Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βλάσης Αγτζίδης’

Το λεξικό των Ρωμέικων, του Βαχίτ Τουρσούν

Posted by sarant στο 11 Οκτωβρίου, 2019

Ρωμέικα (ή Ρωμαίικα αν προτιμάτε) λέμε βεβαίως τα ελληνικά, σε κάπως λαϊκό ύφος -αν και όλο θα λιγοστεύουν όσοι αναφέρονται στη γλώσσα μας με αυτή τη λέξη: μπορεί να υπάρχει η Ρωμιοσύνη του Ρίτσου, αλλά έχουν περάσει 100+ χρόνια από τότε που έκλεισε ο Ρωμηός του Σουρή.

Αλλά πλατειάζω. Το λεξικό του τίτλου δεν αφορά τη γλώσσα στην οποία γράφεται το ιστολόγιο, αλλά μιαν άλλη γλωσσική ποικιλία (γλώσσα; διάλεκτο; μην κολλήσουμε εκεί), που μιλιέται στην Τουρκία, στον Πόντο, και που λέγεται Romeika. Στο ιστολόγιο έχουμε αναφερθεί ξανά σε αυτή τη γλωσσική ποικιλία, πριν από αρκετά χρόνια, όταν είχε ανακοινωθεί, με κάπως κωμικές τυμπανοκρουσίες, από τον Τύπο η ύπαρξη μιας διαλέκτου που είναι πολύ κοντά στα αρχαία ελληνικά. Τότε την ποικιλία αυτή την είχαμε πει και «οφίτικα» διότι μιλιούνται στην περιοχή του ποταμού Όφη, στον Πόντο.

Το λεξικό το βλέπετε εδώ στην εικόνα, ο τίτλος του είναι Romeika-Türkçe Sözlük, δηλαδή Ρωμεϊκο-τουρκικό λεξικό, και συγγραφέας του ο Βαχίτ Τουρσούν, που είναι ο ίδιος φυσικός ομιλητής των Ρωμέικων.

Μέσω του κοινού μας φίλου Βλάση Αγτζίδη, είχα αλληλογραφία με τον Βαχίτ Τουρσούν, που με ενημέρωνε για την πρόοδο του έργου του. Το υλικό που θα δείτε σήμερα μου το είχε στείλει στις αρχές του καλοκαιριού. Διστασα να το δημοσιεύσω τότε επειδή το καλοκαίρι λιγοστεύει η αναγνωσιμότητα του ιστολογίου.

Θα (ανα)δημοσιεύσω σήμερα την εισαγωγή του καθηγητή Πίτερ Μάκριτζ στο λεξικό που νομιζω πως δινει αρκετές πληροφορίες για τα Ρωμέικα/οφίτικα. (Στην Πύλη της ελληνικής γλώσσας υπάρχει κι άλλο ένα κείμενο του Π. Μάκριτζ για το ίδιο θέμα).

Επίσης, για να πάρετε μιαν ιδέα και από το λεξικό και απο το λεξιλόγιο των Ρωμέικων, παρακάλεσα τον Βαχίτ Τουρσούν και μου έστειλε σε pdf ένα δείγμα, σχεδόν 20 σελίδες, από το γράμμα Α του λεξικού του, που το έχω ανεβάσει εδώ και μπορείτε να το συμβουλευτείτε.

Και μια εικόνα από ένα τυχαίο δισέλιδο του λεξικού:

H εισαγωγή του καθηγητή Peter Mackridge στο λεξικό των Ρωμέικων:

Η επιβίωση της ελληνικής γλώσσας στην περιοχή της Τραπεζούντας (Πόντος) στην Τουρκία είναι αξιοθαύμαστη. Οι περισσότεροι από τους ομιλητές της ντόπιας ελληνικής διαλέκτου ήταν Χριστιανοί, αλλά η γλώσσα μιλιόταν επίσης σαν μητρική από μερικές μουσουλμανικές κοινότητες. Παρ’όλα αυτά, το 1923, μετά την ήττα των ελληνικών δυνάμεων από τον τουρκικό στρατό στην Ανατολία, η συνθήκη της Λωζάνης προέβλεψε την υποχρεωτική ανταλλαγή των μουσουλμανικών και ορθόδοξων χριστιανικών μειονοτήτων μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες χριστιανοί ομιλητές της ελληνικής διαλέκτου στον Πόντο να μεταφερθούν στην Ελλάδα. Οι απόγονοι αυτών των ανταλλαγέντων Χριστιανών είναι τώρα όλοι γηγενείς ομιλητές της καθομιλούμενης νεοελληνικής γλώσσας και οι γνώσεις τους για την ποντιακή ελληνική διάλεκτο είναι περιορισμένες ή και ανύπαρκτες. Οι μουσουλμάνοι ομιλητές της ελληνικής διαλέκτου, ωστόσο, οι περισσότεροι εκ των οποίων έζησαν σε απομονωμένα χωριά στις περιοχές των Τσαΐκαρα (Όφι), Σουρμένων και Τόνγιας, παρέμειναν στα εδάφη τους και οι κοινότητές τους συνεχίζουν να μιλούν ελληνικά μέχρι σήμερα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Γενικά γλωσσικά, Λεξικογραφικά, Ντοπιολαλιές, Πόντιοι, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 257 Σχόλια »

Η εκδήλωση για τον Δημήτρη Σαραντάκο (Κηφισιά, 10 Ιανουαρίου 2014)

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2014

Την Παρασκευή 10 Ιανουαρίου έγινε στην Κηφισιά, στην έπαυλη Δροσίνη, μια εκδήλωση με τίτλο «Δημήτρης Σαραντάκος – Στον απόηχο της αιολικής λογοτεχνικής σχολής». Η εκδήλωση διοργανώθηκε στα πλαίσια του Σεμιναρίου Σύγχρονης Ιστορίας του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Δήμου Κηφισιάς. Ο Βλάσης Αγτζίδης, που διευθύνει το Σεμινάριο, αποφάσισε στον φετινό κύκλο να εντάξει και μερικά λογοτεχνικά θέματα που έχουν σχέση με την ιστορία, κι έτσι διοργανώθηκε η βραδιά η αφιερωμένη στον πατέρα μου.

Μετά την εισαγωγή του Βλάση Αγτζίδη, στην εκδήλωση μίλησαν η Ντόρα Βακιρτζή, που εστιάστηκε κυρίως στη Λέσβο και την αιολική λογοτεχνική σχολή, ο Στρατής Ζαφείρης και ο Στάθης Λιδωρίκης, παλιοί φίλοι. συνάδελφοι και σύντροφοι του πατέρα μου, κι εγώ. Στο τέλος, πήρε για λίγο τον λόγο ο Κώστας Βαλέτας, εκδότης του περιοδικού Αιολικά Γράμματα (η φωτογραφία από κάτω είναι παρμένη τη στιγμή της ομιλίας του).

mim dsc6205

Φωτογραφίες της εκδήλωσης μπορείτε να δείτε στο ιστολόγιο Το Φιστίκι, που διατηρείται με φροντίδα της αδελφής μου. Η αίθουσα στην Έπαυλη Δροσίνη γέμισε μέχρι έξω, και είχα τη χαρά να ξαναδώ παλιούς φίλους, κυρίως (αλλά όχι μόνο) μηχανικούς.

Θα παραθέσω παρακάτω αφενός το γραπτό κείμενο της ομιλίας μου και αφετέρου ένα ηχητικό αρχείο με όλη (σχεδόν) την εκδήλωση -λείπει, όπως συνήθως, η αρχή, δηλαδή τα πρώτα λόγια από την εισαγωγή του Βλ. Αγτζίδη.

Το παραπάνω ηχητικό έχει όλους τους ομιλητές. Αν θέλετε να βρείτε κάποια συγκεκριμένη ομιλία, τα σημεία έναρξης είναι περίπου τα εξής:

0                  Εισήγηση Βλάση Αγτζίδη

3.27            Ντόρα Βακιρτζή

30.30        Στρατής Ζαφείρης (προηγείται ένα απόσπασμα που τραγουδάει ο πατέρας μου)

47.00       Στάθης Λιδωρίκης

1.06.00   Νίκος Σαραντάκος

1.38.00   Κώστας Βαλέτας – Κλείσιμο

Το κείμενο της ομιλίας μου ακολουθεί. Βέβαια, είπα και μερικά πράγματα εκτός κειμένου, που δεν τα έχω περάσει εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εκδηλώσεις, Λογοτεχνία, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , , , , , | 36 Σχόλια »

