Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βικιπαίδεια’

Μεζεδάκια Πρεσπών

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2018

Αφού την περασμένη Κυριακή είχαμε στις Πρέσπες την υπογραφή της ενδεχομένως ιστορικής συμφωνίας των Πρεσπών, ταιριάζει να τιτλοφορήσουμε έτσι το αμέσως επόμενο πολυσυλλεκτικό άρθρο μας, ιδίως αφού το ιστολόγιο αισθάνεται μεγάλη χαρά και περηφάνια για την υπογραφή της συμφωνίας έστω κι αν αναγνωρίζει ότι υπάρχουν πολλές πιθανότητες να μην ολοκληρωθεί αίσια, στη γειτονική χώρα, η διαδικασία συνταγματικών αλλαγών.

Αλλά αυτά τα εχουμε συζητήσει σε παλιότερα άρθρα του ιστολογίου και (μάλλον) θα τα συζητήσουμε και στο μέλλον. Σήμερα ειναι Σάββατο και συζητάμε τα στραβά και τα περιεργα που έπιασε η απόχη μας την προηγούμενη εβδομάδα. Πάντως, αν ειχαμε πραγματι μεζεδάκια Πρεσπών ασφαλώς θα γευόμασταν και τα πεντανόστιμα φασόλια της περιοχής. (Επί του πιεστηρίου, μετα τα χτεσινά σκέφτηκα να αλλάξω τον τίτλο σε Μεζεδάκια με γραβάτα ή κάτι τέτοιο, αλλά τελικά τα της γραβάτας θα τα δούμε τη Δευτέρα).

* Αλλά, παρολο που τα συζητήσαμε στα σχόλια του περασμένου άρθρου, ας αναφέρουμε, για λόγους πληρότητας, καναδυό μαργαριτάρια σχετικά με τη συμφωνια των Πρεσπων και την προηγηθείσα πρόταση ευπιστίας της Νέας Δημοκρατίας.

* Στη συζήτηση στη Βουλή, το περασμένο Σάββατο, ο Κ. Μητσοτάκης (στο 9.05 του στιγμιοτύπου, εδώ) απευθυνομενος προς τον Π. Καμμένο, είπε:

Τον εμπιστεύεστε ακόμα τον κ. Κοτζιά; Περιλαμβάνετε τον κ. Κοτζιά με την εμπιστοσύνη σας;

Στα απομαγνητοφωνημένα πρακτικά η πορφυρογέννητη κοτσάνα εχει διορθωθεί στο σωστό, «τον περιβάλλετε…».

Είχα την εντύπωση ότι οι πρακτικογράφοι της Βουλης διόρθωσαν το λάθος, αλλά τελικά μια φίλη με ενημέρωσε ότι τα πρακτικά διαβιβάζονται στους συνεργάτες των αρχηγών και των υπουργών για τέτοιες φραστικές διορθώσεις πριν δημοσιευτούν.

* Για να ισοφαρίσουμε τα μαργαριτάρια, στην ομιλία του στις Πρέσπες ο Αλέξης Τσίπρας έκανε λόγο για «άντρο της Δημοκρατίας» αναφερόμενος στη Βουλή. Παρόλο που έχει χρησιμοποιηθεί ξανά αυτή η έκφραση, καλύτερα θα ήταν να αποφεύγεται. Παρολο που είχαμε στην αρχαιοτητα το Δικταίον άντρον και το Ιδαίον άντρον, συνήθως το άντρο το λέμε για κάτι που συνδέεται με αφενός κρυφές και αφετέρου, και το κυριότερο, όχι αξιέπαινες δραστηριότητες -μιλάμε για άντρο ληστών, ας πούμε. Οπότε, χιλιες φορές καλύτερο να χαρακτηρίσουμε τη Βουλή, αν θέλουμε κλισέ, «ναό της Δημοκρατίας».

* Πάλι στις Πρέσπες, κάποιοι (παράδειγμα ) ειρωνευτηκαν τον Αλεξη Τσίπρα ότι είπε «να διαπράξουμε το ιστορικό μας καθήκον».

Θα ήταν ακυρολεξία, διότι διαπράττει κανείς αξιοποινες πράξεις. Το καθήκον το εκπληρώνουμε ή πιο απλά το κάνουμε ή, αν θέλουμε πιο επίσημο ύφος, το πράττουμε.

Τελικα όμως, αν παρακολουθήσετε το βίντεο της ομιλίας, ο Αλέξης Τσίπρας, στο 2.36 περίπου, λέει «Βρισκόμαστε εδώ για να πράξουμε και οι δύο το πατριωτικό μας καθήκον». Πράξουμε, όχι διαπράξουμε, άρα αθώος ο κατηγορούμενος.

* Και προχωράμε σε άλλα μεζεδάκια, άσχετα με τις Πρέσπες.

O ανταποκριτής μας στη Φωκίδα στέλνει φωτογραφία από καφετέρια ή κάτι αναλογο που έχει την ονομασία Stavedo.

Θα περίμενε κανείς Stavento αφού ο ναυτικός αυτός όρος προέρχεται από το ιταλικό ή βενετσιάνικο sottovento -ο αντίστοιχος λογιος όρος είναι «υπήνεμος».

Μαλιστα, η γραφή Stavedo παραξενεύει επειδή υπάρχει και το αρκετά δημοφιλες συγκρότημα Stavento.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γελοιογραφίες, Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μακεδονικό, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Νεολογισμοί, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 163 Σχόλια »

Σεβερνομακεδονικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2018

Ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου ειναι φυσικά παρμένος από την είδηση που κυκλοφόρησε μεσοβδόμαδα, ότι το όνομα «Βεσέρνα Σεβέρνα Μακεντόνιγια» (Βόρεια Μακεδονία) έχει πολλές πιθανότητες να γινει δεκτό απο τις δυο πλευρές στις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε Ελλάδα και πΓΔΜ. Θα μπορούσα να βάλω «βορειομακεδονικά», αλλά κάτι μου λέει ότι θα ξανακάνουμε συζήτηση για το ονομα αυτο κι ετσι το κρατάω για αλλη φορά κι έτσι προτιμησα το υβριδικό -και αγκουγκλιστο- σεβερνομακεδονικά.

Να μη βιαστούμε πάντως να βγαλουμε Σεβέρνα τη γειτονική χώρα διότι σύμφωνα με νεότερες ειδήσεις η προοπτική να επιτευχθει συντομα συμφωνία απομακρύνεται. Ίσως φταίει το erga omnes, που θέτει πιστευω σοβαρήν υποψηφιότητα για να μπει στις λέξεις της χρονιάς τον Δεκέμβρη.

Και μια και αναφερόμαστε στη γειτονική χώρα, ιδού χτεσινό τιτίβισμα της πρώην ευρωβουλεύτριας του ΛΑΟΣ Νικης Τζαβέλλα.

Επειδή το σημερινό άρθρο μαζεύει γλωσσικά στραβά και παράδοξα, ας αρχίσουμε παρατηρώντας τη σχιζολεξία του «ξανά μιλούσαν» (έχω ξαναδεί με αυτό το πρόθημα) και την άλλη του «πάρε λάμβανε» (αντί γι για παρελάμβανε, πρώτη φορά το βλέπω).

Εδώ που τα λέμε, οι συγκεκριμένες σχιζολεξίες πιθανώς οφείλονται στον κορέκτορα. Πράγματι, ο κορέκτορας πολλών κινητών συσκευών χωρίζει αυθαίρετα τις πολυσύλλαβες λέξεις -ίσως για λόγους χρέωσης των μηνυμάτων.

Αλλά δεν αντέχω στον πειρασμό να μη σχολιάσω και τον κυνισμό του μηνύματος -υποθέτω ότι η κ. Τζαβέλλα θα επικροτει και τις (πολύ πιο αποτελεσματικές) μεθόδους εθνοκάθαρσης που εφαρμόστηκαν στην Πόλη καθώς και τα όποια μέτρα εφαρμόζει η αλβανική κυβέρνηση κατά της ελληνικής μειονότητας.

Όπως σχολίασε κάποιος φίλος στο Φέισμπουκ, ξυπνούσες με λίγους μώλωπες αλλά ήσουν πια απογονος του Αριστοτέλη. Δεν είναι και λίγο!

* Νέο είδος θηλαστικού ερπετού εμφανίστηκε στην Ινδία. Σύμφωνα με την είδηση,

Φίδι δάγκωσε γυναίκα χωρίς να το καταλάβει και μετά θήλασε το παιδί της

Πώς μπορεί όμως το φίδι να δαγκωσε τη γυναίκα χωρις να το καταλάβει; Και πώς το φίδι θήλασε το παιδί της γυναίκας; Περίεργα πράγματα.

Σκεφτόμαστε όμως ότι οι υλατζήδες συχνα αντιστρέφουν τη σειρά των λέξεων στους τίτλους για να κανουν εφέ (κι έτσι βλέπουμε τίτλους όπως Βρέφος κατασπάραξε λιοντάρι). Μήπως λοιπόν η γυναίκα δάγκωσε το φιδι χωρίς να το καταλάβει και μετά πήγε να θηλάσει το μωρό της;

Όχι. Διαβάζοντας το άρθρο βλέπουμε ότι το φίδι δάγκωσε τη γυναίκα -εκείνη δεν το κατάλαβε και πήγε και θήλασε το μωρό της. Δυστυχώς, έτσι δηλητηριάστηκε και το κοριτσάκι και τελικά πέθαναν και οι δυο.

