Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ασημάκης Πανσέληνος’

Τι σας έφταιξε ο φασισμός; (συμπληρωμένο)

Posted by sarant στο 28 Οκτώβριος, 2015

28η Οκτωβρίου σήμερα, και συνεχίζω δημοσιεύματα στο πνεύμα της επετείου, αφού και την Κυριακή αλλά και χτες είχαμε συναφή θεματολογία. Σήμερα αναδημοσιεύω ένα άρθρο που είχα ανεβάσει πριν από τρία χρόνια, για ένα πολύ χαρακτηριστικό επεισόδιο του πολέμου. Τον Δεκέμβριο του 1940, ενώ στα βουνά της Αλβανίας συνεχίζονταν οι μάχες, που είχαν πια πάρει νικηφόρα τροπή για τον ελληνικό στρατό, ο υποδιοικητής της Ασφάλειας Παξινός (αργότερα τον εκτέλεσαν οι Άγγλοι για άνθρωπο των Γερμανών) κάλεσε στην Ασφάλεια αρκετούς αρθρογράφους εφημερίδων και περιοδικών, τους περισσότερους αριστερούς, για να τους επιπλήξει επειδή στα άρθρα τους καλούσαν τον ελληνικό λαό να πολεμήσει το φασισμό -και όχι απλώς και γενικώς τους Ιταλούς.

Στην παλιότερη δημοσίευση είχα παρουσιάσει την εξιστόρηση των γεγονότων από τον Ασημάκη Πανσέληνο, όπως τα περιέγραψε στην απολαυστική αυτοβιογραφία του «Τότε που ζούσαμε». Σήμερα θα προτάξω την εξιστόρηση του ίδιου περιστατικού από τον Κώστα Βάρναλη, όπως τα θυμήθηκε σε χρονογράφημά του μέσα στον Εμφύλιο, στις 27 Οκτωβρίου 1947, στον Ρίζο της Δευτέρας, που ακόμα ήταν νόμιμος (ενώ ο καθημερινός Ριζοσπάστης είχε κλείσει μαζί με τις άλλες εαμικές εφημερίδες από τις αρχές Οκτωβρίου) αν και δεν θα αργούσε να κλείσει (στα τέλη του χρόνου, όταν τέθηκε εκτός νόμου το ΚΚΕ).

Παρουσιάζω επίσης στο τέλος την αναφορά που κάνει στο ίδιο περιστατικό ο Σεφέρης, που περιλαμβάνεται στο πολύ ενδιαφέρον κείμενό του «Χειρόγραφο Σεπ. 41» (τώρα στον τρίτο τόμο των Δοκιμών). Έτσι έχουμε το ίδιο γεγονός ιδωμένο από τρεις μεγάλους λογοτέχνες μας, σε τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές (λίγους μήνες μετά ο Σεφέρης, λίγα χρόνια μετά ο Βάρναλης, πολλά χρόνια μετά ο Πανσέληνος). Παραθέτω επίσης ορισμένες πολύ καίριες σκέψεις του Σεφέρη για την οξεία αντίθεση στην οποία βρέθηκε το τεταρταυγουστιανό καθεστώς, να μάχεται, φασιστικό κι εκείνο, ενάντια σε δυνάμεις φασιστικές.

Βάρναλης

Η βουβή επέτειος – Γιορτή και λαός

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in 1940-41, Αναμνήσεις, Πρόσφατη ιστορία, Πόλεμος 1940-41, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , , | 160 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Ένας μέτοικος στη Μυτιλήνη του μεσοπολέμου

Posted by sarant στο 4 Μαρτίου, 2014

mimis_jpeg_χχsmallΕδώ και λίγο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή είναι η ενδέκατη συνέχεια.  Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

Με τη σημερινή συνέχεια μπαίνουμε στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου, που έχει τον γενικό τίτλο Ένας μέτοικος στη Μυτιλήνη του μεσοπολέμου και παρακολουθεί τη ζωή του παππού μου από το 1928 που παντρεύτηκε τη γιαγιά μου, την Ελένη Μυρογιάννη, και εγκαταστάθηκε στη Μυτιλήνη. Να θυμίσω ότι στην προηγούμενη συνέχεια τον είχαμε αφήσει εργένη στην Αθήνα, να ζει ζωή μποέμικη με τους φίλους του και να διασκεδάζει με τις παραδοξολογίες του κυρίου Θεόδωρου. Παρέλειψα την «Απόφαση για γάμο», όπως επιγράφεται αυτή η σύντομη ενότητα του βιβλίου, για τον απλό λόγο ότι δεν με βόλευε να την αναρτήσω μόνη της.

Στο τέταρτο αυτό κεφάλαιο, ο πατέρας μου προτάσσει μια εισαγωγή για τους Παλιοελλαδίτες και τους Νεοελλαδίτες που έχει αυτόνομη αξία, πέρα από το ρόλο της στη διήγηση.