Τότε που έλεγαν εγκληματία τον Γλέζο

Posted by sarant στο 25 Οκτωβρίου, 2012

Προχτές ο Μανώλης Γλέζος χαρακτήρισε, και πολύ σωστά πιστεύω, «μια από τις μελανότερες σελίδες της ελληνικής δημοκρατίας» την είσοδο της Χρυσής Αυγής στο Κοινοβούλιο. Σαν να ήθελε να το αποδείξει, ο βουλευτής Επικρατείας του φιλοναζιστικού κόμματος Χρ. Παππάς δήλωσε:

Τιμή μας και καμάρι μας να μας υβρίζει ένας Γλέζος. Ο Γλέζος έβγαλε για άλλη μια φορά όλη του τη χολή εναντίον του Ελληνικού Εθνικισμού.

Δεν τιμάω και δεν έχω σε καμία υπόληψη τον υμνητή του Χότζα, τον καταδικασμένο από την ελληνική δικαιοσύνη εγκληματία Σταλινικό Μανώλη Γλέζο. Οι κυβερνώντες υπουργοί και βουλευτές της χαζοχαρούμενης αστικής ελαφροδεξιάς τον γλείφουν και μέσα στο Κοινοβούλιο.

Το δυστύχημα είναι ότι αυτός ο εσχατόγερος όπως και ο εσχατόγερος της Δεξιάς Κώστας Μητσοτάκης θα κηδευτούν με λεφτά που θα πληρώσει ο Ελληνικός λαός (δημοσία δαπάνη).
Αν μου πείτε πως δεν έπρεπε να παραθέσω αυτολεξεί τα ναζιστικά εμέσματα, μπορεί και να με πείσετε. Αλλά αξίζει να βλέπουμε το πρόσωπο του κτήνους. Άλλωστε, δεν σκοπεύω να απαντήσω, θαρρώ ότι υπεραρκεί το σχόλιο του βουλευτή Δημήτρη Παπαδημούλη: Δεν μπορούν να του συγχωρήσουν ότι κατέβασε τη σημαία τους από την Ακρόπολη.

Θα σταθώ όμως στον χαρακτηρισμό «εγκληματίας» για τον Γλέζο, διότι μού θύμισε ένα άρθρο που διάβαζα τις προάλλες καθώς φυλλομετρούσα παλιές εφημερίδες, ένα άρθρο που γράφτηκε πριν από 71 χρόνια, και που σίγουρα είναι το πρώτο άρθρο που χαρακτηρίζει εγκληματία τον Γλέζο, έστω κι αν δεν τον κατονομάζει -για να είμαι ακριβέστερος, το άρθρο χαρακτηρίζει «εγκληματίες» τους άγνωστους που κατέβασαν τη σημαία με τη σβάστικα από την Ακρόπολη (τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου) και εκείνους που επευφήμησαν Άγγλος αιχμαλώτους στους δρόμους της Αθήνας. Παραθέτω το άρθρο, που δημοσιεύτηκε την 1η Ιουνίου 1941 στην αθηναϊκή εφημερίδα Πρωινός Τύπος:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κατοχή, Πρόσφατη ιστορία, Παλιότερα άρθρα | Με ετικέτα: , , , , | 292 Σχόλια »

Για τα «αρχαία ελληνικά» του Πόντου

Posted by sarant στο 21 Ιανουαρίου, 2011

Στις αρχές του χρόνου δημοσιεύτηκαν σε όλες τις εφημερίδες άρθρα για την «ανακάλυψη» μιας απομονωμένης κοινότητας στον Πόντο, όπου οι κάτοικοι μιλούν μια διάλεκτο, τα ρωμέικα, που είναι «πιο κοντά στα αρχαία ελληνικά παρά στα νέα». Η είδηση προερχόταν απο δημοσίευμα της βρετανικής Ιντιπέντεντ, που βασιζόταν στις ανακοινώσεις μιας ελληνίδας γλωσσολόγου, της Δρος Ιωάννας Σιταρίδου, που είναι λέκτορας στο Κέμπριτζ. Σε μερικά ελληνικά ιστολόγια, η είδηση μεταφέρθηκε με αρκετές φανφάρες, μια και θεωρήθηκε… απόδειξη του ότι τα αρχαία ελληνικά είναι ζωντανή γλώσσα. Αλλά οι φαιδρότητες είχαν αρχίσει από το βρετανικό δημοσίευμα, το οποίο περιείχε διάφορες χαριτωμενιές για Χρυσόμαλλο δέρας, Αμαζόνες και (στο εισαγωγικό άρθρο) για θεματικά πάρκα με τους ντόπιους να φοράνε χιτώνες.

