Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βέλγιο’

Τρεις χώρες σε τρεις ώρες

Posted by sarant στο 17 Φεβρουαρίου, 2020

Χτες πέρασα από τρεις χώρες μέσα σε τρεις ώρες. Θα μου πείτε, εδώ στο Λουξεμβούργο, που είναι σε μέγεθος λίγο μικρότερο από τον νομό Ηλείας, κάτι τέτοιο δεν είναι και μεγάλο κατόρθωμα -λίγο να αφαιρεθείς ενώ οδηγείς, βγήκες από τα σύνορα που λέει ο λόγος. Ωστόσο, εγώ δεν οδηγούσα, περπατούσα -με τα πόδια πέρασα από τρεις χώρες σε τρεις ώρες.

Για να το καταφέρει κανείς αυτό, βέβαια, πρέπει να βρεθεί κοντά σε τριεθνές σημείο. Τριεθνές είναι το σημείο όπου συναντιούνται τα σύνορα τριών χωρών. Πριν από πέντε χρόνια είχα κάνει σύντομα λογο για τα τριεθνή σημεία, με αφορμή κάποιο μεταφραστικό λάθος σε άρθρο, και είχα υποσχεθεί κάποτε να γράψω άρθρο για τα τριεθνή -ε, ήρθε η ώρα.

Η Ελλάδα έχει τρία τριεθνή σημεία -για τους φαντάρους, βεβαια, το διάσημο είναι το τριεθνές του Έβρου, με Βουλγαρία και Τουρκία, που το λέγαμε παλιά «η πινέζα στον χάρτη» επειδή (υποτίθεται ότι) είναι τόσο ψηλά που να το σκεπάζει η μία από τις πινέζες που συγκρατούν τον χάρτη στον τοίχο και που ήταν και τόπος δυσμενούς μετάθεσης παλιά (και ακόμα θα είναι, ίσως). Το άλλο τριεθνές είναι μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας, λίγο πιο πάνω από τα Άνω Πορόια στο νομό Σερρών, και το τρίτο τριεθνές είναι μεταξύ Αλβανίας, Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας, μέσα στη λίμνη Πρέσπα. Όταν είχα πάει στους Ψαράδες, είχαμε πάρει βάρκα και είχαμε πάει κοντά στο τριεθνές -ή, τέλος πάντων, έτσι έλεγε ο βαρκάρης.

Ο αριθμός των τριεθνών σημείων κάθε χώρας είναι συνάρτηση όχι μόνο της έκτασής αλλά και του αριθμού των χωρών με τις οποίες συνορεύει. Η τεράστια Κίνα έχει 16 τριεθνή, τα περισσότερα στον κόσμο, αλλά οι ΗΠΑ δεν έχουν κανενα. Το μικρό Λουξεμβούργο έχει τρία τριεθνή ενώ η Ισπανία έχει δύο όλα κι όλα κι αυτά χάρη στη μικροσκοπική Ανδόρρα. Η Αυστρία δεν είναι πολύ μεγάλη αλλά ως περίκλειστη χώρα και με πολλές όμορες έχει εννιά τριεθνή.

Τετραεθνές σημείο δεν υπάρχει. Κάποιοι θεωρούν τετραεθνές το σημείο ανάμεσα σε Μποτσβάνα-Ναμίμπια-Ζάμπια και Ζιμπάμπουε, όμως δεν είναι γνήσιο τετραεθνές αλλά δύο τριεθνή σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. Αν πάλι κατέβουμε σε υποεθνικές οντότητες (άλα τις) ένα τετρασημείο βρίσκουμε στις ΗΠΑ, στο σημείο όπου συναντιούνται τα σύνορα ανάμεσα σε Αριζόνα, Κολοράντο, Νέο Μεξικό και Γιούτα, όπου, άμα δείτε στον χάρτη τα σύνορα είναι σαν να τα έχεις χαράξει με τον χάρακα (διότι, μάλλον, τα χάραξαν με τον χάρακα).

Υπάρχει όμως κι ένα άλλο πρώην τετραεθνές σημείο, που τώρα έχει υποβιβαστεί σε τριεθνές. Κοντά στο Άαχεν βρίσκεται το τριεθνές σημείο Γερμανίας-Ολλανδίας και Βελγίου -και ταυτόχρονα, στην ολλανδική πλευρά, η κορυφή με το μεγαλύτερο υψόμετρο της Ολλανδίας, στο δυσθεώρητο ύψος των 321 μέτρων. Είχα λοιπόν πάει εκεί, έχουν κι ένα μιραδόρ, παρατηρητήριο, που ανεβαίνεις και βλέπεις ολόγυρα τις τρεις χώρες, και είδα ότι μιλούσαν για «τέσσερις χώρες». Και πράγματι, όπως έμαθα, από το 1816 ως το 1920 υπήρχε η Ουδέτερη περιοχή του Moresnet, ένα κομματάκι γης με έκταση 1,4 τετραγωνικά χιλιόμετρα, 1400 στρέμματα δηλαδή, που ανήκε από κοινού σε Πρωσία και Ολλανδία. Το Μορεσνέτ, ή όπως προφέρεται, είχε σύνορα, οπότε τότε υπήρχε τετραεθνές σε εκείνο το σημείο.

