σε ξένα βιβλία και που αποτελούν μεγάλο βραχνά, έναν από τους μεγαλύτερους, για τον ευσυνείδητο μεταφραστή του βιβλίου στα ελληνικά, και αυτό διότι ο ευσυνείδητος μεταφραστής θέλει βέβαια να βρει το πρωτότυπο ρητό στα αρχαία ελληνικά και όχι να το μεταφράσει από τα αγγλικά, όμως πολύ συχνά, ιδίως στα δευτερότερα βιβλία (μανατζέρικα, αυτοβοήθειας και άλλα τέτοια αεριτζήδικα) το ρητό ή έχει περάσει από σαράντα κύματα κι έχει γίνει αγνώριστο ή είναι και εντελώς κατασκευασμένο -και άντε να ψάχνεις όλον τον Πλάτωνα, διότι βέβαια δεν δίνουν παραπομπή οι αεριτζήδες συγγραφείς, για να βρεις, ας πούμε, σε ποιο έργο του έγραψε ο Πλάτωνας A house that has a library in it has a soul, και πώς είναι στα αρχαία ελληνικά (μην ψάχνετε, δεν το έγραψε). Κάθε παλιός μεταφραστής έχει να διηγηθεί πεντέξι σχετικές ιστορίες φρίκης, αλλά δεν θα σταθούμε εδώ (στα σχόλια, μπορείτε να προσθέσετε τη δική σας, πάντως).

Στο ιστολόγιο έχουμε επανειλημμένα ασχοληθεί με τέτοια αποφεύγματα (ο όρος είναι επινόηση του Νίκου Λίγγρη για το αγγλικό misattribution), μερικά από τα οποία είναι πολύ διάσημα (όπως η δήθεν δήλωση Κίσινγκερ για τους δυσκολοκυβέρνητους Έλληνες ή το δήθεν ρητό του Ισοκράτη για τη δημοκρατία μας που αυτοκαταστρέφεται). Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποφεύγματος είναι η δήθεν ρήση του Πολύβιου «Εν καιροίς χαλεποίς μέμνησο της γλώσσης» που, παρά τα όσα ισχυρίζεται ο κ. Μπελλές που αρέσκεται να την προσθέτει μαϊντανηδόν στα άρθρα που γράφει, δεν γράφτηκε ποτέ ούτε απο τον Πολύβιο ούτε από κανέναν άλλον. Το καλό είναι πως όταν έχεις αρχαίο ρητό στο πρωτότυπο, είναι πολύ εύκολο να επαληθεύσεις αν όντως εμφανίζεται στην αρχαία ελληνική γραμματεία, χάρη σε μια αναζήτηση στο γνωστό TLG.

Ένα άλλο αρχαίο απόφευγμα θα δούμε σήμερα -και μάλιστα με παραλλαγές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Επαναλήψεις, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , | 130 Σχόλια »

Αρχηγοσυμβουλιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Μαρτίου, 2016

Το άρθρο γράφεται την ώρα που διεξάγεται το Συμβούλιο των Πολιτικών Αρχηγών στην Προεδρία της Δημοκρατίας, οπότε σκέφτηκα να το ονομάσω έτσι, πετυχαίνοντας μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια: αφενός βρίσκω τίτλο για το σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο και αφετέρου φτιάχνεται μια καινούργια λέξη, αφού μέχρι στιγμής το μακρινάρι του τίτλου δεν γκουγκλίζεται.

Τα μεζεδάκια μας βεβαίως δεν είναι αντλημένα από τη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών, που άλλωστε τα πρακτικά της δεν δημοσιοποιούνται.

* Και ξεκινάμε με μια ακλισιά που έμμεσα έχει σχέση με την προσφυγική κρίση, εφόσον, μόλις άρχισαν να γίνονται εργασίες στο Πάρκο Τρίτση είχαμε και δηλώσεις του δημάρχου της περιοχής, «του δημάρχου του Ίλιον» όπως έγραψε το Πρώτο Θέμα (δεν είναι ανάγκη να βάλω λινκ στη θεμοφυλλάδα».

– Δεν μας άρεζαν τα Λιόσια (που κλίνονταν κανονικά, «Ολυμπιακός Λιοσίων») τα κάναμε αρχαιοπρεπές Ίλιον, αλλά να το κλίνουμε κιόλας, ε; μου είπε ένας φίλος.

Θαρρώ πως αυτό το περιττό Ν («το Ν του μεζεδοπώλη») κάνει τη ζημιά. Κάνει αμέσως ασυνήθιστη τη λέξη και ασυνήθιστο σημαίνει άκλιτο. Θυμάστε και το Άκρον Ίλιον Κρυστάλ.

* Πολύ συζητήθηκε μια αποστροφή της συνέντευξης του, ας πούμε, φιλόσοφου Στ. Ράμφου στην Καθημερινή, όπου συνδέει το να μη φοράς γραβάτα με τον ελλειμματικό ανδρισμό. Το συζητήσαμε κι εδώ, οπότε δεν θα σχολιάσω περισσότερο.

Πρόσεξα όμως ότι η δημοσιογράφος που πήρε τη συνέντευξη χρησιμοποίησε το επίθετο «φροϊντιανός». Είναι πραγματικά ευτύχημα που σε μια τόσο καθυστερημένη χώρα όπως η Ελλάδα, όπου όλοι οι άλλοι λένε και γράφουν «φροϊδικός» (ή έστω «φροϋδικός») βρέθηκε και ένας άνθρωπος που έχει μάθει αγγλικά κι έχει περάσει διαφωτισμό!

* Η προσφυγοφοβία τέτοιες μέρες πουλάει και ο κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος το έχει καταλάβει και γράφει το ένα απαράδεκτο άρθρο μετά το άλλο. Σε ένα από τα πιο εξοργιστικά, φαντάζεται και συγκρούσεις σουνιτών-σιιτών σε ελληνικό έδαφος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Παπαδιαμάντης, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 252 Σχόλια »

Εισόδια μεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Νοέμβριος, 2015

Σήμερα είναι εκείνη η γιορτή της Παναγίας που ένας παλιός μου συμμαθητής την έλεγε «Τα ισόβια της Θεοτόκου», μέρα που γιορτάζουν πολλές Μαρίες, ή οι ανύπαντρες ή παντρεμένες (οι άλλες τον Δεκαπενταύγουστο), εκτός από την Κρήτη όπου σήμερα γιορτάζουν εκείνες που δεν γιορτάζουν στην άλλη Ελλάδα, εκτός αν η οικογενειακή παράδοση επιτάσσει το αντίθετο.

Οπότε, καλού-κακού ευχηθείτε χρόνια πολλά στις γνωστές σας Μαρίες -το ιστολόγιο για δωράκι προσφέρει ένα περσινό άρθρο, και ονομάζει «εισόδια» τα σημερινά μεζεδάκια, που δεν είναι και πολύ ψωμωμένα αφού είχαμε μεζεδοάρθρο και την Τρίτη που μας πέρασε και φοβάμαι μη βαρυστομαχιάσετε.

* Θα μπορούσα πάντως τα μεζεδάκια να τα πω και «νεοδημοκρατικά», αφού αύριο γίνονται οι εκλογές για την ανάδειξη του νέου Προέδρου της Νέας Δημοκρατίας. Στο Φέισμπουκ τις προάλλες έγραψα: «Υποψήφιοι είναι, κατά την ορολογία του αείμνηστου Γιώργου Ανανδρανιστάκη, ο Βαγγέλας, ο Τζίτζης, ο Κούλης και ο Σπυράδωνης.

Αν ΔΕΝ είστε οπαδός της ΝΔ και μάλιστα αν επιθυμείτε το συγκεκριμένο κόμμα να μη δει χαΐρι και προκοπή, ποιον θα ψηφίζατε -και γιατί;»

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι και οι τέσσερις βλάπτουν το ίδιο, αλλά η μεγάλη πλειοψηφία όσων τοποθετήθηκαν στο Φέισμπουκ τάχθηκε υπέρ του Άδωνη. Εσείς;

* Οι δημοσκοπήσεις πάντως φέρνουν τον Άδωνη στην τελευταία θέση -αλλά ας δούμε ένα στιγμιότυπο που έχει και γλωσσικό ενδιαφέρον, μήπως και του προσθέσει ψήφους.

