Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αριθμός λέξεων’

Υπάρχουν πράγματι εφτά εκατομμύρια ελληνικές λέξεις;

Posted by sarant στο 2 Οκτωβρίου, 2018

Η είδηση δεν δημοσιεύτηκε σε κάποιο ελληνοκεντρικό ιστολόγιο, συνοδευόμενη από προτροπές του τύπου ΔΙΕΔΩΣΤΕ! ή Διαβάστε το πριν το κατεβάσουν! Όχι, πρόκειται για άρθρο που δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα, στην Καθημερινή συγκεκριμένα: Επτά εκατομμύρια ελληνικές μοναδικές λέξεις.

Επιπλέον, πρόκειται για ρεπορτάζ με θέμα το έργο μιας επιστημονικής ομάδας, που μια ανακοίνωσή της βραβεύτηκε σε πρόσφατο επιστημονικό συνέδριο, το οποίο θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Το άρθρο δηλαδή είναι σοβαρό, έστω κι αν πάσχει στο θέμα της ορολογίας, ίσως επειδή ο επιστήμονας που δίνει τη συνέντευξη δεν είναι γλωσσολόγος κι έτσι δεν χρησιμοποιεί την καθιερωμένη ορολογία ενώ κι ο δημοσιογράφος. ο Γιάννης Ελαφρός, χειρίζεται το όλο θέμα με τρόπο μάλλον αντάξιο του ονόματός του -δεν μπόρεσα ν’ αντισταθώ στο εύκολο χαριτολόγημα, συγγνώμη.

Πράγματι, αν δεν μείνουμε στον εντελώς παραπλανητικό τίτλο και διαβάσουμε το άρθρο, βλέπουμε ότι ο ισχυρισμός δεν είναι τόσο εξωφρενικός όσο φαίνεται.

Ας δούμε την πρώτη παράγραφο

Η ελληνική γλώσσα διαθέτει σήμερα περίπου επτά εκατομμύρια μοναδικές λέξεις! Πρόκειται για αποτέλεσμα «εξόρυξης», όχι βεβαίως με σκαπάνη ή εκρηκτικά, αλλά με τις εκρηκτικές τεχνολογικές εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης και της εξόρυξης δεδομένων (data mining). Για να βρεθεί ο συγκεκριμένος αριθμός λέξεων χρησιμοποιήθηκαν καινοτόμες μέθοδοι τεχνητής νοημοσύνης, όπως για παράδειγμα βαθιά νευρωνικά δίκτυα (υπολογιστικά δίκτυα που μιμούνται τους βιολογικούς νευρώνες) πάνω σε κείμενα από 170 εκατ. ιστοσελίδες. Ο αριθμός των επτά εκατ. δεν αφορά ρίζες, αλλά διαφορετικές λέξεις (π.χ. «άνθρωπος» και «άνθρωποι» είναι δύο διαφορετικές λέξεις).

Τι μας λέει λοιπόν το κείμενο; Ότι αποδελτιώθηκαν 170.000.000 ιστοσελίδες και ότι ο αριθμός 7 εκατομμύρια αφορά «διαφορετικές λέξεις» αλλά… μισό λεπτό! Στην παρένθεση διευκρινίζεται ότι «π.χ. «άνθρωπος» και «άνθρωποι» είναι δύο διαφορετικές λέξεις».

Άρα, δεν μιλάμε για λέξεις (λήμματα λεξικού δηλαδή) αλλά για λεκτικούς τύπους. Για παράδειγμα, η λέξη «άνθρωπος» που ήδη αναφέρθηκε είναι μία λέξη, αλλά έχει, στα νέα ελληνικά, τους εξής κανονικούς λεκτικούς τύπους: άνθρωπος, ανθρώπου, άνθρωπο, άνθρωπε, άνθρωποι, ανθρώπων, ανθρώπους, εφτά λεκτικούς τύπους δηλαδή. (Στα αρχαία ελληνικά είχε δέκα-δώδεκα, αλλά τους άλλους τους… κατάργησαν ο Βερυβάκης και ο Γαβρόγλου). Θα πρέπει να προσθέσουμε μάλλον και τους τύπους με διπλό τόνο λόγω μεταφοράς του εγκλιτικού: άνθρωπός (μας), άνθρωποί (μας).

Φυσικά, υπάρχουν πάμπολλες λέξεις (σύνδεσμοι, επιρρήματα, μόρια κτλ.) που δεν κλίνονται και έτσι έχουν μόνο έναν κανονικό λεκτικό τύπο. Από την άλλη όμως, τα ρήματα έχουν πολύ περισσότερους λεκτικούς τύπους από τα ουσιαστικά. Ένα πλήρως αναπτυγμένο ρήμα πρέπει να έχει πάνω από 100 λεκτικούς τύπους (Ο Νίκος Νικολάου υπολογίζει ότι ένα ρήμα της αρχαίας, αν έχει και δεύτερο αόριστο, φτάνει στους 740 λεκτικούς τύπους).. Οπότε, αν και δεν είναι καθόλου εύκολο να βγάλουμε έναν μέσο όρο, βλέπουμε καθαρά ότι κατά μέσον όρο μια λέξη αντιστοιχεί σε περισσότερους από έναν λεκτικούς τύπους -ίσως 10:1, αν και μπορεί να πέφτω αρκετά έξω.

