Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘βάγια’

Φοινίκια από τη φοινικιά

Posted by sarant στο 30 Νοεμβρίου, 2015

xourmadesΠροχτές η φίλη μας η Λ. ρώτησε αν υπάρχει άρθρο για τα φοινίκια, που είναι και η εποχή τους. Για τα φοινίκια που ξέρω εγώ, γιατί τη λέξη αυτή την έμαθα πολύ μικρός από την αιγενήτισσα γιαγιά μου, δεν έχει ακόμα έρθει ο καιρός τους, αν και πλησιάζει με βήμα ταχύ: διότι «φοινίκια» ξέρω τα μελομακάρουνα, κατεξοχήν γλυκό των Χριστουγέννων (άλλοι θεωρούν τα φοινίκια διαφορετικό γλύκισμα -αλλά έτσι κι αλλιώς μοιάζει πολύ με τα μελομακάρουνα).

Όμως η Λ. είναι από την Κύπρο, και οι κουμπάροι όταν λένε «φοινίκια» εννοούν τους χουρμάδες. Και για τους χουρμάδες είχα έτοιμο άρθρο, που μάλιστα περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου «Οπωροφόρες λέξεις«, αλλά δεν έχει δημοσιευτεί ως τώρα στο ιστολόγιο. (Τα περισσότερα κεφάλαια εκείνου του βιβλίου, που είναι αφιερωμένο στους καρπούς, είχαν αρχικά παρουσιαστεί στο ιστολόγιο και μετά ξαναδουλεμένα και εμπλουτισμένα μπήκαν στο βιβλίο. Μερικά όμως δεν έχουν δημοσιευτεί εδώ).

Οπότε, παρουσιάζω σήμερα το άρθρο για τους χουρμάδες, που έχει επίσης και λίγα λόγια στο τέλος για την ινδική καρύδα. Προσθέτω και μερικά πράγματα.

Ο χουρμάς είναι ο καρπός του φοίνικα, του πανύψηλου και πανέμορφου δέντρου που φυτρώνει ως διακοσμητικό και στην πατρίδα μας. Ακριβέστερα, είναι καρπός του φοίνικα του δακτυλοφόρου, που λέγεται επίσης φοινικιά ή χουρμαδιά ή και βαγιά. Πρόκειται για δίοικο δέντρο (δηλαδή έχει αρσενικό και θηλυκό, όπως και η φιστικιά) που καλλιεργείται από τα πολύ αρχαία χρόνια στη Μεσοποταμία και στην Αίγυπτο, ίσως από το 4.000 π.Χ. αν και πατρίδα του πρέπει να είναι η Αραβία, κοντά στον Περσικό κόλπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Γλωσσικά συμπόσια, Ιστορίες λέξεων, Κρήτη, Κύπρος, Παρετυμολογία, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , | 185 Σχόλια »

Μεζεδάκια των Βαΐων

Posted by sarant στο 27 Απριλίου, 2013

Κυριακή των Βαΐων αύριο, αναμενόμενο είναι να ονομάσουμε τα σημερινά μεζεδάκια «των Βαΐων». Η Κυριακή των Βαΐων ονομάστηκε έτσι επειδή όταν μπήκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα τον υποδέχτηκε ο λαός με κλαδιά φοινικιάς, που λέγονταν βαΐα: ἀκούσαντες ὅτι ἔρχεται ὁ Ἰησοῡς εἰς Ἱεροσόλυμα ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν αὐτοῡ» λέει ο Ιωάννης. Σε ανάμνηση, την Κυριακή στην εκκλησία μοιράζουν τα βάγια («όποτε πάω στην εκκλησιά, βάγια μοιράζουνε», έλεγε ένας ήρωας του Παπαδιαμάντη, που εκκλησιαζόταν μόνο κάθε Κυριακή των Βαΐων), αν και τα βάγια δεν είναι απαραιτήτως κλαδιά φοινικιάς, συχνά είναι δάφνη ή μυρτιά. Μετά βαΐων και κλάδων, έμεινε η έκφραση για τη θριαμβευτική υποδοχή κάποιου, ενώ και το φοινικόδασο του Βάι, στην ανατολική Κρήτη, από εκεί πήρε την ονομασία του. Αλλά όλα αυτά θα μπορούσαμε να τα πούμε και τις άλλες μέρες, ενώ σήμερα, που είναι Σάββατο, το μενού έχει μεζεδάκια.

