Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘αυτοδιοικητικές εκλογές’

Η πόλη, το άστυ, ο δήμος

Posted by sarant στο 5 Μαΐου, 2014

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής, στην τακτική στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία. Το αναδημοσιεύω εδώ, προσθέτοντας μερικά πράγματα που δεν χώρεσαν στην έντυπη δημοσίευση, για την οποία υπάρχει όριο 800 λέξεων. Όσοι είχαν έρθει την περασμένη Κυριακή 27/4 στην ξενάγηση στα Εξάρχεια με τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη, ίσως αναγνωρίσουν ότι η αρχή και το τέλος του σημερινού άρθρου είναι παρμένα από την ομιλία που είχα δώσει εκεί. Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι παρμένη από το ιστολόγιο των Ενθεμάτων, έργο του Δημήτρη Τσουμπλέκα από την ενότητα Μελλοντική Αθήνα.

Entertainement Capital, 2004Σε δυο Κυριακές από σήμερα θα εκλέξουμε δημοτικές και περιφερειακές αρχές, οπότε το σημερινό σημείωμα θα είναι αφιερωμένο σε μερικές από τις λέξεις της πόλης, και ειδικότερα της Αθήνας. Η ίδια η λέξη πόλη, έρχεται από τα αρχαία ελληνικά, όπου ήταν πόλις, υπήρχε όμως και εναλλακτικός πανάρχαιος τύπος, πτόλις, που θα τον θυμόμαστε ίσως από το «Τροίης ιερόν πτολίεθρον» στην αρχή της Οδύσσειας. Η αρχική σημασία της λέξης πρέπει να ήταν το φρούριο, ο οχυρωμένος τόπος, η ακρόπολη. Στη συνέχεια, στην κλασική αρχαιότητα η λέξη δήλωνε μια πολιτική και θρησκευτική κοινότητα, μια κοινότητα κατοίκων, σε αντίθεση με τη λέξη «άστυ», επίσης πανάρχαια, που δήλωνε την πόλη ως οικιστική μονάδα.

Από την πόλη παράγονται πολλές λέξεις σημαντικές: η πολιτεία, αρχικά με τη σημασία της ιδιότητας του πολίτη αλλά και του συνόλου των πολιτών, και του πολιτεύματος· ο πολίτης, με αρχική σημασία τον ελεύθερο άνδρα που είναι μέλος μιας πόλης, δηλ. μιας κοινότητας κατοίκων, που συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων· από εκεί και ο πολιτικός, αρχικά ο σχετικός με την πολιτεία, την κοινωνία. Και η λέξη πολιτισμός ελληνιστική είναι και είχε τη σημασία της δημόσιας διοίκησης· το 1810 την επανέφερε και την ανανοηματοδότησε ο Κοραής για να αποδώσει στα ελληνικά το γαλλικό civilisation.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Επικαιρότητα, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 137 Σχόλια »

Εκλογές και τερτίπια

Posted by sarant στο 10 Φεβρουαρίου, 2014

Η λέξη «τερτίπι» σημαίνει, σύμφωνα με τα λεξικά, τον πονηρό χειρισμό μιας κατάστασης, το κόλπο, το τέχνασμα που χρησιμοποιούμε για να ξεγελάσουμε κάποιον. Η λέξη είναι δάνειο από τα τουρκικά, αραβικής προέλευσης. Ωστόσο, αν πιστέψω τα λεξικά μου, στα τουρκικά το tertip δεν σημαίνει μόνο ή κυρίως «τέχνασμα», αλλά «σχέδιο», «διευθέτηση» -αν είναι έτσι, έχουμε άλλη μια εκδήλωση του φαινομένου της σημασιολογικής δείνωσης των δανείων, όπου μια δάνεια λέξη με ουδέτερη χροιά στην αρχική γλώσσα παίρνει αρνητική χροιά στα ελληνικά. Πάντως, νομίζω ότι και στα ρουμάνικα το tertip έχει σημασία αρνητική, αλλά δεν θέλω να επεκταθώ προς τα εκεί. Το θέμα της κοινής τουρκογενούς λεξιλογικής κληρονομιάς των βαλκανικών γλωσσών είναι ενδιαφέρον, αλλά για άλλο σημείωμα.