* Υπάρχει λέξη «συμβολοποιώ»; Τη χρησιμοποίησε ο Αλέξης Τσιπρας, λέγοντας στον Γιάννη Μπουτάρη ότι « συμβολοποιείς ένα ολόκληρο δημοκρατικό προοδευτικό μέτωπο απέναντι στη μαυρίλα…»

Ο επιφανής λεξικογράφος Μανόλης Καψής αποφάνθηκε οτι πρόκειται για νέο ρήμα -κάποιος στο Τουίτερ βρήκε ότι ο ορος όχι απλώς υπάρχει αλλά έχει καταγραφεί και σε παλιό λεξικό (πρέπει να είναι του Ηπίτη, απο τις αρχές του 20ού αιώνα). Υπάρχει επίσης στο πρόσφατο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, ενώ είναι και καθιερωμενος όρος της Ψυχολογίας, άρα οπωσδηποτε δεν πρόκειται ούτε για ανύπαρκτη λέξη ουτε για νεολογισμό.

Πιο βάσιμη ένσταση είναι αν χρησιμοποιήθηκε σωστά η λέξη από τον Πρωθυπουργό ή αν θα ταίριαζε καλύτερα το «συμβολίζω».

* Και για να κρατάμε τις ισορροπίες, φίλος μού επισήμανε μαργαριτάρι του Κυριάκου Μητσοτάκη στην πρόσφατη συνέντευξή του στον Σκάι (εκείνην που συζητήθηκε πολύ εξαιτίας της γκάφας του Κούλη, ότι οι 17χρονοι δεν ενδιαφέρονται για το ποιος σκότωσε τον Λαμπράκη το 1963).

Στην αρχή-αρχή της συνέντευξης, στο 1′.02» μόλις, ο Κ.Μ. λέει για τον Ρουβίκωνα, αν κατάλαβα καλά, ότι είναι μια ομάδα «η οποία ανέχεται αν όχι υποθάλπτει την οργανωμένη βία».

Το λάθος είναι αρκετά συνηθισμενο, και το επαναλαμβάνει πιο κάτω ο δημοσιογράφος, ίσως επηρεασμένος. Πρέπει να το έχουμε σχολιάσει ξανά. Εδώ δουλεύει η αναλογία -επειδή συνοπτικοί τύποι όπως «να υποθαλψει», «έχει υποθάλψει» φαίνεται να συμπίπτουν με αντίστοιχους τύπους όπως «έχει συνάψει», «να συνάψει» (συχνότερων) ρημάτων σε -άπτω, λανθασμένα θεωρείται ότι ο ενεστώτας είναι «υποθάλπτω» κι ας είναι το σύμπλεγμα /λπτ/ δυσκολοπρόφερτο. Το ίδιο το παθαίνει και το ρήμα «περιθάλπω», αλλά το «υποθάλπω» χρησιμοποιείται συχνότερα στον δημοσιογραφικό λόγο.

* Κι άλλο ένα συχνό λάθος, για το οποίο θα έπρεπε να γράψουμε άρθρο, εμφανίζεται σε επίσημη σελίδα. Σε ιστότοπο αμυντικών ενδιαφερόντων, διαβάζουμε ότι:

Στις 25 Μαΐου 2018 δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Πολεμικού Ναυτικού επισυναπτόμενο αρχείο με τίτλο «Πρόσκληση Τεχνικού Διαλόγου Για Προμήθεια Τορπιλών Βαρέως Τύπου και Ολοκλήρωση αυτών στα Οπλικά Συστήματα ISUS 90-15 και ISUS-90-46 των υ/β τ.214 και υ/β ωκεανός».

Καταρχάς προσέχουμε το «ολοκλήρωση αυτών», που αποδίδει το integration υποθέτω. Δίνεται και διευκρίνιση παρακάτω:

Επιπλέον η νέα τορπίλη πρέπει να ολοκληρωθεί στα οπλικά συστήματα ISUS 90-15 και ISUS-90-46 των Υ/Β. Ως ολοκλήρωση νοείται η δυνατότητα εκτέλεσης βολών, χειρισμού και κατεύθυνσης των Τ/Λ, με πλήρη εκμετάλλευση των επιχειρησιακών χαρακτηριστικών του όπλου, από τα οπλικά συστήματα ISUS 90-15 και ISUS-90-46 των Υ/Β.

Με την επίδραση και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, εδώ και καιρό το integration αποδίδεται (και) «ολοκλήρωση» σε περιπτώσεις όπου παλιότερα θα λέγαμε ενοποίηση ή ενσωμάτωση. (Δείτε και τη σχετική συζήτηση στη Λεξιλογία).

Όσο για το, πολύ συχνό, «*βαρέως τύπου», επηρεάζεται από τα πάμπολλα επιρρήματα σε -ως, μεταξύ των οποιων και το ομόγραφό του επίρρημα, που δεν είναι τόσο σπάνιο αφού το βλέπουμε σε φράσεις οπως «ασθενεί βαρέως», «το φέρει βαρέως». Αυτό δεν σημαίνει πως είναι σωστό -λάθος είναι.

Η γενική του δύστροπου επιθέτου «βαρύς», όταν δεν είναι «του βαριού», είναι «βαρέος» με λόγιες ιδίως λέξεις (π.χ. βαρέος ύδατος). Σπανιότερα, βρίσκουμε και γενική «του βαρύ» (π.χ. του άντρα του πολλά βαρύ). Βαρέως δεν είναι ποτέ.

* Σαν σήμερα πριν από 47 χρόνια ο Παναθηναϊκός έπαιζε στο Γουέμπλεϊ τον τελικό του τότε Κυπέλλου Πρωταθλητριών κόντρα στον μεγάλο Άγιαξ (εδώ ολόκληρο το παιχνίδι, έγχρωμο, με περιγραφή στα γερμανικά). Έτσι οπως έχει γίνει σήμερα το Τσάμπιονς Λιγκ, πολύ δύσκολα θα βρεθεί ομάδα από μικρή χώρα να επαναλάβει κάτι αναλογο (ή, πολύ περισσοτερο, να κατακτήσει το τρόπαιο όπως η Στεάουα Βουκουρεστίου),

Ωστόσο, το περασμένο Σάββατο είχαμε τον τελικό της φετινής διοργάνωσης, όπου, όπως θα ξέρετε, αρνητικός πρωταγωνιστής ήταν ο τερματοφύλακας της ηττημένης Λίβερπουλ, καθώς το πρώτο και το τρίτο γκολ ήταν ευγενική χορηγία του.

Στις μέρες μας, η κατακραυγή της κοινης γνωμης μπορεί να εκφραστεί με έναν τρόπο που δεν υπήρχε παλιότερα -το τρολάρισμα στη Βικιπαίδεια (μπορει να το λένε και βανδαλισμό του άρθρου, αλλά αν η επέμβαση είναι τόσο μικρή ο ορος μου φαίνεται αδόκιμος).

Έτσι, αμεσως μετά τον τελικό του περασμενου Σαββάτου, το λήμμα του Κάριους, του τερματοφύλακα της Λίβερπουλ, είχε υποστεί, στην ελληνική και στην αγγλική τουλάχιστον Βικιπαίδεια, μια μικρή αλλά καίρια τροποποίηση:

Στη μια περίπτωση το «τερματοφύλακας» έγινε «απορροφητήρας». Στη δεύτερη, προστέθηκε το «horrible», απαίσιος.

Υποθέτω ότι τα δυο λήμματα θα έχουν προ πολλού διορθωθεί, βέβαια.

* Σε άρθρο για την πατροκτονία στη Ζάκυνθο, διαβάζουμε ότι «το κοριτσάκι παραπονέθηκε στον 26χρονο ότι πονούσαν τα γενετικά της όργανα».

Γεννητικά βεβαίως. Και ο προγεννητικός έλεγχος γράφεται καμιά φορά, κακώς, *προγενετικός.

* Εντυπωσιακή τσαπατσουλιά σε άρθρο της Lifo, και ειλικρινα απορώ πώς τόσες μέρες δεν το έχουν παρει είδηση να το διορθώσουν.

Πέθανε ο ηθοποιός Μιχάλης Δεσύλλας, και, όπως γράφει η εφημερίδα, η είδηση έγινε γνωστή από δημοσίευση του ηθοποιού Γιώργου Γεωργίου, ο οποίος ανέβασε στο Φέισμπουκ μια φωτογραφία του εκλιπόντος και ένα αποχαιρετιστήριο μήνυμα.

Αφού τα παραθέσει αυτά το άρθρο, παραθέτει εκτενές εργοβιογραφικό του εκλιπόντος, αλλά από λάθος του αρθρογράφου στην αρχή του σημειώματος εμφανίζεται το όνομα του συναδέλφου του, ο οποίος απλώς γνωστοποίησε τον θάνατο και βέβαια τώρα θα φτύνει στον κόρφο του:
Ο Γιώργος Γεωργίου γεννήθηκε στην Κέρκυρα και από μικρός έδειξε μεγάλη αγάπη για το θέατρο, ιδιαίτερα για την όπερα…….

* Σε φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ βλέπω άλλου είδους τσαπατσουλιά από σοβαρόν ιστότοπο -κι αυτό θα είναι το τελευταίο μεζεδάκι στη σημερινή, οχι και πολυ φορτωμένη, να τα λέμε ολα, πιατέλα μας.

Την Έλενα Φεράντε δεν εχω αξιωθεί ακόμα να τη διαβάσω, αν και έχω δυο βιβλία της στη στοίβα με τα αδιάβαστα. Ξέρω όμως ότι πρόκειται για ψευδώνυμο που δεν ξέρουμε σε ποιαν (ή σε ποιον) ανήκει, αφού η συγγραφέας κρύβει εδώ και 25 χρόνια επιμελώς την πραγματική της ταυτότητα.

