Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βασίλης Αποστολόπουλος’

Κρησφύγετα και γιάφκες

Posted by sarant στο 7 Ιανουαρίου, 2015

Κάθισα προχτές να δω δελτίο ειδήσεων σε ένα από τα μεγάλα κανάλια, έτσι να πάρω λίγον αέρα προεκλογικόν αφού ως τώρα, με τις γιορτές, δεν είχε γίνει φανερό ότι βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο. Λάθος έκανα, για πολλούς λόγους, από τους οποίους ο σοβαρότερος ήταν ότι δεν παρακολούθησα δελτίο ειδήσεων αλλά δελτίο Ξηρού, αφού τα πρώτα τριαντατρία λεπτά του δελτίου (τα μέτρησα) ήταν αφιερωμένα στη σύλληψη του Χριστόδουλου Ξηρού.

Από νοσηρή περιέργεια, χτες επανέλαβα το τόλμημα, τούτη τη φορά σε άλλο μεγάλο κανάλι, σκεπτόμενος αφελώς «τα είπαν όλα χτες, δεν μπορεί να πούνε τα ίδια». Ουκ ανδρός σοφού, διότι και πάλι το πρώτο μισάωρο του δελτίου ήταν αποΞηραμένο, τούτη τη φορά με σάλτσες για τις εκατοντάδες θύματα που θα είχε η επίθεση που σχεδίαζε ο ξανθομάλλης με το μαύρο μούσι στις φυλακές Κορυδαλλού -μέχρι και συνέντευξη από τα θύματα είχε. Σε κάποια στιγμή, εκεί που η οθόνη έδειχνε στιγμιότυπα από τη δίκη της 17Ν με έπιασαν τα γέλια, διότι σκέφτηκα ότι είχα καθίσει για να δω τα νέα κι έβλεπα, επί πεντάλεπτο τουλάχιστον, εικόνες με ηλικία δεκαετία και βάλε.

Κάποια στιγμή, μια τρομοσυντάκτρια έδειξε το σπίτι της Αναβύσσου και είπε ότι «δεν ήταν κρησφύγετο, ήταν γιάφκα». Μου φάνηκε αστεία η διευκρίνιση, μια και τη λέξη «γιάφκα» τη χρησιμοποιούμε λίγο-πολύ σαν συνώνυμη του κρησφύγετου ή έστω σαν μια ειδική κατηγορία κρησφύγετου: η γιάφκα είναι οπωσδήποτε κρυσφύγετο, ενώ αναρωτιέμαι αν υπάρχει κρησφύγετο που να μην είναι γιάφκα.

Οπότε, μια και η λέξη «γιάφκα» ξαναήρθε στην επικαιρότητα, αρπάζω την ευκαιρία να ξαναδημοσιεύσω ένα παλιό μου άρθρο, που είχα γράψει την προηγούμενη φορά που είχε ακουστεί η λέξη στα δελτία, τον Απρίλιο του 2010, και το οποίο, για κάποιο λόγο, είχε τότε περάσει γενικώς απαρατήρητο, ή τουλάχιστον του είχαν γίνει ελάχιστα σχόλια. Προσθέτω σήμερα καναδυό στοιχεία.

Η λέξη γιάφκα βρέθηκε πρόσφατα στην επικαιρότητα, όσο κι αν η δαμόκλεια σπάθη του ΔΝΤ μάς θύμισε με ακαταμάχητη σαφήνεια τι σημαίνει τρόμος. Εγώ όμως θα λεξιλογήσω και θα προσπαθήσω να διερευνήσω την ιστορία της λέξης γιάφκα. Εκ πρώτης όψεως δεν θα έπρεπε να έχω και πολλά να πω, αφού τα δυο μεγάλα λεξικά μας ομοφωνούν ως προς την ετυμολογία και δίνουν παρεμφερή ορισμό. Λέει το ΛΚΝ (Λεξικό Τριανταφυλλίδη) ότι γιάφκα είναι κλειστός χώρος που κρατιέται μυστικός και εξυπηρετεί τις ανάγκες παράνομου μηχανισμού. Το ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτη), πιο αναλυτικό, χωρίς αυτό να είναι απαραιτήτως αρετή, λέει: κρησφύγετο για τη συγκέντρωση υλικού και το σχεδιασμό παράνομων πράξεων από τα μέλη αντικαθεστωτικών ή τρομοκρατικών οργανώσεων.

Για την ετυμολογία, όλοι συμφωνούν ότι προέρχεται από τη ρωσική λέξη явка, που προφέρεται γιάφκα. Πιο αναλυτικό (και εδώ είναι αρετή) το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, λέει ότι το ρωσικό javka σημαίνει «παρουσία, προσέλευση» και υπό το σοβιετικό καθεστώς απέκτησε τη σημασία «μυστική συνάντηση ατόμων που δεν γνωρίζονταν προηγουμένως», π.χ. δυο παρανόμων, και στη συνέχεια «παράνομο στέκι, κρησφύγετο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 96 Σχόλια »

Γιάφκες κρυφές και φανερές

Posted by sarant στο 28 Απριλίου, 2010

Η λέξη γιάφκα βρέθηκε πρόσφατα στην επικαιρότητα, όσο κι αν η δαμόκλεια σπάθη του ΔΝΤ μάς θύμισε με ακαταμάχητη σαφήνεια τι σημαίνει τρόμος. Εγώ όμως θα λεξιλογήσω και θα προσπαθήσω να διερευνήσω την ιστορία της λέξης γιάφκα. Εκ πρώτης όψεως δεν θα έπρεπε να έχω και πολλά να πω, αφού τα δυο μεγάλα λεξικά μας ομοφωνούν ως προς την ετυμολογία και δίνουν παρεμφερή ορισμό. Λέει το ΛΚΝ (Λεξικό Τριανταφυλλίδη) ότι γιάφκα είναι κλειστός χώρος που κρατιέται μυστικός και εξυπηρετεί τις ανάγκες παράνομου μηχανισμού. Το ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτη), πιο αναλυτικό, χωρίς αυτό να είναι απαραιτήτως αρετή, λέει: κρησφύγετο για τη συγκέντρωση υλικού και το σχεδιασμό παράνομων πράξεων από τα μέλη αντικαθεστωτικών ή τρομοκρατικών οργανώσεων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , | 6 Σχόλια »