Εδώ ίσως θα προβάλετε μια ένσταση. Όσο μεγάλο κι αν είναι το σώμα κειμένων που αποδελτιώθηκε, οι σπανιότερες κλιτές λέξεις, ιδίως ρήματα, δεν θα αντιπροσωπεύονται με όλους τους λεκτικούς τους τύπους. Για παράδειγμα, για το ρήμα «ενταλματοποιώ» ή «ξαναξυπνάω» θα περίμενα να βρούμε 2-3 λεκτικούς τύπους μόνο ακόμα και σε ένα τεράστιο σώμα κειμένων, όχι 100. Αυτό το βλέπουμε και στα σώματα της αρχαίας ελληνικής, όπου πάρα πολλά ρήματα εμφανίζονται με ελάχιστους λεκτικούς τύπους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , | 386 Σχόλια »

Ο Γ. Γεωργαλάς και τα 6 εκατομμύρια λέξεις της αρχαίας ελληνικής

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2011

Πριν από μερικά χρόνια (το 2002) είχα δημοσιεύσει στον παλιό μου ιστότοπο ένα άρθρο για τον «μύθο των 6 εκατομμυρίων λέξεων» της αρχαίας ελληνικής γλώσσας (για να είμαι ακριβής, το κείμενο που βλέπετε σήμερα στη θέση αυτή είναι ξαναδουλεμένο, όπως δημοσιεύτηκε το 2007 στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων«). Στο άρθρο μου εκείνο ασκούσα κριτική στις θέσεις ορισμένων ελληνοκεντρικών ερευνητών, μεταξύ των οποίων και ο Γ. Γεωργαλάς, ότι, τάχα, η αρχαία ελληνική έχει 5-6 εκατομμύρια λέξεις. Προχτές, πήρα ένα ηλεμήνυμα από τον κ. Γεώργιο Γεωργαλά, στο οποίο απαντά στο άρθρο μου. Επειδή η απάντησή του είναι διατυπωμένη υπό τύπον άρθρου, το οποίο φαίνεται πως κάπου θα δημοσιευτεί, θεώρησα θεμιτό να την αναδημοσιεύσω εδώ και να απαντήσω, όσο πιο σύντομα μπορώ. Το κείμενο του κ. Γεωργαλά το παραθετω ολόκληρο στο τέλος χωρίς να αλλάξω ούτε ένα γιώτα -άφησα το πολυτονικό του, αλλά τις υπογεγραμμένες δεν τις αφαίρεσα εγώ, έλειπαν εξαρχής.

Στην απάντησή του, που έχει τίτλο «Γλώσσα και ήθος», ο κ. Γ. παραδέχεται ότι έχω δίκιο όταν επισημαίνω πως είναι λάθος τα περί 6 εκατ. λέξεων, αλλά με κατηγορεί για τον «ανεπίτρεπτο ισχυρισμό» ότι η ελληνική δεν είναι η αρχαιότερη, πλουσιότερη, καλύτερα οργανωμένη από τις «ιαπετικές» γλώσσες. Επίσης με κατηγορεί για «απρέπεια», επειδή τον χαρακτήρισα χουντοδιανοούμενο και για εμπάθεια απέναντι σε όσους έστω και με υπερβολές θαυμάζουν την ελληνική γλώσσα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 260 Σχόλια »

Το αυτογκόλ του ακαδημαϊκού

Posted by sarant στο 26 Ιανουαρίου, 2010

Ο γνωστός μας ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ κ. Αντώνης Κουνάδης επανήλθε προχτές με επιστολή του στην Καθημερινή, στην οποία, με την ευκαιρία της αναμενόμενης έκδοσης του 7ου τόμου του DGE, του ελληνο-ισπανικού λεξικού, επιδίδεται και πάλι στο αγαπημένο του (μετά τη δισκοβολία) άθλημα, τη διόγκωση του αριθμού των λέξεων της ελληνικής γλώσσας.