Μάλιστα, μια αγαπημένη ενασχόληση στην Ιταλία είναι να προσπαθούν να μαντέψουν ποια ή ποιος κρύβεται πίσω από το ψευδώνυμο, άλλοτε με βάση τα πραγματολογικά στοιχεία των βιβλίων και άλλοτε συγκρίνοντας με τη βοήθεια υπολογιστή τα χαρακτηριστικά των κειμένων της Φεράντε με τα κείμενα γνωστών συγγραφέων (βέβαια, αυτο θα αποδώσει μόνο αν η Φεράντε έχει δημοσιεύσει λογοτεχνικά κείμενα και με το πραγματικό της όνομα).

Αν όμως η πραγματική ταυτότητα της Φεράντε είναι άγνωστη, πώς κατάφερε ο δαιμόνιος υπεύθυνος του ιστοτόπου του Ιανού να δημοσιεύσει τη φωτογραφία της;

Δεν χρειάστηκε ούτε πολυετής παρακολούθηση, ούτε σχολαστική αντιπαραβολή κειμένων με τη βοηθεια υπερυπολογιστή.

Ο ατσίδας του Ιανού γκούγκλισε Elena Ferrante images και βρήκε τη φωτογραφία που βλέπετε, που θα τη βρειτε κι εσείς αν κάνετε την ίδια αναζήτηση.

Bέβαια, η εικονιζόμενη δεν είναι η Έλενα Φεράντε, αλλά η Αν Γκολντστάιν, η μεταφραστρια της Φεράντε στα αγγλικά -λεπτομερεια ασφαλώς!

 

 

Posted in ποδόσφαιρο, Λογοτεχνία, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 248 Σχόλια »

Ποιος πληρώνει την Academia;

Posted by sarant στο 2 Μαρτίου, 2018

Η Academia.edu είναι ένας ιστότοπος που συγκεντρώνει άρθρα και μελέτες ερευνητών, κυρίως πανεπιστημιακών, εξού και ο τίτλος του. Να μην ξεστρατίσουμε τώρα  τη συζήτηση στο ερωτημα ποιος πρέπει να λέγεται ακαδημαϊκός στα ελληνικά, αξίζει χωριστό άρθρο. Άλλωστε ο ιστότοπος είναι διεθνής και κυρίως αγγλόφωνος.

Στην Academia γράφτηκα επειδή χρειάστηκε να κατεβάσω άρθρα που με ενδιέφεραν, πολλά από τα οποία μού τα είχαν στείλει οι ίδιοι οι συγγραφείς τους. Η εγγραφή είναι δωρεάν. Δικό μου τίποτα δεν έχω ανεβάσει, αν και κατά καιρούς, όποτε τύχει να γράψω κανένα άρθρο δοκιμιακού χαρακτήρα σκέφτομαι ότι θα μπορούσα να το χτενίσω και να το ανεβάσω -αλλά τελικά βαριέμαι και δεν το κάνω. Είχα επίσης σκεφτεί να ανεβάζω τα φιλολογικά άρθρα που δημοσιεύω ταχτικά στο περιοδικό Μικροφιλολογικά (και μετά στο ιστολόγιο) ώστε μεταξύ άλλων να μπορώ να τα βρίσκω εύκολα, αλλά ούτε αυτο το έχω κάνει, δεν προφταίνω. Οπότε, την Academia δεν τη χρησιμοποιώ πολύ ή μάλλον την χρησιμοποιώ μονομερώς, μόνο διαβάζω και κατεβάζω άρθρα και δεν δημοσιεύω.

Πάντως, και για τους μη πανεπιστημιακούς, τους ανεξάρτητους ας πούμε ερευνητές, η Academia χρήσιμη είναι, αν δεν έχουν άλλο βήμα για να δημοσιεύουν τα γραφτά τους. Ένας φιλος μου, μεταφραστής στο επαγγελμα, που γράφει λίγο αλλά καλά, ανεβάζει τις μελέτες του εκεί -για τους λίγους που τον ξέρουν και τον παρακολουθούν- καθώς και σ’ ένα ιστολόγιο με απενεργοποιημένα τα σχόλια.

Κατά καιρούς φίλοι μ’ έχουν προσκαλέσει, εμένα και άλλους που εκείνοι τους διάλεξαν, να σχολιάσω άρθρα που δημοσίευσαν στην Ακαντέμια, σε ένα είδος συλλογικού σχολιασμού από ηλ-ομοτίμους. Μία φορά μόνο ανταποκρίθηκα, επειδή ήξερα το θέμα καλά και είχα χρόνο. Συνήθως δεν συμβαίνει ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Κατά καιρούς, παίρνω μηνύματα από την Academia, ότι ο τάδε «με ακολουθεί» δηλαδή ότι ενημερώνεται κάθε φορά που ανεβάζω άρθρο, κάτι που δεν το κάνω ποτέ, αλλά άλλοι θα το κάνουν. Πριν από κανα χρόνο, πήρα το μήνυμα ότι σε 15 επιστημονικά πέιπερ (εντάξει, δημοσιεύσεις) αναφέρεται το όνομα Nikos Sarantakos. Κλικάρισα από περιέργεια το σχετικό λινκ, όπου πληροφορήθηκα ότι για να δω ποιοι αναφέρονται στην ταπεινότητά μου θα πρέπει να γίνω συνδρομητής στην υπηρεσία Premium, η οποία όμως δεν προσφέρεται δωρεάν αλλά με πληρωμή. Η συνδρομή είναι 89 ευρώ (ή δολάρια, δεν θυμάμαι) το χρόνο.

Ο ιστότοπος προσπαθούσε να με δελεάσει να αναβαθμίσω τη συνδρομή μου, να πληρώσω δηλαδή, απαριθμώντας τα πλεονεκτήματα που απολαμβάνουν οι επί πληρωμή συνδρομητές:
Don’t miss a single Mention
Track your growing reputation
See what academics are saying about you

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Προσωπικά | Με ετικέτα: , , , | 103 Σχόλια »

Βάο, γάο, δάο: ένα υπερσουρεαλιστικό σονέτο του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2017

Μεθαύριο συμπληρώνονται 129 χρόνια από τη γέννηση του αγαπημένου μου ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, στις 31 Οκτωβρίου 1888. Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες συνηθίζω να δημοσιεύω κάτι σχετικό με τον Λαπαθιώτη, συνήθως κάποιο όχι πολύ γνωστό έργο του ή κάτι σχετικό με μια πτυχή της ζωής του.

Θα συνεχίσω βέβαια και φέτος την παράδοση με το σημερινό άρθρο, αν και κατ’ εξαίρεση θα το αφιερώσω σε ένα αρκετά γνωστό έργο ή μάλλον πάρεργο του Λαπαθιώτη. Αφενός επειδή ό,τι είναι γνωστο στους φανατικούς λαπαθιωτιστές δεν είναι και ευρύτερα γνωστό και αφετέρου επειδή θέλω να διορθωθεί στη Βικιπαίδεια μια ανακρίβεια, στη διάδοση της οποίας ίσως κι έχω κι εγώ ακούσια συμβάλει, αφού πρώτα διαλευκάνουμε (εδώ λογαριάζω και στη βοήθεια τη δική σας) καναδυό λεπτομέρειες.

Λοιπόν, στο τεύχος 271 της Νέας Εστίας (1 Απριλίου 1938, σελ. 485-6), στη σελίδα της Αλληλογραφίας αναγνωστών, δημοσιεύτηκε η εξής επιστολή του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη:

Πέραν του Συρρεαλισμού

Αγαπητέ μου Χάρη,

θα ξέρεις, βέβαια, ότι είμαι ο κατ’ εξοχήν άνθρωπος των αποκαλυπτικών εμπνεύσεων και καινοτομιών. Αν δεν το ξέρεις, μάθε το, λοιπόν, σήμερα! Μελετώντας, άρρωστος, αυτές τις μέρες, τη φιλοσοφία του Συρρεαλισμού, που, λογικά, καταργεί τη λογική, σκέφτηκα τούτο: Αφού, καλά ή κακά, φτάσαμε στο σημείο, λυτρωμένοι από το ζυγό του ειρμού, στις σημερινές ποιητικές συνθέσεις μας, να ζητήσουμε την έμπνευση στην ίδια της πηγή, που ήταν πάντα, έμμεσα, και είναι τώρα, άμεσα, το υποσυνείδητο, γιατί τάχα να μην κάνουμε ακόμα ένα βήμα, – το τελευταίο ίσως δυνατό προς την κατεύθυνση αυτή, και να λυτρωθούμε κι από τη συμβατικότητα της γλώσσας, κάθε γλώσσας; Γιατί να μην άρομε και το τελευταίο εμπόδιο προς την κατάκτηση της άμεσής του επαφής, που μας προβάλλουν οι καθιερωμένοι γλωσσικοί τύποι με τα έτοιμα καλούπια τους; Γιατί να μην αφήσομε το υποσυνείδητο εντελώς ελεύθερο να δημιουργήσει και τους γλωσσικούς εκφραστικούς του τρόπους, ανάλογα, κάθε φορά, με τις μυστηριώδεις απαιτήσεις του; Φαντάζομαι, τότε, τη λαμπρή προοπτική που διανοίγεται στο μέλλον της Ποιήσεως από μια τέτοια ριζική της χειραφέτηση! Σου παραθέτω, για δείγμα, ένα σονέτο, που μου υπαγόρευσε το υποσυνείδητό μου, ώστε να χρησιμεύσει σαν αφετηρία στην ανυπολόγιστη αυτή μελλοντική κίνηση… Διάβασε, και καμάρωσε:

ΣΟΝΕΤΟ ΥΠΕΡΣΟΥΡΕΑΛΙΣΤΙΚΟ

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Ευτράπελα, Λαπαθιώτης, Ποίηση, Σατιρικά, Φιλολογικοί καβγάδες | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 88 Σχόλια »

Άδολα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Φεβρουαρίου, 2017

Διαβάζω πως τούτο το σαββατοκύριακο δεν θα κυκλοφορήσουν ούτε τα Νέα του Σαββάτου ούτε το Βήμα της Κυριακής -οπότε τα μεζεδάκια που δημοσιεύονται σήμερα μπορούμε να πούμε πως είναι άδολα ή, για να το κάνω σαφέστερο, α-ΔΟΛ-α. Την άποψη μου για τη δεινή θέση στην οποία βρίσκεται ο ΔΟΛ την εξέφρασα στο προχτεσινό άρθρο, δεν πανηγυρίζω για την εξέλιξη -που άλλωστε δεν προδικάζει τίποτα για το μέλλον του οργανισμού, αφού η κρίσιμη απόφαση του δικαστηρίου θα εκδοθεί αύριο- απλώς δεν μπόρεσα ν’ αντισταθώ στον πειρασμό για ένα εύκολο λογοπαίγνιο.