Θυμίζει το ανέκδοτο με τη σχολική έκθεση και τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες, που είπε το Μολών λαβέ «σε σπασμένα περσικά» -βέβαια, στα τουριστικά μέρη οι περιπτεράδες ξέρουν αγγλικά.

tricolor* Τα τραγικά γεγονότα στο Παρίσι είχαν τη γελοία αντανάκλασή τους στο εσωτερικό μιντιακό τοπίο, με μια μνημειώδη γκάφα έγκριτων (οΘντκ) μέσων.

Όπως εξηγεί αναλυτικά το άρθρο του PressProject,  ένας χρήστης είχε την έμπνευση να βάψει με το Φώτοσοπ την Ακρόπολη και να ανεβάσει τη φωτοσοπημένη φωτογραφία στο Τουήτερ.

Αμέσως, μεγάλα μέσα όπως η Καθημερινή, ο Σκάει και η Άθενς Βόις, αντί να διασταυρώσουν την είδηση (πώς; βγαίνοντας στο παράθυρο) έσπευσαν να την αναμεταδώσουν, βάζοντας ένα ακόμα καρφί στο φέρετρο της αξιοπιστίας τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 198 Σχόλια »

Εξεταστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Μαΐου, 2015

Εξεταστικά είπα να τιτλοφορήσω τα σημερινά μεζεδάκια μας, επειδή τούτη τη βδομάδα ξεκίνησαν (και συνεχίζονται βεβαίως την επόμενη) οι πανελλήνιες εξετάσεις για την εισαγωγή στις ανώτατες σχολές. Μάλιστα, κάποια από τα πιάτα του μπουφέ μας θα έχουν και άμεση σχέση με τις εξετάσεις -και με αυτά θα ξεκινήσουμε.

Έτσι, σε έναν ιστότοπο που μοιάζει εκπαιδευτικός, υπάρχουν «Οδηγίες και μυστικά» για να γράψει κανείς καλύτερα στις πανελλήνιες εξετάσεις. Στην πρώτη κιόλας «οδηγία», διαβάζω:
Αρκετοί μαθητές μόλις παίρνουν τα θέματα, κοιτάζουν κατευθείαν το τελευταίο θέμα για να διαπιστώσουν πόσο δύσκολο είναι. Αν όντως είναι δύσκολο, τότε απογοητεύονται, και προσπαθούν να γράψουν με άγχος και κατεστραμένη ψυχολογία, καθώς συνειδητοποιούν ότι δεν πρόκειται να γράψουν τόσο καλά όσο πίστευαν. Παράλληλα χάνουν την αυτοσυγκέντρωσή τους, κάτι που οδηγεί στο να κάνουν επιπλεόντα λάθη ακόμη και ζητήματα που γνωρίζουν.

Δεν είμαι καν σίγουρος αν είναι σωστή η οδηγία και επί της ουσίας, αν δηλαδή είναι καλύτερο να αρχίσεις να γράφεις το πρώτο θέμα χωρίς να έχεις καν δει το τελευταίο -πώς θα κάνεις διαχείριση χρόνου; Αλλά κι αυτά τα «επιπλεόντα» λάθη, βγάζουν μάτι!

Το λογοπαίγνιο με το «επιπλέον» και τη μετοχή του «επιπλέω», θυμάμαι, είχε αξιοποιηθεί διαφημιστικά πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια, σε μιαν εκστρατεία των τσιγάρων Κάμελ, όπου υπήρχε το σύνθημα «Πάρε ένα Κάμελ επιπλέον» και η εικόνα έδειχνε, αν θυμάμαι καλά, τη γκαμήλα του Κάμελ πάνω σ’ ένα στρώμα θαλάσσης. Εδώ όμως δεν έχουμε λογοπαίγνιο, έχουμε απλή και άδολη τσαπατσουλιά και ασχετοσύνη -και μάλιστα σε… εκπαιδευτικόν ιστότοπο.

* Εξετάσεις έχουν και στην Κύπρο -και ξεκινούν κι εκεί με γλώσσα. Φέτος ακούστηκαν πολλές διαμαρτυρίες, επειδή ζητήθηκε από τους υποψήφιους να γράψουν έκθεση με βάση την εξής παράγραφο από κείμενο του Γ. Γραμματικάκη:

Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο πλαίσιο που είναι κινούμενο και κλυδωνιζόμενο η πατρίδα μας παραμένει πάντα μια ιδιαιτερότητα. Έζησε πολλά αυτή την περίοδο, λίγα όμως φαίνεται να διδάχτηκε. Τα τελευταία χρόνια βιώνει, ωστόσο, μια ιστορική στιγμή της: Το τέλος των ψευδαισθήσεων.

Δεν με ενθουσιάζει η πρώτη πρόταση της παραγράφου, εσάς; Το αστείο είναι ότι σε πολλούς ιστότοπους δούλεψε κάποιο σπασμένο τηλέφωνο που μετέτρεψε το «παγκόσμιο πλαίσιο» σε «Παγκύπριο πλαίσιο» -αν και στους υποψηφίους δόθηκε η σωστή εκφώνηση. Έμαθα, με την ευκαιρία, ότι στην Κύπρο η υπηρεσία που βάζει τα θέματα λέγεται «Επιτροπή Θεματοθέτησης».

* Για το θέμα της έκθεσης στις πανελλήνιες εξετάσεις δεν άκουσα πολλές διαμαρτυρίες, αν και σημείωσα μιαν ένσταση της καθηγήτριας Βάσως Κιντή στον τοίχο της στο Φέισμπουκ:
Και η διευκρίνιση ότι η ‘όσμωση’ ή ‘ώσμωση’ σημαίνει αλληλεπίδραση ενώ σημαίνει αμοιβαία εισροή, διείσδυση! Πόσες αστοχίες σε τρεις σειρές!

Κι όμως, το γεγονός ότι η ώσμωση (ή όσμωση, ας αφήσουμε κατά μέρος τη διτυπία) μεταφορικά έχει τη σημασία της αλληλεπίδρασης είναι ορισμός παρμένος από λεξικό (του Μπαμπινιώτη). Αλλά στην κυριολεξία, το φαινόμενο της ώσμωσης δεν περιλαμβάνει αμοιβαία εισροή, διείσδυση, αλλά μονόδρομη, αφού άλλωστε γίνεται μέσω ημιπερατής μεμβράνης: γίνεται διείσδυση μορίων διαλύτη από το αραιότερο διάλυμα προς το πυκνότερο.

(Για τα λεξιλογικά της ώσμωσης, άλλη φορά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , | 159 Σχόλια »

Ποδαρικό στα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 4 Ιανουαρίου, 2015

Τα πρώτα μεζεδάκια της χρονιάς δημοσιεύονται σήμερα, Κυριακή αντί για Σάββατο που είναι το συνηθισμένο, επειδή οι γιορτινές αναρτήσεις διατάραξαν τις συνήθειες του ιστολογίου. Διπλή διαταραχή, από μιαν άποψη, αφού, πριν ακόμα φύγουν οι καλικάντζαροι, πριν ακόμα τελειώσει το δωδεκάμερο των Χριστουγέννων, μπαίνουμε απότομα από την εορταστική ατμόσφαιρα στην προεκλογική περίοδο: όπως έγραψα και τις προάλλες, πρώτη φορά τα τελευταία 120 χρόνια γίνονται τόσο νωρίς εκλογές, 25 του Γενάρη. Στον 19ο αιώνα είχαν γίνει εκλογές και νωρίτερα, αλλά στον εικοστό αιώνα μόνο το 1936 είχαμε εκλογές μέσα στον Ιανουάριο -τότε είχαν γίνει στις 26 του μήνα και ακολούθησε βέβαια η δικτατορία του Μεταξά ενώ προηγήθηκαν απανωτοί θάνατοι πρωθυπουργών (κι έγραψε κι ο Μάρκος ένα τραγούδι που το έχουμε αναλύσει εδώ, αν και στα λεξιλογικά θέλει δουλειά γιατί έχει ένα λάθος).