Λέω «ο γνωστός μας», διότι με τον αξιότιμο κ. ακαδημαϊκό το ιστολόγιό μας έχει ανοίξει παρτίδες από τη μέρα εκείνη που έδωσε διάλεξη στην Ακαδημία, όπου αναμετέδωσε σωρό λερναίες αναλήθειες, μεταξύ των οποίων και τον τερατώδη ισχυρισμό ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατομμύρια λέξεις, πράγμα που το βεβαιώνει, δήθεν, το βιβλίο Γκίνες, όπερ ψεύδος. Είχαμε γράψει και επιστολή στην Ακαδημία και στις εφημερίδες, όπως θα θυμούνται οι παλαιότεροι, που πυροδότησε επιστολοπόλεμο διαρκείας.

Πρέπει να πω ότι μια πρώτη συζήτηση της επιστολής του κ. Κουνάδη έγινε στα σχόλια του τελευταίου άρθρου του επιστολικού σίριαλ, επειδή όμως καλό είναι να διατηρούν την αυτοτέλειά τους τα άρθρα, διότι η ιστορία δεν αποκλείεται να έχει συνέχεια, σκέφτηκα να αφιερώσω ειδικό σημείωμα στην επιστολή αυτή, όπου ενσωματώνω και κάποιες παρατηρήσεις που εκφράστηκαν στα παραπάνω σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 39 Σχόλια »

Απάντηση σε έναν λεβέντη

Posted by sarant στο 31 Αυγούστου, 2009

Ένα ακόμα επεισόδιο στο σίριαλ για τον αριθμό λέξεων της ελληνικής, που ξεκίνησε πριν από 4-5 μήνες, όταν σε δημόσια εκδήλωση της Ακαδημίας ο ακαδημαϊκός Αντ. Κουνάδης διατύπωσε τον ισχυρισμό ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατ. λέξεις, όπως βεβαιώνει το βιβλίο Γκίνες. Το θέμα σχολιάστηκε εδώ και κάποιοι φίλοι του ιστολογίου στείλαμε επιστολή στην Ακαδημία και στην Ελευθεροτυπία. Ύστερα, εμφανίστηκε ο κ. Θ. Ανδρεάκος συμπαραστάτης του κ. Κουνάδη, άνοιξαν νέα ζητήματα, η άνοιξη έγινε καλοκαίρι και το καλοκαίρι κοντεύει να τελειώσει, αλλά η ανταλλαγή επιστολών καλά κρατεί.

Στο αμέσως προηγούμενο επεισόδιο, ο κ. Ανδρεάκος, κατά δήλωσή του λεβέντης, είχε στείλει επιστολή στην Ελευθεροτυπία που μπορείτε να τη δείτε εδώ, ενώ παρόμοια επιστολή έστειλε και στο Βήμα. Στο μεν Βήμα απαντήσαμε συλλογικά, αν και ακόμα δεν έχει δημοσιευτεί η απάντησή μας. Στην Ελευθεροτυπία έστειλα εγώ μια επιστολή, αλλά δεν δημοσιεύτηκε επειδή ήταν μεγάλη. Ύστερα από συνεννόηση με τον αντικαταστάτη του υπεύθυνου της αλληλογραφίας, αναγκάστηκα να τη συντομεύσω στις 230 λέξεις. Προφανώς, σε 230 λέξεις ήταν αδύνατο να απαντηθούν όλα τα σημεία που έθιγε ο κ. Θ.Α. στη δική του επιστολή (των 400 λέξεων!).  Η συντομευμένη επιστολή δημοσιεύτηκε στο σημερινό φύλλο της Ε και μπορείτε να τη δείτε εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , | 133 Σχόλια »

Λερναίος Σκάι

Posted by sarant στο 24 Αυγούστου, 2009

Η τηλεόραση έπαιζε απόψε, κάτι έγραφα πιο πέρα και την παρακολουθούσα με το ένα αφτί, χωρίς να έχω οπτική επαφή. Ήταν ένα ντοκιμαντέρ του Σκάι, από εκείνα τα μεταγλωττισμένα του BBC, και είχε για θέμα, αν κατάλαβα καλά, το «αποτύπωμά» μας στον πλανήτη. Παναπεί, από τη στιγμή που γεννιόμαστε ως τότε που θα πεθάνουμε, θα καταναλώσουμε τόσα μπουκάλια γάλα, τόσα κιλά κρέας (τέσσερα βόδια και κάμποσα γουρούνια, αν άκουσα καλά, και πολύ περισσότερα κοτόπουλα) και ούτω καθεξής.

Πρόσεξα ότι μας αναλογούν 1694 μπουκάλια κρασί (κατά μέσον όρο) και 530 βιβλία. Ήδη την ποσόστωσή μου σε κρασί την έχω εξαντλήσει, ενώ από βιβλία χρωστάω μέχρι και τρισέγγονα. Όμως δεν είναι αυτό το θέμα μου. Σε κάποιο σημείο, στις 9.20 η ώρα (το πρόσεξα), ενώ είχε φτάσει να λέει για την επικοινωνία μας με άλλους ανθρώπους που γίνεται μέσω της γλώσσας, το ντοκιμαντέρ είπε ότι ο μέσος άνθρωπος έχει 25.000 λέξεις στο λεξιλόγιό του, αριθμός πολύ μικρός αν σκεφτούμε ότι η αγγλική γλώσσα έχει μισό εκατομμύριο λέξεις, ενώ η ελληνική έχει 6 εκατομμύρια λέξεις!