Να πω με την ευκαιρία πως ο τίτλος που είχα διαλέξει για το προχτεσινό άρθρο, το «Τελευταίο εξώφυλλο;» είχε μιαν ελαφριά ακυρολεξία, αφού, όπως μου επισήμανε φίλος στο Φέισμπουκ, οι εφημερίδες έχουν πρωτοσέλιδα, εξώφυλλα έχουν τα περιοδικά -αν και έχω ελαφρυντικά, αφού το συγκεκριμένο πρωτοσέλιδο έμοιαζε με εξώφυλλο.

* Και ξεκινάω με ένα μεταφραστικό ορντέβρ από το Χάφιποστ. Σε άρθρο περί συναισθηματικής ευφυΐας και δεν συμμαζεύεται, διαβάζουμε ότι:

Το TalentSmart εξέτασε περισσότερους από 1 εκατομμύριο ανθρώπους και ανακάλυψε πως τα ανώτερα κλιμάκια των κορυφαίων επιδόσεων ήταν γεμάτα με ανθρώπους που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε συναισθηματική νοημοσύνη (90% των κορυφαίων εκτελεστών, για την ακρίβεια).

Τι είναι οι κορυφαίοι εκτελεστές; Ποδοσφαιριστές ή πιστολάδες; Νόμιζα πως το αγγλικό κείμενο θα έλεγε top executives, αλλά τελικά αν το δείτε λέει «top performers». Αλλά δεν θα το πούμε «εκτελεστές». Κάτι με επιδόσεις ή με απόδοση θα πούμε.

* Αποχώρησε πολιτευτής από την Ένωση Κεντρώων και στην επιστολή του κατηγορεί τον Β. Λεβέντη ότι επιχειρεί να χτίσει (σιγά μη γλιτώναμε την κλισεδιά) «πολιτικό προφίλ στον πρόγονό σας -γιό της γυναίκας σας κο Μάριο Γεωργιάδη».

Όμως ο γιος της συζύγου κάποιου είναι προγονός του, δεν είναι πρόγονός του!

* Το επόμενο δεν το άκουσα με τ’ αυτιά μου, αλλά το ψάρεψα στο Φέισμπουκ. Γράφει φίλος:

Μου λέει «βάλε ρε να δεις Αλέφαντο στον Αρναούτογλου». Τι να κάνω, τον είδα, είδα και την sex therapist, και έπεσα πάνω στη Δωροθέα Μερκούρη:

-«Είμαι μοντέλο, μάνα, ηθοποιός και επιβήτορας»
-«τι είσαι;»
-«επιβήτορας, επιβιώνω»

Μπορεί βέβαια να είναι θελημένο λογοπαίγνιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λερναίο κείμενο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 214 Σχόλια »

Πανστρατιά, εκστρατεία και άλλες λέξεις με συνεχόμενα σύμφωνα

Posted by sarant στο 21 Ιουλίου, 2016

Διάβαζα τις προάλλες κάποιο σύγγραμμα που είχε τη συντομογραφία «πρβλ.» που θα πει «παράβαλε», με την έννοια της προστακτικής του παραβάλλω κι όχι του αορίστου του παραβάζω (όπως θα ήταν το «παράβαλε η μάνα σου αλάτι στο φαγητό και δεν τρώγεται»), και πρόσεξα τα τέσσερα συνεχόμενα σύμφωνα.

Αναρωτήθηκα λοιπόν, πόσες λέξεις έχουμε στα ελληνικά με τέσσερα ή περισσότερα συνεχόμενα σύμφωνα. Βέβαια, οι συντομογραφίες δεν είναι λέξεις κανονικές και δεν έχουμε την απαίτηση να προφέρονται, οπότε στην αναζήτησή μας θα κοιτάξουμε πρώτα τις κανονικές λέξεις και ύστερα θα στραφούμε σε συντομογραφίες και αρκτικόλεξα.

Επίσης, και να το πούμε και από την αρχή, πρέπει να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σε σύμφωνα-γράμματα και σε σύμφωνα-φθόγγους. Για παράδειγμα, στη λέξη «ευχή» έχουμε ένα σύμφωνο-γράμμα αλλά δύο φθόγγους (φ,χ) ενώ στη λέξη «μπήκε» έχουμε δύο φθόγγους αλλά τρία γράμματα. Για ευκολία, θα αναφέρομαι σε σύμφωνα εννοώντας γράμματα, αλλά όπου υπάρχει διαφορά θα το επισημαίνω.

Λέξεις με τρία συνεχόμενα σύμφωνα είναι πάρα πολλές στα ελληνικά, αν και τα επιτρεπτά συμφωνικά συμπλέγματα δεν είναι πάρα πολλά.

Αντίθετα, οι νεοελληνικές λέξεις με τέσσερα συνεχόμενα σύμφωνα είναι μετρημένες στα δάχτυλα. Σχεδόν πάντοτε, είναι λέξεις σύνθετες, με πρώτο συνθετικό μια πρόθεση ή ένα πρόθημα και δεύτερο συνθετικό μια λέξη που αρχίζει από τρία σύμφωνα.

Μια πρώτη λέξη που έρχεται στο μυαλό, η συχνότερη απ’ όλες με τέσσερα συνεχόμενα σύμφωνα, είναι η εκστρατεία. Θα ήταν βαρετό να εξετάσουμε και τις λέξεις της ίδιας οικογένειας (εκστρατεύω, εκστρατευτικός κτλ.) οπότε θα αγνοήσουμε τις… παραφυάδες αυτές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Γλωσσικά ευτράπελα, Συγκριτικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , , | 216 Σχόλια »

Ο άππαρος και ο αχάπαρος: υποδεχτείτε το Cyslang!

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2016

Πάω στοίχημα, οι περισσότεροι θα έχετε τρεις άγνωστες λέξεις στον τίτλο, μερικοί θα ξέρουν τη μία ή τις δύο πρώτες, λίγοι όμως την τρίτη, που δεν θα είχε άλλωστε τη θέση της σε ένα λεξικό, παρά μόνο σε ένα μεταλεξικό -αφού είναι, με την ευρεία έννοια, λεξικό, μια και Cyslang είναι η ονομασία ενός νέου διαδικτυακού εγχειρήματος που άνοιξε πριν από μερικές μέρες τις ηλεπύλες του και φιλοδοξεί να αποτελέσει τον ιστότοπο αλλά και το λεξικό της κυπριακής αργκό -οπότε καταλάβατε και γιατί ονομάστηκε έτσι, Cy από το Cyprus (ή ίσως από το CY της Κύπρου) και σλαγκ. Κουμπαροσλάγκ δηλαδή.

Τις άλλες δυο λέξεις, άππαρος και αχάπαρος, τις διάλεξα τυχαία: τη δεύτερη την ήξερα, είναι δα αρκετά γνωστή και στους καλαμαράδες, ενώ την πρώτη την έμαθα χτες, που περιεργαζόμουν το υλικό του Cyslang: άππαρος λοιπόν, στην Κύπρο, είναι το άλογο, και, μεταφορικά, αυτός που «είναι απόλυτα υγιής και έχει πολλές σωματικές δυνάμεις» -εύλογο, το άλογο δίνει πράγματι την ιδέα της ευρωστίας και του σφρίγους. Το θηλυκό, αππάρα, σημαίνει αφενός, κυριολεκτικά, τη φοράδα, και αφετέρου την ψηλή και όμορφη γυναίκα.

Ο αχάπαρος, πάλι, είναι αυτός που δεν παίρνει χαμπάρι, που δεν έχει ιδέα, ο άσχετος. Θα καταλάβατε ότι στα καλαμαρίστικα θα λέγαμε «αχάμπαρος» -οι κουμπάροι αποηχηροποιούν (έτσι λέγεται; ) τα μπ και ντ, το σαμπουάν το λένε σιαπού και τον Σαρμπέλ Σιαρπέλ. Με σι συμβολίζω το παχύ σ. Στο Cyslang έχουν έναν καλύτερο τρόπο, το δηλώνουν γράφοντας ένα σ με καπελάκι από πάνω, που περιέργως δεν μπορώ να το αναπαράξω (σικ, ρε) εδώ, διότι το καπελάκι μετατοπίζεται όταν το φέρνω στη WordPress, όπως στη λέξη ταπακόσ̌υλος, που σημαίνει «αυτός που είναι τεμπέλης, ακαμάτης»: Ρε είσαι ένας ταπακόσ̌υλος. Εγίνηκες 30 χρονών τζαι εν πάεις να έβρεις μια δουλειά. Ο ταπακόσ̌υλος στα καλαμαρίστικα θα ήταν «ταμπακόσκυλος» -και δεν είναι ο σκύλος που καπνίζει ταμπάκο αλλά ο σκύλος που λημεριάζει στα ταμπάκικα, τα βυρσοδεψεία, όπου (υποθέτω) έχει άφθονη μάσα από τα πετσιά και τα λοιπά απορρίμματα της βυρσοδεψίας, κι όπως δεν έχει ανάγκη να κοπιάσει για τον επιούσιο γίνεται τεμπέλης -λέμε άλλωστε και «χασαπόσκυλο, χασαποσκυλεύω».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανακοινώσεις, Βικιεγχειρήματα, Κύπρος, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 252 Σχόλια »

Το κεραμίδι και ο μύθος για το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα

Posted by sarant στο 23 Νοέμβριος, 2015

Τώρα που με απαίτηση των δανειστών αίρεται η προστασία της πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς, έχει αρχίσει να κυκλοφορεί και πάλι ο μύθος για το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα. Τις προάλλες, μάλιστα, διάβασα ένα άρθρο στο Πρωταγών που, λίγο-πολύ, εξομοίωνε την επιθυμία της ιδιοκατοίκησης με παράνοια, και μάλιστα παράνοια που αποτελεί σχεδόν αποκλειστικά ελληνικό χαρακτηριστικό.

