Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αριστείδης Μπαλτάς’

Τωραρυθμιστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Δεκεμβρίου, 2018

Αν δεν παρακολουθείτε την παραπολιτική ή τη μπλογκόσφαιρα, θα απορείτε με τη λέξη που έβαλα στον τίτλο του σημερινού μας πολυσυλλεκτικού άρθρου.

Οι άλλοι, θα υποθέσετε αμέσως, και σωστά, ότι γεννήθηκε από το πρόσφατο τιτίβισμα του Σταύρου Θεοδωράκη, αρχηγού του Ποταμιού, που το βλέπετε εδώ αριστερά. Μιλώντας σε παρουσίαση βιβλίου του Κ. Χατζηδάκη, πρότεινε «να αφαιρεθεί ο όρος μετά από το πολιτικό λεξιλόγιο. Η χώρα δεν χρειάζεται μεταρρυθμίσεις αλλά τωραρυθμίσεις».

Βέβαια, το «μετά» στη σύνθεση λέξεων δεν χρησιμοποιείται μόνο με χρονική σημασία, αλλά δηλώνει επίσης τη μεταβολή (ή «τωραβολή» αν επικρατήσει η άποψη του ΣΘ) ή τη μετάβαση (τωράβαση;). Πάντως, το λεκτικό εύρημα έδωσε αφορμή για πολλά ευφυολογήματα -όπως ότι παρατηρείται τωρατόπιση στις θέσεις του Ποταμιού. Γενικώς, χαθήκαμε στην τωράφραση.

(Παράπλευρο όφελος αυτής της πρότασης, αν επικρατήσει, είναι ότι με το πιτς φιτίλι θα δημιουργηθούν καμιά χιλιάδα νέες λέξεις κι έτσι θα έρθουμε πιο κοντά στον στόχο των 5 εκατομμυρίων λέξεων, οπότε θα μας διορίσει όλους στη Μάικροσοφτ ο Γκέιτς και θα τρώμε με χρυσά κουτάλια).

* Στα  σαββατιάτικα άρθρα μας σχολιάζουμε γλωσσικά ευτράπελα χωρίς να μπαίνουμε στην ουσία των ειδήσεων. Κι έτσι, θα δούμε τώρα ένα αστείο λάθος, ένα χοντρούτσικο μαργαριτάρι που όμως συνέβη κατά τον εξοργιστικό (κατά τη γνώμη μου) σχολιασμό μιας θλιβερής είδησης -και εννοώ τον τρόπο που αρκετά κανάλια και εν προκειμένω ο Σκάι πρόβαλαν την κακοποίηση του φερόμενου ως δολοφόνου της Ελένης Τοπαλούδη μέσα στις φυλακές.

Λοιπόν, σχολιάζοντας το βίντεο που δείχνει την κακοποίηση -και που κακώς προβλήθηκε- ο δημοσιογράφος λέει, περίπου στο 2.20 του αποσπάσματος, ότι αυτά συνέβησαν «κατά τη διάρκεια της μεσημεριανής κατάνυξης«.

Προφανώς ήθελε να πει «κατάκλισης» και δεν έβρισκε τη λέξη, και αφού τη νύχτα ο κόσμος κοιμάται, έβαλε την «κατάνυξη».

Βέβαια, κατάνυξη σημαίνει (σήμερα) κάτι εντελώς διαφορετικό, το «συναίσθημα βαθιάς ευλάβειας και ψυχικής ανάτασης, που συνοδεύει τις παραστάσεις και τις έννοιες του θείου και του μεταφυσικού κόσμου». Και ετυμολογικά δεν έχει άμεση σχέση με τη νύχτα αφού προέρχεται από το νύσσω (που σημαίνει κεντάω, τσιμπάω). Νυξ νιξ.

* Ωστόσο, αν θέλουμε να μπούμε και στην ουσία, δεν μπορεί να μη σχολιάσουμε ότι ο 19χρονος κατηγορούμενος κακοποιήθηκε στο κελί του (με βαρύτατες ευθύνες του σωφρονιστικού προσωπικού και της διεύθυνσηςπας των φυλακών) όχι μόνο και όχι τόσο επειδή φέρεται ως δράστης ενός στυγερού εγκλήματος αλλά και επειδή έχει καταγωγή από την Αλβανία.

