Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Βόρεια ιδιώματα’

Αυστραλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Ιανουαρίου, 2022

Πάνω που σκεφτόμουν τι τίτλο να βάλω στο σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο, πήρα μέιλ από έναν φίλο που τακτικά με τροφοδοτεί με θέματα. Μου λέει ότι η υπόθεση της βίζας του Nόβακ Τζόκοβιτς έχει γίνει μπαλάκι ανάμεσα στις αυστραλιανές αρχές και μου αναφέρει κι ένα μεταφραστικό μαργαριταράκι από τη σχετικήν ειδησεογραφία.

Οπότε, βρήκα τον τίτλο, Αυστραλιανά τα σημερινά μας μεζεδάκια, πολύ περισσότερο που ήδη είχα στην πιατέλα ένα αυστραλιανό μεζεδάκι (όχι παϊδάκια από καγκουρό). Και φυσικά ξεκινάω με το μεζεδάκι που μας έδωσε τον τίτλο.

Σε ρεπορτάζ αναφέρονται δηλώσεις του τενίστα Άντι Μάρεϊ:

«Δεν ξέρω ποια είναι η διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί, αν μπορεί να κάνει έκκληση γι’ αυτό…» λέει το Sport24 ότι είπε ο Μάρεϊ. Έκκληση σε ποιους και για ποιο πράγμα;

Όπως θα καταλάβατε, η Daily Mail έγραψε «I don’t know what route he goes down, if he can appeal that…» και μάλλον εννοεί έφεση παρά έκκληση. Μανια κι αυτοί οι Εγγλέζοι να έχουν πολλές σημασίες στην ίδια λέξη!

* Kαι συνεχίζουμε πρωθυπουργικά. Συζητήθηκε το παρακάτω τουίτ του Κ. Μητσοτάκη που γράφτηκε όταν ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε ότι βρέθηκε θετικός στον κορονοϊό.

O κ. Μητσοτάκης εύχεται βεβαίως περαστικά και συνεχίζει: Έχοντας κάνει και την αναμνηστική δόση του εμβολίου, είμαι σίγουρος ότι όλα θα πάνε καλά.

Όπως πρόσεξαν πολλοί, η φράση δεν στέκει καλά -είναι κλασικό παράδειγμα «ξεκρέμαστης» μετοχής που λένε οι Αγγλοσάξονες (dangling participle). Κανονικά, η μετοχή αναφέρεται στο πρόσωπο του ρήματος της κύριας πρότασης, οπότε αυτό που γράφει ο πρωθυπουργός, αν το εξετάσουμε έξω από πραγματολογικά στοιχεία, σημαίνει «Αφού έχω κάνει και την αναμνηστική δόση του εμβολίου είμαι σίγουρος ότι όλα θα πάνε καλά».

Φυσικά, ο ΠΘ εννοεί «Αφού ο Αλ. Τσίπρας έχει κάνει και την τρίτη δόση, είμαι σιγουρος ότι όλα θα πάνε καλά». Κανονική θα ήταν η πρόταση αν ας πούμε διατυπωνόταν: Έχοντας κάνει και την αναμνηστική δόση, μπορεί να είναι βέβαιος για ταχεία ανάρρωση.

* H οθονιά είναι απο αγώνα χάντμπολ, Ελλάδα-Κόσοβο, που μετέδωσε η ΕΡΤ3 πριν από μερικές μέρες (κερδίσαμε 26-25).

Kάτι περίεργο δεν βλέπετε στη σημαία δεξιά; Η χώρα που βλέπουμε το σχήμα της, όπως εμφανίζεται στον χάρτη, έχει εκπληκτική ομοιότητα με την Αυστραλία -μέχρι και η κουκιδίτσα της Τασμανίας αχνοφαίνεται κάτω δεξιά.

Πώς εξηγείται αυτό;

Την κανονική σημαία του Κόσοβου τη βλέπετε εδώ. Έχει πράγματι έξι αστέρια, αλλά βέβαια η χώρα στον χάρτη έχει άλλο σχήμα, το σχήμα του Κοσόβου, όχι της Αυστραλίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Σημαίες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 343 Σχόλια »

Δυο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτήν… (Συνεργασία του Γιάννη Ρέντζου για τα Βόρεια Ιδιώματα)

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2020

Τις προάλλες, στο άρθρο για τη Μισοριξιά και το γιορτόπιασμα, εκεί που συζητούσαμε για το αν θα αποδώσουμε με απόστροφο ή όχι λέξεις που γράφονται όπως προφέρονται στα βόρεια ιδιώματα, έκανα ένα σχόλιο για το τι θα ίσχυε αν είχε αναγνωριστεί ως ξεχωριστή γλώσσα η «βορειοϊδιωματική». Στη συζήτηση που άρχισε μπήκε ο φίλος μας ο Δημόσιος Χώρος, που είναι παλιός φίλος και συνάδελφός μου και ξέρω ότι ασχολείται εδώ και πολλά χρόνια με τον τρόπο γραφής των Βόρειων Ιδιωμάτων, και επειδή εκδηλώθηκε ενδιαφέρον τον παρακάλεσα να γράψει ένα άρθρο για το ιστολόγιο -κάτι που έκανε πολύ πρόθυμα.

Εγώ τη δουλειά του Γιάννη την ήξερα επειδή εδώ και καιρό την εκθέτει στο ΦΒ, όπου μάλιστα βάζει και κείμενα σε ΒΙ. Μου αρέσει ιδιαίτερα που εξετάζει τη ΒΙ όχι σαν ιδίωμα της νέας ελληνικής ή ακόμα χειρότερα σαν παραφθορά αλλά σαν αυτοτελή γλώσσα.