Μια συνέπεια του ότι γίνονται τόσο νωρίς μέσα στον χρόνο οι εκλογές, είναι ότι δεν θα ψηφίσουν όσοι γεννήθηκαν το 1997 και επομένως φέτος γίνονται 18 χρονών. Ο λόγος που δεν θα ψηφίσουν δεν είναι ότι δεν έχουν κλείσει τα 18 τους χρόνια: από την 1η Ιανουαρίου του 2015, όλοι όσοι γεννήθηκαν το 1997 λογαριάζονται για 18 χρονών, είτε γεννήθηκαν στις 2 Ιανουαρίου είτε στις 31 Δεκεμβρίου 1997. Ούτε ισχύει αυτό που γράφτηκε ασαφώς ότι «θα έπρεπε να είχαν κάνει δήλωση έως τις 31 Οκτωβρίου 2014» -αυτή η προθεσμία ισχύει για τους ετεροδημότες που θέλουν να ψηφίζουν στον τόπο διαμονής τους (και όσοι είχαν κάνει παλιά τη δήλωση αυτή είναι εντάξει). Απλώς, οι εκλογικοί κατάλογοι ενημερώνονται από το υπουργείο Εσωτερικών κάθε χρόνο τον Φλεβάρη, οπότε δεν έχουν ακόμα επικαιροποιηθεί ώστε να συμπεριλάβουν τους 18ρηδες, και βέβαια η κυβέρνηση δεν έχει καμιά πρεμούρα να δώσει δυνατότητα ψήφου σε μια μερίδα πολιτών που κατά πλειοψηφία δεν την προτιμά.

Αλλά αυτά θα τα συζητήσουμε άλλη φορά, σήμερα έχουμε μεζεδάκια.

Βέβαια, το Σάββατο μάς επιφύλαξε δυο σημαντικά γεγονότα. Το ένα ήταν η προεκλογική σύλληψη του Χριστόδουλου Ξηρού, το άλλο η ίδρυση του ΚιΔηΣο, του κόμματος του Γιώργου Παπανδρέου, γεγονός που ήδη έδωσε αφορμή για λογοπαίγνια στη μπλογκόσφαιρα, όπως την ερώτηση «Μήπως είσαι ΚιΔηΣο και δεν το ξέρεις;», που παραπέμπει (τους παλιότερους) στο σλόγκαν που είχε λανσάρει το 1980 το Κόμμα Δημοκρατικού Σοσιαλισμού, το ΚοΔηΣο (το σλόγκαν ήταν σκέτο «Μήπως είσαι ΚΟΔΗΣΟ;» -το δεύτερο σκέλος ήταν ευφυολογικός πλατειασμός). Βέβαια, το νεοσύστατο κόμμα δεν ονομάζεται ακριβώς έτσι, αλλά Κίνημα Δημοκρατικών Σοσιαλιστών.

* Από το Μουσείο Μπενάκη, ο ΓΑΠαπανδρέου έκανε έκκληση «να γίνει πράξη η μετάβαση σε μια μεταπελατειακή Ελλάδα». Ο μεταπελάτης έχει πάντα δίκιο, θα έλεγα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 170 Σχόλια »

Αργυρώνητα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Οκτώβριος, 2014

 

Δυο πεντασύλλαβες λέξεις ακούστηκαν αρκετά μέσα στη βδομάδα που πέρασε, αφενός ότι ένα μέρος της επιδότησης που εισπράττουν τα πολιτικά κόμματα θεωρήθηκε βάσει τροπολογίας «ακατάσχετο» και αφετέρου ότι οι βουλευτές είναι ή δεν είναι ‘αργυρώνητοι’ (για τις αρκούδες στο δάσος δεν ακούστηκε τίποτα). Μια και χτες έγραψα άρθρο για την πρώτη από αυτές τις λέξεις, τα σημερινά μεζεδάκια βαφτίζονται από τη δεύτερη -ενώ αν είχα χτες μιλήσει για τη λέξη ‘αργυρώνητος’ σήμερα θα σερβίριζα ‘ακατάσχετα’ μεζεδάκια.

Πάντως, τα μεζεδάκια μας δεν έχουν άμεση σχέση με καμιά από τις δυο λέξεις, αυτό να λέγεται.

* Ακούγοντας τη ραδιοφωνική μετάδοση του ποδοσφαιρικού αγώνα Φινλανδίας-Ελλάδας σημείωσα δυο μικρογλωσσικά.

Καταρχάς, προς το τέλος, όταν ο προπονητής έκανε και την τρίτη αλλαγή, ο εκφωνητής της Nova Sport FM είπε ότι «ρίχνει όλα τα όπλα στη φαρέτρα ο Ρανιέρι». Δεν μου φαίνεται σωστή η μεταφορά. Τα όπλα είναι στη φαρέτρα, άρα τα βγάζει κανείς όταν θέλει να τα χρησιμοποιήσει.

Και πιο πριν, όταν ο Βύντρα έκανε μια λαθεμένη πάσα, ο εκφωνητής είπε «Ο Βύντρα λανθάνει». Όχι όμως. Το «λανθάνω» δεν σήμαινε «κάνω λάθος» ούτε στα αρχαία ελληνικά, ούτε στα νέα, όπου σημαίνει «βρίσκομαι κρυμμένος, χωρίς να εκδηλώνομαι» (π.χ. στο τάδε ποίημα λανθάνει μια μελαγχολική διάθεση). Μπορούμε επίσης να πούμε ότι ο τάδε στίχος είναι από ποίημα που λανθάνει, δηλαδή δεν το έχουμε βρει. Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν σημαίνει «κάνω λάθος». Ίσως σκεφτόταν το «σφάλλει» ο εκφωνητής, αλλά πόσο πιο απλό θα ήταν να πει «κάνει λάθος» -εκτός πια αν παίζει ποδόσφαιρο με φράκο!

* Φίλος διαβάζει στο οπισθόφυλλο ενός βιβλίου που πρόσφατα εκδόθηκε από τις καλές εκδόσεις Αλεξάνδρεια (και που υπάρχει και εδώ) ότι «Τα παραδείγματά του απορρέουν από τα πιο διαφορετικά πεδία – από την αυτοβιογραφία ώς την υψηλή θεωρία, από το κρίκετ ώς τη στατιστική κι από τον οικισμό Ταμίλ Ναντού ώς τη Σίλικον Βάλεϋ».

Και με ρωτάει: αυτό είναι πατάτα ή ξέρουν κάτι που δεν το ξέρουμε; Δεδομένου ότι Ταμίλ Ναντού λέγεται μια από τις ομόσπονδες πολιτείες της Ινδίας, με καμιά εξηνταριά εκατομμύρια πληθυσμό, τείνω προς την πατάτα, αλλά ελπίζω να κάνω λάθος. Πάντως, και χωρίς να το θεωρώ λάθος, εγώ δεν θα έλεγα ότι τα παραδείγματα «απορρέουν» από κάπου, αλλά «είναι αντλημένα/παρμένα» από τον τάδε ή τον δείνα τομέα. Στα μάτια τα δικά μου, το παράδειγμα το διαλέγουμε, δεν έρχεται μόνο του να μας βρει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε, Φάρσες | Με ετικέτα: , , , , | 212 Σχόλια »

Κεσατλίδικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 9 Αύγουστος, 2014

Ή κεσατλήδικα; Βέβαια, η λέξη δεν υπάρχει, τώρα τη σκέφτηκα, αλλά αν θέλουμε να βρούμε την ορθογραφία της κατάληξής της θα πάμε αναλογικά με άλλες που έχουν την ίδια κατάληξη. Έτσι, το «μερακλίδικος» γράφεται με ι κατά το ΛΚΝ και με η κατά τον Μπαμπινιώτη (μερακλήδικος), κι επειδή εμείς εδώ ακολουθούμε την ορθογραφία του ΛΚΝ εκτός από 2-3 περιπτώσεις (Ωχ το γκαστρωμένο ρωμέικο καθίκι) θα γράψουμε «μερακλίδικα» άρα και «κεσατλίδικα».