Τη λέξη την ανέφερα στον ενικό, διότι έτσι λημματογραφείται στα λεξικά, συνήθως όμως χρησιμοποιείται στον πληθυντικό: τα τερτίπια. Απ’ όλες τις συναφείς λέξεις που δηλώνουν προσπάθειες ελιγμού και παραπλάνησης, κόλπα, τεχνάσματα και στρατηγήματα, τα τερτίπια είναι ίσως η λιγότερο θετική ή μάλλον η πιο αναμφίσημα αρνητική. Τα τεχνάσματα και ιδίως τα στρατηγήματα έχουν κάτι το υψηλόφρονο, τα καμώματα και τα νάζια έχουν και μια διάσταση χαριτωμένη, αθώα, παιδική, τα κόλπα μπορείς να τα θαυμάσεις για την τεχνική τους -τα τερτίπια όχι. Ένα τέχνασμα μπορεί να χαρακτηριστεί ευφυέστατο, τα τερτίπια μόνο πονηρά ή κουτοπόνηρα -και ανέντιμα.

Με βάση τα παραπάνω, οι τελευταίοι χειρισμοί της κυβέρνησης, όπως αποκρυσταλλώνονται στην τροπολογία για τις ημερομηνίες διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών, που κατατέθηκε την Παρασκευή στη Βουλή, πρέπει να χαρακτηριστούν «τερτίπια». Και, παρόλο που εδώ συνήθως προτιμάμε να λεξιλογούμε και όχι να πολιτικολογούμε, στο σημερινό άρθρο αυτό ακριβώς θα κάνουμε, θα πολιτικολογήσουμε ή μάλλον θα εκλολογογήσουμε.

Με βάση την ισχύουσα ρύθμιση, το άρθρο 9 του νόμου 3852/2010 (πρόκειται για τον λεγόμενο νόμο Καλλικράτη), οι αυτοδιοικητικές (δημοτικές-περιφερειακές) εκλογές διεξάγονται ταυτόχρονα με τις ευρωεκλογές. Όπως λέει ο νόμος, «η εκλογή στα ανωτέρω αξιώματα γίνεται την ίδια ημέρα διενέργειας της  ψηφοφορίας για την εκλογή των Ελλήνων μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στα ίδια εκλογικά τμήματα, με τις ίδιες εφορευτικές επιτροπές, τους ίδιους αντιπροσώπους της δικαστικής αρχής και τους ίδιους εφόρους αντιπροσώπων».

Παρόλο που δεν προσδιορίζεται ρητά, είναι σαφές ότι εδώ εννοείται ο πρώτος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών, για τον απλούστατο λόγο ότι δεύτερος γύρος των εκλογών διεξάγεται μόνο αν κανείς συνδυασμός δεν συγκεντρώσει πλειοψηφία 50% στον πρώτο γύρο, άρα μπορεί να μη συμβεί ποτέ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκλογές | Με ετικέτα: , | 135 Σχόλια »

Τελικά ποιος νίκησε;

Posted by sarant στο 17 Νοεμβρίου, 2010

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες 16.11.2010 στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης.