Ωπ! Λερναίοι στο BBC; Δεν το θεωρώ πολύ πιθανό. Είμαι κατά 99,9999% πεπεισμένος ότι το αγγλικό κείμενο είχε απλώς την πληροφορία για το πλήθος των λέξεων της αγγλικής γλώσσας και ότι η φράση για τα 6 εκατ. λέξεις της ελληνικής είναι προσθήκη της μεταγλώττισης. Προφανώς, κάποιος (ο μεταγλωττιστής; η εταιρεία; ο Σκάι;) θεώρησε πατριωτικό καθήκον να αποκαταστήσει την κατ’ αυτόν αλήθεια και πρόσθεσε το Λερναίο ψέμα.

Σαν μεταφραστής που είμαι, θεωρώ το ατόπημα βαρύτατο, πολύ περισσότερο που η εγκυρότητα του BBC προσδίδει επιπρόσθετο κύρος στον μύθο. Δεν ξέρω αν η χάλκευση έγινε από τον Σκάι ή από την εταιρεία της μεταγλώττισης ή από τον μεταγλωττιστή με προσωπική πρωτοβουλία.

Δυστυχώς, ο νόμος του Μέρφι επιβεβαιώθηκε για μιαν ακόμα φορά’ ενώ περίμενα υπομονετικά για να ακούσω στο τέλος της εκπομπής τους συντελεστές της μεταγλώττισης, εκείνην ακριβώς την ώρα έτυχε να έρθουν να μας πάρουν για βραδινή έξοδο, με φωνές και γέλια, κι έτσι δεν άκουσα παρά ένα «Ευάγγελος τάδε» κι ένα στούντιο «Σιέρα ποστ», που μπορεί κιόλας να μην τα άκουσα καλά. Επιπλέον, επειδή (ως γνωστόν) είμαι με αργή ιντερνετική σύνδεση, δεν μπορώ να αναζητήσω βιντεάκι της εκπομπής, αν υποθέσουμε κιόλας πως θα το έχει ανεβάσει κανείς καλοκαιριάτικα. Ούτε ξέρω τον τίτλο της, πάντως παίχτηκε Δευτέρα 24/8, ώρα 21.00-22.00.

Επειδή έχω σκοπό να διαμαρτυρηθώ στον διευθυντή της τηλεόρασης του Σκάι, αν κάποιος μπορεί να με βοηθήσει με τον τίτλο της εκπομπής ή με άλλα στοιχεία, θα του χρωστώ χάρη. Επίσης, αν ξέρει κανείς πώς βα βρούμε το πρωτότυπο ντοκιμαντέρ, ώστε να βεβαιωθούμε ότι έγινε χάλκευση στη μετάφραση. Εννοείται ότι θα ζητήσω συγνώμη δημόσια στην (απίθανη πάντως) περίπτωση που το πρωτότυπο μιλάει για 6 εκατ. ελληνικές λέξεις!

ΥΓ Πάντως πρόκειται για εξαιρετική σύμπτωση, τη στιγμή που έχουμε τον διάλογο με τον λεβέντη κ. Θ.Α. για το ίδιο θέμα!

Προσθήκη: Τελικά, χάρη στην πολύτιμη βοήθεια ενός «αφανούς θαμώνα» του ιστολογίου από Αγγλία, επιβεβαιώθηκε αυτό που υποψιαζόμουν. Όπως θα δείτε στο σχόλιο αριθ. 4, το αγγλικό κείμενο έλεγε άλλα, διαφορετικά και περισσότερα: “The language we have at our disposal is pretty vast. The average vocabulary is around 25,000 words. Impressive as that sounds, it pales into insignificance when you learn that it is a mere 4% of the full 616,500 word Oxford English dictionary.” Και ο μεταγλωττιστής (ή κάποιος άλλος συντελεστής της εκπομπής) φρόντισε να δώσει την εθνικώς συμφέρουσα εκδοχή, προσθέτοντας την λεβέντικη και ακαδημαϊκή αρλούμπα για τα 6 εκατ. λέξεις της ελληνικής.