Και τα λέω κεσατλίδικα τα σημερινά μεζεδάκια επειδή η επόμενη εβδομάδα, η βδομάδα του Δεκαπενταύγουστου, είναι παραδοσιακά εκείνη κατά την οποία τα ιστολόγια γνωρίζουν τα μεγαλύτερα κεσάτια τους, μαζί βέβαια και με το Πάσχα και τα Χριστούγεννα-Πρωτοχρονιά.

* Η τρολιά της εβδομάδας, μπορεί και της χρονιάς, είναι βέβαια η είδηση που κυκλοφόρησε ευρέως στη μπλογκόσφαιρα, για τη… μήνυση που κατέθεσαν οι ηγέτες της Αργεντινής και της Βενεζουέλας κατά της Ελλάδας, επειδή δεκάδες Έλληνες βουλευτές προβαίνουν σε υποτιμητικά σχόλια για τις δύο χώρες! Η είδηση, που δημοσιεύτηκε αρχικά στο ιστολόγιο του Πολύφημου, είχε σημάδια που φανέρωναν ότι πρόκειται για χόακα, και ιδίως το εξής απόσπασμα: Ήδη έχουν κινητοποιηθεί οι ελληνικές διπλωματικές αρχές στην Αργεντινή, οι οποίες -κατά τον ρεπόρτερ Φελίθ Ναβιδάδ- σχεδιάζουν να εκδώσουν καταδικαστική ανακοίνωση ενάντια στις κυβερνήσεις των δύο λατινοαμερικανικών χωρών, εφόσον πρώτα πάρουν την άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την αμερικανική πρεσβεία και τη βοηθό της γραμματέας της Άνγκελας Μέρκελ.

Φυσικά, Φελίθ Ναβιδάδ θα πει Καλά Χριστούγεννα, αλλά αυτό δεν το πρόσεξαν πολλά αντιμνημονιακά ιστολόγια που έσπευσαν να αναδημοσιεύσουν τον χόακα (κάποια ισχυρίστηκαν ότι το έκαναν γνωρίζοντας ότι ήταν σατιρικό κείμενο, δείτε τα σχόλια).

Παρεμπιπτόντως, μου άρεσε πολύ η γενική «τη βοηθό της γραμματέας της Μέρκελ». Αν ήξερα τον Πολύφημο, θα τον κερνούσα μια μπίρα. Και δύο.

* Μια ενδιαφέρουσα ακυρολεξία. Γράφει ένα ιστολόγιο: Κόλαφος πριν απο λίγο ο Παναγιώτης Κουρουμπλής, αναφορικά με την τροπολογία – δώρο στους νταβατζηδες. Δεν νομίζω ότι στέκει αυτό. Κόλαφος (δηλαδή χαστούκι) μπορεί να είναι μια ομιλία, μια έκθεση που καταγγέλλει φοβερά και τρομερά πράγματα ή που προσβάλλει βίαια κάποιον (π.χ. έκθεση-κόλαφος κατά του Ισραήλ, επιστολή-κόλαφος, «η δικαστική απόφαση ήταν κόλαφος για την κυβέρνηση») αλλά ένας βουλευτής που αγορεύει δεν μπορεί να είναι κόλαφος -το πολύ να είναι κόλαφος η αγόρευσή του.

Μπορεί όμως να είναι καταπέλτης. Κι έτσι, στέκει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , | 168 Σχόλια »

Οι πολυπράγμονες γιατροί της Δράμας και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Μαΐου, 2014

Πρώτα μεζεδάκια του Μάη σήμερα, οπότε ήμουν έτοιμος να τα βαφτίσω ‘μαγιάτικα’ ή κάτι ανάλογο, αλλά την τελευταία στιγμή, επί του ηλεπιεστηρίου θα έλεγα, ένας φίλος μού έστειλε ένα ωραίο εύρημα, θα το δείτε στο τέλος, και είπα να το αναδείξω μνημονεύοντάς το στον τίτλο. Στο μεταξύ, πλησιάζουμε προς τις διπλές εκλογές, 18 και 25 Μαΐου, οπότε θα έχουμε και προεκλογικά μεζεδάκια στις επόμενες πιατέλες μας, αλλά προς το παρόν δεν έχω τέτοια δείγματα.

* Ξεκινάω με ένα ορντέβρ, που μόλις έφτασε κι αυτό. Λέει ένας φίλος: Το επόμενο Παρασκευοσαββατοκύριακο (9-11 Μαϊου) θα γίνει στο πάρκο «Τεχνόπολις» το φεστιβάλ «Ελλάδα Γιορτή Γεύσεις«. Το διαβάζω και το ξαναδιαβάζω, αλλά δεν μου κάθεται καθόλου καλά! Δεν θα έπρεπε να είναι «Γιορτή Γεύσης» ή έστω «Γιορτή Γεύσεων»; Γερνάω κι έχω γίνει παράξενος; Δεν νομίζω ότι είναι παραξενιά, κι εμένα με ενοχλούν τρεις λέξεις έτσι άτακτα ριγμένες και ασύνδετες.

* Προχωράμε σε ένα ακόμα μικρό, έναν τίτλο που κάνει τον αναγνώστη να σκοντάψει -πράγμα που το θεωρώ ελάττωμα: Δολοφόνησε συμμαθήτριά του γιατί δεν θέλησε να τη συνοδεύσει σε χορό. Ποιος δεν θέλησε; Έτσι που είναι γραμμένος ο τίτλος, εγώ αρχικά καταλαβαίνω ότι ο δολοφόνος δεν ήθελε να τη συνοδέψει, που βέβαια είναι παράλογο (αν και όχι αδύνατο: αυτός αρνήθηκε να τη συνοδέψει, εκείνη του ζήτησε το λόγο, του είπε, της είπε, και ήταν η κακιά η ώρα κύριε πρόεδρε). Ωστόσο, δεν συνέβη αυτό, εκείνη δεν ήθελε να τον συνοδέψει. Στα αγγλικά, όπου οι αντωνυμίες διατηρούνται, δεν υπάρχει αμφισημία «because she refused» ή κάτι τέτοιο. Αλλά και στα ελληνικά, πολύ απλά, αρκεί να πούμε: δολοφόνησε συμμαθήτριά του επειδή αρνήθηκε να ΤΟΝ συνοδέψει.

* Νέα χώρα γεννήθηκε στην Ευρώπη. Όπως μας πληροφορεί το Πρώτο Θέμα: Χωρίς βίζα τα ταξίδια στην Ευρώπη για τους πολίτες του Μόλδοβα. Και δεν είναι μόνο ο υλατζής που αγνοεί τη Μολδαβία, αλλά και ο (οΘντκ) δημοσιογράφος, διότι και μέσα στο άρθρο του δίνει και καταλαβαίνει: οι πολίτες του Μόλδοβα, στον Μόλδοβα, ο Μόλδοβας και η Ουκρανία. Καινούργια χώρα, λέμε!

* Διαβάζω άρθρο για τις έρευνες της αστυνομίας σε σπίτι Χρυσαβγίτη: Στο δημοσίευμα του Βήματος αναφέρεται πως σε στικάκι που βρέθηκε στο σπίτι του εντοπίστηκαν αγαλματίδια και κοσμήματα.

Καλά, το τι χωράνε σήμερα τα στικάκια, δε λέγεται!

* Νέα στοιχεία για τη μαγεία της ελληνικής γλώσσας. Όπως αναλύεται σε εμβριθές άρθρο, το όνομα Κίρκη δεν είναι τυχαίο, κι όταν ο Όμηρος στην Οδύσσεια την αποκαλεί «ευπλόκαμο» δεν θέλει να παινέψει τις ωραίες της πλεξούδες, όπως θα νόμιζαν οι αφελείς, αλλά να υποδείξει τη διπλή έλικα του DNA! Απολαύστε υπεύθυνα.

