Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βασίλης Συμεωνίδης’

Υπάρχουν και θετικές επιπτώσεις

Posted by sarant στο 6 Οκτώβριος, 2017

Σε μια ομάδα του Φέισμπουκ που ασχολείται με τη γλώσσα, τέθηκε το ερώτημα αν μπορούν να υπάρξουν «θετικές επιπτώσεις» ή αν η φράση είναι οξύμωρο, σαν να λέγαμε «πεζός καβαλάρης» ή «γυμνός με τα χέρια στις τσέπες» (υπήρχε λογοτεχνικό βιβλίο με περίπου αυτόν τον τίτλο).

Σύμφωνα με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, η επίπτωση είναι « η επίδραση, συνήθ. βλαπτική, που ασκεί κτ. σε κτ. άλλο: Οι επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία του ανθρώπου / του πληθωρισμού στην οικονομία μιας χώρας / της βιομηχανικής ανάπτυξης στο περιβάλλον. || (συνήθ. πληθ.) συνέπειες, αποτελέσματα: Σοβαρές / δυσμενείς / δυσάρεστες επιπτώσεις. Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις ενός πολέμου.»

Το ΛΚΝ λοιπόν θεωρεί ότι η επίπτωση είναι «συνήθως βλαπτική» επίδραση, όχι αποκλειστικά βλαπτική, ενώ στον πληθυντικό θεωρεί ότι οι επιπτώσεις είναι συνώνυμες με τις συνέπειες ή τα αποτελέσματα, δηλ. δεν θεωρεί ότι οι επιπτώσεις είναι οι δυσμενείς μόνο συνέπειες.

Το λεξικό Μπαμπινιώτη θεωρεί ότι η επίπτωση είναι «το (αρνητικό συνήθως) αποτέλεσμα», ενώ σε ειδικό πλαίσιο παρουσιάζει τέσσερις λέξεις που δηλώνουν την έκβαση και τις κατατάσσει σε σειρά από το πιο ουδέτερο στο πιο αρνητικό, ως εξής: αποτέλεσμα/αποτελέσματα (ουδέτερη δήλωση) – επακόλουθα (μικρή κλίση προς το αρνητικό) – συνέπειες (πιο αρνητική κλίση) – επιπτώσεις (η περισσότερο αρνητική δήλωση αποτελέσματος).

Παρόλο που η κατασκευή τέτοιων σχημάτων έχει ενδιαφέρον, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι στον μάταιο και κακό κόσμο όπου ζούμε οι περισσότερες συνέπειες/επακόλουθα κτλ. των διαφόρων πράξεων, ενεργειών και προτάσεων είναι αρνητικά ή φοβόμαστε ότι είναι. Κάποιος που συντάσσει μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων για επενδυτικά έργα σχεδόν πάντα θα εξετάσει αρνητικές επιπτώσεις (εκτός αν οι επενδύσεις αφορούν, έστω, μονάδες βιολογικού καθαρισμού) οπότε αυτό εντείνει τον αρνητικό χρωματισμό. Γι’ αυτό άλλωστε και στο σχήμα του Μπαμπινιώτη η μία λέξη έχει ουδέτερη χροιά και οι άλλες τρεις αρνητική, σε διάφορες διαβαθμίσεις.

Το νεότερο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας αναφέρει ότι η επίπτωση είναι «κυρίως αρνητική» συνέπεια, αλλά δίνει ως παραδειγματική και τη φράση «θετικές επιπτώσεις».

Από τα λεξικά συνάγεται, νομίζω, ότι οι επιπτώσεις δεν είναι πάντα και αποκλειστικά αρνητικές, ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη λέξη τόσο όταν δεν ξέρουμε ακόμα ποια ακριβώς θα είναι τα αποτελέσματα μιας ενέργειας, οσο και για διαπιστωμένα θετικά αποτελέσματα. Νομίζω επίσης πως όταν συναντάμε τη λέξη χωρίς προσδιορισμό, «οι επιπτώσεις του Α πάνω στο Β» δεν μπορούμε να αποφανθούμε, χωρίς βοήθεια από τα συμφραζόμενα, αν η λέξη χρησιμοποιείται με αρνητικό πρόσημο (για να χρησιμοποιήσω κι ένα κλισέ). Βέβαια, όταν κάποιος μας πει, με ύφος απειλητικό, «αυτό που κάνατε θα έχει επιπτώσεις» θα κάνουμε καλά να ανησυχούμε, αλλά εδώ απειλητική είναι η διατύπωση της πρότασης και όχι η χρήση της λέξης (εξίσου απειλητική είναι και η πρόταση «αυτό που κάνατε θα έχει συνέπειες» ή «…θα έχει επακόλουθα»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ετυμολογικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , | 84 Σχόλια »