Από τα τριεθνή του Λουξεμβούργου, το πιο διάσημο είναι εκείνο που βρίσκεται κοντά στο Σένγκεν, τη διάσημη κωμόπολη του Λουξεμβούργου όπου υπογράφτηκε το 1985 η φερώνυμη συμφωνία που καταργεί τα εσωτερικά σύνορα ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη (περισσότερα εδώ). Το τριεθνές βέβαια είναι μέσα στο νερό του ποταμού Μοζέλα και δεν μπορεί κανείς να το επισκεφθεί.

Το πιο όμορφο τριεθνές, πάλι, είναι στον μακρινό Βορρά του Λουξεμβούργου, ανάμεσα σε Γερμανία και Βέλγιο σε μια περιοχή με εξαιρετικό φυσικό κάλλος (βορείου τύπου: ποτάμια, δάση, τέτοια). Και αυτό βρίσκεται μέσα στο νερό, αλλά είναι πιο προσιτό: ανεβαίνεις στη γέφυρα πάνω από τον ποταμό Ουρ, που είναι το σύνορο Γερμανίας-Λουξεμβούργου, και βλέπεις το ρυάκι (δεν θυμάμαι το όνομά του) που είναι το σύνορο Λουξεμβούργου-Βελγίου. Εκεί που τέμνονται οι δυο γραμμές είναι το τριεθνές -έχω πάει κάμποσες φορές, μου αρέσει πολύ ο απώτατος Βορράς, κι έχω περπατήσει και «τρεις χώρες σε τρεις ώρες» και εκεί.

Το τρίτο τριεθνές, αυτό που πήγα χτες, είναι το πιο περιφρονημένο, διότι βρίσκεται σε (πρώην, έστω) βιομηχανική περιοχή, στην ανθρακοφόρο λεκάνη ανάμεσα σε Βέλγιο-Γαλλία και Λουξεμβούργο. Χτες η μέρα ξημέρωσε με βροχή, αλλά στις 10 το πρωί σταμάτησε και βγήκε κάτι σαν ηλιος, οπότε άρπαξα την ευκαιρία και πήγα για περίπατο, διότι στα μέρη τα δικά μας αν περιμένεις να έχεις απόλυτη ηλιοφάνεια για να ξεμυτίσεις θα βγεις από το σπίτι σου δυο μέρες τον Ιούνιο κι άλλες τρεις τον Αύγουστο. Τη διαδρομή την είχα χαράξει από τα πριν, και ήταν 13,5 χιλιόμετρα αλλά την τροποποίησα στην πορεία και βγήκε σχεδόν 15 (14,960 για την ακρίβεια)

Ο χάρτης:

Ξεκίνησα από την κεντρική πλατεία του Ροντάνζ, στο Λουξεμβούργο. Κατηφόρισα και σε ένα σχεδόν χιλιόμετρο έφτασα στα σύνορα με το Βελγιο.

Βέβαια, τα σύνορα σε αυτά τα μέρη είναι εντελώς ανύπαρκτα.

Εδώ τα καταλαβαίνεις από μια πινακίδα που λέει Βέλγιο κι άλλη μία πιο πίσω που αναφέρει τα όρια ταχύτητας στους διάφορους βελγικούς δρόμους (διαφέρουν: Λουξ και Γαλλία έχουν μέγιστο 130, οι Βέλγοι 120).

Περνάμε λοιπόν στο Βέλγιο και στην κωμόπολη Αthus. Στο σημείο που κάνει ένα δοντάκι η διαδρομή ο δρόμος ήταν κλειστός λόγω έργων και αναγκάστηκα να πάω από αλλού -είναι ένα ποταμάκι εκεί και δεν μπορείς να το περάσεις από οπουδήποτε, πρέπει να έχει γέφυρα.

