Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αρχείο’

Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ

Posted by sarant στο 28 Νοεμβρίου, 2014

barn-eksoΜόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αρχείο, σε δική μου επιμέλεια, το βιβλίο του Κώστα Βάρναλη «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ», που περιέχει τις εντυπώσεις του ποιητή από την επίσκεψή του στη Μόσχα το καλοκαίρι του 1934. (Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο είχαν κυκλοφορήσει πέρυσι τα Γράμματα από το Παρίσι, ανταποκρίσεις του Βάρναλη στην εφημ. Πρόοδος το 1926, πάλι σε δική μου επιμέλεια).

Ο Βάρναλης είχε προσκληθεί από την Ένωση Σοβιετικών Συγγραφέων, μαζί με τον Δ. Γληνό αλλά και με δεκάδες άλλους συγγραφείς από καπιταλιστικές και αναπτυσσόμενες χώρες, να παρακολουθήσει το πρώτο Συνέδριο της Ένωσης. Με την επιστροφή του στην Αθήνα, άρχισε να δημοσιεύει τις εντυπώσεις του στην εφημερίδα «Ελεύθερος Άνθρωπος», μια κεντροαριστερή, θα λέγαμε σήμερα, εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας, που την εξέδιδε ο Κ. Αθάνατος από το 1930 έως το 1938. Ως τον Οκτώβριο του 1933, διευθυντής του Ε.Α. ήταν ο Δημ. Πουρνάρας, του Αγροτικού Κόμματος, και σε αυτόν οφείλεται σε μεγάλο βαθμό ο φιλοαριστερός προσανατολισμός της εφημερίδας, που εκδηλωνόταν κυρίως σε διεθνές επίπεδο, με άρθρα φιλικά προς την ΕΣΣΔ και εναντίον του Χίτλερ που τότε βρισκόταν στα πρόθυρα της εξουσίας στη Γερμανία.

Τον μεσοπόλεμο, σε έναν κόσμο όπου δεν υπήρχε η επαφή με άλλες χώρες και πολιτισμούς, που σήμερα την εξασφαλίζουν σε πρωτόγνωρα επίπεδα η τηλεόραση, το Διαδίκτυο και τα ντοκιμαντέρ, άνθιζε η ταξιδιωτική λογοτεχνία που πρόσφερε τέτοιες εικόνες στο αναγνωστικό κοινό. Και μετά την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917 και την εγκαθίδρυση του σοβιετικού καθεστώτος, ένας ιδιαίτερος τομέας της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας και δημοσιογραφίας ήταν οι επισκέψεις στην ΕΣΣΔ, από δημοσιογράφους, λογοτέχνες ή επιστήμονες που επισκέπτονταν τη χώρα για να περιγράψουν το πρωτόγνωρο πείραμα που πραγματοποιόταν εκεί, και που το δυτικοευρωπαϊκό κοινό δεχόταν, ανάλογα, με ελπίδα ή με φόβο αλλά πάντως με άσβεστο ενδιαφέρον. Βέβαια, πολλές από τις ανταποκρίσεις ήταν εντυπωσιοθηρικές ή και σκανδαλοθηρικές, π.χ. με θέμα τον «ελεύθερο έρωτα» ή την «κοινοκτημοσύνη των γυναικών» στην ΕΣΣΔ.

Από την Ελλάδα ξεχωρίζουν οι δυο επισκέψεις του Καζαντζάκη που αργότερα εκδόθηκαν σε βιβλίο, ενώ το 1930 βιβλίο εξέδωσε και ο γιατρός Γιάννης Αντωνιάδης που είχε βρεθεί στην ΕΣΣΔ για επιστημονικούς λόγους («Η ζωή όπως την είδα στις σοβιετικές χώρες»), ενώ πάρα πολλές ήταν και οι δημοσιογραφικές επισκέψεις. Ο Ελεύθερος Άνθρωπος δημοσίευσε επί έξι ολόκληρους μήνες, το 1931, τις εντυπώσεις του «ρωσομαθούς απεσταλμένου» του Αλέξη Παπαγεωργίου, ενώ νέα σειρά εντυπώσεων του ίδιου απεσταλμένου δημοσιεύτηκαν στην ίδια εφημερίδα από τον Δεκέμβριο του 1932 έως τον Μάρτιο του 1933. Μάλιστα, ο Ριζοσπάστης αμφισβήτησε όχι απλώς την αλήθεια των εντυπώσεων αλλά και αυτή καθαυτή την ύπαρξη του Αλέξη Παπαγεωργίου, υποστηρίζοντας ότι στην πραγματικότητα τα άρθρα τα έγραφε ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας, ο Κ. Αθάνατος από το γραφείο του στην Αθήνα και δημοσιεύοντας, ως απάντηση, τις εντυπώσεις κομμουνιστών εργατών που είχαν επισκεφτεί την ΕΣΣΔ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Παρουσίαση βιβλίου, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 117 Σχόλια »