Το άρθρο αυτό του Α. Ζαμπούκα περιέχει κάμποσα χοντρά ψέματα, αλλά επειδή εδώ (και) λεξιλογούμε, εγώ θα ξεκινήσω από μια ωραία λαϊκή φράση που βρίσκεται στην αρχή του: Ο Έλληνας θέλει να έχει ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του. Συνήθως εγώ τη φράση δεν την ακούω έτσι, παροιμιακά -αν και λέγεται κι έτσι. Κατά τη γνώμη μου, τη λέμε περισσότερο με τη μορφή «να βάλω ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι μου, π.χ. «Πήραν δάνειο για να βάλουν ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους» -η παραδειγματική φράση από το Λεξικό της Ακαδημίας.

Λέγοντας «κεραμίδι» εδώ εννοούμε το σπίτι -και μάλιστα το ιδιόκτητο. Η φράση δεν λέγεται σχεδόν ποτέ για νοικιασμένο σπίτι. Λέγοντας κεραμίδι εννοούμε τη στέγη, όσο κι αν εδώ και μερικές γενιές οι περισσότεροι Έλληνες ζούμε σε σπίτια χωρίς κεραμοσκεπή’ αλλά και τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών, όπου αριά και πού να βρεις κανένα διακοσμητικό κεραμίδι, κι αυτά με «κεραμίδι» τα παρομοιάζουμε. Η γλώσσα είναι συντηρητική, το έχουμε ξαναπεί: γεννημένοι στην πόλη οι περισσότεροι, ακόμα «δένουμε τον γάιδαρό μας» όταν θέλουμε να πούμε ότι εξασφαλιστήκαμε.

Το κεραμίδι προέκυψε από το υποκοριστικό «κεραμίδιον» του αρχαίου «κεραμίς», που ανάγεται στο ακόμα πιο αρχαίο «(η) κέραμος», λέξη ήδη μυκηναϊκή, που για την ετυμολογία της έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες, όπως ότι πιθανώς συνδέεται με το ρ. «κεράννυμι» (με τη σημασία αναμιγνύω).

Το κεραμίδι και τα παράγωγά του έχουν ενδιαφέροντα φρασεολογικά. Καταρχάς, ο τύπος «κέραμος» επιβιώνει σε μια αρχαιοπρεπή φράση «λίθοι, πλίνθοι, κέραμοι ατάκτως ερριμμένα» που τη λέμε όταν επικρατεί κάπου μεγάλη ακαταστασία (στην αρχαία γραμματεία η φράση δεν απαντά ακριβώς έτσι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μύθοι, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 107 Σχόλια »

Ένα λεξικό για την αριστερά

Posted by sarant στο 30 Μαΐου, 2014

alexlexΠριν από δυο-τρία χρόνια, διάβαζα ένα φιλολογικό άρθρο μιας έγκριτης κριτικού στο οποίο γινόταν λόγος για τον Λευτέρη Αποστολου, το ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. Στο άρθρο υπήρχε μια υποσημείωση, που μας πληροφορούσε οτι ο Αποστόλου μεταπολεμικά διετέλεσε δήμαρχος Μυτιλήνης. Επειδή κρατάω από τη Μυτιλήνη, κατάλαβα αμέσως ότι αυτό ήταν λάθος. Δήμαρχος Μυτιλήνης δεν ήταν ο Λευτέρης αλλά ο Απόστολος Αποστόλου, ο περίφημος «δάσκαλος» όπως τον αποκαλούσαν (ήταν καθηγητής Χημείας), που παλιότερα είχα παρουσιάσει εδώ αποσπάσματα από τα απομνημονεύματά του. Η κριτικός είχε μπερδέψει τον Λευτέρη Αποστόλου, που δεν είχε άλλωστε καμιά σχέση με τη Μυτιλήνη, με τον Απόστολο. Αλλά δεν μπορεί να τους ξέρει κανείς όλους, οπότε χρειάζονται βοηθήματα.

Ένα βιβλίο που θα βοηθούσε την κριτικό να αποφύγει το λαθάκι, είναι και το βιβλίο για το οποίο θα σας μιλήσω σήμερα, το «Ιστορικό λεξικό του ελληνικού εργατικού κινήματος» του Γιώργου Αλεξάτου. Στη φωτογραφία αριστερά βλέπετε το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης, του 2008. Στο μεταξύ το βιβλίο έχει φτάσει στην τρίτη έκδοση, που έχει ίδιο εξώφυλλο με διαφορά στο όνομα του εκδοτικού οίκου, που έχει αλλάξει.

Στις 318 σελίδες του λεξικού του, ο Αλεξάτος περιλαμβάνει περίπου 1400 λήμματα, για ανθρώπους, οργανώσεις, κόμματα και έντυπα που συνδέονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με το ελληνικό αριστερό κίνημα, από το Αβάντι έως την Ώρα της Αλλαγής (κατά σύμπτωση και το πρώτο και το τελευταίο λήμμα του λεξικού αφορούν εφημερίδες: η πρώτη ήταν όργανο της σοσιαλιστικής Φεντερασιόν των εργατών της Θεσσαλονίκης ενώ η δεύτερη έβγαινε επί δικτατορίας από μια τροτσκιστική οργάνωση στη Δυτική Ευρώπη).

Ο Αλεξάτος, γεννημένος το 1956, είναι ιδιόμορφη, μοναδική θα έλεγα, περίπτωση αυτοδίδακτου ιστορικού και διανοούμενου, αφού έχει τελειώσει νυχτερινό γυμνάσιο, έχει δουλέψει οικοδόμος και συμμετέχει από τα νεανικά του χρόνια στο αριστερό κίνημα, σε διάφορες οργανώσεις και συλλογικότητες, κυρίως της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς. Έχει γράψει κι άλλα βιβλία, ανάμεσα στα οποία το γνωστότερο ίσως είναι το μυθιστόρημα εναλλακτικής ιστορίας Πλατεία Μπελογιάννη, στο οποίο ο εμφύλιος πόλεμος έχει οδηγήσει στη δημιουργία δύο ελληνικών κρατών, μιας λαϊκής δημοκρατίας στον βορρά και ενός βασιλείου στον νότο. Δεν θα μιλήσω γι’ αυτό το βιβλίο γιατί δεν το έχω διαβάσει, όπως άλλωστε δεν έχω διαβάσει το ‘αντίθετο’ μυθιστόρημα εναλλακτικής ιστορίας του Δημήτρη Φύσσα (Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος). Έχω φυλλομετρήσει τη μελέτη του Αλεξάτου «Το τραγούδι των ηττημένων«, μια μελέτη για το μεταπολεμικό λαϊκό τραγούδι, και εντυπωσιάστηκα από την πυκνή τεκμηρίωση -αλλά εδώ θα μιλήσω για το Ιστορικό Λεξικό μόνο.

Γιατί να υπάρχει ένα ιστορικό λεξικό του ελληνικού εργατικού κινήματος; Δεν αρκούν οι εγκυκλοπαίδειες; Πέρα από το ότι στην εποχή μας η έντυπη, πολύτομη εγκυκλοπαίδεια τύπου Μπριτάνικας βρίσκεται σε φάση εξαφάνισης, πάρα πολλά λήμματα του λεξικού δεν τα έχει καμιά εγκυκλοπαίδεια είτε επειδή είναι νεότερα (αφού έχει πολλά χρόνια να εκδοθεί έντυπη εγκυκλοπαίδεια στη χώρα μας) είτε επειδή οι συντάκτες της, μην έχοντας την ιδιαίτερη οπτική γωνία του λεξικού, δεν τα έκριναν άξια συμπερίληψης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Εργατικό κίνημα, Κομμουνιστικό κίνημα, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , | 43 Σχόλια »

Μεζεδάκια για την επίσκεψη της Αγγέλας

Posted by sarant στο 12 Απρίλιος, 2014

Καθώς άρχισα να γράφω αυτό το άρθρο, τα δελτία ειδήσεων δείχνουν τον πρωθυπουργό και την κυρία Αγγέλα (ή Άνγκελα) Μέρκελ να ανεβαίνουν την Διονυσίου Αρεοπαγίτου κρατώντας ομπρέλες, μια και ο αττικός ουρανός δεν συμμερίστηκε την αγαλλίαση των τηλεοπτικών καναλιών. Και ενώ εκείνοι γεύτηκαν χωριάτικη, μελιτζανοσαλάτα και κατσικάκι στη λαδόκολλα, εγώ θα προχωρήσω στο σερβίρισμα της καθιερωμένης σαββατιάτικης πιατέλας με τα μεζεδάκια, που σήμερα παίρνει τον τίτλο της ακριβώς από την επίσκεψη της γερμανίδας καγκελαρίου (ή καγκελάρισσας ή καγκελάριας, όπως δειλά είχα προτείνει πριν από μερικά χρόνια).