Πέρασα επάνω από τον μεγάλο αυτοκινητόδρομο Ε411, και έφτασα στην Aubange, και πήρα τον δρόμο για Γαλλία. Όλη τη διαδρομή την έκανα από το πεζοδρόμιο διάφορων δρόμων εκτός από ένα μικρό κομμάτι που πέρασα μέσα από ένα πάρκο. Ο λόγος είναι ότι δεν βρήκα χαραγμένα πεζοπορικά μονοπάτια και δεν ήθελα να αυτοσχεδιάσω. Βέβαια, καθώς ηταν Κυριακή πρωί ελάχιστος κόσμος υπήρχε.

Κάπου στο 7ο χιλιόμετρο φτάνουμε στα γαλλικά σύνορα.

O δρόμος ανηφορίζει λιγάκι εδώ -όχι τυχαία, το πρώτο γαλλικό χωριό λέγεται Mont-Saint-Martin, και βρίσκεται σε ύψωμα. Χωριό ανθρακωρύχων, μεταναστών από την Ιταλία, όπως και το επόμενο χωριό που διέσχισα, που λέγεται Longlaville.

Tώρα βέβαια ο άνθρακας και η χαλυβουργία έχουν εκλείψει και όλες αυτές οι περιοχές έχουν παρακμάσει. Το εργατικό τους παρελθόν φαίνεται από το ότι εξακολουθούν να βγάζουν δήμαρχο κομμουνιστή ή αριστερό, και φαίνεται και στα ονόματα των δρόμων ή των κτιρίων. Η μικρή Λονγκλαβίλ έχει πνευματικό κέντρο Έλσα Τριολέ, βιβλιοθήκη Πωλ Ελυάρ, Σπίτι του Λαού (Maison du Peuple) και έχει και δημοτικό πάρκο με το όνομα του Ζακ Ντυκλό, παλιού Γ.Γ. του ΚΚΓαλλίας (σαν να είχαμε εδώ Πάρκο Νίκου Ζαχαριάδη π.χ. στη Νίκαια) το οποίο πάρκο είχα σχεδιάσει να το περάσω αλλά βρήκα την πόρτα του κλειστή «λόγω πτώσεως δέντρων» -πράγματι, φυσούσε πολύ σε όλη τη διαδρομή και όλες τις προηγούμενες μέρες. (Και στο Λουξεμβούργο τέτοιον καιρό βλέπεις στα δάση παντού δέντρα πεσμένα, κάποια θρυμματισμένα σχεδόν από τον αέρα). Επίσης παρέκκλινα λίγο από τη σχεδιασμένη διαδρομή για να περπατήσω πλάι στο ποταμάκι, που λέγεται Chiers και σχεδόν θα το λέγαμε άξιο του ονόματός του (chier στα γαλλικά δεν είναι καλό πράγμα, σημαίνει χέζω) γιατί ήταν θολό και βρώμικο.

Τα σύνορα του Λουξεμβούργου, κάπου στο 13ο χιλιόμετρο της διαδρομής, ήταν επίσης αόρατα. Πινακίδα με το όνομα της χώρας δεν είδα, μόνο την πινακίδα που ορίζει ότι μπαίνουμε στο (λουξεμβουργιανό) χωριό Ροντάνζ. (Τα λέω χωριά όλα αυτά, αλλά έχουν πάνω από 2000 πληθυσμό το καθένα).

Μετά τα λίγα πρώτα σπίτια του Ροντάνζ, που είναι μαγαζιά που πουλάνε τσιγάρα, μεσολαβεί μια σειρά από τεράστια βενζινάδικα, για κανα χιλιόμετρο, όπως σε όλα τα συνοριακά χωριά του Λουξεμβούργου, διότι η διαφορά της τιμής των καυσίμων είναι κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητη (όπως και των ποτών και τσιγάρων) κι έτσι όλοι έρχονται και φουλάρουν στο Λουξεμβούργο. Βενζινάδικο από τη γαλλική και τη βελγική πλευρά δεν βρίσκεις.

Μετά τα βενζινάδικα μπαίνουμε στο καθεαυτού χωριό (ή κωμόπολη) και εκεί είναι και η δεύτερη κάπως σημαντική ανηφόρα της διαδρομής που με οδηγεί στην αφετηρία.

Ανηφόρες δεν είχε πολλές η διαδρομή -195 μέτρα ανέβασμα για 15 χλμ. δεν είναι τίποτα- γι’ αυτό και βγήκε και με καλό τέμπο, περίπου 2 ώρες και 55, παρά τις διάφορες στάσεις για φωτογραφίες, για να γράψω κάτι στο Φέισμπουκ ή για άλλο λόγο. Ούτε ήταν όμορφη διαδρομή -αν ήθελα να περάσω από δάση κτλ. θα έπρεπε να απλώσω περισσότερο τον κύκλο, αλλά τότε θα ήθελε πολύ περισσότερες ώρες. Στο ίδιο το τριεθνές δεν πλησίασα (μπορείτε να δείτε μια φωτογραφία εδώ) γιατί είναι σε πολύ άβολο μέρος, μέσα στους αυτοκινητόδρομους και στο ποταμάκι.