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , | 78 Σχόλια »

Επιστολή στο Βήμα

Posted by sarant στο 24 Αυγούστου, 2009

Το ξέρω βέβαια πως ο κόσμος  -ή τουλάχιστον η μισή Αττική- καίγεται, αλλά το ιστολόγιο αυτό δεν σχολιάζει την επικαιρότητα αν δεν έχει να προσθέσει κάτι παραπάνω. Έτσι, δεν θα γράψω για τις ολέθριες πυρκαγιές του σαββατοκύριακου, πολύ περισσότερο που δεν είμαι στην Αθήνα κι έτσι αναγκαστικά τα όσα γίνονται τα πληροφορούμαι από την τηλεόραση. Θα μπορούσα να ανεβάσω ένα παλιό μου άρθρο, που διερευνά την έκφραση «στάχτη και μπούρμπερη», αλλά είναι γραμμένο για άλλη συγκυρία κι έτσι προτιμώ απλώς να βάλω σύνδεσμο.

Ενώ όμως δεν το θέλω και πολύ, επιβάλλεται να δοθεί απάντηση στα όσα έγραψε ο κ. Θ. Ανδρεάκος στο Βήμα (την επιστολή, που δημοσιεύτηκε στις 19/8, μπορείτε να τη δείτε εδώ). Όχι μόνο και όχι κυρίως για να μη μείνουν αναπάντητοι οι ιταμοί υπαινιγμοί για την ομάδα που μειώνει και διασύρει την ελληνική γλώσσα, αλλά περισσότερο για να εμφανιστούν και στις στήλες αυτής της εφημερίδας μερικά σωστά πράγματα -και όποιος τα προσέξει. Παρεμπιπτόντως, έχω απαντήσει προσωπικά στην επιστολή που έστειλε ο λεβέντης κ. Θ.Α. στην Ελευθεροτυπία, μια και εκεί έχει αρκετές αναφορές επί προσωπικού.

Στο προηγούμενο ποστ είχα παρουσιάσει ένα προσχέδιο επιστολής και είχα ζητήσει από όποιον φίλο θέλει να τη συνυπογράψει -αφού ο κ. Θ.Α. μιλάει για ομάδα, ομαδική πρέπει να είναι η απάντηση, σκέφτομαι. Τώρα παρουσιάζω το «σχεδόν τελικό» κείμενο της επιστολής, που θα σταλεί μεθαύριο το βράδυ, ώστε να έχουν την ευκαιρία να την υπογράψουν κι άλλοι που θα γυρίσουν σήμερα από τις άδειες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 24 Σχόλια »

Λεβέντικες επιστολές

Posted by sarant στο 20 Αυγούστου, 2009

Νέο επεισόδιο ήρθε να προστεθεί στο αλληλογραφικό σίριαλ για τον αριθμό των λέξεων της ελληνικής γλώσσας, που ξεκίνησε, αν θυμάστε, την άνοιξη, όταν ο ακαδημαϊκός κ. Κουνάδης, σε επίσημη εκδήλωση, έκανε λόγο για 5 εκατομμύρια λέξεις της ελληνικής, και κάποιοι φίλοι του ιστολογίου στείλαμε επιστολή στην Ακαδημία και στην Ελευθεροτυπία. Ύστερα, εμφανίστηκε ο λεβέντης κ. Ανδρεάκος συμπαραστάτης του κ. Κουνάδη, άνοιξαν νέα ζητήματα, η άνοιξη έγινε καλοκαίρι και το καλοκαίρι κοντεύει να τελειώσει, αλλά η ανταλλαγή επιστολών καλά κρατεί.

Την νέα επιστολή του λεβέντη κ. Ανδρεάκου προς Ελευθεροτυπία μπορείτε να τη δείτε εδώ. Τον αποκαλώ «λεβέντη» επειδή στην τελευταία παράγραφο της επιστολής γράφει: Μετά τις διευκρινίσεις και τη διαφαινόμενη πλέον σύγκλιση απόψεων εκατέρωθεν, πιστεύω, αν ο κ. Ν.Σ. είναι Μανιάτης όπως το επώνυμό του δηλώνει, να έχει τη λεβεντιά που έχουμε οι Μανιάτες, αυτός και η ομάδα του να αναμορφώσουν τα όσα με τόσο πάθος, άγνωστον πόθεν ορμώμενοι, διέδιδαν σε βάρος της γλώσσας μας, ενημερώνοντας την ιστοσελίδα τους και τους αποδέκτας επιστολών τους σχετικά με το θέμα αυτό. Αν δεν το πράξουν, θα είναι έκθετοι στην κοινή γνώμη.