Αντίθετα, ο 21χρονος κατηγορούμενος, ο γόνος καλής οικογενείας, όχι μόνο δεν υπέστη καμιά ενόχληση, αλλά και αποτελεί αντικείμενο μιας συντονισμένης, έστω και κραυγαλέας, προσπάθειας για ξέπλυμα και για να πέσει στα μαλακά -και να ξεχαστούν οι πολλαπλές μαρτυρίες για προηγούμενα επεισόδια που είχε προκαλέσει, με τραυματισμούς και βιαοπραγίες.

Πολύ χαρακτηριστικό το αγιοποιητικό ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε στο star.gr και σε άλλα μέσα, όπου μαθαίνουμε ότι ο 21χρονος Ροδίτης στρέφεται στον Θεό και ότι:

Όπως μάθαμε μάλιστα κατά την ολιγοήμερη παραμονή του στο Μεταγωγών, άρχισε να παίρνει φαρμακευτική αγωγή. Γεγονός που είναι πλέον εμφανές σε όλους όσοι τον βλέπουν από κοντά.

Αυτό που εντυπωσιάζει ωστόσο είναι η μεταστροφή που έχει συμβεί σ’ αυτόν τον νεαρό μετά τη στυγερή δολοφονία της Ελένης. Από μια ιδιαίτερα έντονη ζωή με ξενύχτια, ξέφρενα γλέντια, γυναίκες, γυμναστήρια, σούζες με μηχανές και επεισόδια, τώρα, σύμφωνα με μαρτυρίες, εμφανίζεται ως ενάρετος νέος και μιλάει συνέχεια για το θεό.

Χθες μάλιστα έλεγε στους αστυνομικούς του Μεταγωγών ότι, από εδώ και πέρα, θα υπάρχει πάντα μαζί του μόνο η Καινή Διαθήκη.

Θα είχε κανείς να παρατηρήσει πως όποιος κρατείται στο Μεταγωγών (κατηγορούμενος για βιασμό και δολοφονία, μάλιστα) είναι κομμάτι δύσκολο να επιδοθεί σε ξενύχτια, ξέφρενα γλέντια με γυναίκες και σούζες με μηχανές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Εκδηλώσεις, Μαργαριτάρια | Με ετικέτα: , , , , | 370 Σχόλια »

Πρώτη φορά αριστερά στην παρέλαση;

Posted by sarant στο 23 Μαρτίου, 2015

Μεθαύριο έχουμε 25 Μαρτίου, εθνική εορτή, και κάθε χρόνο τέτοια μέρα έχουμε στην Αθήνα την καθιερωμένη στρατιωτική παρέλαση. Τα τελευταία χρόνια οι παρελάσεις της 25ης Μαρτίου όπως και της άλλης εθνικής μας εορτής στις 28 Οκτωβρίου γίνονταν, θα μπορούσαμε να πούμε χαριτολογώντας, κεκλεισμένων των θυρών, αφού, από τον δικαιολογημένο φόβο αποδοκιμασιών, η προσέλευση του απλού κόσμου ήταν πολύ δύσκολη ή αδύνατη.

Φέτος, στην πρώτη εθνική επέτειο μετά την κυβερνητική αλλαγή, η στρατιωτική παρέλαση της 25ης Μαρτίου, όπως ανακοινώθηκε, θα έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Όχι (μόνο) επειδή θα αφαιρεθούν τα κάγκελα, θα ενθαρρυνθεί η προσέλευση κόσμου και θα αλλάξει η τοποθέτηση των επισήμων, αλλά επιπλέον διότι, μετά το τέλος της παρέλασης, οι στρατιωτικές μπάντες θα παραμείνουν στον χώρο της πλατείας Συντάγματος και θα παίξουν εμβατήρια αλλά και δημοτικά τραγούδια για να χορέψει ο κόσμος, δηλαδή θα γίνει κάτι σαν λαϊκό γλέντι. Η απόφαση αυτή ανακοινώθηκε ύστερα από σύσκεψη του υπουργού Εθνικής Άμυνας Πάνου Καμμένου με την περιφερειάρχισσα Αττικής Ρένα Δούρου.

Η απόφαση προκάλεσε αμηχανία σε μεγάλη μερίδα μελών του ΣΥΡΙΖΑ, και ενδεικτικό είναι το άρθρο του φίλου Στρατή Μπουρνάζου (πηγή), που θα παραθέσω πιο κάτω. Τα επιχειρήματα του Μπουρνάζου είναι ισχυρά, αν και υπάρχει ο αντίλογος ότι η στρατιωτική παρέλαση, πέρα από τη λειτουργία που ενδεχομένως έχει ως επίδειξη της ετοιμότητας του αμυντικού μηχανισμού, μπορεί να δράσει εμψυχωτικά στον λαό -σε εντελώς άλλες συνθήκες, βέβαια, το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ χρησιμοποιούσαν πολύ τις παρελάσεις (του λαϊκού, βεβαίως, στρατού) για εμψύχωση.

