Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Β. Ψαραδάκης’

Ένα επεισόδιο του 1938 -εις μνήμην Ν. Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2010

Σαν σήμερα πριν από 66 χρόνια, στις 8.1.1944, έφυγε αυτόχειρας ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης. Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον για τον Λαπαθιώτη έχει αναζωπυρωθεί, και όχι άδικα. Αντί να παρουσιάσω σήμερα κάποιο αθησαύριστο ποίημα ή άγνωστο περιστατικό της ζωής του, προτίμησα να ασχοληθώ με κάποιο ήδη γνωστό επεισόδιο, που έχει ήδη παρουσιαστεί στο Διαδίκτυο και στις εφημερίδες και με την ευκαιρία να παραθέσω και όσες πρωτογενείς πηγές μπόρεσα να συγκεντρώσω.

Το 1938, επί δικτατορίας Μεταξά, το εβδομαδιαίο περιοδικό «Νεοελληνικά Γράμματα» είχε εγκαινιάσει σειρά συνεντεύξεων με λογοτέχνες, με τον γενικό τίτλο: Πορτραίτα συγγραφέων μεταπολεμικής γενεάς. Κάθε συνέντευξη συνοδευόταν από ένα ανέκδοτο ποίημα του παρουσιαζόμενου ποιητή σε φωτογραφημένο αυτόγραφο. Ο Λαπαθιώτης έδωσε (στο τεύχος της 9.4.1938) συνέντευξη στον Γ. Περαστικό [Γ.Μ.Μυλωνογιάννη] και τη συνόδεψε με το ποίημα που βλέπετε αριστερά όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Μάτι δειλό, που σε κοιτάζει
βαθιά, βουβά και σκοτεινά,
κι έτσι πιστά, σα να σου τάζει :
Θα σ’ αγαπώ παντοτινά

Ψηλό, λιγνό, τρελό για χάδι,
δουλεύει σ’ ένα μαγαζί.
Το πήρα ένα Σαββάτο βράδι
και κοιμηθήκαμε μαζί.

Με τη δημοσίευση ξέσπασε σκάνδαλο. Διαβάζουμε σήμερα σε πολλές πηγές ότι εξαιτίας αυτού του σκανδάλου η μεταξική λογοκρισία απαγόρευσε πλέον στον Λαπαθιώτη να ξαναδημοσιεύσει και ότι μετά απ’ αυτό, ο ποιητής δημοσίευε σε περιοδικά χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης.

Ωστόσο, έχω σοβαρές επιφυλάξεις για την ακρίβεια των παραπάνω. Αφενός, στα επόμενα χρόνια και έως τον πόλεμο του 1940, ο Λαπαθιώτης δημοσίεψε με το πραγματικό του όνομα τόσο ποιήματα (αν και λίγα) όσο και θεωρητικά-αισθητικά άρθρα στα Νεοελληνικά Γράμματα (πολλά από αυτά πρωτοσέλιδα), ενώ και συνεντεύξεις του εμφανίστηκαν. Το 1940 δημοσίεψε σε πολλές συνέχειες την αυτοβιογραφία του στο πρδ. Μπουκέτο, καθώς και ένα εκτενές αφήγημα στη Νέα Εστία. Το κυριότερο, τότε ακριβώς (το 1939) βγήκε η μοναδική του ποιητική συλλογή, φυσικά με το όνομά του. Αφ’ ετέρου, η χρήση του ψευδωνύμου Πλάτων Χαρμίδης περιορίστηκε αποκλειστικά στις ποιητικές μιμήσεις που δημοσίευε στο περιοδικό Πνευματική Ζωή και που μπορείτε να τις βρείτε εδώ. Θεωρώ λοιπόν πολύ πιθανότερο η χρήση του ψευδωνύμου να μην έγινε εξαιτίας της λογοκρισίας αλλά για να διαφοροποιήσει, παιχνιδιάρικα, αυτές τις μιμήσεις από το άλλο έργο του. Όχι τυχαία, το ίδιο ψευδώνυμο το είχε χρησιμοποιήσει το 1921 για να υποβάλει δυο ποιήματα σε έναν ποιητικό διαγωνισμό στον οποίο ήταν επίσης… μέλος της κριτικής επιτροπής!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , , | 16 Σχόλια »