Παλιοελλαδίτες και νεοελλαδίτες

Η απελευθέρωση της Λέσβου και των άλλων νησιών του Ανατολικού Αιγαίου το 1912 και η ενσωμάτωσή τους στο ελλη­νικό κράτος μπορεί να τα απάλλαξε από την οθωμανική διοί­κηση και την εθνική υποδούλωση, δεν τα βοήθησε όμως από οικονο­μικής πλευράς. Τα νησιά χάσανε τη φυσική τους ενδοχώρα που ήταν οι απέναντι ακτές της Αιολίδας και της Ιωνίας, κατοικούμενες επί­σης από Έλληνες, και άρχισαν να παρακμάζουν. Η έλευση των προ­σφύγων μετά το 1922 ανέκοψε αυτή την πορεία, γιατί το νέο πληθυ­σμιακό στοιχείο, ζωντανό και δραστήριο, έδωσε νέα ώθηση στις οι­κονομικές και άλλες δραστηριότητες. Αυτό φάνηκε ιδιαίτερα στη Λέσβο, όπου κατά κύριο λόγο εγκαταστάθηκαν οι πρόσφυγες, αντι­καθιστώντας το υπολογίσιμο τουρκικό στοιχείο, (στη Χίο, στη Σάμο και στην Ικαρία ουδέποτε είχαν εγκατασταθεί τουρκικοί πληθυσμοί). Η οικονομική πάντως παρακμή με όλες τις συνέπειές της, επιβραδύν­θηκε μεν από την εγκατάσταση των. προσφύγων αλλά δε σταμάτησε και συνεχίζεται ως σήμερα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Μυτιλήνη, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 75 Σχόλια »

Μεζεδάκια, αρειανά και άλλα

Posted by sarant στο 2 Μαρτίου, 2014

Τελευταία Κυριακή της Απόκριας σήμερα, οπότε τα μεζεδάκια μας, που εκτάκτως δημοσιεύονται κυριακάτικα διότι χτες ήταν πρωτομηνιά και μας εκτόπισε το Μηνολόγιο, θα μπορούσα να τα ονομάσω «αποκριάτικα», ονομασία που άλλες δυο φορές έχω δώσει και γι’ αυτό την απέφυγα. Αρειανά όχι από τον πλανήτη Άρη, αλλά επειδή αρκετά απ’ αυτά είναι αντλημένα από μια πλουσιότατη πιατέλα που παρέθεσε τις προάλλες ο υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων κ. Άρης Σπηλιωτόπουλος στη συνέντευξή του στον Ν. Ευαγγελάτο.

Τον παλιό καιρό, βλέπετε, ας πούμε στη μικρή Αθήνα του 19ου αιώνα, οι υποψήφιοι δήμαρχοι και βουλευτές άνοιγαν το σπίτι τους, δέχονταν όλη τη μέρα τους «πολιτικούς φίλους» τους και τους κερνούσαν αφειδώς μεζέδες, ποτά και φτηνά πούρα. Για πολλούς πολίτες, οι μέρες των εκλογών ήταν περίοδος συνεχούς ευωχίας, αφού έπαιρναν γραμμή τα σπίτια των υποψηφίων για να κεραστούν ισομερώς απ’ όλους. Καλώς ή κακώς οι καιροί εκείνοι έχουν περάσει, οπότε δεν μπορούμε παρά να χαιρετίσουμε την πρωτοβουλία του κ. Σπηλιωτόπουλου να αναβιώσει ενμέρει το παλιό εκείνο έθιμο και να προσφέρει άφθονα και νόστιμα γλωσσικά μεζεδάκια στη συνέντευξή του.

Κάποιοι ίσως έχουν αντίρρηση ως προς τον σχηματισμό του επιθέτου: αν τα μεζεδάκια είναι του Άρη Σπηλιωτόπουλου δεν μπορούμε να τα πούμε «αρειανά», διότι η λέξη αυτή είναι καπαρωμένη από άλλο διαστημικό αντικείμενο, τον πλανήτη Άρη, και εν πάση περιπτώσει ο υποψήφιος δήμαρχος δεν λέγεται Άρης αλλά Αριστόβουλος Αριστομένης, αν δεν κάνω λάθος. Πράγματι, θα μπορούσα να τα πω ‘αριστομενικά‘ ‘αριστοβουλικά’, αλλά ας μη μείνουμε εκεί. Προχωράμε στο σερβίρισμα, ξεκινώντας από τη συνέντευξη του κ. Σπηλιωτόπουλου, που μπορείτε να την ακούσετε εδώ.

Φίλος που άκουσε προσεχτικά τη συνέντευξη σταχυολόγησε τα εξής νόστιμα μεζεδάκια -αν και καναδυό από αυτά δεν τα θεωρώ και τόσο σοβαρά.

* η παραβατικότητα εγκυμονεί σε κάθε γωνιά της Αθήνας (γύρω στο 2.47 της συνέντευξης). Εδώ προφανώς ο κ. Σπηλιωτόπουλος ήθελε να πει «ελλοχεύει» ή κάτι τέτοιο. Εγκυμονεί απόλυτο δεν στέκει, εκτός αν είναι κυριολεκτικό. Το λαθάκι είναι αρκετά συχνό, συνήθως στη μορφή «οι κίνδυνοι εγκυμονούν».