* Σε σχέση με την κάλυψη της επίσκεψης, φαίνεται ότι το ΑΠΕ θέλησε να «βελτιώσει» λιγάκι τις δηλώσεις της κ. Μέρκελ, όπως αποκάλυψε το pressproject.gr. Έτσι, το ελληνικό κείμενο των δηλώσεων Μέρκελ ανέφερε ότι «το πρόγραμμα εξυγίανσης προχωρά επιτυχώς», το γερμανικό κείμενο αναφέρει: das Sparprogramm erfolgreich verlaufe, πρόγραμμα εξοικονόμησης/λιτότητας δηλαδή και όχι εξυγίανσης. Πιο χαρακτηριστικό, σε άλλο σημείο αναφέρεται ότι «η γερμανική κυβέρνηση θα συνεχίσει να στηρίζει τα επιτυχή μέτρα στην Ελλάδα», με τη διαφορά ότι στον ιστότοπο της γερμανικής καγκελαρίας το κείμενο λέει: «die Bundesregierung die erfolgreichen Sparmaßnahmen Griechenlands weiter unterstützen wird», δηλαδή «τα επιτυχημένα μέτρα λιτότητας» -στο ελληνικό, η λέξη λογοκρίθηκε. Λεπτομέρεια, θα πείτε.

* Κι άλλο ένα σχετικό με την επίσκεψη, που το εντόπισα στην επιστολή του Νίκου Δήμου προς την υψηλή επισκέπτρια, στην οποία ο Ν. Δήμου παρομοιάζει την Ελλάδα αν όχι με μεζεδάκι, πάντως με μεζέ -λέτε να υπονοεί πως όπου να ‘ναι θα μας κάνουν μια χαψιά οι εταίροι μας; Πρόσεξα πάντως τη φράση «Δέχομαι ότι θέλατε να μας βοηθήσετε. Το κάνατε με λάθος τρόπο. Όχι εσείς προσωπικά – όλα τα μέλη της Τρόικα.» Την ακλισιά της τρόικας την έχουμε βέβαια σχολιάσει πολλές φορές, και είναι πολύ συνηθισμένη, αλλά και πάλι είναι ενοχλητικό να βλέπεις να την υιοθετεί ένας φτασμένος συγγραφέας.

* Το επόμενο μεζεδάκι είναι πρωθυπουργικό. Διαβάζω στον επίσημο ιστότοπο του πρωθυπουργού μια «Δήλωση του Πρωθυπουργού κ. Αντώνη Σαμαρά μετά τη συνάντηση με το προεδρείο των AHEPANs» , η οποία ξεκινάει ως εξής: «Καλωσορίζω στην Ελλάδα τους εκπροσώπους των AHEPANs, τα αδέλφια μας από τη Διασπορά». Ωστόσο, η οργάνωση είναι AHEPA, (American Hellenic Educational Progressive Association), οπότε το Ν δεν έχει κανένα λόγο να γράφεται με κεφαλαία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ρατσισμός, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 227 Σχόλια »

Ο κ. Κατσανέβας, το όνειδος και η Βικιπαίδεια

Posted by sarant στο 13 Φεβρουαρίου, 2014

Πριν από πολλά χρόνια, στα τέλη του 19ου αιώνα, διευθυντής της αστυνομίας ήταν κάποιος Μανιάτης, που δεν θυμάμαι τ΄όνομά του, ίσως ο Κοσονάκος. Ο αστυνόμος αυτός είχε πολύ μεγάλη μύτη, και πολλοί τον πείραζαν γι΄αυτό, και σε μια εφημερίδα της εποχής ένας γελοιογράφος έφτιαξε ένα σκίτσο που ήταν ολόκληρο μια μύτη με δυο πόδια, και από κάτω έβαλε λεζάντα «Ο κ. Κοσονάκος» (αν λεγόταν έτσι ο μυταράς αστυνομικός διευθυντής). Μόλις είδε την εφημερίδα ο Κοσονάκος έγινε πυρ και μανία και έστειλε μάρτυρες στον γελοιογράφο καλώντας τον σε μονομαχία -έθιμο που ήταν αν όχι απολύτως νόμιμο πάντως ανεκτό ως τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο γελοιογράφος, ξέροντας ότι ο αντίπαλός του ήταν πολύ καλός στο χειρισμό των όπλων, και μην έχοντας καμιά διάθεση να πάει σαν τον Πούσκιν, ζήτησε αμέσως συγνώμη και υποσχέθηκε να επανορθώσει. Και αμ’ έπος αμ’ έργον, στο επόμενο φύλλο της εφημερίδας, στην ίδια θέση της πρώτης σελίδας δημοσίεψε την ίδια ακριβώς γελοιογραφία, τη μυταρόλα, μόνο που από κάτω είχε βάλει άλλη λεζάντα: «Δεν πρόκειται για τον κ. Κοσονάκο»! Μαύρη επανόρθωση δηλαδή, αφού όλος ο κόσμος, βλέποντας τη μύτη, με τον Κοσονάκο γελούσε.

Δεν παίρνω όρκο ότι μετέφερα σωστά τα στοιχεία της ιστορίας, κάθε άλλο, αφού την έχω ακούσει από τον μακαρίτη τον παππού μου πριν από πολλά-πολλά χρόνια και από τότε δεν την έχω διασταυρώσει. Πάντως, αυτή η μισοξεχασμένη ιστορία μού ήρθε χτες στο μυαλό, καθώς διάβαζα την πρωτοφανή είδηση, ότι ο πολιτικός κ. Θεόδωρος Κατσανέβας έκανε, λέει, αγωγή εναντίον ενός συντάκτη της Βικιπαίδειας, επειδή το λήμμα της Βικιπαίδειας που είναι αφιερωμένο στον κ. Κατσανέβα είναι γραμμένο έτσι που να προσβάλλει την προσωπικότητά του. Μια άλλη συναφής ιστορία, πολύ πιο κοντινή με την εποχή μας, που μου ήρθε στο μυαλό, ήταν η μήνυση που έκανε ο δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης κ. Ασπασίδης το 1998 κατά του κ. Μπαμπινιώτη, θεωρώντας εαυτόν θιγόμενο από τη σημασία «οι οπαδοί ομάδων της Θεσσαλονίκης, ιδίως του ΠΑΟΚ» που υπήρχε σαν δεύτερη σημασία στο λ. Βούλγαρος στο λεξικό Μπαμπινιώτη, μια ιστορία που αξίζει να την αφηγηθούμε αναλυτικά κάποιαν άλλη φορά.

Αλλά προς το παρόν ας περιοριστούμε στον κ. Κατσανέβα και στην αγωγή του. Η ιστορία ξεκίνησε πριν από δυο χρόνια, όταν ο κ. Κατσανέβας, πανεπιστημιακός και πολιτικός, έστειλε εξώδικο στον χρήστη της Βικιπαίδειας Diu, ζητώντας του να διαγράψει από το λήμμα της Βικιπαίδειας που τον αφορά, που το είχε επιμεληθεί ο Diu, κάποιες προσβλητικές αναφορές -και ειδικότερα ότι σε μια διαθήκη του ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε χαρακτηρίσει τον κ. Κατσανέβα, που διετέλεσε σύζυγος της κόρης του, Σοφίας Παπανδρέου, «όνειδος για την οικογένεια«.

Ο χρήστης Diu αρνήθηκε, οπότε ο κ. Κατσανέβας, ο οποίος όπως φαίνεται είχε εντωμεταξύ πληροφορηθεί τα στοιχεία του, επανήλθε καταθέτοντας πέρυσι αγωγή εναντίον του Diu και της εταιρείας ΕΕΛ/ΛΑΚ (Εταιρεία Ελεύθερου Λογισμικού/Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα), πιστεύοντας εσφαλμένα ότι η ΕΕΛ/ΛΑΚ έχει κάποια θεσμική σχέση με τη Βικιπαίδεια. Στην αγωγή, κατηγορεί τον χρήστη Diu ότι «διαστρέβλωσε με δόλο την αλήθεια προβαίνοντας σε κατάφωρα άδικες και κακόβουλες αναφορές στο πρόσωπό του παραποιώντας και αμαυρώνοντας με δόλο το βιογραφικό του σημείωμα» και ζητάει «να υποχρεωθεί σε καταβολή αποζημίωσης ύψους 200.000 ευρώ (με τον νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής) καθώς και την προσωπική του κράτηση διάρκειας ενός έτους ως μέσο εκτέλεσης της εκδοθησόμενης αποφάσεως».  Η δικάσιμος έχει οριστεί για τις 21 Ιανουαρίου 2016 στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Διαδίκτυο, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου | Με ετικέτα: , , , , | 438 Σχόλια »

Από το φύλλο συκής στο μπικίνι

Posted by sarant στο 8 Αύγουστος, 2013

BathingSuit1920sΜια και η εποχή το θέλει, ένα ακόμα καλοκαιρινό σημείωμα, που μένει κι αυτό στην παραλία, όπως το προηγούμενο που είχα ανεβάσει πριν από καμιά δεκαπενταριά μέρες, αλλά εστιάζεται στα ρούχα που φοράμε όταν κάνουμε μπάνιο, στο μπανιερό δηλαδή, στο μαγιό. Μην περιμένετε εξαντλητική εξέταση, ολόκλήρο βιβλίο μπορεί να γραφτεί για το θέμα, εδώ απλώς θα λεξιλογήσουμε λίγο και μάλιστα χωρίς συνοδευτικό οπτικό υλικό, διότι ο προηγούμενος που ειδικευόταν σε παρόμοια τηλεοπτικά ρεπορτάζ παραλίας (τα λεγόμενα και ρεπορτάζ του Κολ…, ίσως προς τιμήν του ηγέτη που επανένωσε τη Γερμανία) πήρε προαγωγή κι έγινε διευθυντής της ΕΡΤ κι εγώ δεν αδειάζω να αναλάβω θέση στη Νέριτ. Οπότε, αρκεί μια σεμνή φωτογραφία όπως αυτή αριστερά (παρμένη από τη Βικιπαίδεια) με ένα μαγιό της δεκαετίας του 1920. Λίγο να σερφάρετε στο Διαδίκτυο, είναι εύκολο να βρείτε κι άλλες φωτογραφίες από μαγιό της εποχής –εδώ έχει κάμποσες.