Κώστα Βάρναλη, Γράμματα από το Παρίσι

Posted by sarant στο 15 Νοεμβρίου, 2013

varnalis-exoΚυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες το βιβλίο του Κώστα Βάρναλη «Γράμματα από το Παρίσι», σε δική μου φιλολογική επιμέλεια, πρόλογο και επιλεγόμενα. Το βιβλίο συγκεντρώνει τα ταξιδιωτικά και αισθητικά άρθρα που έστειλε από το Παρίσι (και άλλες περιοχές της Γαλλίας) ο Κώστας Βάρναλης το 1926, όταν ήταν ανταποκριτής της αθηναϊκής εφημερίδας «Πρόοδος».

Μαζί με το βιβλίο κάνει τα πρώτα του βήματα κι ένας καινούργιος εκδοτικός οίκος, που λέγεται Αρχείο και που τον ίδρυσε, σε τέτοιους δύσκολους καιρούς, η συγγραφέας, αλλά και φίλη, Ηρώ Διαμαντούρου. Τα «Γράμματα από το Παρίσι» είναι ένα από τα τρία ή τέσσερα βιβλία με τα οποία κάνει το ντεμπούτο του ο νεοσύστατος εκδοτικός οίκος.

Η Πρόοδος των Αθηνών, όπως ήταν ο πλήρης τίτλος της, κυκλοφόρησε το πρώτο της φύλλο στις 23 Μαΐου 1926 με εκδότη τον Κ. Νταϊφά και διευθυντή τον Διονύσιο Κόκκινο (τον μετέπειτα ιστορικό και ακαδημαϊκό), παλιό γνωστό του Κ. Βάρναλη, ο οποίος έγραφε και χρονογράφημα με το ψευδώνυμο Άριελ. Ο Βάρναλης ανήκε από την αρχή στο επιτελείο των συνεργατών της εφημερίδας: η πρώτη του συνεργασία δημοσιεύεται ήδη στο δεύτερο φύλλο της, στις 24 Μαΐου 1926. Να θυμίσουμε ότι από το καλοκαίρι του 1925 στη χώρα έχει επιβληθεί η δικτατορία του Θ. Πάγκαλου, που έκλεισε μεν τον Ριζοσπάστη (και αργότερα την κεντροαριστερή Δημοκρατία) ενώ επέβαλε καθεστώς λογοκρισίας στις άλλες εφημερίδες, χωρίς πάντως να ασκεί ασφυκτικό έλεγχο.

Λόγω της δικτατορίας, η Πρόοδος δεν είχε σαφή κομματική τοποθέτηση (αργότερα στράφηκε προς τον Κονδύλη, αλλά δεν μακροημέρευσε). Επίσης, έδινε αρκετήν έμφαση στη φιλολογική και καλλιτεχνική ύλη, τουλάχιστον στους πρώτους μήνες της. Κατά καιρούς, η εφημερίδα δημοσίευε σε πλαίσιο τα ονόματα των φιλολογικών και καλλιτεχνικών συνεργατών της, που τα αντιγράφω εδώ -μερικά είναι γνωστά και σήμερα: Κ. Βάρναλης, Γ. Γουναρόπουλος, Ε. Ελευθεριάδης, Γιοσέφ Ελιγιά, Αριστοτέλης Ζάχος, Κ. Καρθαίος, Γιάννης Κεφαλληνός, Τ. Οικονομάκις, Πέτρος Χάρης, Παντελής Χορν.

Η σύνθεση αντανακλά και την ακτινοβολία των γαλλικών γραμμάτων και τεχνών στον μεσοπόλεμο: οι Γουναρόπουλος και Ελευθεριάδης (Τεριάντ) έμεναν μόνιμα στο Παρίσι εκείνη την περίοδο, ενώ ο χαράκτης Κεφαλληνός, ο επιστήθιος φίλος του Βάρναλη, ζούσε επίσης στη Γαλλία, σε ένα χωριό της Τουραίνης. Η εφημερίδα είχε και άλλον ανταποκριτή στο Παρίσι, τον Σ. Φωκίδη, για τα πολιτικά θέματα· ο Ελευθεριάδης κάλυπτε το τρέχον καλλιτεχνικό και φιλολογικό ρεπορτάζ, ενώ οι ανταποκρίσεις του Βάρναλη ήταν κάτι το έκτακτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Παρουσίαση βιβλίου, Ταξιδιωτικά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , , | 53 Σχόλια »