* κοστοβόρος (στο 3.27) Αυτό εγώ δεν το χρεώνω στον υποψήφιο, αν και αποφεύγω τον όρο δεν τον θεωρώ μαργαριτάρι -δείτε την άποψή μου εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Λογοτεχνία, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 106 Σχόλια »

Σατιρικοί στίχοι για την 4η Αυγούστου

Posted by sarant στο 5 Αύγουστος, 2013

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, 4η Αυγούστου, στην κυριακάτικη Αυγή, επετειακά, αντί για τη συνηθισμένη μου στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» και βασίζεται σε ένα παλιότερο επετειακό άρθρο του ιστολογίου. Οπότε το δημοσιεύω εδώ σήμερα, έστω κι αν η επέτειος πέρασε -πείτε ότι διαβάζετε την χτεσινή εφημερίδα, καλοκαίρι είναι στο κάτω κάτω. Σε αντιστάθμισμα για το ανεπίκαιρο, έχω προσθέσει στο άρθρο αφενός κάποιους συνδέσμους και αφετέρου ένα αυτόγραφο σατιρικό του Λαπαθιώτη (στον οποίο κατά σύμπτωση ήταν αφιερωμένο το χτεσινό άρθρο) που το είχα ξεχάσει.

1-sarantakosswstoΤο καθεστώς της 4ης Αυγούστου ήταν τυχερό, με την έννοια ότι δεν είχε το συνηθισμένο κακό τέλος των δικτατοριών, αλλά έπεσε μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα. Δεν πέρασε έτσι από φάση ανοιχτής παρακμής, ενώ τα κοσμοϊστορικά γεγονότα που ακολούθησαν, ο πόλεμος και η Κατοχή, το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης, ο Εμφύλιος Πόλεμος, βοήθησαν στο να ξεχαστεί η δικτατορία, όσο κι αν η γύμνια του καθεστώτος ήταν φανερή (δείτε, ας πούμε, τι λέει ο Σεφέρης στο Πολιτικό Ημερολόγιο για την ποιότητα των τεταρταυγουστιανών που είχαν τοποθετηθεί σε καίριες κρατικές θέσεις).

Για τον ίδιο λόγο, δεν είναι πολλοί οι σατιρικοί στίχοι για την 4η Αυγούστου. Σατιρικά έντυπα κυκλοφορούσαν βέβαια, αλλά η λογοκρισία δεν άφηνε καμιά χαραμάδα για κριτική. Να πούμε παρεμπιπτόντως ότι σε ένα από αυτά τα έντυπα, τον Διαδοσία, δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το τραγούδι της 4ης Αυγούστου, το γνωστό «Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα», που αποδίδεται στον θεατρικό συγγραφέα και ευθυμογράφο Τίμο Μωραϊτίνη. Ο γιος του πάντως, ο δημοσιογράφος Γιώργος Μωραϊτίνης, υποστηρίζει, με πειστικά επιχειρήματα, ότι πρόκειται για παλιούς επιθεωρησιακούς στίχους γραμμένους για την 25η Μαρτίου, που το καθεστώς τούς οικειοποιήθηκε χωρίς να ρωτήσει τον στιχουργό (και πράγματι οι εικόνες του τραγουδιού είναι ανοιξιάτικες, όχι αυγουστιάτικες).

Πάντως, όπως θυμόμαστε και από την πιο πρόσφατη χούντα του 1967, σε συνθήκες δικτατορίας ακόμα και ο παραμικρός υπαινιγμός παίρνει διαστάσεις. Η Βαρβάρα, το ρεμπέτικο του Παναγ. Τούντα, μπορεί να ήταν απλώς ένα από τα πολλά ρεμπέτικα με πονηρούς στίχους:

«Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στη Γλυφάδα ξενυχτάει
και ψαρεύει τα λαβράκια, κεφαλόπουλα, μαυράκια

[…]

Ένας κέφαλος βαρβάτος, όμορφος και κοτσονάτος
της Βαρβάρας το τσιμπάει, το καλάμι της κουνάει
Μα η Βαρβάρα δεν τα χάνει, τον αγκίστρωσε, τον πιάνει
τον κρατά στα δυο της χέρια και λιγώνεται στα γέλια».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 50 Σχόλια »

Τι σας έφταιξε ο φασισμός;

Posted by sarant στο 28 Οκτώβριος, 2012

Τον Δεκέμβριο του 1940, ενώ στα βουνά της Αλβανίας συνεχίζονταν οι μάχες, που είχαν πια πάρει νικηφόρα τροπή για τον ελληνικό στρατό, ο υποδιοικητής της Ασφάλειας Παξινός (αργότερα τον εκτέλεσαν οι Άγγλοι για άνθρωπο των Γερμανών) κάλεσε στην Ασφάλεια αρκετούς αρθρογράφους εφημερίδων και περιοδικών, τους περισσότερους αριστερούς, για να τους επιπλήξει επειδή στα άρθρα τους καλούσαν τον ελληνικό λαό να πολεμήσει το φασισμό -και όχι απλώς και γενικώς τους Ιταλούς. Το περιστατικό το έχει αφηγηθεί ο Κώστας Βάρναλης (που ήταν ένας από τους διανοούμενους που άθελά τους πήραν μέρος) σε χρονογράφημά του που δημοσιεύτηκε το 1947 στον Ρίζο της Δευτέρας και που μπορείτε να το διαβάσετε στο ιστολόγιο του φίλου Αλλού φαν Μαρξ. Εγώ θα σας παρουσιάσω μιαν άλλη εξιστόρηση του ίδιου περιστατικού, από έναν άλλο παθόντα, τον Ασημάκη Πανσέληνο. Τα αποσπάσματα τα έχω πάρει από το απολαυστικό αυτοβιογραφικό του βιβλίο «Τότε που ζούσαμε…», που έχουμε ξαναμιλήσει γι’ αυτό (δυστυχώς είναι εξαντλημένο· αν το θέλετε, γράψτε στον Κέδρο και ζητήστε να το επανεκδώσει). Ο Πανσέληνος γράφει ότι και ο Σεφέρης έχει γράψει κάτι για το επεισόδιο στις Μέρες του 41, αλλά δεν έχω πρόχειρο το βιβλίο να το ελέγξω (δείτε όμως στο τέλος του άρθρου).