Θα μπορούσα βέβαια να μικρύνω τη διαδρομή -αν δείτε τον χάρτη παραπάνω υπάρχει τρόπος να περάσεις «από τρεις χώρες» διανύοντας πολύ λιγότερο από 15 χλμ, αλλά μόνο στον χάρτη είναι εύκολο αυτό -διότι για παράδειγμα η Ν804 είναι εθνική οδός χωρίς πεζοδρόμιο. Επίσης, ήθελα να κάνω περίπου τρεις ώρες γιατί μ’ άρεσε ο τίτλος «τρεις χώρες σε τρεις ώρες».

Και βέβαια, δεν μπορείς να πας περπατώντας γυρω από όλα τα τριεθνή διότι δεν μπορείς σε όλες τις χώρες να περνάς τα σύνορα περπατώντας από όπου θέλεις -συνηθως υπάρχουν προκαθορισμένα σημεία διέλευσης κι έτσι δεν νομίζω (αλλά πείτε μου αν κάνω λάθος) να μπορεί κανείς να κάνει με πεζοπορία τον γύρο γύρω από το τριεθνές στα Πορόια ανάμεσα σε Ελλάδα, Β.Μακεδονία και Βουλγαρία ή, πολύ περισσότερο, γύρω από τη θρυλική πινέζα στον Έβρο.

Αλλά κάποτε θα αλλάξει κι αυτό.

 

 

Posted in Γεωγραφία, Λουξεμβούργο, Ταξιδιωτικά, Χόμπι | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 152 Σχόλια »

Τώρα που σταμάτησε η φάμπρικα

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2016

Στο τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου, ο Λάκης Χαλκιάς ερμηνεύει υποδειγματικά τους στίχους του Γιώργου Σκούρτη: Η φάμπρικα, η φάμπρικα δεν σταματά, δουλεύει νύχτα μέρα, περιγράφοντας πολύ παραστατικά τις εμπειρίες των γκασταρμπάιτερ στις γερμανικές φάμπρικες. Δεν ήταν βέβαια το πρώτο τραγούδι που μίλησε για τις φάμπρικες, μάλιστα ήρθε σε μια εποχή που η μετανάστευση προς τη Γερμανία είχε μειωθεί κατά πολύ σε σχέση με τις προηγούμενες δύο δεκαετίες. Αυτές τις προηγούμενες δεκαετίες τις εκφράζει περισσότερο το τραγούδι του Καζαντζίδη (στίχοι Κώστα Βίρβου) για τις φάμπρικες της Γερμανίας και του Βελγίου τις στοές. Πρώτος όμως ύμνησε τη δουλειά στις φάμπρικες ο Βασίλης Τσιτσάνης στο ομώνυμο τραγούδι, έναν ύμνο της εργατικής τάξης, που είναι πιο γνωστό με τον πρώτο στίχο του («Σφυρίζει η φάμπρικα«) ή από το ρεφρέν του, «Γεια σου περήφανη κι αθάνατη εργατιά».

Φάμπρικα είναι βεβαίως το εργοστάσιο. Η λέξη είναι δάνειο από τα ιταλικά, και στα νεότερα χρόνια σπάνια χρησιμοποιείται στην κυριολεξία της, την οποία τα δύο από τα τρία μεγάλα λεξικά μας (όχι ο Μπαμπινιώτης) χαρακτηρίζουν, και σωστά, «παρωχημένη». Έχει πάθει αυτό που και άλλες δάνειες λέξεις έπαθαν όταν ήρθαν στη θέση τους οι αυτόχθονες θεσμικές: πήρε μεταφορική σημασία, και έπαθε δείνωση. Φάμπρικα λοιπόν σημαίνει πια κυρίως μιαν επινόηση, ένα κόλπο, συχνά δόλιο ή αθέμιτο, που χρησιμοποιεί κάποιος για να πετύχει κάτι: καινούργια φάμπρικα για να μαζέψουν λεφτά, βλέπω γκουγκλίζοντας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Θεατρικά, Ιστορίες λέξεων, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 296 Σχόλια »

Λευκή εβδομάδα και πράσινα άλογα

Posted by sarant στο 16 Ιανουαρίου, 2014

Πάρα πολλά σχόλια έχει προκαλέσει η είδηση ότι τα σχολεία πρόκειται να κλείσουν για δύο ή τρεις ημέρες στις αρχές Μαρτίου, κοντά στην Καθαρά Δευτέρα, ώστε να εφαρμοστεί η πρόταση των ξενοδόχων για «λευκή εβδομάδα» χειμερινού τουρισμού στη χώρα. Οριστική απόφαση λέγεται ότι θα ληφθεί έως αύριο από το Υπουργείο Παιδείας.