* Το επόμενο θέμα σηκώνει αρκετή συζήτηση. Τι κάνουμε με καθιερωμένες αποδόσεις ξένων τοπωνυμίων και κυρίων ονομάτων, όταν δεν αντιστοιχούν στον τρόπο που προφέρονται από τους φυσικούς ομιλητές της γλώσσας. Διορθώνουμε ή όχι; Δηλαδή θα κάνουμε, έστω, Βαουένσα τον Βαλέσα και Εϊζενστέιν τον Αϊζενστάιν; Γιετεμπόρ το Γκέτεμποργκ και Σέλστρομ τον Κάλστρομ; Μεταφέρω μέιλ φίλου (που σχολιάζει και εδώ περιστασιακά, αλλά δεν ξέρω αν θέλει να αναφερθεί το όνομά του, οπότε δεν το αναφέρω):

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Λερναίο κείμενο, Μαργαριτάρια, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 147 Σχόλια »

Ποιος έγραψε το «Ω Αθήνα πρώτη χώρα…»;

Posted by sarant στο 24 Απρίλιος, 2014

Το ιστολόγιό μας ενδιαφέρεται πολύ για την ανασκευή των μύθων, γλωσσικών και άλλων, και μια ιδιαίτερη κατηγορία μύθων είναι τα «αποφεύγματα», όπως τα βάφτισε ο Νίκος Λίγγρης, δηλαδή τα δήθεν αποφθέγματα, δηλαδή τα ρητά που κακώς αποδίδονται σε συγγραφείς και φιλοσόφους, μερικά από τα οποία είναι πολύ διάσημα (όπως η δήθεν δήλωση Κίσινγκερ για τους δυσκολοκυβέρνητους Έλληνες ή το δήθεν ρητό του Ισοκράτη για τη δημοκρατία μας που αυτοκαταστρέφεται). Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποφεύγματος είναι η δήθεν ρήση του Πολύβιου “Εν καιροίς χαλεποίς μέμνησο της γλώσσης” που, παρά τα όσα ισχυρίζονται όσοι αρέσκονται να την προσθέτουν, σαν μαϊντανό, στα άρθρα τους, δεν γράφτηκε ποτέ ούτε απο τον Πολύβιο ούτε από κανέναν άλλον.

Μια πιο ειδική κατηγορία αποφευγμάτων είναι η απόδοση στίχων σε ποιητές που δεν τους έχουν γράψει -και δεν εννοώ εδώ τις περιπτώσεις όπου κάποιος πολιτικός θέλει να γαρνίρει τα ηχηρά λόγια του με λίγη ποίηση, μήπως και δώσει λίγο βάθος στη ρηχότητα, και αρπάζεται από κάποιον στίχο που θυμάται μέσες άκρες από το γυμνάσιο, όπως είχε κάνει η κυρία Διαμαντοπούλου (ποιος τη θυμάται; ) τις μέρες της δόξας της, όταν απέδωσε στον… Βιζυηνό πασίγνωστους στίχους του Παλαμά, αν και έχουν το γούστο τους κι αυτές οι γκάφες. Εννοώ όταν κάποιο αδέσποτο ποίημα, άγνωστου δημιουργού δηλαδή, αποδίδεται σε κάποιον γνωστό ποιητή. Κάτι τέτοιο συμβαίνει κατά κόρον με σατιρικά στιχουργήματα, τα οποία συνηθίζεται να αποδίδονται συλλήβδην στον Σουρή. Αυτήν την ειδική περίπτωση «αποφευγμάτων» λέω να την ονομάσω «αποποιήματα».

Ο Σουρής έγραφε εύκολα και πολύ, κι επειδή είναι ο πρώτος σατιρικός ποιητής που έρχεται στο νου, υπάρχει η συνήθεια, όποιο αστείο ή σκαμπρόζικο στιχάκι κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο να το φορτώνουν στην καμπούρα του Σουρή, χωρίς καμιά τεκμηρίωση και χωρίς να μπορούν να διακρίνουν ότι ο ποιητής δεν έγραφε κακόγουστα και άτεχνα στιχάκια. Τρανό παράδειγμα «αποποιήματος» είναι το «Ποιος είδε κράτος λιγοστό…», ένα ποίημα-κουρελού στο οποίο ο συμπιλητής του έχει συρράψει τρεις στροφές παρμένες από υπαρκτό ποίημα του Σουρή με στιχάκια επιθεώρησης της δεκαετίας του 1980. Το κατασκεύασμα αυτό έχει θεωρηθεί υψηλό δείγμα πολιτικής κριτικής, τόσο ώστε να μελοποιηθεί και να τραγουδηθεί δύο φορές από πρωτοκλασάτα ονόματα της μουσικής σκηνής μας, μία από τον Γιάννη Ζουγανέλη και μία ακόμα από τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, που μπορείτε να το δείτε εδώ:

Όπως μας παραπληροφορεί το συνοδευτικό σχόλιο: Το ποίημα αυτό ο Γ.Σουρής το έγραψε κατά τη χρεοκοπία του 1893, επί πρωθυπουργίας Χαρίλαου Τρικούπη. Όχι όμως. Τρεις μόνο στροφές έγραψε ο καημένος ο Σουρής, και αυτές όχι το 1893 αλλά το 1880. Ας δούμε όλο το κατασκεύασμα -με πλαγιαστά στοιχεία όσα είναι του Σουρή:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Παροιμίες, Ποίηση, Σουρής, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , | 87 Σχόλια »

Μπαλταδιάρικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Απρίλιος, 2014

Τα ταχτικά σαββατιάτικα μεζεδάκια μας δεν θα μπορούσαν να πάρουν άλλο τίτλο, αφού στην επικαιρότητα κυριαρχεί η υπόθεση που ονομάστηκε Μπαλτάκος-γκέιτ, στην οποία άλλωστε αφιερώσαμε το προχτεσινό άρθρο. Tο επίθετο «μπαλταδιάρικα» ας θεωρηθεί φτιαγμένο από τα επώνυμα των δύο συνομιλητών, του Τάκη Μπαλτάκου και του Ηλία Κασιδιάρη, που συγχωνεύονται σε Μπαλταδιάρης (κατά το Μερκοζί και τα υπόλοιπα, αν και στην ελληνική, όπως το έχουμε ξαναπεί, τα ονόματα συνήθως συνενώνονται ακέραια, πρβλ. Κυρκοφλωράκηδες και Σαμαροβενιζέλοι).

* Μερικά μεζεδάκια μάλιστα αναφέρονται σε αυτή καθαυτή την υπόθεση. Για παράδειγμα, στη συνέντευξη που έδωσε μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου ο κ. Μπαλτάκος στον Νίκο Χατζηνικολάου (εδώ ολόκληρο το κείμενο, που δεν το έχω διαβάσει προσεχτικά ολόκληρο), ο συμβουλάτορας της ναζιστικής συμμορίας είπε: «να θυμίσω και τη φράση του Λένιν ότι ένα ψέμα που επαναλαμβάνεται γίνεται αλήθεια». Είπε στ’ αλήθεια τέτοιο πράγμα ο Λένιν; Αν γκουγκλίσετε στα αγγλικά, θα δείτε πράγματι ότι δεκάδες αναξιόπιστοι ιστότοποι αποδίδουν το απόφθεγμα στον Λένιν, χωρίς ποτέ να παραθέτουν κάποια πηγή -στο κάτω κάτω, τα κείμενα του Λένιν έχουν εκδοθεί σε πολύτομα Άπαντα, δεν είναι καθόλου δυσπρόσιτα. Άλλοι πάλι ιστότοποι αποδίδουν το ρητό στον Χίτλερ ή τον Γκέμπελς. Από το λίγο που έψαξα και που ρώτησα, δεν υπάρχει τέτοια φράση στο έργο του Λένιν, οπότε το απόφθεγμα μάλλον πρέπει να θεωρηθεί απόφευγμα. Φαίνεται ότι στο «Μάιν Καμπφ» υπάρχει παρόμοια φράση, αλλά διατυπωμένη λιγότερο αποφθεγματικά.