Παραθέτω λοιπόν αποσπάσματα από τον Πανσέληνο (διατηρώ ορθογραφία πλην πολυτονικού):

Ο χειμώνας εκείνος ήτανε άπονος και ψυχρός. Το χιονόνερο δε σταματούσε. Ήταν οι νύχτες μεγάλες κι όταν φυσούσε ο βοριάς είχες την αίσθηση πως μες στους έρημους δρόμους παραπατούσε το πεπρωμένο. Συλλογιζόμουν να πάω εθελοντής αλλά δίσταζα. Απ’ το δίλημμα μ’ έβγαλε η είδηση, πως το Γιώργο το Θεοτοκά, που είχε κιόλας καταταχτεί, τον φώναξαν μια μέρα, τον διάταξαν να ξεντυθεί και τον στείλανε σπίτι του!

Είχε περάσει κανένας μήνας και είμαστε πια στο καταχείμωνο του ’40. Ήταν μια Πέμπτη, 19 του Δεκέμβρη, νομίζω. Η μέρα πέρασε ανιαρή, κουρασμένη. Το κρύο τρυπούσε τα κόκκαλα. (…) Πέρασε ώρα κι ετοιμαζόμαστε να πλαγιάσουμε όταν χτύπησε η πόρτα μας με διάκριση. Ποιος να ‘ναι τέτοια ώρα; Όξω χιόνιζε ολοένα. Σηκώθηκα κι άνοιξα με δυσφορία.

Έχω πάντα μια διαίσθηση σε κάτι τέτοια. Ο άνθρωπος που μπήκε, στιγμή δεν αμφέβαλα για το επάγγελμά του. Μόνο που ήταν απόψε λίγο πιο ευγενής απ’ όσο σηκώνει η δουλειά του. Έκανε μια σύντομη, τυπική έρευνα στο γραφείο.

– Σας ζητούν στην Ασφάλεια, είπε.
(…)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Πρόσφατη ιστορία, Πόλεμος 1940-41 | Με ετικέτα: , , , , , , | 143 Σχόλια »

Εφτά ποιήματα του Ασημάκη Πανσέληνου

Posted by sarant στο 13 Μαΐου, 2012

Τις Κυριακές βάζουμε λογοτεχνία κι εγώ θυμήθηκα τον Ασημάκη Πανσέληνο, Μυτιληνιό λόγιο, με εξαιρετική σατιρική-ανατρεπτική φλέβα, που έγινε ευρύτερα γνωστός από το θαυμάσιο αυτοβιογραφικό πεζογράφημά του «Τότε που ζούσαμε» (έχω παρουσιάσει εδώ ένα κομμάτι), αλλά ξεκίνησε σαν ποιητής. Κάποια μέρα που διάβαζα μια συλλογή του, ίσως τις Μέρες οργής, αντέγραψα εφτά ποιήματά του με σκοπό να τα ανεβάσω στο Διαδίκτυο, τελικά κάτι μεσολάβησε και το αμέλησα. Ξαναβρήκα σήμερα σε κάποιο ηλεσυρτάρι αυτό το παλιό αρχείο, που αν ήταν χάρτινο μπορεί και να είχε κιτρινίσει ελαφρά, οπότε βρήκα θέμα και για σήμερα.

Ο Πανσέληνος (1903-1984) ήταν παλιός φίλος με τον παππού και τη γιαγιά μου, ακόμα από τη Μυτιλήνη· τον είχα γνωρίσει κι εγώ, μάλιστα έχω ένα βιβλίο του με αφιέρωση, που μου το έστειλε λίγους μήνες πριν πεθάνει σε αντιχάρισμα του πρώτου μου βιβλίου που του είχα στείλει.

Από τα εφτά ποιήματα που ανεβάζω σήμερα, το πρώτο είναι αρκετά γνωστό (και στο Διαδίκτυο), ενώ το «Ποδοσφαιρικό ματς» το έχω ξαναπαρουσιάσει και παλιότερα στο ιστολόγιο. Το τελευταίο ποίημα («Σ’ ένα παιδάκι») το έγραψε ο Πανσέληνος όταν γεννήθηκε ο γιος του, ο γνωστός συγγραφέας Αλέξης Πανσέληνος. Και αυτό το είχα ανεβάσει ξανά, στα σχόλια προηγούμενης ανάρτησης, ενώ και άλλα ποιήματα, όπως βλέπω γκουγκλίζοντας, έχουν ανεβεί σε άλλα ιστολόγια, με αποτέλεσμα μόνο ένα να είναι εντελώς νέο στο αδηφάγο Διαδίκτυο. Δεν πειράζει όμως, έτσι συγκεντρωμένα δίνουν νομίζω μια καλή εικόνα για την ποίηση του Ασημάκη Πανσέληνου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μυτιλήνη, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 25 Σχόλια »