Το θέμα, βέβαια, είναι ότι η Ιντιπέντεντ και η κυρία Σιταρίδου κομίζουν γλαύκα εις Αθήνας. Θέλω να πω ότι την ύπαρξη ελληνοφώνων στον Πόντο την ξέραμε εδώ και πολλά χρόνια -και μάλιστα το σχετικό βιβλίο του Ομέρ Ασάν Pontos Kulturu έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά. Ένα άλλο θέμα είναι ότι, πέρα από τις υπερβολές των δημοσιογράφων, που είναι ίσως σχεδόν αναπόφευκτες όταν έχουν να μεταδώσουν μια «αβανταδόρικη» επιστημονική είδηση, κι έτσι π.χ. βάζουν τίτλο «εκεί όπου επιζεί η αρχαία ελληνική γλώσσα» (Jason and the argot: land where Greek’s ancient language survives), οι δηλώσεις της κ. Σιταρίδου, τουλάχιστον όπως μεταφέρονταν από τα δημοσιεύματα, φαίνονταν κάπως υπερβολικές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 103 Σχόλια »

Ο Κόκινος Καπνάς και το εικοσαγράμματο αλφάβητο

Posted by sarant στο 7 Μαΐου, 2010

Ο Κόκινος Καπνάς ήταν στη δεκαετία του 1930 το επίσημο όργανο των Ελλήνων της Αμπχαζίας, η οποία υπαγόταν, με καθεστώς αυτόνομης δημοκρατίας, στη σοβιετική δημοκρατία της Γεωργίας, που ανήκε φυσικά στην ΕΣΣΔ. Ξεκίνησε ως εφημερίδα των καπνοπαραγωγικών περιοχών, γι’ αυτό και πήρε αυτό τον τίτλο, αν και σύντομα εξελίχθηκε σε ελληνική εφημερίδα που κυκλοφορούσε οπουδήποτε υπήρχαν Έλληνες στην ΕΣΣΔ, και φαντάζομαι πως κράτησε τον τίτλο της για ιστορικούς κυρίως λόγους. Εκδιδόταν στο Σοχούμι, την πρωτεύουσα της Αμπχαζίας, από το 1932 έως το 1937, κάθε έξι μέρες.

Θα προσέξατε ότι τη λέξη κόκινος την έγραψα με ένα κάπα· αυτό επειδή η εφημερίδα είχε υιοθετήσει το εικοσαγράμματο ελληνικό αλφάβητο, σε συνδυασμό με εκτενείς ορθογραφικές απλοποιήσεις. Καταργήθηκαν τα γράμματα η και ω, καθώς και τα ξ και ψ που γράφονταν κσ και πσ ή μάλλον κς και πς, μια και αντί για το σ χρησιμοποιούσαν το ς και μόνο αυτό. Ο φθόγγος ου γραφόταν με το υ. Καταργήθηκαν οι δίφθογγοι και τα διπλά σύμφωνα. Κάποια συμπλέγματα συμφώνων έπαψαν να γράφονται, όπως το σμ (που γραφόταν ζμ).  Εφαρμόστηκε αρχικά το μονοτονικό όπως το πρότεινε ο Ελισσαίος Γιαννίδης, αλλά στα μισά του δρόμου καταργήθηκαν εντελώς οι τόνοι και εφαρμόστηκε σύστημα ατονικό. Ένα κείμενο γραμμένο στο εικοσαγράμματο αλφάβητο ξενίζει σήμερα μια και όλες σχεδόν οι λέξεις αλλάζουν. Βέβαια, φαντάζομαι ότι με λίγη εξάσκηση θα μπορεί κανείς να διαβάζει άνετα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ντοπιολαλιές, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 26 Σχόλια »