Γλώσσες-γλώσσα: Μύθοι και αλήθειες (ομιλία στη Δράμα)

Posted by sarant στο 6 Νοέμβριος, 2014

Το σαββατοκύριακο που μας πέρασε ήμουν στη Δράμα (και στην Καβάλα) ύστερα από πρόσκληση του Συνδέσμου Φιλολόγων Δράμας, με πρωτοβουλία του Βασίλη Συμεωνίδη και του Σωτήρη Γκαρμπούνη, με τους οποίους είχα διασταυρωθεί και συνοδοιπορήσει αρκετές φορές στα δικτυακά γλωσσομονοπάτια αλλά δεν είχε τύχει ως τώρα να συναντηθούμε. Στη Δράμα πήρα μέρος σε δυο εκδηλώσεις: την Παρασκευή 31.10 μίλησα στο δημοτικό ωδείο με θέμα «Γλώσσα, γλώσσες: μύθοι και αλήθειες» ενώ το Σάββατο έγινε συζήτηση, πιο χαλαρή, σε καφενείο.

dram1

Εδώ βλέπετε μια φωτογραφία από την πρώτη εκδήλωση -και εδώ άλλη μία, ενώ προσπαθούμε εναγωνίως να κάνουμε τον λάπτοπ να συνεννοηθεί με τον προτζέκτορα, που μια βεβιασμένη κίνηση τους έκανε να διακόψουν διπλωματικές σχέσεις (τελικά παρουσιάστηκε ως από μηχανής θεός ένας αρχαίος λάπτοπ που έκανε καλά τη δουλειά του). Εδώ βλέπετε μια φωτογραφία από τη δεύτερη εκδήλωση, ενώ το πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης και εκδρομές στα πέριξ (απ’ όπου βλέπετε ότι τη σήμερον ημέρα όλοι φωτογραφίζουν -και αυτούς που φωτογραφίζουν).

Περισσότερες φωτογραφίες θα βρείτε στη σελίδα του Συνδέσμου, όπου υπάρχει επίσης το κείμενο της ομιλίας μου σε pdf (αλλά αυτό θα το δημοσιεύσω εδώ πιο κάτω), καθώς και οι διαφάνειες που χρησιμοποίησα, επίσης σε pdf.

Πιο κάτω θα παραθέσω το κείμενο της ομιλίας μου, αλλά πρέπει να σημειωθεί ότι σε ορισμένα σημεία είπα και πράγματα εκτός κειμένου, ενώ βέβαια από το γραπτό κείμενο λείπουν εντελώς οι (πολλές) ερωτήσεις και απαντήσεις που έγιναν μετά την ομιλία, στη συζήτηση. Ωστόσο, είχα μαζί μου ένα μαγνητοφωνάκι και ηχογράφησα την όλη εκδήλωση, που κράτησε σχεδόν δύο ώρες, από τις οποίες η δεύτερη ώρα ήταν αφιερωμένη στη συζήτηση.

Με προβλημάτισε ελαφρώς μια ερώτηση που έγινε γύρω στο 1.28.30 της ομιλίας, από έναν εκπαιδευτικό, φυσικό στην ειδικότητα, ο οποίος εξέφρασε πολύ ευγενικά την απογοήτευσή του επειδή στην ομιλία μου αναφέρθηκα μόνο στα κακώς κείμενα της γλώσσας και μόνο σε ένα σημείο την επαίνεσα, ενώ θα έπρεπε κατ’ αυτόν να εξάρω το ρυθμό, τη μουσικότητα και τη σοφία της. Θα ακούσετε τη στιχομυθία (ελπίζω να ακούγεται καλά και η δική του τοποθέτηση) που όμως ξεστράτισε και σε άλλα θέματα. Αυτό που θέλω να γράψω εδώ είναι ότι αυτονόητη είναι η αγάπη που τρέφουμε για τη γλώσσα μας όσοι τη μελετάμε, και δεν πιστεύω ότι για να ανασκευάσουμε μερικούς «ευχάριστους μύθους» πρέπει πρώτα να αναφέρουμε και ισόποσους επαίνους.

Το κείμενο της ομιλίας, θα το έχετε προσέξει, μοιάζει πολύ με το κείμενο της αντίστοιχης ομιλίας που είχα δώσει τον Γενάρη στο ΜΙΘΕ. Ωστόσο, έχω αλλάξει μερικά πράγματα, κάποιες ενότητες πρόσθεσα και κάποιες αφαίρεσα. Εκεί που διαφοροποιούνται απόλυτα οι δυο εκδηλώσεις, είναι στις ερωτήσεις και απαντήσεις, που περιστράφηκαν γύρω από διαφορετικά θέματα τούτη τη φορά -και κρίμα που δεν προλαβαίνω να απομαγνητοφωνήσω αυτό το κομμάτι της εκδήλωσης.