* Αλλά η μεζεδοσυγκομιδή μας άρχισε βέβαια πολύ νωρίτερα, από την περασμένη Κυριακή κιόλας και τη Δευτέρα που έγινε η συζήτηση στη Βουλή, παρόλο που δεν μπόρεσα να την παρακολουθήσω αρκετά, μια και είχα πάει στο Παρίσι. Πάντως, άκουσα με τ’ αυτιά μου τον κ. Στουρνάρα να κατηγορεί τον Αλέξη Τσίπρα ότι «θέλει per mare per terra αυτό [δηλ. η συζήτηση στο Γιούρογκρουπ] να μη γίνει». Ωστόσο, το per mare per terram (έτσι είναι το σωστό λατινικό, άσχετο αν πολλές φορές το διαβάζουμε στραπατσαρισμένο), που σημαίνει «στη θάλασσα και στην ξηρά», συνήθως δεν χρησιμοποιείται έτσι, δεν έχει αυτήν τη σημασία. (Περισσότερα για το ρητό, σε παλιά συζήτηση της Λεξιλογίας).

* Ανεβαίνει ή ανέβηκε μια σκηνική σύνθεση βασισμένη σε αποσπάσματα από ερωτικά διηγήματα του Παπαδιαμάντη και με τον γενικό τίτλο «Η ναυς των ονείρων».  Η φράση είναι παπαδιαμαντική, από το Όνειρο στο κύμα, ένα από τα διηγήματα που αποσπάσματά τους δραματοποιούνται. Ωστόσο, ο τίτλος είναι άβολος αν θελήσεις να τον κλίνεις -πώς θα το πεις, «δεν μου άρεσε η σκηνοθεσία της… Νηός των Ονείρων;» Οπότε, δεν με παραξενεύει που έμεινε άκλιτος στον τίτλο του άρθρου του Πρόταγκον: Ταξιδέψτε με τη Ναυς των Ονείρων, αν και εγώ θα το απέφευγα (και βέβαια δεν θα έλεγα το τάχαμ σωστό: τη Νήα των Ονείρων).

* Αλλά αν η Ναυς κλίνεται πανδύσκολα, οπότε έχουν ελαφρυντικά όσοι την αφήνουν άκλιτη, τι να πει κανείς για την ελληνικούρα που ακούστηκε χτες το απόγευμα από τον Σκάι, και όχι από κανέναν άλλον παρά από τον κατά δήλωσή του αρχαιομαθή υπουργό (οΘντκ) Άδωνη Γεωργιάδη: «Εκ του έλασσον κρίνεται και το μείζον»! Εκ του ελάσσονος, βέβαια -αλλά, θα μου πείτε, τους αρχαίους ο Άδωνης τους έχει για να τους πουλάει με το κιλό, όχι για να τους διαβάζει.

* Το επόμενο μεζεδάκι είναι διπλό, με την έννοια ότι το ίδιο μαργαριτάρι εντοπίστηκε σε δύο διαφορετικά κείμενα αλλά για το ίδιο θέμα.

Πρώτα, στην ανακοίνωση της ομοσπονδίας των σωφρονιστικών υπαλλήλων για τη δολοφονία του Ιλί Καρέλι: «Είμαστε σίγουροι, ότι η έρευνα που ήδη διεξάγεται θα αποδείξει καταρχήν κάτω από ποιες συνθήκες και σε ποια αίτια οφείλεται ο θάνατος του κρατουμένου, καθώς και την ειλικρίνεια των λόγων μας, δεδομένου ότι δεν έχουμε καμία συμμετοχή σε αυτόν, ούτε παραλείψαμε να κάνουμε κάτι που θα εξέθετε τη ζωή του σε κίνδυνο». Η πλαγιογραφή δική μου -και αν διαβάσετε προσεχτικά το απόσπασμα, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι λένε ότι έκαναν ό,τι μπορούσαν για να εκθέσουν τη ζωή του Καρέλι σε κίνδυνο!

Δεύτερο κρούσμα, σε ρεπορτάζ για τη δολοφονία (σε πολλούς ιστότοπους, ας πούμε εδώ): «Κατά τις ίδιες πηγές, η πράξη αυτήν βαραίνει τόσο αυτούς που συνέβαλαν στην αποτρόπαια πράξη, όσο κι εκείνους που δεν απέτρεψαν και δεν παρέλειψαν να κάνουν τις οφειλόμενες ενέργειες προκειμένου να αποτραπεί». Όλο είναι πολύ κακογραμμένο, αλλά στέκομαι στο «δεν παρέλειψαν». Εδώ, θα μπορούσε απλώς να φύγει το «δεν».

* Κι ένα μνημειώδες μαργαριτάρι, και δυστυχώς σε φιλικόν ιστότοπο… Ελπίζω να το δουν και να το αλλάξουν, αλλά τώρα που γράφω το άρθρο ο τίτλος ενός ρεπορτάζ στον ιστότοπο του ραδιοφωνικού σταθμού «Στο Κόκκινο» είναι: Ο Σαμαράς είναι εκείνος ο αρχηγός της ΝΔ που συνέβαλλε στην μετάλλαξη της ταυτότητας της ΝΔ φορώντας της μια ακροδεξιά βράκα. Πρόκειται για δηλώσεις του Πάνου Σκουρλέτη. Ας προσπεράσουμε γρήγορα το συνηθισμένο λάθος στο «συνέβαλλε», που θέλει ένα λάμδα διότι είναι αόριστος (βάλτε π.χ. «που βοήθησε» για να το δείτε), για να προχωρήσουμε στην… ακροδεξιά βράκα. Πώς είναι τάχα μια ακροδεξιά βράκα; Φαρδιά; Μεταξωτή; Μήπως είναι… φαιοπράσινη για να ταιριάζει με τα πολιτικά αλλά και τα αθλητικά φρονήματα του κ. Μπαλτάκου;

Ευτυχώς, το άρθρο συνοδεύεται από ηχητικό στιγμιότυπο, όπου ακούμε τον ίδιο τον Σκουρλέτη, ο οποίος (στο τέλος-τέλος του αποσπάσματος, από το 4.00 και μετά) λέει καθαρά λέει ότι «ο Σαμαράς διοικεί με μία ακροδεξιά δράκα». Και βέβαια, άλλο δράκα κι άλλο… βράκα! Η λόγια έκφραση «μια δράκα», συνώνυμο του «μια φούχτα», με την έννοια της ποσότητας που μπορούμε να κρατήσουμε στη φούχτα μας, σημαίνει «πολύ μικρός αριθμός». Φταίει λίγο και ο Π. Σκουρλέτης, γιατί συνήθως την έκφραση τη χρησιμοποιούμε προσδιορίζοντας σε τι αναφερόμαστε, π.χ. «μια δράκα αγωνιστών ξεκίνησαν την επανάσταση» ή «μια δράκα επίορκων βουλευτών τάχαμ ψήφισαν το μονοτονικό» -κι επειδή ο συντάκτης δεν ήξερε τη λέξη «δράκα», νόμισε ότι ακούει «βράκα» και, όπως βλέπετε, επεξεργάστηκε και το απόσπασμα (πρόσθεσε το «φορώντας της») για να το κάνει πιο λογικό. Απορία έχω πάντως, πώς ακριβώς φανταζόταν την ακροδεξιά βράκα!

* Κι ένα διπλό μεζεδάκι από το ίδιο μέσο και για την ίδια λέξη, οπότε τουλάχιστον δεν μπορούμε να τους κατηγορήσουμε για ασυνέπεια. Άρση του μπλόκο στο Twitter διέταξε το ανώτατο δικαστήριο της Τουρκίας, είναι ο πρώτος τίτλος άρθρου στο skai.gr, με τη μεγαλοπρεπή όσο και αδικαιολόγητη ακλισιά στο μπλόκο, το οποίο κλινόταν κανονικότατα επί δεκαετίες, όποια σημασία κι αν είχε η λέξη. Και λίγο αργότερα:  Άρση του μπλόκο και στο You Tube ζήτησε τουρκικό δικαστήριο.