Κάποια ύποπτα στοιχεία

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2011

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες, 24.5.2011, στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης. 
Το έχω γράψει σε παλαιότερα σημειώματά μου, αλλά η επανάληψη δε βλάπτει. Έγραφα λοιπόν πως η Ποίηση, η Λογοτεχνία και γενικά κάθε μορφή Τέχνης, αν δεν αποτελεί άμεσα πράξη αντίστασης, συντελεί στη διαμόρφωση αντιστασιακού πνεύματος. Αυτό το είχαν από παλιά υποπτευθεί οι κάθε λογής εκπρόσωποι της εξουσίας και υποβλέπανε τους λογοτέχνες, τους ποιητές και τους διανοούμενους γενικότερα.
Ο Ασημάκης Πανσέληνος, στο θαυμάσιο βιβλίο του «Τότε που ζούσαμε», αναφέρει πως όταν ήρθε από τη Μυτιλήνη στην Αθήνα για σπουδές, ανακατεύθηκε με το τότε αριστερό κίνημα, ενώ παράλληλα δημοσίευε ποιήματα σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά.
Κάποτε λοιπόν τον καλέσανε στην Αστυνομία «δι’ υπόθεσίν του» και εκεί ένας αγέλαστος αστυνόμος υπηρεσίας του λέει:
«Μάθαμε πως είσαι λογοτέχνης και κομμουνιστής.»
Μετριόφρων ο Ασημάκης, τού απάντησε:
«Κομμουνιστής είμαι, όχι όμως και λογοτέχνης. Για κάποια κομμάτια που γράφω, δεν μπορώ να θεωρηθώ λογοτέχνης.»
«Δηλαδή αρνείσαι ότι είσαι λογοτέχνης;», επέμενε ο άλλος.
«Μα σας είπα, δε θεωρώ τον εαυτό μου λογοτέχνη…»
«Εξακολουθείς να μην ομολογείς πως είσαι λογοτέχνης.»
«Μα σας είπα…»
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ποίηση, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , | 41 Σχόλια »

Οι παρέες των ηλικιωμένων

Posted by sarant στο 15 Δεκέμβριος, 2010

Αυτό το άρθρο του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες 14.12.2010 στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης. Το άρθρο που είχε γράψει πριν από 9 χρόνια ο πατέρας μου, και το οποίο αναφέρει στην αρχή του κειμένου του, δεν υπάρχει σε ηλεκτρονική μορφή, όμως στον παλιό μου ιστότοπο έχω ανεβάσει ένα παρεμφερές (και εκτενέστερο) άρθρο του με τον ίδιο τίτλο και για το ίδιο θέμα.

Πριν από εννέα ακριβώς χρόνια, δημοσιεύτηκε σ’ αυτήν τη σελίδα σημείωμά μου με τον τίτλο «Φτιάξτε παρέες, έρχονται δύσκολες μέρες», στο οποίο εξηγούσα τον ρόλο και τη σημασία της παρέας, της πιο ριζωμένης, της πιο μακρόβιας και της πιο δημοκρατικής μορφής άτυπης ένωσης ανθρώπων, όπως γράφει και ο Ασημάκης Πανσέληνος στο θαυμάσιο βιβλίο του «Τότε που ζούσαμε».
Την παρέα, δηλαδή την ταχτική συναναστροφή με φιλικά σου πρόσωπα, την κατατάσσω στις μικρές χαρές της ζωής. Μικρές, αλλά πολύ μεγάλης σημασίας. Πρόσφατες επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει πως αυτές οι μικρές χαρές της ζωής, η συναναστροφή με τους φίλους σου, η παρακολούθηση μιας ταινίας ή μιας θεατρικής παράστασης, η ακρόαση μουσικής, το διάβασμα ενός βιβλίου και φυσικά ο έρωτας με το ταίρι σου, όχι μόνο μας ευχαριστούν, αλλά παρατείνουν τη ζωή μας και μας προφυλάσσουν από πολλές αρρώστιες.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , , , | 21 Σχόλια »

Τότε που ζούσαμε: ο Φάντης

Posted by sarant στο 29 Αύγουστος, 2010

Το βιβλίο το είχα διαβάσει τότε που βγήκε, όπως και όλοι στην οικογένεια, γιατί ο Ασημάκης ο Πανσέληνος ήτανε από παλιά φίλος της γιαγιάς και του παππού. Εννοώ το αυτοβιογραφικό «Τότε που ζούσαμε» του Ασημάκη Πανσέληνου (1903-1984), μυτιληνιού λογοτέχνη που ξεχωρίζει για το σατιρικό του πνεύμα. Τις προάλλες, το άνοιξα για να βρω κάτι που έψαχνα για ένα γεγονός του μεσοπολέμου (διότι ο Πανσέληνος είχε ανακατευτεί και με τις λογοτεχνικές και με τις κομμουνιστικές κινήσεις προπολεμικά) και… κόλλησα, κι άρχισα να το διαβάζω από την αρχή και να το χαίρουμαι ξανά.