Προσωπικά, δεν αισθάνομαι ενθουσιασμό για την απόφαση αν και ελπίζω να διαψευστούν οι φόβοι που έχω μήπως το λαϊκό γλέντι εξελιχθεί σε φιάσκο. Κι επειδή, όπως φαίνεται, η πραγματοποίηση της παρέλασης υπό τη νέα, αναβαθμισμένη από μια άποψη, μορφή της αποτελεί παραχώρηση προς τον κυβερνητικό εταίρο, τους ΑΝΕΛ, να θυμηθούμε ότι τα μικρά δώρα, που συντηρούν τις σχέσεις καλής συνεργασίας, πρέπει να ανταποδίδονται -με χαρά μου θα έβλεπα στο άμεσο μέλλον να κατατίθεται το νομοσχέδιο για την επέκταση του συμφώνου συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια.

Από την άλλη, προτιμώ να βλέπω τη σφραγίδα της αριστερής κυβέρνησης στην επιστολή του υπουργού Παιδείας προς τα σχολεία όλης της χώρας, μια πραγματικά ασυνήθιστη υπουργική επιστολή (και όχι εγκύκλιο) που ξεκινάει με τα εξής ασυνήθιστα λόγια, τα οποία περιέργως οι περισσότεροι ιστότοποι δεν τα έκριναν άξια παράθεσης: Όταν εκείνοι που εκπροσωπούν τον θεσμό του σχολείου, δάσκαλοι, καθηγητές, ακόμη και ο Υπουργός Παιδείας, απευθύνονται σε σας με την ευκαιρία της επετείου της μεγάλης ελληνικής επανάστασης, αισθάνονται ίσως μεγαλύτερη ανασφάλεια από εκείνη που αισθάνεστε εσείς όταν σηκώνεστε για μάθημα στον πίνακα. Γιατί τέτοιοι εορτασμοί είναι συχνά δίκοπο μαχαίρι: από τη μια πλευρά, αποδίδουν την οφειλόμενη μνήμη και τιμή στο γεγονός, από την άλλη, όμως, κινδυνεύουν να υποβαθμιστούν σε «πανηγυρικό», που συχνά αποξηραίνει το καθοριστικό ιστορικό συμβάν. Και είναι κρίμα, η μνημόνευση της δικής μας επανάστασης που κλόνισε συθέμελα καθεστώτα, ιεραρχίες, αυτοκρατορίες και συνειδήσεις, να καταλήγει ρουτίνα, και να φέρνει πλήξη σε νέους ανθρώπους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αναδημοσιεύσεις, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , | 451 Σχόλια »

Ο χακεμένος Ισοκράτης διδάσκεται στο λύκειο;

Posted by sarant στο 19 Μαρτίου, 2015

Και σήμερα θα έχουμε επανάληψη άρθρου, αλλά και πάλι έχω δικαιολογία -αφενός ότι έχουν περάσει πολλά χρόνια από το παλιό άρθρο (που αφορά μια αρκετά γνωστή υπόθεση) και αφετέρου ότι πρόκειται για ένα μάλλον σοβαρό θέμα, την υιοθέτηση ενός μύθου από ένα σχολικό βιβλίο. Και μάλιστα όχι ενός οποιουδήποτε μύθου -θα έλεγα ότι πρόκειται για τον μύθο που έδρασε καταλυτικά για τη δημιουργία του ιστολογίου (να το λέγαμε αυτό ‘ιδρυτικό μύθο’; )

isocratΣυγκεκριμένα, στο βιβλίο «Πολιτική παιδεία» που διδάσκεται στην Α’ τάξη των Γενικών Λυκείων και των ΕΠΑΛ (πρέπει να είναι το μάθημα που λέγαμε ‘Αγωγή του Πολίτου’ τα παλιά χρόνια), και συγκεκριμένα στο Κεφάλαιο 7 και ειδικότερα στην Ενότητα 7.1 (σελ. 82) που έχει τίτλο «Το αξίωμα του πολίτη: ελεύθερος, υπεύθυνος και ενεργός πολίτης», υπάρχει ως συνοδευτικό κείμενο το εξής απόφθεγμα, που το βλέπετε και στην εικόνα αριστερά:

Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία.
(Ισοκράτης, Περί ειρήνης)

Ίσως το ρητό να το έχετε συναντήσει ξανά, είτε εδώ στο ιστολόγιο είτε στη μπλογκόσφαιρα. Μπορεί να το έχετε συναντήσει σε κάποιο από τα «γνωμικολόγια» που κυκλοφορούν είτε έντυπα είτε ηλεκτρονικά, σε συλλογές αποφθεγμάτων, συνήθως χωρίς τεκμηρίωση. Μπορεί να το έχετε δει σε αυτοσχέδιες αφίσες σε αίθουσες σχολείων ή σε στρατόπεδα -το βέβαιο πάντως είναι ότι αποκλείεται να το έχετε συναντήσει σε έργο του Ισοκράτη, είτε μεταφρασμένο είτε στο πρωτότυπο. Και αποκλείεται να το έχετε συναντήσει σε έργο του Ισοκράτη, διότι απλούστατα δεν το έγραψε ποτέ ο Ισοκράτης, το απόφθεγμα αυτό είναι χαλκευμένο ή, για να χρησιμοποιήσω μοντέρνα ορολογία, χακεμένο. Και «απόφευγμα» θα μπορούσαμε να το πούμε, όπως λέμε τα αποφθέγματα που αποδίδονται σε κάποιον που δεν τα είπε/έγραψε ποτέ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Επαναλήψεις, Εκπαίδευση, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , | 157 Σχόλια »

Αριστεία και αριστερά

Posted by sarant στο 26 Φεβρουαρίου, 2015

Μπορεί ο πυκνότατος πρώτος μήνας της αριστερής κυβέρνησης να εστιάστηκε κατά κύριο λόγο στις διαπραγματεύσεις με τους εταίρους και κατά δεύτερο λόγο στο διαφαινόμενο απειλητικό δημοσιονομικό κενό, κληρονομιά της (εσκεμμένης; ) χαλάρωσης της προηγούμενης κυβέρνησης, αλλά παρ’ όλ’ αυτά και κάποια άλλα θέματα κέρδισαν το δικό τους δεκαπεντάλεπτο δημοσιότητας και απασχόλησαν τη δημόσια συζήτηση.

Ένα από αυτά, που θα μας απασχολήσει σήμερα, είναι και το θέμα των Πρότυπων και Πειραματικών Σχολείων, και οι απόψεις που εξέφρασε ο νέος υπουργός Παιδείας, ο φιλόσοφος Αριστείδης Μπαλτάς (εδώ υπάρχει σχετική συνέντευξή του με μεταγραφή, όχι χωρίς λάθη) που προκάλεσαν αρκετό θόρυβο, ενώ διευκρινίσεις για το θέμα δόθηκαν και χτες.

Προσωπικά, δεν είμαι βέβαιος αν καλώς δόθηκε, από πλευράς υπουργείου, τόση έμφαση στο θέμα των Πρότυπων και Πειραματικών -δεν βλέπω να είναι αυτό το βασικότερο πρόβλημα της Παιδείας και ασφαλώς θα μπορούσε να περιμένει ένα-δυο μήνες. Νομίζω ότι ο νέος νόμος για τα ΑΕΙ και η κατάσταση της δημόσιας μέσης εκπαίδευσης άξιζαν την απόλυτη προτεραιότητα.

Από την άλλη, και πάλι προσωπικά, πρέπει ξεκινώντας να διευκρινίσω ότι επειδή εγώ έχω βγάλει πρότυπο σχολείο, την Ιωνίδειο Σχολή του Πειραιά (και όχι Ιωαννίδειο όπως κακώς συχνά αναφέρεται, ο ευεργέτης που πρόσφερε το κληροδότημα για την ανέγερση δεν λεγόταν Ιωαννίδης αλλά Ιωνίδης -ή μάλλον ούτε Ιωνίδης λεγόταν αρχικά, αλλά Ιπλιξής και ύστερα το άλλαξε, διότι και Ιπλίξειος, όσο και να πεις, κάπως άγαρμπο όνομα είναι). Κι επειδή έχω βγάλει πρότυπο σχολείο, μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζομαι από αυτό -και μπορεί πράγματι να επηρεάζομαι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , , | 615 Σχόλια »