Λέμε μαγιό, δάνειο από τα γαλλικά, όπου είναι maillot, ή μάλλον maillot de bain, διότι η γαλλική λέξη για κάμποσους αιώνες σήμαινε το ύφασμα με το οποίο τύλιγαν το νεογέννητο, τα σπάργανα σα να λέμε, κι ύστερα διάφορους τύπους εφαρμοστών ρούχων, π.χ. σαν αυτά που φορούσαν οι χορευτές στη σκηνή, ώσπου το 1908 καταγράφεται ο όρος maillot de bain και πολύ γρήγορα περνάει και στα ελληνικά -πότε ακριβώς δεν ξέρω, αναζήτηση σε σώματα δεν έχω κάνει, τη λέξη την έχω βρει σε ένα ταξιδιωτικό χρονογράφημα του Βάρναλη το 1926 από τη Γαλλία αλλά σίγουρα θα έχει έρθει αρκετά νωρίτερα. Καθαρευουσιάνικη λέξη για το μαγιό (που το έγραφαν μαγιώ παλιότερα) είναι η «λουτρίς», αλλά ελάχιστοι (και δίκαια) την ξέρουν. Υπάρχει και η λέξη «μπανιερό», που είναι λαϊκή μάλλον παρά λόγια.

Θα μπορούσε βέβαια κανείς να υποστηρίξει ότι το πρώτο μαγιό της ιστορίας ήταν το φύλλο συκής που φόρεσαν οι πρωτόπλαστοι, ο Αδάμ και η Εύα. Και παρόλο που το φύλλο συκής το βλέπουμε σε διάφορες γελοιογραφίες όπου το φίδι προσφέρει το μήλο στην Εύα, στην πραγματικότητα ή τέλος πάντων σύμφωνα με τον μύθο οι πρωτόπλαστοι μέχρι να φάνε τον απαγορευμένο καρπό δεν ενοχλούνταν που ήταν γυμνοί, μόνο όταν τον έφαγαν (η Γένεσις δεν λέει τι καρπός ήταν, αργότερα επικράτησε η άποψη για το μήλο) και «έγνωσαν ότι γυμνοί ήσαν και έρραψαν φύλλα συκής και εποίησαν εαυτοίς περιζώματα» (Γένεσις 3.7).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 109 Σχόλια »

Ο Τζανμπατίστα Ροβιόλι δεν μένει πια εδώ

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2013

Ένα από τα αγαπημένα θέματα του ιστολογίου είναι τα «ραμόνια», όπως έχουμε ονομάσει τα παρακούσματα τραγουδιών που όλοι έχουμε κάνει, ιδίως στην παιδική μας ηλικία. Ο ίδιος ο όρος ραμόνι προέρχεται από ένα δικό μου παράκουσμα. Μικρός, άκουγα τους γονείς μου να τραγουδούν Θεοδωράκη, τον Επιτάφιο, και να λένε:

Μα το καράβι βούλιαξε κι έσπασε το τιμόνι
και στου πελάγου το βυθό πλανιέμαι τώρα μόνη.

Ίσως επειδή δεν μου πήγαινε να συνδέσω την αρρενωπή φωνή του Μπιθικώτση με θηλυκό επίθετο (τώρα μόνη), το παράκουσα: πλανιέμαι το ραμόνι, κι έπλασα με το νου μου κάποιο μικρό ανυπεράσπιστο ζωάκι που περιπλανιέται στο βυθό του πελάγου. Και, «μπαμπά, τι είναι το ραμόνι;» οπότε έγινε μεγάλο γέλιο.

Άλλο διάσημο «ραμόνι» είναι τα λουμπέσα, όπου πολλά παιδιά (και η αδελφή μου μαζί) ακούγοντας τον στίχο «δεν έχεις διόλου μπέσα» από το Κορόιδο Μουσολίνι, και αγνοώντας ίσως τις λέξεις «διόλου» και «μπέσα», σκέφτηκαν ότι ο φτωχός Ντούτσε δεν είχε «δυο λουμπέσα» (κάποιο ξένο νόμισμα, ασφαλώς). Ραμόνια υπάρχουν πάμπολλα, και τα έχουμε συζητήσει σε δυο άρθρα του ιστολογίου, ένα παλιότερο στο οποίο έγινε μια πρώτη καταγραφή, κι ένα δεύτερο, που είχε τίτλο Ο Ροβιόλης κατοικεί στην οδό Γραφημώνος, φτιαγμένο από δυο διάσημα ραμόνια -η οδός Γραφημώνος είναι από το τραγούδι του Τερζή «στην οδό γράφει ‘μόνος'», ενώ ο Ροβιόλης είναι ένα από τα δημοφιλέστερα ραμόνια όλων των εποχών, παρμένος από τον στίχο του τραγουδιού «Στου Θωμά» στο Ρεμπέτικο του Ξαρχάκου Με βιολί σαν του Ροβιόλη θα χορέψουν κι οι διαβόλοι.Βιρτουόζος ο Ροβιόλης, θα έλεγε κανείς, αφού κάνει και διαβόλους να χορέψουν.

Μόνο που το τραγούδι δεν λέει έτσι· ο Φέρρης έγραψε «με βιολί σαντουροβιόλι». Το πιο αστείο είναι ότι κάθε φορά που συζητάμε τα ραμόνια, θα πεταχτεί κάποιος φίλος και θα πει «Μη μου πείτε ότι ο Ροβιόλης δεν υπάρχει και είναι παράκουσμα!»

Στο άρθρο περί Ροβιόλη, παρόλο που έχει γραφτεί εδώ και δυόμιση χρόνια, γίνονται κάθε τόσο και νέα σχόλια, επειδή κάποιος νέος φίλος το ανακαλύπτει, και κρίνει σκόπιμο (και πολύ καλά κάνει!) να προσθέσει το δικό του ραμόνι στον κατάλογο. Τις προάλλες όμως έγινε ένα σχόλιο διαφορετικό από τα άλλα, ένα σχόλιο που έβγαλε στον αφρό λαβράκι. Έγραφε ο άγνωστος επισκέπτης: Άκου Ροβιόλης. Μου θυμίζεις ένα φίλο που νόμιζε ότι στον ΠΑΟ παίζει ο Βαζέχας! Ιδού η αλήθεια για το μεγάλο Ροβιόλι:… Και ακολουθούσε ένας λίκνος προς ένα άρθρο της Βικιπαίδειας. Δεν βάζω το λινκ γιατί το άρθρο στο μεταξύ έχει σβηστεί (αλλά θα σας το παρουσιάσω πιο κάτω).

Όπως ίσως καταλαβαίνετε, το άρθρο για τον «μεγάλο Τζανμπατίστα Ροβιόλι» ήταν εξολοκλήρου πλαστό, μούφα, τρολιά. Ευφυέστατο, όπως θα δείτε παρακάτω, με πολλή φροντίδα γραμμένο, αλλά πλαστό.  Αλλά τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, το παραθέτω:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Μεταμπλόγκειν, Ραμόνια, Φάρσες | Με ετικέτα: , , , , | 151 Σχόλια »

Η μέρα με τα δεκατριάρια

Posted by sarant στο 13 Μαρτίου, 2013

Σήμερα ο μήνας έχει δεκατρείς, έχουμε δηλαδή 13 Μαρτίου του 2013, ή αλλιώς 13/3/13. Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι πέρυσι στις 12 Δεκεμβρίου (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού το 2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, το 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και το 2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Πέρυσι είχα γράψει ότι μέρα με τρία 13άρια δεν έχει το πρόγραμμα, και αυτό ισχύει,  αλλά η σημερινή μέρα, 13/3/13, είναι ό,τι κοντινότερο μπορεί να υπάρξει στην ανύπαρκτη 13/13/13. Οπότε, το σημερινό άρθρο θα είναι αφιερωμένο στον αριθμό 13.

Για όλους τους μικρούς ακέραιους αριθμούς έχει πολλά να πει και να γράψει κανείς, και ο 13 δεν είναι εξαίρεση. Ο 13 είναι πρώτος αριθμός, δηλαδή διαιρείται μόνο με το 1 και με τον εαυτό του. Είναι ακόμα ο μικρότερος τώρπος αριθμός -τη λέξη αυτή μόλις την έπλασα, για να αποδώσω το αγγλικό emirp, όπως λέγονται οι πρώτοι αριθμοί που άμα τους αντιστρέψεις προκύπτει πάλι πρώτος αριθμός (αφού θέλουμε ελληνική απόδοση, δεν θα αντιστρέψουμε όλη τη λέξη, σοτωρπ, μόνο το θέμα της). Το όνομά του, δεκατρία, δείχνει ολοκάθαρα την προέλευση, τρία και δέκα, και αυτό φαινόταν ακόμα πιο καθαρά στα αρχαία ελληνικά, που ήταν «τρισκαίδεκα». Πιο σωστά, στα αρχαία της κλασικής εποχής, γιατί και το δεκατρία αρχαίο είναι, εκτός αν δεν θεωρείτε βεριτάμπλ αρχαίους τον Πλούταρχο, τον Γαληνό και τους άλλους της ελληνιστικής εποχής.