Ενώ είχα ανεβάσει το άρθρο, πρόσεξα ότι τα παιδιά του Συνδέσμου Φιλολόγων ανέβασαν το βίντεο της εκδήλωσης που μπορείτε να το δείτε εδώ:

Η αλήθεια είναι ότι η εικόνα υπερισχύει, αλλά από το βίντεο λείπουν τα τελευταία πέντε λεπτά της ομιλίας μου, καθώς και όλη η συζήτηση με το κοινό. Διαλέγετε και παίρνετε.

 

Γλώσσα, γλώσσες: μύθοι και αλήθειες

Ξεκινώντας, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω που ήρθατε σήμερα, να ευχαριστήσω και τον Σύλλογο Φιλολόγων Δράμας για την τιμή που μου έκανε να με προσκαλέσει να σας μιλήσω σήμερα, και ειδικά τον φίλο Βασίλη Συμεωνίδη που αυτός είχε την αρχική ιδέα. Λοιπόν, σήμερα θα συζητήσουμε για τους μύθους και τις αλήθειες σχετικά με την ελληνική γλώσσα, ένα θέμα πολύ εκτεταμένο, που δεν φιλοδοξώ να το εξαντλήσω· άλλωστε, προτίμησα να αφήσω αρκετό χρόνο για τη συζήτηση, στην οποία μπορούμε να συζητήσουμε οποιοδήποτε σχεδόν γλωσσικό θέμα θέλετε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Εκδηλώσεις, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , , , | 97 Σχόλια »

Η συζήτηση στο schooltime.gr

Posted by sarant στο 11 Οκτώβριος, 2013

Σήμερα θα ενδώσω στην περιαυτολογία (ή ίσως περιαυτομπλογκία) και ο λόγος είναι ότι έχω μια κοινωνική υποχρέωση και δεν προλαβαίνω να γράψω άρθρο. Οπότε, αντί να σπάσω το σερί των δημοσιεύσεων ή να ανεβάσω μια επανάληψη, σκέφτηκα να δημοσιεύσω εδώ μια πρόσφατη συζήτηση που έκανα με τον φίλο Βασίλη Συμεωνίδη και που πρόσφατα δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο schooltime.gr. (Τις συνεντεύξεις-συζητήσεις που δίνω κατά καιρούς, τις έχω συγκεντρώσει όλες στη σελίδα About). Νομίζω πως τα θέματα που θίγονται είναι αρκετά ενδιαφέροντα, αν και βέβαια τα έχουμε συζητήσει κατ’ επανάληψη στο ιστολόγιο.

Με την ευκαιρία, όσοι ενδιαφέρονται για τη γλώσσα και την εκπαίδευση, και για τη γλώσσα στην εκπαίδευση, θα βρουν πιστεύω ενδιαφέρον υλικό για προβληματισμό στο ιστολόγιο Ό-μικρον, όπου συμμετέχει και ο φίλος Βασίλης Συμεωνίδης με τον οποίο έκανα τη συζήτηση που δημοσιεύω σήμερα.

Και επειδή έτσι κι αλλιώς το σημερινό άρθρο είναι περιαυτολογικό, και για να εφαρμόσω την παροιμία «Αν αρτηθείς να είν’ αρνί, κι αν κλέψεις να’ν’ χρυσάφι», να ολοκληρώσω την ασύστολη αυτοδιαφήμιση με την εξής ανακοίνωση: Τις επόμενες μέρες θα γίνουν δύο παρουσιάσεις του βιβλίου μου «Οπωροφόρες λέξεις«.
* Η πρώτη στην Ερμούπολη, στις 26 Οκτωβρίου, στις 20.30, στον Πολυχώρο Πολιτισμού και Δημιουργίας Σύρου. Θα μιλήσει ο Δημοσθένης Κερασίδης, που είχε την επιμέλεια του βιβλίου.
* Η δεύτερη στον Ιανό (Σταδίου 24, Αθήνα) στις 30 Οκτωβρίου, στις 18.00. Σε αυτή τη δεύτερη παρουσίαση θα είμαι κι εγώ. Θα πάρουν μέρος ο Δημοσθένης Κερασίδης και ο συγγραφέας Σωτήρης Δημητρίου.

Λοιπόν, η συζήτηση με τον Βασίλη Συμεωνίδη στο schooltime.gr:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναγγελίες, Γραμματική, Γλωσσικό ζήτημα, Διαδίκτυο, Εκπαίδευση, Εκδηλώσεις, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 85 Σχόλια »