Εναντίον της κοινωνικής αθλιότητος και της βλακείας που μας περικυκλώνει

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2009

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στη χτεσινή κυριακάτικη Αυγή (18.10.2009) με υπότιτλο «Ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης και το κομμουνιστικό κίνημα: ένα άγνωστο ντοκουμέντο». Το αναδημοσιεύω εδώ χωρίς αλλαγές, μόνο με προσθήκη δύο λινκ.

Ο Λαπαθιώτης σε σκίτσο του Αντώνη Πρωτοπάτση

Ο Λαπαθιώτης σε σκίτσο του Αντώνη Πρωτοπάτση

Τα τελευταία χρόνια έχει αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον για τον «καταραμένο» ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, με επανεκδόσεις του ποιητικού του έργου, δεκάδες μελοποιήσεις ποιημάτων του (ο ερευνητής Β. Ψαραδάκης έχει καταμετρήσει 54 μελοποιήσεις!), με αρκετά βιβλία και μία ταινία αφιερωμένα στη ζωή του, στο «έμψυχο ποίημα» του Λαπαθιώτη. Το αξιοπερίεργο είναι ότι αυτό γίνεται ενώ έχουν φύγει από τη ζωή όσοι γνώρισαν προσωπικά τον ποιητή· δηλαδή, φορείς της ανακάλυψης του Λαπαθιώτη είναι κατά κύριο λόγο νεότεροι μελετητές, που γεννήθηκαν μετά την αυτοκτονία του τον Γενάρη του 1944.

Μια παράμετρος που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η σχέση του Λαπαθιώτη με το κομμουνιστικό κίνημα. Σύμφωνα με τις περισσότερες βιογραφίες του, ο Λαπαθιώτης, αρχικά ένθερμος βενιζελικός (συμμετείχε, όπως και ο πατέρας του συνταγματάρχης Λεων. Λαπαθιώτης, στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας), βαθμιαία προσέγγισε τους κομμουνιστές στα μέσα της δεκαετίας του 1920· πολλοί αναφέρουν ως πρώτη εκδήλωση αυτής της προσέγγισης την ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύει ο Λαπαθιώτης στον Ριζοσπάστη τον Αύγουστο του 1927,  και με την οποία ζητεί από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών να τον διαγράψει από το ορθόδοξο ποίμνιο. Στη συνέχεια, το 1929, ο Λαπαθιώτης ήρθε σε οξύτατη σύγκρουση (μέσα από τις στήλες του λαϊκού Μπουκέτου) με τον φίλο του Χ. Παπαντωνίου, με αφορμή μια περιφρονητική φράση του τελευταίου για τον κομμουνισμό και για τα έργα του κομμουνιστή συγγραφέα Κ. Παρορίτη. Το 1932 ο Λαπαθιώτης δημοσιεύει στο αριστερό περιοδικό Νέοι Πρωτοπόροι το πεζό τραγούδι «Τραγούδι για το ξύπνημα του προλεταριάτου«. Τέλος, το 1943, σύμφωνα με πληροφορίες που πρώτος ο Τάσος Βουρνάς κατέθεσε προδικτατορικά στην Αυγή, ο Λαπαθιώτης συνδέθηκε με τους αντάρτες του εφεδρικού ΕΛΑΣ και τους χάρισε τα όπλα του πατέρα του.

Η συμπάθειά του προς τον κομμουνισμό φαίνεται και σε πολλούς στοχασμούς που κατέγραφε κατά καιρούς και που έχουν βρεθεί στα χαρτιά του, όπως: «Η κομμουνιστική κοινωνία είναι το τελευταίο ατού της ταλαιπωρημένης ανθρωπότητας. Αν αποτύχει και σ’ αυτό, δεν της μένει παρά να επιστρέψει στο σκοτάδι και την αποκτήνωση» (γράφτηκε στις 23.11.1932).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , , , | 54 Σχόλια »