Στα αγγλικά λένε thirteen και ο σχηματισμός είναι ίδιος με τον αρχαίο (τρία-δέκα), που φαίνεται πιο καθαρά στο γερμανικό dreizehn, που αποτελεί απλή συνένωση των δυο αριθμητικών για το τρία και το δέκα. Από το λατινικό tredecim το ιταλικό tredici, το γαλλικό treize, το ισπανικό trece και τα υπόλοιπα λατινογενή. Αν ξέρετε καμιά γλώσσα όπου το όνομα του αριθμού 13 να μην προκύπτει από το 10 και το 3, θα με ενδιέφερε αν την ακούσω. [Προσθήκη: Μου λένε ότι τα ινδικά είναι μια τέτοια γλώσσα: στα ινδικά 3=τιν, 10=ντας, 13 = τέρα(χ)] .Παρατηρώ πάντως ότι η Εσπεράντο βάζει πρώτο το δέκα (dek tri), όπως και τα νέα ελληνικά ή και τα τούρκικα (on üç, όπου on το δέκα).

Αν 0 12 είναι η προσωποποίηση της τάξης και της ομαλότητας, καθώς διαιρείται από τέσσερις αριθμούς (συν τον 1 και τον εαυτό του), το 13 χαλάει αυτή την τάξη. Ίσως αυτός να είναι ο λόγος που ο αριθμός 13 θεωρείται ο κατεξοχήν γρουσούζικος αριθμός, τόσο που πολλές αεροπορικές εταιρείες (ή όλες;) δεν έχουν στα αεροπλάνα τους σειρά καθισμάτων με τον αριθμό 13, από τη 12 πάνε κατευθείαν στη 14. Το ίδιο ισχύει και στις ΗΠΑ στα ψηλά κτίρια, όπου είτε παραλείπεται ο αριθμός 13 στο ασανσέρ είτε υπάρχει ο 12Α. (Αναρωτιέμαι αν γίνεται το ίδιο στην Ελλάδα, δεν πρόσεξα ποτέ). Στη Βικιπαίδεια διαβάζω ότι το 85% των αμερικάνικων κτιρίων δεν έχουν όροφο που να ονομάζεται 13ος όροφος.

Αυτός ο φόβος για το 13 ονομάζεται triskaidekaphobia στα αγγλικά, λέξη καινούργια, ελληνογενής, πλασμένη τον εικοστό αιώνα (το 1911 είναι η πρώτη ανεύρεσή της, βρίσκω κάπου). Η ελληνική Βικιπαίδεια το αποδίδει «τρισκαιδεκαφοβία», που δεν μου αρέσει, όχι μόνο επειδή είναι δυσκολοπρόφερτο αλλά και επειδή μπορεί να παραπλανήσει κάποιους να σκεφτούν ότι υπήρχε τέτοια δεισιδαιμονία και στην αρχαιότητα. Δεν υπήρχε. Η πρόληψη για το 13 και η δεκατριοφοβία στον δυτικό κόσμο είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο, των τελευταίων αιώνων. Μην πιστεύετε αυτό που λέει η ελληνική Βικιπαίδεια, ότι στον κώδικα του Χαμουραμπί παραλείπεται ο 13ος νόμος, και αυτό είναι ένδειξη πανάρχαιης δεκατριοφοβίας, είναι μύθος. Δεν είναι απίθανη η εξήγηση σύμφωνα με την οποία ο αριθμός 13 είναι γρουσούζικος επειδή στον Μυστικό Δείπνο συμμετείχαν 13 πρόσωπα, αλλά απ’ όσο ξέρω δεν υπάρχουν πρώιμες ενδείξεις δεκατριοφοβίας τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, παρά πολύ αργότερα. Βέβαια, στα επίσημα δείπνα προσέχουν να μην υπάρχουν 13 συνδαιτυμόνες στο τραπέζι.

Πάντως, το 13 δεν είναι παντού δυσοίωνο. Στην Ιταλία, διαβάζω, αποφεύγουν το 17, ενώ στην Κίνα και τις γειτονικές χώρες θεωρείται γρουσούζικο το 4, επειδή η κινέζικη λέξη για το 4 προφέρεται σχεδόν ίδια με τη λέξη «πεθαίνω» -έτσι, σε πολλά κτίρια δεν υπάρχει όροφος με τον αριθμό 4 κτλ. Από την άλλη, αν η 13η του μηνός θεωρείται κακότυχη μέρα γενικώς, εμείς οι Έλληνες θεωρούμε ιδιαζόντως κακότυχη την Τρίτη και 13, ενώ στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες θεωρούν την Παρασκευή και 13 (στην Ιταλία, την Παρασκευή και 17). Υπάρχει μάλιστα και η λέξη Paraskevidekatriaphobia, για τον φόβο της Παρασκευής και 13 του μηνός.

Παροιμίες με το 13 έχουμε μερικές, συνήθως σε αντιδιαστολή με το ομαλό δώδεκα. Πιο γνωστή είναι: Ανάποδος χρόνος δεκατρείς μήνες. Λέμε επίσης «εγώ γελώ με δώδεκα και δεκατρείς με μένα», καθώς και «δώδεκα η αλεπού , δεκατρία το αλεπόπουλο» (γνωστότερη παραλλαγή είναι με 100 και 110). Μια άλλη παροιμία λέει: «Τι κι αν σε δέρνουν δεκατρείς, αν δε σε δέρνει ο νους σου», ενώ παροιμιώδης έχει γίνει ο Κεφαλλονίτης παπάς που από την πολλή σοφία τα δώδεκα Βαγγέλια τα βγάζει δεκατρία.

Αν το 13 είναι γρουσούζικο, ωστόσο το δεκατριάρι για πολλά χρόνια ήταν συνώνυμο της επιτυχίας και της προσδοκίας μεγάλου κέρδους, αφού ήταν η πρώτη κατηγορία βράβευσης στο Προπό (τώρα είναι το 14άρι), και δεκατριάρης ο παίκτης που έπιανε δεκατριάρι, 13 σωστές προβλέψεις σε ένα δελτίο Προπό. Καθώς τα κέρδη είναι αμοιβαία, δηλαδή μοιράζονται εξίσου στους νικητές, αν ήταν λίγοι οι δεκατριάρηδες το κέρδος ήταν πολύ αξιόλογο.

Υπήρχε κι ένα περίεργο αρχαίο έθιμο με τον αριθμό 13, για το οποίο βρίσκουμε μερικές αναφορές στην αρχαία γραμματεία, αν και οι απαρχές του χάνονται μέσα στην αχλή του μύθου. Πρόκειται για τον λεγόμενο «δέκατο τρίτο μισθό». Δεν είναι σαφές ποιο ήταν το αντικείμενο αυτού του θεσμού, πάντως ήταν κάτι που προκαλούσε μεγάλη χαρά στους (πολύ) αρχαίους προγόνους μας.

Τραγούδια με το 13 υπάρχουν βέβαια αρκετά, αλλά ξεχωρίζει, και με μεγάλη διαφορά, το «Ο μήνας έχει δεκατρείς» των Χατζιδάκι-Κακογιάννη. Πρώτη το είπε η Βέμπο, εδώ το λέει η Μελίνα Μερκούρη:

Και ταινίες με το 13 υπάρχουν πολλές, ανάμεσά τους και ένα πρόσφατο αμερικάνικο Thirteen. Θα ξεχωρίσω όμως τη Χρονιά με τα 13 φεγγάρια του Φασμπίντερ. Λένε πως μια χρονιά με 13 φεγγάρια είναι κάτι το ιδιαίτερο, αλλά στην πραγματικότητα το 37% των ετών έχει 13 φεγγάρια, δεν είναι καθόλου σπάνιο φαινόμενο. Υπάρχει και η Συμμορία των 13 (Ocean’s 13 αγγλιστί), αλλά τον ίδιο τίτλο έχει κι ένα βιβλίο του Τίτου Πατρίκιου. Αισίως φτάσαμε στην ποίηση. Αυτή τη στιγμή ποίημα με 13 δεν μου έρχεται κανένα (ασφαλώς θα υπάρχουν), οπότε κλείνω μ’ ένα δεκατριάστιχο του Παλαμά, ένα από τα σατιρικά γυμνάσματα, το πρώτο της δεύτερης σειράς του. Αποτελείται, όπως όλα, από δεκατρείς εντεκασύλλαβους ιαμβικούς στίχους, διαταγμένους σε τέσσερις δαντικές τερτσίνες, συν έναν τελευταίο στίχο (ως επιστέγασμα) που ριμάρει με τον μεσαίο στίχο της τελευταίας τερτσίνας:

Στ’ ακάθαρτα κυλήστε μας του βούρκου,
και πιο βαθιά. Πατήστε μας με κάτι
κι από το πόδι πιο σκληρό του Τούρκου.

Διαβασμένοι, ντοτόροι, σπιρουνάτοι,
ρασοφόροι, δασκάλοι, ρουσφετλήδες,
οικοπεδοφαγάδες, αβοκάτοι,

κομματάρχηδες και κοτσαμπασήδες,
και της γραμματικής οι μανταρίνοι
και της πολιτικής οι φασουλήδες,

ταρτούφοι, ραμπαγάδες, ταρταρίνοι!
– Αμάν! Αγά, στα πόδια σου! άκου! στάσου! –
Βυζαντινοί, Γασμούλοι, Λεβαντίνοι.

Ρωμέικο να! Με γεια σου, με χαρά σου.

Αν σας άνοιξε η όρεξη και θέλετε να δείτε κι άλλα από τα Σατιρικά γυμνάσματα, κλικάρετε εδώ. Αλλιώς, συμπληρώστε αν θέλετε το πανόραμα του 13 με άλλες εμφανίσεις του αριθμού στον κόσμο μας. Ραντεβού σ’ ένα χρόνο, ένα μήνα και μια μέρα, με το 14.

Posted in Αριθμοί, Λαογραφία, Παροιμίες, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 195 Σχόλια »