Οπότε, μια και είναι Κυριακή, και για να σας παρακινήσω αύριο πρωί-πρωί να πάτε και να δανειστείτε ή να αγοράσετε το βιβλίο του Πανσέληνου, βάζω μια ιστορία από το «Τότε που ζούσαμε» (σελ. 82-83), μια ιστορία με έρωτα και θάνατο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοτεχνία, Μυτιλήνη, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 16 Σχόλια »

Εβραϊκοί σταυροί και τσαπατσούληδες δημοσιογράφοι

Posted by sarant στο 5 Νοέμβριος, 2009

180px-Menorah_0307

Έτσι είναι οι εβραϊκοί σταυροί, αν πιστέψουμε τον Χρ. Μιχαηλίδη

Στη «Νύχτα των Βρικολάκων» του Ρομάν Πολάνσκι, υπάρχει μια ξεκαρδιστική σκηνή, όπου ένας βρικόλακας παρουσιάζεται μπροστά σε έναν χωρικό. Προετοιμασμένος αυτός, αρπάζει έναν σταυρό και τον προτάσσει στον βρικόλακα, περιμένοντας να δει τον νεκροζώντανο να καταρρέει.

— Την πάτησες, του λέει εκείνος με ένα σαρδόνιο χαμόγελο. Είμαι εβραίος βρικόλακας! Και χραπ, τον δαγκώνει στο λαιμό.

Αυτά, στην ταινία. Αν όμως πιστέψουμε τη στήλη του κ. Χρ. Μιχαηλίδη στη χτεσινή Ελευθεροτυπία, κακώς ο εβραίος βρικόλακας αψήφησε τον σταυρό, διότι εβραϊκοί σταυροί υπάρχουν. Με αφορμή την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, σύμφωνα με την οποία πρέπει να αφαιρεθούν από τις σχολικές αίθουσες της Ιταλίας ο σταυρός και κάθε άλλο θρησκευτικό σύμβολο (η απόφαση πάρθηκε ύστερα από προσφυγή της μητέρας μιας μαθήτριας), ο Χρ. Μιχαηλίδης θυμάται την υπόθεση του δικαστή Λουίτζι Τόστι, ο οποίος, τουλάχιστον σύμφωνα με τον καλό δημοσιογράφο, πιστεύει στον Ιουδαϊσμό και ήθελε να αντικατασταθεί, στις δίκες όπου προήδρευε ο ίδιος, ο χριστιανικός από τον εβραϊκό σταυρό. Και επειδή δημοσιογράφοι και εφημερίδες εγνωσμένου κύρους δεν μπορεί να κάνουν λάθη, συνεπάγεται ότι υπάρχει εβραϊκός σταυρός. Όπερ έδει δείξαι.

Μόνο που εμείς ξέρουμε ότι εφημερίδες και δημοσιογράφοι κάνουν λάθη, ακόμα και κωμικοτραγικά, ιδίως όταν γράφουν στο γόνατο. Φυσικά εβραϊκός σταυρός δεν υπάρχει κι αν ρίξετε μια ματιά σε τηλεγραφήματα διεθνών πρακτορείων θα δείτε ότι γίνεται λόγος όχι βέβαια για εβραϊκό σταυρό αλλά για menorah, δηλαδή μενορά, ή επτάφωτη λυχνία, η οποία, όπως βλέπετε, δεν έχει καμιά σχέση με σταυρό. (Μπορεί να τη δείτε γραμμένη και μενόρα, δείτε και εδώ)

Θα μπορούσαμε βέβαια να σκεφτούμε ότι ο δημοσιογράφος είδε menorah και επειδή βαριόταν να βρει πώς λέγεται δαύτο, έγραψε κατ’ οικονομία «εβραϊκός σταυρός», εννοώντας το κορυφαίο εβραϊκό θρησκευτικό σύμβολο. Όμως κι έτσι αν είναι, πρόκειται για προχειρότητα απαράδεκτη για σοβαρή εφημερίδα –μπορεί στον προφορικό λόγο να λένε μερικοί «ο γαλλικός ΟΤΕ», αλλά στην εφημερίδα γράφουμε «η Φρανς Τελεκόμ», έτσι δεν είναι;

Δυστυχώς όμως δεν πρόκειται μόνο για τσαπατσουλιά, διότι το ρεπορτάζ του κ. Μιχαηλίδη περιέχει και κάμποσες ανακρίβειες. Για παράδειγμα, όπως φαίνεται δεν είναι ακριβές ότι ο δικαστής Τόστι θέλησε να βάλει στην αίθουσα του δικαστηρίου ειδικά τη μενορά. Σύμφωνα με την αναφορά που έκανε προς την ιεραρχία του, ζήτησε να τοποθετηθούν στις αίθουσες όλα τα θρησκευτικά σύμβολα που ο ίδιος προσωπικά λατρεύει και από τα οποία εμπνέεται και αντλεί ψυχική στήριξη: το λογότυπο της Ένωσης Αθέων, Αγνωστικιστών και Ορθολογιστών, η εβραϊκή μενορά, το άγαλμα της Παλλάδας Αθηνάς, το αγαλματίδιο του Βούδα, της Ίσιδας, του Βάκχου και κάμποσων ακόμα θεών και θεαινών. Στο πρωτότυπο: chiedo pertanto, in via subordinata, che il Ministro di Giustizia esponga -o mi autorizzi ad esporre- in tutte le aule giudiziarie, a fianco del crocifisso, i simboli religiosi di tutte le altre confessioni ed ideologie e, in particolare, il logo dell’U.A.A.R. (Unione Atei Agnostici Razionalisti), la menorà ebraica, i simulacri di Pallade Atena, di Budda, della Dea Iside, del Dio Bacco, di Odino, di Manitù, del Dio Quetzalcoatl, del Dio Mòrot, del Dio Satana, del Dio Bacarozzo, della Dea Lucertola, della Dea Vacca e del Dio Po: tutti Dei e Dee che io venero “ardentemente” e della cui presenza, supporto e conforto morale e religioso intendo usufruire in occasione dello svolgimento dei processi che mi riguardano. Ολόκληρο το κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε στο ιστολόγιο του δικαστή Τόστι, αλλά σας προειδοποιώ ότι είναι εκτενές, στα ιταλικά, και μάλιστα στη δικαστική διάλεκτο.