* Νέος λαός εμφανίστηκε στη Χώρα των Αγνώριστων και παρακαλούνται οι ληξίαρχοι να την καταγράψουν. Σε άρθρο για το Αφγανιστάν γίνεται συνεχώς λόγος για τους Ταχίκ. Η μυστηριώδης αυτή εθνότητα δεν είναι άλλη από τους Τατζίκους. Να υποθέσω ότι το άρθρο το μετέφρασε ισπανομαθής, που είδε στο πρωτότυπο Tajik και μπερδεύτηκε;

* Στο ίδιο άρθρο κι ένα κρούσμα «παρενθετικής ακλισιάς»: ο Ρασούλ … έχει επιλέξει για την θέση του αντιπροέδρου τον Αχμάντ Ζια Μασούντ, από τους Ταχίκ, και αδερφό τού Αχμάντ Σαντ Μασουντ, θρυλικός διοικητής της Βόρειας Συμμαχίας πριν σκοτωθεί το το 2001. Θρυλικού διοικητή, βεβαίως. Ή αλλιώς βάλτε το σε παρένθεση.

* Και κάτι που δεν είναι μαργαριτάρι. Την ισπανική διαφήμιση του γιαουρτιού «αλά γριέγα» της Ντανόν, με τη γιαγιά που παραπονιέται ότι «χρόνια και χρόνια μας παίρναν τα αρχαία μας, αλλά τώρα θέλουν και το γιαούρτι μας», την ήξερα από παλιά -είναι άλλωστε παλιότερη από το ιστολόγιο. Αυτό που δεν ήξερα είναι ότι η έκφραση jroña que jroña (όπως γράφεται στα ισπανικά) έχει αρχίσει να ακούγεται στην καθομιλουμένη των νέων, σαν ευτράπελη έκφραση -ίσως επειδή ακούγεται πολύ οικεία στο ισπανικό αυτί, μια και μοιάζει με άλλες εκφράσεις όπως dale que dale, toma que toma κτλ.

* Ένας φίλος, θυμωμένος, μου στέλνει το δελτίο τύπου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, όπου διαβάζω ότι «Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Αθανάσιος Τσαυτάρης μεταβαίνει στις Βρυξέλλες ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. για να συμμετάσχει στον Τρίλογο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή».
Δηλαδή, λέει ο φίλος μου, ο Δωδεκάλογος του γύφτου είναι η συνομιλία του γύφτου με άλλα έντεκα πρόσωπα;
Ο όρος αποδίδει το γαλλικό trilogue, trialogue στα αγγλικά, τον τριμερή διάλογο μεταξύ Συμβουλίου, Κομισιόν και Κοινοβουλίου. Έτσι ακριβώς είναι και η επίσημη απόδοση στην ευρωενωσιακή ορολογία, τριμερής διάλογος. (Δείτε και στη Λεξιλογία μια σχετική συζήτηση).

* Ένας άλλος φίλος επισημαίνει συνέντευξη του συνθέτη Κωνσταντίνου Βήτα στο in.gr με τον τίτλο: «Πιστεύω βαθιά και διαβάζω πολύ Σωκράτη». Προφανώς, σκεφτόμαστε ότι ο συνθέτης θα εννοεί ότι διαβάζει Πλάτωνα, διότι ως γνωστόν ο Σωκράτης δεν μας άφησε κανένα σύγγραμμά του, αλλά αν προχωρήσουμε παρακάτω βλέπουμε ότι ο Κ. Βήτα κάνει διάκριση ανάμεσα σε Σωκράτη και Πλάτωνα:

Και ποια η σχέση σου με τη Θρησκεία;
«Πιστεύω βαθιά και διαβάζω πολύ Σωκράτη, Πλάτωνα, Ράμφο, ποίηση, κλασική λογοτεχνία, πατερικά κείμενα.»

Εντάξει, με έναν καλό δικηγόρο το γλιτώνει, αφού μπορεί να ισχυριστεί ότι εννοεί τα σωκρατικά και τα μη σωκρατικά έργα του Πλάτωνα (ή ίσως τα σωκρατικά έργα του Ξενοφώντα), αλλά και πάλι η σπουδαιοφάνεια έχει γούστο.

* Ο αντικαταστάτης του Τ. Μπαλτάκου έχει το σημαδιακό όνομα Φώτης Καϋμενάκης και είναι αρεοπαγίτης. Για ορισμένους είναι αεροπαγίτης.

* Άλλος πάλι φίλος επισημαίνει το απόσπασμα: «η δολοφονία 800.000 Τούτσις από τους εξτρεμιστές Χούτου στην Ρουάντα» και αναρωτιέται: αν Τούτσις, γιατί όχι Χούτους;

* Ενώ ένας άλλος φίλος διάβασε το ρεπορτάζ για την όπερα «Διδώ και Αινείας» και, εκνευρισμένος από τα πολλά «Διδούς» του άρθρου, αποφάσισε τελικά να μην πάει να τη δει!

* Κι άλλο ένα μνημειώδες μαργαριτάρι, μεταφραστικό τούτη τη φορά. Σύμφωνα με το άρθρο του skai.gr, ο Αλέξης Τσίπρας σε συνέντευξή του στην ιταλική Ρεπούμπλικα είπε: «Φτάνει με τη λιτότητα, ο σιδηροδρομικός συρμός Μέρκελ είναι νεκρός και ο Ρέντσι πρέπει να το καταλάβει». Παρντόν; Ποιος «συρμός Μέρκελ»; Αν δούμε το πρωτότυπο, το μυστήριο ξεκαθαρίζει: Il binario Merkel è morto, Renzi deve capirlo. Στα ιταλικά binario είναι το ζευγάρι των σιδηροτροχιών, δηλαδή η σιδηροδρομική γραμμή (και όχι ο συρμός!) αλλά binario morto είναι έκφραση που μεταφορικά σημαίνει το αδιέξοδο, σαν το αγγλικό dead-end track. Επομένως, ο δρόμος της Μέρκελ είναι αδιέξοδος, ή «δεν οδηγεί πουθενά», ή «οδηγεί σε αδιέξοδο», και πάντως όχι νεκρός σιδηροδρομικός συρμός!

* Ένας άλλος φίλος γράφει:

Με διάφορες λεπτομέρειες, ποσοστά κλπ. Το συμπέρασμα είναι ότι ο καπνός του τσιγάρου μπορεί να προκαλέσει μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες περνάνε στην επόμενη γενιά μέσω του σπέρματος. Ούτε λόγος ότι το κάπνισμα πριν τα 11 έτη συναντιέται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που τείνουν να τρέφονται και να τρέφουν τα παιδιά τους με τζανκ-φουντ που παχαίνει.

* Και κλείνω με τη γλωσσική απορία που έχει ένας άλλος φίλος -κι εδώ θα χρειαστώ τη βοήθειά σας. Μεταφέρω εκτενή αποσπάσματα από το γράμμα του.

… σημερα θελω να ζητησω τη βοηθεια σου για κατι που με βασανιζει από πολύ καιρό. Προκειται για τη λεξη «όγκιθρο«! Η λέξη ανηκει στη στενη ντοπιολαλια του χωριού μου και περιγράφει ένα εξάρτημα του αρότρου (Αλέτρι). H προφορά της προδιδει μάλλον αρχαία ελληνική καταγωγη αλλά δεν ειμαι καθόλου σίγουρος γι αυτό. Είναι λέξη της πατρικής μου γλωσσας (πατρικό σπιτι, οικογενεια γειτονιά, μαχαλας, χωριο, ευρύτερη περιοχη κ.λπ) και όχι της μητρικής μου γλώσσας που είναι τα νεοελληνικά της Μανας μου και του σχολείου! Το λεω αυτό γιατί όταν πηγα στο δημοτικό ο γλωσσικός αχταρμας ήταν τρομάκτικους! Μπήκαμε από την πρώτη τάξη στην βαρια καθαρεύουσα και το γεγονός μπερδεμα ήταν κανονικό «κουτλουμούσ'» Κράτησα την ΠΑΤΡΙΚΗ μου γλώσσα κι αργότερα με κοπο μπήκα στα νεοελληνικά! Ειμαι όμως από μικρό παιδάκι διγλωσσος και κατέχω μεχρι σήμερα άριστα τη ντοπιολαλια οπως αυτή μιλιόταν στο χωριό και σ’ όλη τη Χαλκιδική (με διάφορες παραλλαγες) μεχρι και τη δεκαετία του ’50. Ραδιοφωνο, Δημοτικο και τηλεόραση την τσαλαπάτησαν ολοσχερώς!