Δεν πρόφτασαν να κλείσουν οι κάλπες και τα κανάλια της τηλεόρασης, τόσο τα κρατικά όσο και τα ιδιωτικά, άρχισαν να μας δείχνουν χάρτες της χώρας με πράσινα και γαλάζια διαμερίσματα, όπως κάνουνε παγίως στις βουλευτικές εκλογές. Έτσι, όμως, φάνηκαν σα να έχουν ξεχάσει το γεγονός πως οι εκλογές ήταν αυτοδιοικητικές και αφορούσαν την εκλογή δημάρχων, δημοτικών συμβούλων, περιφερειακών συμβούλων και περιφερειαρχών.
Μελετώντας τα νούμερα που μας δώσανε τα Μ.Μ.Ε. για τους δύο γύρους των αυτοδιοικητικών εκλογών, δεν μπορούμε να μην τονίσουμε μερικά πράγματα:
Χωρίς αμφιβολία, η αποχή, που την πρώτη Κυριακή έφτασε στα υψηλότερα ποσοστά των τελευταίων είκοσι χρόνων, αυξήθηκε και άλλο τη δεύτερη, φτάνοντας σε πρωτοφανή ποσοστά (73% στη Λήμνο και 67% στη Λέσβο). Ουσιαστικά, σε ολόκληρη τη χώρα, περισσότερο από το μισό του εκλογικού σώματος δεν πήρε μέρος στις εκλογές.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 35 Σχόλια »

Τ’ άλογο, τ’ άλογο, Ομέρ Πριόνη…

Posted by sarant στο 15 Νοεμβρίου, 2010

… Μπουτάρης χούμηξε και με πλακώνει, θα μπορούσε να φωνάζει ο Γκιουλέκας της Θεσσαλονίκης προς τον συνηττημένο ομόλογό του της Αθήνας, τον Κακλαμάνη.

Γράφω ενθερμώ κάποιες πρώτες εντυπώσεις από τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών -χωρίς ακόμα να έχω δει όλα τα αποτελέσματα, αλλά και χωρίς να έχω διαβάσει τις εκτιμήσεις κανενός αναλυτή -οπότε, ό,τι διαβάσετε είναι δικές μου εκτιμήσεις και τίποτε δεν λέει ότι είναι σωστές.

Ομολογώ ότι είμαι ευχαριστημένος από τα αποτελέσματα -μεταξύ άλλων διότι και τα άκυρα-λευκά-αποχές αυξήθηκαν αλλά και διότι οι ψηφοφόροι αποδοκίμασαν στον δεύτερο γύρο των εκλογών και τη Νέα Δημοκρατία, όπως είχαν την περασμένη Κυριακή αποδοκιμάσει το ΠΑΣΟΚ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , | 101 Σχόλια »

Ποιον θα ψηφίσετε για περιφερειάρχη Αττικής; (αν ψηφίζετε εκεί!)

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2010

Αν δεν το έχετε πάρει είδηση, σε τρεις Κυριακές ψηφίζουμε στις παλιές δημοτικές εκλογές που τώρα έγιναν «αυτοδιοικητικές» και που θα είναι πρώτη φορά τόσο περίπλοκες, να’ν’ καλά το… κτήνος ο Καλλικράτης. Στις δυο προηγούμενες εκλογές που έχει περάσει αυτό το ιστολόγιο στους είκοσι μήνες της ζωής του (δηλαδή τις ευρωεκλογές τον Ιούνη του 20ο9 και τις βουλευτικές εκλογές πέρσι τον Οχτώβρη), είχα αποφύγει να βάλω γκάλοπ, αν και είχαμε κάνει κάμποσες εκλογικές συζητήσεις με αφορμή διάφορα άρθρα. Τώρα, αφού το σκέφτηκα αρκετά -και χωρίς να είμαι απόλυτα βέβαιος ότι διάλεξα σωστά- ενέδωσα στον πειρασμό να διοργανώσω το πρώτο εκλογικό γκάλοπ του ιστολογίου (έχουν ήδη διοργανωθεί ένα γλωσσικό γκάλοπ και ένα αθλητικό, επί Μουντιάλ). Ένας λόγος ίσως να είναι ότι ακόμα δεν έχω καταλήξει τι θα ψηφίσω εγώ ο ίδιος, στην περιφέρεια Αττικής, όπου ψηφίζει το ένα τρίτο του εκλογικού σώματος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 163 Σχόλια »