Δεν θα χρεώσω όμως στον Χρ. Μιχαηλίδη τη διαστρέβλωση των γεγονότων, αφού αυτός απλώς αναδημοσίεψε όσα είχαν γραφτεί από πολλά άλλα μέσα ενημέρωσης. Στο κάτω-κάτω, πρόκειται για επαγγελματία δημοσιογράφο, όχι για ερασιτέχνη θαμώνα του Διαδικτύου, να κάνει ανεξάρτητη έρευνα όπως η αγαπητή Μαρία που με τρία κλικ βρήκε το ιστολόγιο του δικαστή Τόστι και μας το παρουσίασε χτες εδώ,  ως σχόλιο σε άλλο νήμα. Ο δημοσιογράφος δεν κάνει ανεξάρτητη έρευνα, θα ήταν αντιδεοντολογικό (και δεν προλαβαίνει άλλωστε): αρκείται στο να μεταφράσει (ή να κακομεταφράσει) όσα βρίσκει έτοιμα.

Και πάλι όμως, βρίσκω εντελώς αυθαίρετο το συμπέρασμα του Χρ.Μιχ., ότι ο αγώνας του δικαστή Τόστι «είχε γίνει για να φύγουν όχι οι θρησκείες από τα δικαστήρια, αλλά η θρησκεία που δεν ενστερνιζόταν εκείνος». Και απορώ πώς ο κατά τα άλλα ευαίσθητος και αντικειμενικός δημοσιογράφος, που θεώρησε καλό να προσθέσει το «όπως τον ονόμασε» στον χαρακτηρισμό ενός νόμου του 1926 ως φασιστικού, δεν είχε την ευαισθησία και αντικειμενικότητα να αναζητήσει τις πραγματικές απόψεις του δικαστή πριν βγάλει το αυθαίρετο συμπέρασμά του. Προφανώς, και η τσαπατσουλιά είναι επιλεκτική.

Αλλά να γυρίσουμε στην απόφαση του ΕΔΑΔ, ότι πρέπει να απομακρυνθούν τα θρησκευτικά σύμβολα από τα σχολεία. Θα μπορούσε να ισχύσει και στη χώρα μας, αφού αν δεν κάνω λάθος σταυροί ή εικόνες του Χριστού υπάρχουν και στις δικές μας σχολικές αίθουσες. Για τα δικαστήρια δεν ξέρω διότι δεν συχνάζω, αλλά φαντάζομαι πως και εκεί θα υπάρχουν. Παλιότερα σίγουρα υπήρχαν, αν θυμηθούμε και τους έξοχους στίχους του Ασημάκη Πανσέληνου:

Ένας εργάτης κάθεται στον μπάγκο,
από ένα σπάγγο κρέμεται ο Χριστός
κι απ’ το Χριστό κρεμιέται, δίχως σπάγγο,
το Καθεστώς!

Για το θέμα αυτό μπορεί να γίνει ενδιαφέρουσα συζήτηση. Να φύγουν οι σταυροί (και οι εβραϊκοί βεβαίως) και τα άλλα θρησκευτικά σύμβολα από τα σχολεία;

ΥΓ Για να μην παρεξηγηθώ, η άποψη ότι είναι αντιδεοντολογικό να γίνεται ανεξάρτητη έρευνα είναι ειρωνική.

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , , , | 186 Σχόλια »

Εικοσιδυό λεβέντες και μια μπάλα

Posted by sarant στο 26 Αύγουστος, 2009

mpalaΚαθώς αρχίζει η ποδοσφαιρική περίοδος είπα να βάλω ένα ποίημα του Μυτιληνιού ποιητή Ασημάκη Πανσέληνου (1903-1984) με τίτλο Ποδοσφαιρικό Ματς, που στέκεται κριτικά, όπως τότε οι διανοούμενοι της εποχής, απέναντι στο ποδόσφαιρο. Πότε γράφτηκε το ποίημα δεν το ξέρω γιατί το βιβλίο απ’ όπου το πήρα (Ταξίδια με πολλούς ανέμους, έκδοση Κέδρου) είναι μεν έκδοση του 1964 αλλά περιέχει πολλά παλιότερα ποιήματα. Θα έλεγα, τέλη δεκαετίας 1950. Από εκεί και το σκίτσο, της Μαρίας Βαξεβάνογλου.

Για λόγους ισορροπίας, να θυμίσω το πολύ νεότερο ποίημα του Ηλία Λάγιου για τον Μαραντόνα, και το κάπως παλιότερο του Γ. Μαρκόπουλου για τον Χρήστο Αρδίζογλου. Να θυμίσω επίσης, εκτός θέματος αυτό, ότι μέχρι το βραδάκι σήμερα θα περιμένω υπογραφές για την επιστολή προς το Βήμα.

ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΜΑΤΣ

Εικοσιδυό λεβέντες και μια μπάλα
τις ώρες της δουλειάς και της σχολής μας
με ιδανικά τις γέμισαν μεγάλα,
να φτιάξουν, λέει, το μέλλον της φυλής μας.
Πόδια στραβά, στραβά μυαλά και χέρια,
κωλοπηδούν να πιάσουνε τ’ αστέρια!

Ορμούν, χτυπούν και κουτουλούν σα βόδια,
να βρουν το νόημα της ζωής στην πάλη,
όλο τους το μυαλό πήγε στα πόδια
και λες κλοτσούν πια τ’ άδειο τους κεφάλι
και ζουν κι αυτοί κι ο λαός μια καταδίκη
ανάμεσο στην ήττα και στη νίκη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 30 Σχόλια »

Σατιρικά ποιήματα για την 4η Αυγούστου

Posted by sarant στο 3 Αύγουστος, 2009

Στο επετειακό αυτό σημείωμα δεν έχω ούτε τον χρόνο ούτε και τα φόντα εδώ που τα λέμε να κάνω διεξοδική αποτίμηση της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, που σήμερα συμπληρώνονται 73 χρόνια από την κήρυξή της. Θα παραθέσω απλώς μερικά ποιήματα που γράφτηκαν είτε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας είτε αμέσως μετά.

Βέβαια, δεν κατάγγειλαν όλοι οι λόγιοι το καθεστώς του Μεταξά. Κάποιοι συνεργάστηκαν ενεργά –θα θυμηθούμε τον Άριστο Καμπάνη με το περιοδικό Νέον Κράτος, γερόν φιλόλογο και καλόν ποιητή, που αργότερα, επί κατοχής, γέρος πια, κατάντησε και φερέφωνο των ναζιστών. (Η εκδίκηση της ιστορίας είναι ότι σήμερα όσοι τον θυμούνται τον γράφουν «Αρίστο»). Πιο ελαφρός και με μεγαλύτερη απήχηση, ο ευθυμογράφος Τίμος Μωραϊτίνης έγραψε τους στίχους στο τραγούδι της Τετάρτης Αυγούστου, το «Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα». Κάπου υπάρχει μια παράφρασή του, αλλά δεν τη βρίσκω τώρα –αν κανείς την έχει πρόχειρη, ας την προσθέσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , | 31 Σχόλια »

Παρέες και νέα τεχνολογία

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2009

Άρθρο του πατέρα μου Δημ. Σαραντάκου που δημοσιεύτηκε στο «Εμπρός» της Μυτιλήνης στις 26.5.2009.

Η τεχνολογία βλάφτει ή ωφελεί;

mimsΕδώ και αρκετά χρόνια, στο φιλόξενο εντευκτήριο του Συλλόγου Καλλονιατών της Αθήνας, που βρίσκεται στην οδό Σ. Δοντά (πάροδο της λεωφόρου Συγγρού), μαζεύονται το μεσημέρι κάθε δεύτερου Σαββάτου αρκετοί λόγιοι (μετά ή άνευ εισαγωγικών) για να κουβεντιάσουν τρώγοντας μεζέδες που φέρνουνε από το σπίτι τους και ποτίζοντας τη συζήτηση με ούζο ή κρασί (προσφορά του Συλλόγου), συχνά δε συνοδεύοντάς την με τραγούδι, καθώς μεταξύ των συμποσιαστών υπάρχουν αρκετοί καλλίφωνοι.

Οι συγκεντρώσεις αυτές λειτουργούν στο πνεύμα της παρέας και του καφενείου και αυτό είναι το μεγαλύτερο θέλγητρό τους, που εξηγεί γιατί συνεχίζονται τόσα χρόνια. Όπως γράφει ο Ασημάκης Πανσέληνος στο θαυμάσιο βιβλίο του «Τότε που ζούσαμε», η παρέα είναι η δημοκρατικότερη μορφή άτυπης ένωσης ανθρώπων. Στην παρέα πας γιατί σου αρέσει, όχι γιατί είσαι υποχρεωμένος. Στην παρέα δεν υπάρχει αρχηγός. Οι συζητήσεις γίνονται χωρίς ημερήσια διάταξη, χωρίς κάποιον εισηγητή και δεν ακολουθεί κλείσιμο με κάποιο αποδεκτό συμπέρασμα. Ούτε φυσικά απαιτείται ομοφωνία. Αντίθετα οι διαφωνίες και όχι σπάνια ο καβγάς, ζωηρεύουν τη συζήτηση και είναι άλλωστε μέσα στο πνεύμα της παρέας και του καφενείου.

Όλα αυτά όμως, η χαλαρή λειτουργία, η απουσία διαδικασίας, οι διαφωνίες, ο χαβαλές και το τραγούδι, δε μειώνουν καθόλου το υψηλότατο επίπεδο των συζητήσεων που γίνονται σ’ αυτές τις συγκεντρώσεις των «Καλλονιατών», όπως καθιερώθηκε να λέγονται οι συγκεντρούμενοι, ελλείψει άλλης αποδεκτής ονομασίας. Η θεματολογία των συζητήσεων αυτών είναι πολυποίκιλη και απλώνεται σε όλα τα πεδία του επιστητού, μολονότι αρκετά συχνά απαγγέλλονται ποιήματα ή διαβάζονται αποσπάσματα από βιβλία (υπό έκδοσιν ή εκδοθέντα) κάποιων από τους παρισταμένους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , | 16 Σχόλια »