Επειδή το θέμα γίνεται προσωπικό, θα απαντήσω στην Ελευθεροτυπία κι εγώ προσωπικά. Σωστά μάντεψε ο κ. Ανδρ. ότι είμαι Μανιάτης, όμως δεν πιστεύω ότι έχουν οι Μανιάτες μονοπώλιο στη λεβεντιά ή την παλιανθρωπιά. Μανιάτης ήταν ο λεβέντης Σωτήρης Πέτρουλας, υπήρξαν όμως και πολλοί Μανιάτες, κάθε άλλο παρά λεβέντες, που έσπευσαν να στελεχώσουν τον κρατικό μηχανισμό επί χούντας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , | 36 Σχόλια »

Το λεξικό του βαρόνου Μιγχάουζεν και η γνωστή ομάδα

Posted by sarant στο 2 Ιουλίου, 2009

Ενημέρωση: Επειδή καθώς έγραφα το σημείωμα υπήρξε κι άλλη επιστολή, σ’ άλλη εφημερίδα, που ίσως χρειάζεται απάντηση, άλλαξα τον τίτλο και πρόσθεσα στο τέλος του σημειώματος αρκετά ακόμη. Πρόσθεσα επίσης την προτομή του Μιγχάουζεν, που τη βρήκα στη Λεξιλογία.

munchausenΌπως ίσως θα θυμάστε, την περασμένη Τρίτη (23.6) είχε δημοσιευτεί στην Καθημερινή επιστολή του ακαδημαϊκού Αντ. Κουνάδη, που περιείχε τον εξωφρενικό ισχυρισμό ότι, σύμφωνα με τον Diels, ένα πλήρες λεξικό της ελληνικής θα είχε 120 τόμους. Φυσικά, ο Ντιλς δεν έλεγε για Λεξικό, παρά για Θησαυρό, που είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα, όπως αναλυτικά προσπάθησα να εξηγήσω στο προηγούμενο σημείωμα (12ο τόμοι κατακέφαλα, το είχα πει).

Η επιστολή του κ. Κουνάδη ξαναδημοσιεύτηκε την Κυριακή (28.6), πράγμα που με παρακίνησε να στείλω, μαζί με τον Νίκο Λίγγρη, μια απαντητική επιστολή, έτσι για να μη μένουν οι μύθοι χωρίς αντίκρουση. Βέβαια, η επιστολή ήταν λακωνική για να έχει ελπίδες να δημοσιευτεί. Και για να μην καθυστερήσουμε, δεν επιδιώξαμε  συλλογή υπογραφών από πολλούς, όπως στο προηγούμενο εγχείρημα προς Ελευθεροτυπία. (Εδώ μπορεί και να έκανα λάθος).

Η επιστολή δημοσιεύτηκε χτες, 1.7.2009. Την αναδημοσιεύω εδώ ολόκληρη:

Η ελληνική γλώσσα

Κύριε διευθυντά

Σε επιστολή του ακαδημαϊκού κ. Αντ. Κουνάδη που δημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή» στις 28/6/2009, προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι ο Diels είχε υπολογίσει πως ένα πλήρες λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας θα είχε έκταση 120 τόμων. Δεν είναι ακριβές αυτό, και ένα τέτοιο λεξικό μόνο ο βαρόνος Μιγχάουζεν θα μπορούσε να το φανταστεί. Ο Diels αναφερόταν όχι σε λεξικό, αλλά σε «Θησαυρό» – Thesaurus Graecus, όπως τον ονομάζει. Ενας Θησαυρός, όπως εκείνος που είχε κατά νου ο Diels, περιλαμβάνει μία προς μία όλες τις εμφανίσεις κάθε λέξης, σε όλους τους λεκτικούς της τύπους, μαζί με τα συμφραζόμενά τους. Ετσι, ο Θησαυρός έχει πολλαπλάσια, ίσως και εκατονταπλάσια έκταση από ένα πληρέστατο λεξικό.

Στην εποχή του Ντιλς ήταν αδύνατο να εκδοθεί αυτό το έργο, αλλά σήμερα τέτοιος Θησαυρός υπάρχει σε ηλεκτρονική μορφή: είναι ο Thesaurus Linguae Graecae (TLG), όπου έχουν καταγραφεί όλα τα διασωθέντα έργα της αρχαίας γραμματείας, αλλά και της βυζαντινής. Από ειδικούς τού TLG υπολογίζεται ότι το λεξιλόγιο (τα λήμματα, όπως θα αναγράφονταν σε ένα λεξικό) της ελληνικής γραμματείας από τον Ομηρο έως την Αλωση είναι συνολικά γύρω στις 210.000 λέξεις.

ΝΙΚΟΣ ΛΙΓΓΡΗΣ, λεξικογράφος-μεταφραστής
ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΚΟΣ, συγγραφέας-μεταφραστής

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 37 Σχόλια »

120 τόμοι κατακέφαλα

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2009

Στη σημερινή (23.6.2009) Καθημερινή, και στη στήλη της αλληλογραφίας, φιλοξενείται επιστολή του καθηγητή Αντ. Κουνάδη, ακαδημαϊκού, με θέμα την ελληνική γλώσσα. Ολόκληρη η επιστολή έχει ως εξής:

Κύριε διευθυντά

Με αφορμή συζητήσεις που γίνονται τελευταία σχετικά με τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας (αριθμός λέξεων, λεκτικών τύπων, κ.λπ.), αξίζει να αναφερθεί η γνώμη ενός κλασικού φιλολόγου του διαμετρήματος του Diels. O κορυφαίος αυτός ελληνιστής στις αρχές του 20ού αιώνος, επ’ ευκαιρία συζητήσεων για τη σύνταξη ενός πλήρους Λεξικού της αρχαίας ελληνικής γλώσσης, είχε υπολογίσει ότι ένα τέτοιο Λεξικό θα είχε έκταση 120(!) τόμων (βλ. σχετικό παράθεμα στη σελ. V του Προλόγου του Λεξικού Llddell-Scott-Jones, εκδόσεως 1925). Εάν ληφθεί υπόψη και η μεταγενέστερη εξέλιξη της ελληνικής, αντιλαμβάνεται κανείς τον απέραντο πλούτο της γλώσσας μας.

Α.Ν. Κουναδης – Ομ. καθηγητής ΕΜΠ – Ακαδημαϊκός

Είναι πολύ πιθανό η επιστολή Κουνάδη να αποτελεί έμμεση απάντηση όχι μόνο στη δική μας επιστολή προς την Ακαδημία Αθηνών με την οποία διαμαρτυρόμασταν για τα όσα εξωφρενικά διαδίδει ο κ. Κουνάδης σχετικά με 5.000.000 λέξεις της ελληνικής κτλ., αλλά και στο άρθρο που δημοσίεψε πρόσφατα (14 Ιουνίου) στην Καθημερινή ο καθηγητής Ε. Φ. Παναγιωτίδης στο οποίο ανασκευάζονται ευγενικά και πειστικά οι κουνάδειοι και λερναίοι μύθοι.

Λοιπόν; Ο κ. Κουνάδης επικαλείται τον Diels, δηλαδή τον Γερμανό κλασικό φιλόλογο Χέρμαν Ντιλς (1848-1922), που είναι πασίγνωστος για την έκδοση των αποσπασμάτων των προσωκρατικών φιλοσόφων (σήμερα τα βρίσκουμε αναθεωρημένα από τον Κραντς). Και αν ο Ντιλς είπε πως ένα πλήρες λεξικό της ελληνικής θα είχε 120 τόμους, ποιοι είμαστε εμείς να τα βάλουμε με το κύρος του μεγάλου ελληνιστή; Ιδίως όταν μας ρίχνει 120 τόμους κατακέφαλα;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , | 38 Σχόλια »

Μεγαλειώδεις γλώσσες και μεγαλειώδη κείμενα

Posted by sarant στο 14 Ιουνίου, 2009

Υπερασπιζόμενος τη δημοτική γλώσσα στη Βουλή, ο Λορέντζος Μαβίλης είχε πει το 1911 πως δεν υπάρχει χυδαία γλώσσα αλλά μόνο χυδαίοι άνθρωποι, ρήση που έμεινε στην ιστορία.

Υπερασπιζόμενος την κοινή λογική, ο καθηγητής Ευθ. Φοίβος Παναγιωτίδης παρουσιάζει σήμερα στην Καθημερινή μια νηφάλια τοποθέτηση για τον μύθο των 5.000.000 λέξεων, που καταλήγει: δεν υπάρχουν μεγαλειώδεις γλώσσες, υπάρχουν όμως μεγαλειώδη κείμενα, κείμενα δουλεμένα από ευφυείς, ευρηματικούς -ή απλώς φιλόπονους- στοχαστές και εργάτες του λόγου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 24 Σχόλια »

Μόνο 1.000.000 λέξεις έχουν τα πτωχά αγγλικά!

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2009

Εντάξει, ο τίτλος είναι προβοκατόρικος. Όμως, μια και είμαστε λεξιστορικό ιστολόγιο σκέφτηκα πως δεν πρέπει ν’ αφήσω ασχολίαστη την είδηση ότι η αγγλική γλώσσα έχει πλέον, και με τη βούλα, 1 εκατομμύριο λέξεις!

Για την ακρίβεια, η αγγλική γλώσσα είχε 1 εκατομμύριο λέξεις και μάλιστα, λέει ο ιστότοπος των γλωσσομετρητών, η εκατομμυριοστή λέξη, που ήταν η Web 2.0. προστέθηκε την Τετάρτη που μας πέρασε, στις 10 Ιουνίου 2009 το πρωί. Για την ακρίβεια, στις 10.22 το πρωί.

