Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘απόφραξη’

Απόφραξη σημαίνει βούλωμα ή ξεβούλωμα;

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2014

apofraxΠροχτές, μου έστειλε ένας φίλος τη φωτογραφία που βλέπετε αριστερά, ρωτώντας με αν είναι σωστή η χρήση της λέξης «αποφράσσει» στο μήνυμα που βάζει το υπουργείο πάνω στα πακέτα των τσιγάρων για να θυμίζει στους καπνιστές τις βλαβερές συνέπειες του καπνού. Λοιπόν, το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες, αλλά είναι αυτό καλό ή κακό;

Η κοινότερη χρήση της λέξης «απόφραξη» στην καθημερινή ζωή είναι ίσως στις αποφράξεις των αποχετεύσεων -εκεί, η απόφραξη είναι το ξεβούλωμα, οπότε για μια στιγμή μπορεί κάποιος να σκεφτεί ότι το κάπνισμα κάνει καλό, ότι είναι ευεργετικό, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις αρτηρές, που τις ξεβουλώνει.

Όμως, μόνο για μια στιγμή. Επειδή δεν κατεβήκαμε χτες από άλλον πλανήτη, τη δεύτερη στιγμή καταλαβαίνουμε ότι η ερμηνεία αυτή δεν στέκει. Καταρχάς, ξέρουμε ότι τα μηνύματα πάνω στα πακέτα των τσιγάρων προειδοποιούν για τις αρρώστιες και τα άλλα φοβερά που μπορεί να πάθουν όσοι καπνίζουν, καρκίνο, καρδιαγγειακά, εγκεφαλικά, ανικανότητα (εξού και το ανέκδοτο μ’ εκείνον που παίρνει τσιγάρα απ’ το περίπτερο, βλέπει το μήνυμα περί ανικανότητας και το γυρίζει στον περιπτερά ζητώντας να του δώσει ένα με καρκίνο). Άρα, αποκλείεται τα μηνύματα να αναφέρουν ένα θετικό του καπνίσματος -άλλωστε, οι δυο επόμενες συνέπειες που αναφέρονται (έμφραγμα και εγκεφαλικά) είναι αναμφίσημα αρνητικές και όσο πιο μακρυά από μας τόσο καλύτερα.

Αν όμως είναι έτσι, πώς εξηγείται η φράση «το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες;» Τι τις κάνει τις αρτηρίες το κάπνισμα αν δεν τις ξεβουλώνει;

Αν πάμε στο λεξικό, θα δούμε ότι το ρήμα «αποφράσσω» (ή αποφράζω) έχει δύο σημασίες: 1) φράζω κάτι εντελώς, 2) ξεβουλώνω. Ναι, σωστά διαβάσατε, έχει δυο σημασίες που είναι εντελώς αντίθετες η μια με την άλλη, που η μια είναι η άρνηση της άλλης. Κι έτσι, «απόφραξη» μπορεί να είναι είτε το φράξιμο, το βούλωμα είτε το ξεβούλωμα ενός πόρου που είναι φραγμένος, π.χ. ενός αγωγού ομβρίων υδάτων.

Στην ιατρική ορολογία, η απόφραξη έχει πάντοτε την πρώτη σημασία: απόλυτο φράξιμο, που λέει το λεξικό. Έτσι έχουμε απόφραξη αρτηριών, αλλά και αεραγωγών, και του εντέρου ή του ουρητήρα ή του δακρυικού πόρου. Σε όλες τις περιπτώσεις έχουμε έναν αγωγό, έναν σωλήνα, που φράζει και προκαλεί διάφορα προβλήματα. Με την ίδια σημασία έχουμε και ασθένειες/συμπτώματα όπως την αποφρακτική άπνοια ή την αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Επομένως, σωστό είναι το μήνυμα «το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες», αυτός είναι ο καθιερωμένος όρος.

(Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί άλλο ρήμα; Θα μπορούσαμε βέβαια να γράψουμε ‘το κάπνισμα φράζει τις αρτηρίες’, αλλά αυτό μόνο σε μια άλλη Ελλάδα, σε ένα παράλληλο σύμπαν. Σε αυτήν εδώ την Ελλάδα, όπου μας έχει κάτσει το τρισχιλιετιλίκι στο λαιμό, αποκλείεται).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 127 Σχόλια »