Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βλάσης Τσάκας’

Και πάλι για το άμεσα και το αμέσως

Posted by sarant στο 14 Νοεμβρίου, 2011

Γλωσσικο ιστολόγιο είμαστε, παρακολουθούμε λοιπόν τις γλωσσικές εξελίξεις, και καμιά φορά επιστρέφουμε και δεύτερη, μπορεί και τρίτη φορά στο ίδιο θέμα, είτε σε μεζεδάκι είτε σε ειδικό άρθρο. Κι έτσι, δεν είναι η πρώτη φορά που αναφερόμαστε στη διάκριση ανάμεσα στις λέξεις «άμεσα» και «αμέσως». Υπάρχει όμως τέτοια διάκριση στην πράξη; Να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Σύμφωνα με το λεξικό Μπαμπινιώτη, που έχει μάλιστα και ειδικό πλαίσιο, άλλη είναι η σημασία του άμεσα και άλλη του αμέσως. ‘Αμεσα είναι το αντίθετο του έμμεσα και σημαίνει «απευθείας, χωρίς τη μεσολάβηση κανενός», ενώ αμέσως σημαίνει «χωρίς καθυστέρηση, τώρα». Έτσι, συνεχίζει, «μας απάντησε άμεσα» σημαίνει «απευθείας, χωρίς να μεσολαβήσουν άλλοι», ενώ «μας απάντησε αμέσως» σημαίνει «μας απάντησε χωρίς καθυστέρηση».

Είναι κι άλλα ζευγάρια επιρρημάτων που έχουν (ή υποτίθεται ότι έχουν) διαφορετική σημασία: απλώς/απλά, εκτάκτως/έκτακτα, αδιακρίτως/αδιάκριτα, ευχαρίστως/ευχάριστα και μερικά ακόμα. Πρόκειται για μια λεπτή διάκριση που σε μια πρώτη ματιά γοητεύει, αλλά αν το σκεφτούμε θα δούμε ότι στην πράξη δεν τηρείται πάντοτε: συνήθως τηρείται μόνο σε περιπτώσεις λέξεων που δεν πολυχρησιμοποιούνται, σαν το εκτάκτως/έκτακτα, όταν όμως η λέξη χρησιμοποιηθεί πολύ, τότε, όπως μ’ αρέσει να λέω, οι όμορφες διακρίσεις όμορφα καίγονται. Μια τέτοια χιλιοτραγουδισμένη διάκριση είναι ανάμεσα στο απλώς και στο απλά’ χιλιοτραγουδισμένη επειδή σε κάθε λαθολόγιο και σε κάθε εγχειρίδιο ορθής χρήσης της ελληνικής θα διαβάσετε πως απλώς σημαίνει «μόνο» ενώ απλά σημαίνει «με απλό τρόπο». Αμ δε! Στην πράξη η διάκριση έχει καεί προ πολλού -σε ένα σχετικά πρόσφατο άρθρο είχα παραθέσει κείμενα καθηγητών πανεπιστημίου, υπουργών, συγγραφέων, κορυφαίων δημοσιογράφων, που δεν τηρούσαν τη διάκριση και χρησιμοποιούσαν το «απλά» εκεί που τα λαθολόγια συνιστούν το «απλώς». Και επειδή οι κανόνες της γλώσσας δεν είναι κάτι έξω από τους χρήστες, ιδίως σε θέματα σημασίας, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η διάκριση ανάμεσα σε απλώς και απλά έχει καεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 180 Σχόλια »