Από τα γυμνασιακά μου χρόνια προσπάθησα να βρω την αντιστοιχία ανάμεσα στ’ «αγιομαμιτικα/χαλκιδικιωτικα» και στα νεοελληνικά αλλά δεν τα κατάφερα και τόσο καλά! Βρηκα, για παράδειγμα, ότι το «β’κεντρο» (εργαλειο) ειναι το βουκεντρον ή το «χ’λιαρ'» ειναι το κοχλιαριον ή ότι το «λησγκαρ'» ειναι ο λησγος και το «ντουρ’λαπ’ ο υδρολαιλαπας, κατέχω όμως και πολλές άλλες λεξεις και εκφράσεις στη ντοπιολαλιά που μου ειναι άγνωστες στα Νεοελληνικά! Η λεξη «όγκιθρο» επι παραδειγματι, ανηκει σ’ αυτη την κατηγορία. Σκεφτηκα λοιπόν να ζητησω τη βοήθεια σου.

 Οπως και να έχει το πράγμα το «όγκιθρο» ειναι βασικό εξαρτημα στο γνωστό «άροτρο» με σπουδαία σκοπιμότητα.  Προκειται για ένα χαλύβδινο (σιδερενιο) κανόνα μήκους 0,30m – 0,40m και πάχος γυρω στα δύο εκατοστα σε μορφη μακροστενης βεργας! Αυτη η σιδερενια βεργα στηριζεται στο «φτερό» του αρότρου ενώνεται με το «υνι» και στηρίζει τη χειρολαβη στην ευθυγράμμιση της «αυλακιάς». Το όγκιθρο ειναι ένας οδηγός πολύ χρησιμος στο όργωμα των χωραφιών! Γνωρίζω τη χρήση του εργαλείου αλλά δεν γνωρίζω τη μεταγλωττισή του στα ελληνικά! Στο παρακάτω λινκ φαίνεται καθαρα το «όγκιθρο» στην εικόνα οπου απεικονιζεται το σιδερενιο αλέτρι, ενα αγροτικό εργαλειο, που χρησιμοποιούσε ο Πατερας μου για το οργωμα των χωραφιών.   

Εγώ από αγροτικά δεν πολυσκαμπάζω διότι δεν είμαι από χωριό. Βρίσκω στα αποσπάσματα του Ιππώνακτα ένα «έγκυθρον», αλλά όχι στο Λίντελ Σκοτ, κι επειδή είναι άπαξ λεγόμενο και το κείμενο είναι αποσπασματικό δεν φαίνεται η σημασία του. Οπότε, το αφήνω στη συλλογική σοφία σας. Ξέρει κανείς πώς λέγεται στα νεοελληνικά το εξάρτημα που ο φίλος μου το ξέρει «όγκιθρο»; Ξέρει άλλος κανείς αυτή τη λέξη; Και έχει καμιά ιδέα για την ετυμολογία της;

Posted in Όχι στα λεξικά, Ακλισιά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Παπαδιαμάντης, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Αυτό δεν το είπε ο Κικέρωνας!

Posted by sarant στο 26 Δεκέμβριος, 2013

Χρονιάρα μέρα σήμερα, θα μπορούσαμε να μη βάλουμε άρθρο και να βυθιστούμε στο εορταστικό ραστόνι, ας ανεβάσω λοιπόν κάτι μικρό, που επιπλέον αφορά ένα από τ’ αγαπημένα θέματα του ιστολογίου, δηλαδή τα αποφεύγματα, όπως έχει ονομάσει ο φίλος Νίκος Λίγγρης τα αποφθέγματα που αποδίδονται σε κάποιον μεγάλον άνδρα ο οποίος όμως ποτέ δεν είπε ή δεν έγραψε τέτοια λόγια. Όπως έχω ξαναγράψει σε ένα προηγούμενο άρθρο για τέτοια αποφεύγματα, κάποια από αυτά τα ψευδορητά είναι απολύτως εδραιωμένα: αμέτρητες φορές έχουμε ακούσει για “τη φράση του Βολταίρου Διαφωνώ με όσα λες αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες, αλλά όπως φαίνεται ο Βολταίρος ποτέ δεν είπε ή δεν έγραψε κάτι τέτοιο (το θέμα αξίζει ειδικό άρθρο, ίσως, οπότε δεν προχωρώ σε λεπτομέρειες).

Στο ιστολόγιο έχουμε επανειλημμένα ασχοληθεί με αποφεύγματα, μερικά πολύ διάσημα (όπως η δήθεν δήλωση Κίσινγκερ για τους δυσκολοκυβέρνητους Έλληνες ή το δήθεν ρητό του Ισοκράτη για τη δημοκρατία μας που αυτοκαταστρέφεται). Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποφεύγματος είναι η δήθεν ρήση του Πολύβιου “Εν καιροίς χαλεποίς μέμνησο της γλώσσης” που, παρά τα όσα ισχυρίζεται ο κ. Μπελλές που αρέσκεται να την προσθέτει στα άρθρα που γράφει, δεν γράφτηκε ποτέ ούτε απο τον Πολύβιο ούτε από κανέναν άλλον. Το καλό είναι πως όταν έχεις αρχαίο ρητό στο πρωτότυπο, είναι πολύ εύκολο να επαληθεύσεις αν όντως εμφανίζεται στην αρχαία ελληνική γραμματεία, χάρη σε μια αναζήτηση στο γνωστό TLG.

Σήμερα θα δούμε ένα άλλο αρχαίο ρητό, που κυκλοφορεί αρκετά σε ελληναράδικους ιστότοπους -αρχαίο, αλλά όχι ελληνικό, παρά λατινικό, έστω κι αν αποδίδεται στον ελληνομαθέστερο ίσως από τους μεγάλους λογίους της Ρώμης, αυτόν που μπόλιασε με αρκετούς ελληνισμούς τη λατινική γλώσσα και που μάλλον έπλασε τη λέξη graeculus/γραικύλος (και γι’ αυτήν χρωστάω άρθρο), τον Μάρκο Τούλιο Κικέρωνα, τον δοξασμένο Ρεβίθη της αρχαίας Ρώμης.

Το ρητό αυτό είναι το Nihil Graeciae humanum, nihil sanctum, το οποίο, σύμφωνα με δεκάδες και δεκάδες άρθρα σε ιστολόγια, υποτίθεται πως το είπε ο Κικέρωνας και το οποίο υποτίθεται ότι σημαίνει «τίποτα δεν είναι πιο ανθρώπινο από την Ελλάδα, τίποτα πιο ιερό».

Για να πω την αλήθεια, το ρητό (ή, όπως θα δείτε, το ψευτορητό) αυτό το αγνοούσα. Πρόσφατα όμως, κάποιοι φίλοι στο Φέισμπουκ, που έχουν ιδρύσει μια ομάδα που σχολιάζει ειρωνικά τους ελληναράδικους, γλωσσικούς κυρίως, μύθους, μου υπέδειξαν ένα άρθρο το οποίο χρησιμοποιούσε ως μότο αυτό το απόφευγμα του Κικέρωνα. Το άρθρο, από έναν κοζανίτικο ιστότοπο, το υπογράφει η φιλόλογος κυρία Μαργαρίτα Παπασυννεφάκη, και το περιεχόμενό του δεν θα μας απασχολήσει. Μένουμε στο μότο, που έδωσε και τον ελληνικό τίτλο του άρθρου: Ουδέν από την Ελλάδα ανθρωπινώτερον, ουδέν ιερώτερον.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ελληνοβαρεμένοι, Μύθοι, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , | 63 Σχόλια »