Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βίβλος’

Ο Γολγοθάς και η Οδύσσεια

Posted by sarant στο 18 Απριλίου, 2011

Μια και μπήκαμε στη Μεγάλη βδομάδα (κάποιοι θα έλεγαν ότι έχουμε μπει εδώ κι ένα χρόνο τουλάχιστον) ταιριάζει να βάλουμε κι ένα άρθρο με γλωσσικό-πασχαλινό θέμα. Κι επειδή τις μέρες γύρω από το Πάσχα θα είμαι στην Κέρκυρα και μάλλον δεν θα έχω σύνδεση, το άρθρο μπαίνει σήμερα. Βέβαια, τις περισσότερες πασχαλινές λέξεις τις έχουμε ήδη συζητήσει σε περσινό άρθρο (που επαναλαμβάνεται εδώ), ενώ σε άλλο άρθρο έχουμε αναφερθεί στα ημερολογιακά του Πάσχα. Μένει όμως τουλάχιστον μια πασχαλινή λέξη, η οποία κατά σύμπτωση φαίνεται αρκετά ταιριαστή με τη γενικότερη κατάσταση που περνάει η χώρα μας, και σ’ αυτήν θ’ αφιερώσω το άρθρο: ο Γολγοθάς.

Γολγοθάς είναι ο λόφος της Ιερουσαλήμ όπου σταυρώθηκε, σύμφωνα με τους ευαγγελιστές, ο Ιησούς. Το όνομα παραδίδεται και στα τέσσερα Ευαγγέλια, π.χ. στον Ιωάννη (και συγνώμη για το πολυτονικό): Παρέλαβον οὖν τὸν Ἰησοῦν·  καὶ βαστάζων αὑτῷ τὸν σταυρὸν ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμενον Κρανίου Τόπον, λέγεται Ἑβραϊστὶ Γολγοθᾶ, ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ’ αὐτοῦ ἄλλους δύο ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν. ἔγραψεν δὲ καὶ τίτλον Πιλᾶτος καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ· ἦν δὲ γεγραμμένον, Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 50 Σχόλια »

Ο βολικός αποδιοπομπαίος τράγος

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2010

Το σημερινό σημείωμα είναι καρπός συνεργασίας μεταξύ των γενεών –μ’ αυτόν τον κάπως μεγαλόστομο όρο εννοώ ότι παρουσιάζω, όπως ταχτικά κάνω, το χτεσινό (19.10.2010) άρθρο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης, αλλά προτάσσω μερικά γλωσσικά, συμπληρώνοντας όσα εκείνος άρχισε χωρίς να τα τελειώσει επειδή φοβήθηκε μην μπει στα χωράφια μου και επειδή ο χώρος της εφημερίδας είναι πεπερασμένος (σε αντίθεση με το Διαδίκτυο, που εξαιτίας αυτού υφίσταται αδιαμαρτύρητα τις φλυαρίες μας).

Βέβαια, αυτή η φάμπρικα του «δύο σε ένα» έχει το μειονέκτημα ότι μπορεί το ένα σκέλος να επισκιάσει το άλλο και να μονοπωλήσει τη συζήτηση στα σχόλια, αλλά έτσι κι αλλιώς οι συζητήσεις πάντα ξεστρατίζουν, οπότε μικρό το κακό.

Ο πατέρας μου ασχολείται με τη λέξη «αποδιοπομπαίος». Η λέξη αυτή είναι πάντρεμα δυο άλλων λέξεων. Στην αρχή έχουμε το αρχαίο ρήμα αποδιοπομπούμαι, που σήμαινε «διώχνω» και ειδικά «διώχνω το μίασμα, εξαγνίζω έναν τόπο» -δείτε περισσότερα στο σχ. 17. Στη συνέχεια, έχουμε την εβραϊκή τελετή που περιγράφει ο πατέρας μου· στην πραγματικότητα ήταν δύο τράγοι –τον έναν τον έσφαζαν και τον θυσίαζαν (αυτός ήταν του Κυρίου) και τον άλλον τον αφιέρωναν στον Αζαζήλ, φόρτωναν πάνω τις αμαρτίες τους, και τον έστελναν στην έρημο (μάλιστα φρόντιζαν να υπάρχει κοντά γκρεμός για να γκρεμιστεί). Η τελετή περιγράφεται σύντομα στη Βίβλο, στο Λευιτικό. Στην ελληνική μετάφραση των εβδομήκοντα, το Αζαζήλ, που στα εβραϊκά έχει μέσα τη ρίζα του «απομακρύνομαι», αποδόθηκε «αποπομπαίος» -και να σημειωθεί ότι είναι η αρχαιότερη εμφάνιση της λέξης στα αρχαία ελληνικά, δηλαδή πιθανώς οι Εβδομήκοντα νεολόγισαν φτιάχνοντας αυτή τη λέξη. Και αν πιστέψω την αγγλική Βικιπαίδεια, έγινε μεταφραστική παρεξήγηση.

Στη Βουλγάτα η αντίστοιχη λέξη αποδόθηκε caprus emissarius, από εκεί και  το γαλλικό bouc emissaire. Στα αγγλικά, από την απόδοση (e)scape goat, προέκυψε η σημερινή scapegoat.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βίβλος, Δημήτρης Σαραντάκος, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Συνεργασίες, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 231 Σχόλια »

Πετάει, πετάει ο αστακός;

Posted by sarant στο 16 Απριλίου, 2010

Επειδή ξέρουν πως ασχολούμαι, πολλοί φίλοι μού στέλνουν μαργαριτάρια που τα ψαρεύουν στις εφημερίδες ή στο Διαδίκτυο. Έτσι και το σημερινό, που μου το έστειλε μια καλή φίλη που την ξέρω καλά και εκτός Διαδικτύου (ενώ με άλλους μπορεί να έχω ηλαλληλογραφία επί χρόνια και να μην έχουμε συναντηθεί). Το μαργαριτάρι ψαρεύτηκε στο πασχαλινό φύλλο του Βήματος και αφορά ένα άγνωστο είδος αστακών, που υπήρχαν στη βιβλική εποχή στην Αιθιοπία, που πετάνε ή τέλος πάντων βγαίνουν από το νερό και παίρνουν το δρόμο και σουλατσάρουν με άνεση σε κατοικημένες περιοχές.

Πρόκειται για άρθρο που προσπαθεί να εξηγήσει επιστημονικά τις δέκα πληγές του Φαράω. Από μακριά φωνάζει ότι πρόκειται για (όχι καλή) μετάφραση, όμως στο πλαίσιο της δεοντολογίας το υπογράφει φαρδιά-πλατιά ο κ. Θωμάς Λαϊνάς, χωρίς να αναφέρει, προφανώς για να μη μας κουράσει, τις πηγές του. Να σημειωθεί ότι δεν είναι απλό δημοσιογραφικό άρθρο, αλλά δημοσιεύεται στις σελίδες της επιστήμης -παναπεί, δικαιούμαστε να έχουμε κομμάτι μεγαλύτερες απαιτήσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Εφημεριδογραφικά, Ιστορίες λέξεων, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , | 100 Σχόλια »