Σε μια τόσο δύσκολη οικονομική συγκυρία, όταν τα περισσότερα νοικοκυριά δοκιμάζονται ανάμεσα στη Σκύλλα της ανεργίας και στη Χάρυβδη της υπερφορολόγησης, η πρόταση φάνηκε τόσο πολύ εκτός τόπου και χρόνου που πολλοί αρνήθηκαν να πιστέψουν ότι συζητιέται ένα τόσο παράλογο μέτρο και θεώρησαν ότι πρόκειται για αστείο, για μια ακόμα «τρολιά», από εκείνες τις ψεύτικες δήθεν ειδήσεις που διακινούνται από χιουμοριστικούς ιστοτόπους, σαν την ποιητική συλλογή του Άδωνη Γεωργιάδη. Όπως όμως ο Άδωνης είναι υπουργός, έτσι και η «λευκή εβδομάδα» όχι απλώς συζητιέται αλλά φαίνεται ότι έχει αποφασιστεί.

Ειπώθηκε ότι παρόμοιοι θεσμοί ισχύουν σε όλη σχεδόν την Ευρώπη. Αυτό είναι αλήθεια για τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, αλλά αμφιβάλλω αν ισχύει σε χώρες με κλίμα παρόμοιο με το ελληνικό, π.χ. την Ισπανία ή την Ιταλία. Στο Βέλγιο, ας πούμε, τα σχολεία κάνουν διακοπές μία εβδομάδα τον Φεβρουάριο-Μάρτιο και μία ακόμα τον Οκτώβριο-Νοέμβριο, όμως το σχολικό έτος αρχίζει νωρίτερα (1η Σεπτεμβρίου αντί για 11 στην Ελλάδα) και τελειώνει αργότερα (1η Ιουλίου αντί για 15 Ιουνίου). Στη Γερμανία υπάρχουν εμβόλιμες εβδομάδες διακοπών μέσα στη χρονιά αλλά οι καλοκαιρινές διακοπές διαρκούν μόνο 6 εβδομάδες -έτσι, ανάλογα με το ομόσπονδο κράτος, βρίσκει κανείς σχολεία να λειτουργούν ακόμα και στα μέσα Ιουλίου ή να αρχίζουν μαθήματα για την καινούργια χρονιά τον Αύγουστο. Αντίθετα, στην Ισπανία οι θερινές διακοπές είναι εξίσου μεγάλες με τις ελληνικές και δεν υπάρχουν οι εμβόλιμες εβδομάδες.

Αυτή η ποικιλία οφείλεται στο διαφορετικό κλίμα κάθε χώρας. Όπως ξέρει κάθε δάσκαλος, στην Ελλάδα και στις ζεστές χώρες είναι πολύ δύσκολο να γίνει αποδοτικό μάθημα και να συγκεντρωθούν τα παιδιά τον Μάιο και τον Ιούνιο -και αδιανόητο τον Ιούλιο. Στο Βέλγιο όμως ή τη Γερμανία τον Μάη και τον Ιούνη συχνά βρέχει και οι θερμοκρασίες είναι απλώς ευχάριστες. Στην Ελλάδα, ο Νοέμβρης και ο Μάρτης είναι μήνες εξαιρετικά αποδοτικοί για διδασκαλία, και μια παρατεταμένη διακοπή των μαθημάτων σε αυτές τις πρόσφορες περιόδους θα απορρύθμιζε εντελώς την εκπαιδευτική διαδικασία και η απώλεια δεν θα μπορούσε να αναπληρωθεί με ανάλογη παράταση της λήξης του σχολικού έτους, διότι θα αλλάζαμε μέρες αποδοτικές για διδασκαλία (μαρτιάτικες) με μέρες κατάλληλες για ψυχαγωγία (ιουνιάτικες).  Θέλω να πω, αν ως τώρα η Ελλάδα (και η Ισπανία και πιθανώς άλλες χώρες του Νότου) δεν είχαν θεσπίσει εμβόλιμες εβδομάδες διακοπών, αυτό δεν οφείλεται σε έλλειψη φαντασίας αλλά σε συνεκτίμηση των κλιματικών παραμέτρων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκπαίδευση, Λεξικογραφικά, Χρώματα | Με ετικέτα: , | 235 Σχόλια »