Στο βιβλίο «Διάλεκτοι και ιδιώματα της Νέας Ελληνικής» του Νικ. Κοντοσόπουλου βρίσκουμε ότι τα Βόρεια Ιδιώματα είναι εκείνα που μιλιούνται στο (βόρειο) μεγαλύτερο τμήμα του ελλαδικού χώρου -Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρο (πλην Θεσπρωτίας), Στερεά Ελλάδα πλην Αττικής και Βοιωτίας και νότιας Εύβοιας, καθώς και στα νησιά Λέσβο, Βόρειες Σποράδες, Λήμνο, Θάσο, Σαμοθράκη, Σάμο, και εν μέρει σε Άνδρο και Τήνο (στη Μακεδονία υπάρχουν κάποιες περιοχές όπου ομιλούνται ημιβόρεια ιδιώματα). Χοντρικά, λέει ο Κοντοσόπουλος, «θεωρείται σαν νότιο άκρο των βορειοελλαδικών ιδιωμάτων ο 38ος παράλληλος» -αυτός που χωρίζει τις Κορέες. Βέβαια, αυτός περνάει από την οδόν Αγίου Μελετίου, αλλά είπαμε: χοντρικά, λέει. Αλλά χάρτες δίνει και ο φίλος μας ο Γιάννης, με κάποιες μικρές διαφορές.

Δίνω όμως τη σκυτάλη στον φίλο μας, κατά κόσμον Γιάννη Ρέντζο, που έχει φροντίσει και για την πλούσια εικονογράφηση του άρθρου.

ΔΥΟ Ή ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΞΕΡΩ ΓΙ’ ΑΥΤΗΝ…

Θα πω μερικά πράγματα γι’ αυτή τη γλώσσα (ή τη διάλεκτο ή το ιδίωμα), όχι βέβαια σαν ειδικός αλλά με τα αισθήματα του γλωσσικού ακτιβιστή που μιλάει για τη γλώσσα του περιβάλλοντος στο οποίο μεγάλωσε και που σε κάποια στιγμή πληροφορήθηκε πως η γλώσσα του είναι τα …«Βλάχικα». Αυτός ήταν ο συνηθισμένος ή υπονοούμενος αθηναϊκός όρος για τα βόρεια ιδιώματα (ΒΙ). Τον ακούγαμε και τον ακούμε και σε ελληνικές ταινίες. Χρειάζεται να πω πως μεγάλωσα στην Πρέβεζα, μέσα στην πόλη, με πολλούς φίλους Βλάχους, αλλά είναι άλλο πράγμα τα ΒΙ. Δυστυχώς δεν είχα την ευκαιρία να βιώσω και το γεωργοκτηνοτροφικό λεξιλόγιο της υπαίθρου και να εμβαθύνω σε αυτό. Θυμάμαι που ένας ΒΙ-ικός ομιλητής μας εξηγούσε πως το «ζγούρ» είναι το αρνάκι που στο γύρισμα του 12μήνου σγουραίνει το μαλλί του… Μάλλον όμως είναι «ζυγούρι», από το ζυγό, δεύτερο, χρόνο του. Ωστόσο οι ονομασίες των περισσότερων φρούτων διατηρούσαν στην πόλη μου, εκτός εμπορίου εννοείται, την παραδοσιακή τους ονομασία: Σκάμνα (μούρα), γατσούμπρα (βατόμουρα), κούμπλα (κορόμηλα), μπαρδάκις (δαμάσκηνα), ζέρδιλα (βερίκοκα), χ’μουν’κά (ή «χχμουννκά»:  καρπούζια). Επίσης και άλλοι καρποί είχαν παραδοσιακά τοπικά ονόματα π.χ. καστραβέτσα (τα αγγούρια) καθώς και τα θαλασσινά π.χ. καπουσάντις (τα χτένια).

Κατά καιρούς φτάνουν ειδήσεις και πληροφορίες για προστασία, χρήση των ιδιωμάτων ή για θεμελιωμένη αμφισβήτηση, έστω και σατιρική, της κεντρικής νόρμας. Τα ελβετικά χαρτονομίσματα (επάνω αριστερά) αναγράφουν στα δικά τους βλάχικα, τα ραιτορομανικά, με λέξεις που θα τις ζηλεύε ο καλύτερος δικος μας ΒΙ-ικός ομιλητής, «Μπάνκα Νατζιουνάλα Σβίτσρα», χωρίς, μάλιστα, κάποια επανορθωτική απόστροφο εκεί στο Σβιτσ’ρα. Στη μεγάλη ημερήσια εφημερίδα της Κολωνίας την «Κέλνερ Στατ Άντσαϊγκερ» υπήρχε καθημερινά ‒και δεν ξέρω αν συνεχίζεται‒ δίστηλο άρθρο στα κολωνέζικα. Στο περιοδικό Courrier της UNESCO εμφανίζονταν συχνά άρθρα για την υποστήριξη της παγκόσμιας γλωσσικής Βαβέλ, ως κληρονομιάς  και ο Ιάπωνας συγγραφέας Χισάσι Ινόουε (Inoue Hisashi, 1934-2010) είχε γράψει το 1981 το σημαντικό σατιρικό μυθιστόρημα με τίτλο Kirikirijin «Οι άνθρωποι του Κιρικίρι» ή «Οι Κιρικιριώτες». Με αυτό ο συγγραφέας, σκιαγραφώντας την πολιτική «διαχωρισμού» που εφαρμόζεται σε βάρος των Κιρικιριωτών, αμφισβητεί την πολιτική, πολιτιστική και γλωσσική υπεροχή του Τόκιο.    

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Γενικά γλωσσικά, Ντοπιολαλιές, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 319 Σχόλια »