Για το εγχείρημα αυτό, πέρα από τον ιστότοπο των εμπνευστών του, μπορείτε να διαβάσετε μια παρουσίαση στο CNN (το λινκ το οφείλω στον Γιώργο Μπαλόγλου). Επίσης, μεταφράζω πρόχειρα και διασκευάζω κείμενο που μου έστειλε η αγαπητή Σοφία Οικ., γραμμένο από Άγγλο γλωσσολόγο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , | 49 Σχόλια »

Υπαρκτά ή ανύπαρκτα άτομα

Posted by sarant στο 18 Μαΐου, 2009

Όπως θα θυμούνται οι τακτικοί θαμώνες του ιστολογίου, τις προάλλες (στις 12/5) η Ελευθεροτυπία δημοσίευσε (όχι ολόκληρη)  μια επιστολή που είχε σταλεί από ομάδα φίλων του ιστολογίου, σε σχέση με εξωφρενικούς ισχυρισμούς του ακαδημαϊκού Αντ. Κουνάδη. Για περισσότερα, δείτε εδώ.

Εμείς στην επιστολή μας λέγαμε ότι α) ψευδώς αναφέρει ο κ. Κουνάδης πως το βιβλίο Γκίνες αναφέρει ως πλουσιότερη την ελληνική με 5.000.000 λέξεις, και β) ούτως ή άλλως, ο αριθμός των 5 εκατ. λέξεων είναι εξωφρενικός.

Σήμερα (18/5/2009) η Ελευθεροτυπία δημοσιεύει μια επιστολή αναγνώστη η οποία απαντά, εμμέσως αλλά σαφέστατα, στη δική μας επιστολή. Δεν το λέει ότι απαντά σε μας, μιλάει όμως για ομάδα «υπαρκτών ή ανύπαρκτων ατόμων», οι επιστημονικές γνώσεις των οποίων δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν. Και παραθέτει στοιχεία «αναμφισβήτητης» εγκυρότητας, τα οποία υποτίθεται ότι κατατροπώνουν τους υπαρκτούς ή ανύπαρκτους «δήθεν λάτρεις» της ελληνικής, δηλαδή εμάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , | 92 Σχόλια »

5 εκατομμύρια λέξεις και λίγη αξιοπρέπεια για χάσιμο

Posted by sarant στο 15 Απριλίου, 2009

Αν έβγαινε κάποιος φιλόλογος, έστω κι ακαδημαϊκός, και δήλωνε ότι, ξερωγώ, η φραπελιά είναι φάρμακο αποτελεσματικό για τον καρκίνο, κι αν μια εφημερίδα πρόβαλλε τις δηλώσεις του σε περίοπτη θέση, φαντάζομαι ότι θα τις αντιμετωπίζαμε με θυμηδία και θα αναρωτιόμασταν αν ο σεβάσμιος κύριος έχει ακόμα σώας τας φρένας -όσο για την εφημερίδα, θα έχανε την αξιοπιστία της και μπορεί κάποια αρχή να της έβαζε και πρόστιμο -όπως άλλωστε νομίζω ότι έγινε όταν κάποια τηλεοπτική εκπομπή πρόβαλε ακριβώς αυτόν τον ισχυρισμό.

Περιέργως, για θέματα γλώσσας ο καθένας θεωρεί ότι μπορεί να λέει ό,τι του κατέβει στο νου.

Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι τη γλώσσα τη μιλάμε όλοι και τη χειριζόμαστε περίπου με την ίδια επάρκεια (πιο σωστά, έτσι νομίζουμε), άρα είμαστε όλοι εξίσου ειδικοί. Έτσι εξηγείται το ότι ο τραγουδοποιός Διονύσης Σαββόπουλος θεώρησε τον εαυτό του αρμόδιο να αποδείξει την ύπαρξη μακρών και βραχέων φωνηέντων στη σημερινή γλώσσα (τη στιγμή που όλοι δέχονται πως η διάκριση έχει εκλείψει από αιώνες και αιώνες), ενώ, ας πούμε, δεν ισχυρίστηκε ότι η γη είναι επίπεδη και περιβάλλεται από έναν φλεγόμενο δακτύλιο.

Το χειρότερο είναι ότι για τη γλώσσα μπορεί κανείς ανεξέλεγκτα να παραθέσει την πιο απίστευτη παπάρα σαν να ήταν επιστημονικό στοιχείο -και ότι θα το δεχτούν αρκετοί χωρίς να το αμφισβητήσουν.

Αρκεί βέβαια να τους βολεύει να το δεχτούν. Θέλω να πω, αν είστε αγύρτης που προωθείτε την ιδέα ότι όλες οι γλώσσες του κόσμου προέρχονται από τα παλαιοτουρκικά (η θεωρία της Γλώσσας του Ήλιου ή κάπως έτσι), καλά θα κάνετε να την πλασάρετε στη γειτονική χώρα. Αν θέλετε να πουλήσετε με επιτυχία τις μπαρούφες σας στην Ελλάδα, πρέπει να πείτε κάτι σαν κι αυτό που δημοσιεύτηκε σήμερα στην Ελευθεροτυπία με τίτλο 5.000.000 λέξεις για χάσιμο

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 72 Σχόλια »