Ένα εξαιρετικό μεγαμεζεδάκι, που ήταν στην πραγματικότητα ολόκληρη ποικιλία, σερβιρίστηκε την περασμένη Κυριακή από τον ιστότοπο των Νέων, αλλά ύστερα από έλεγχο της αγορανομίας αποσύρθηκε. Τι εννοώ; Τα Νέα, που φιλοδοξούν μάλιστα να γίνουν συνδρομητικός ιστότοπος και να παρέχουν περιεχόμενο επί πληρωμή, δημοσίεψαν ένα άρθρο με «26 πράγματα που γνωρίζουμε για τον Ταμερλάν Τσαρνάεφ«, τον μεγαλύτερο από τους δυο Τσετσένους αδελφούς που θεωρείται ότι έβαλαν τις βόμβες στον Μαραθώνιο της Βοστώνης. Το άρθρο που βλέπετε στο παραπάνω λινκ είναι το διορθωμένο. Στην αρχική δημοσίευση, περιείχε δυο εξαιρετικά μαργαριτάρια, το ένα δίπλα στο άλλο. Ο Τσαρνάεφ, διαβάσαμε, «Συνελήφθη το 2009 για την εγχώρια επίθεση και την μπαταρία από τη φίλη του» και «Ήταν προφανώς σε hip-hop». Στη συνέχεια διορθώθηκαν, αφού πρώτα η εφημερίδα δέχτηκε δηκτικά σχόλια από τους αναγνώστες και προς τιμή της δεν τα έσβησε, αλλά εδώ μπορείτε να βρείτε μια αντιγραφή του άρθρου από ιστολόγιο, που έγινε για το σύντομο διάστημα που συνυπήρχαν στο άρθρο οι παλιές και οι διορθωμένες φράσεις.

Η απίθανη «εγχώρια επίθεση και μπαταρία» είναι το domestic assault and battery. Πράγματι battery στα αγγλικά είναι η μπαταρία, είναι όμως και ο ξυλοδαρμός, οι σωματικές βλάβες, από το γαλλικό battre (να υλικό για μελλοντικό άρθρο). Το assault and battery είναι τυποποιημένη φράση της ποινικής ορολογίας, που ίσως την έχετε ακούσει από το παλιό τραγούδι των Genesis. Και η επίθεση δεν ήταν βέβαια εγχώρια, αλλά έγινε από μέλος του ίδιου νοικοκυριού, μάλλον ενδοοικογενειακή θα τη λέγαμε αν και δεν αποτελούσαν οικογένεια τα ενλόγω πρόσωπα. Όσο για το «ήταν προφανώς σε χιπ-χοπ», είναι προσπάθεια να αποδοθεί το he was apparently into hip-hop, όπως μαντεύουμε και όπως επιβεβαιώνουμε από το πρωτότυπο άρθρο. Το διορθωμένο άρθρο δεν αποφεύγει κι αυτό μερικά προβληματάκια. Ας πούμε: «Στο YouTube, δημοσιεύτηκε ένα βίντεο αφιερωμένο στην προφητεία των Μαύρων Banners της Khurasan». Γιατί το Banners αμετάφραστο κι όχι μαύρες σημαίες ή μαύρα λάβαρα; Επίσης, νομίζω ότι στα ελληνικά δεν λέμε «παχιά προφορά» (thick accent) αλλά «βαριά προφορά». Και τέλος βρίσκω κωμική την πρόταση «Του άρεσε η ταινία «Μπόρατ», ενώ οδηγούσε Μερσεντές» (δηλαδή όταν οδηγούσε Τογιότα δεν του άρεσε; ) που γεννήθηκε από τη συνένωση δυο άσχετων προτάσεων του πρωτοτύπου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Ετυμολογικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 119 Σχόλια »