Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γαβριήλ Σακελλαρίδης’

Μη καίτοι μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Μαρτίου, 2015

Μην προσπαθείτε να βγάλετε νόημα από τον τίτλο (αν και θα είχε πλάκα να προσπαθούσαμε να βγάλουμε). Ο τίτλος είναι παρμένος από ένα μεζεδάκι της πιατέλας, όπως κάνουμε πότε-πότε.

Για να μη σας κρατάω σε αγωνία, ξεκινάω ακριβώς με αυτό το μεζεδάκι, παρόλο που είναι μεγαλούτσικο για ορντέβρ.

Λοιπόν, στο ρεπορτάζ της (οΘντκ) έγκριτης Καθημερινής για την (όχι και επαχθή, πάντως) ποινή που επιβλήθηκε στον πρώην υπουργό Γ. Παπακωνσταντίνου, καταγράφονται τα λόγια που του απεύθυνε ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου, ως εξής: «Πηγαίνετε και μη καίτοι αμαρτάνετε…»

Δεν είπε βέβαια αυτό ο κ. Πρόεδρος. Αυτό κατέγραψε η δημοσιογράφος που συνέταξε το άρθρο.

Εννοώ ότι ο πρόεδρος είπε /miketi amartanete/ και η δημοσιογράφος που υπογράφει το άρθρο, πιθανώς μη γνωρίζοντας τι θα πει /miketi/, υπέθεσε ότι πρόκειται για τις γνωστές της λέξεις «μη καίτοι». Οι λέξεις βέβαια αυτές υπάρχουν, αλλά νόημα δεν βγαίνει στα ελληνικά. «Καίτοι» σημαίνει «αν και», η φράση «μη καίτοι» όπως καταλαβαίνετε δεν έχει κανένα απολύτως νόημα.

Στην πραγματικότητα, ο πρόεδρος είπε «μηκέτι αμαρτάνετε», και είναι βέβαια μια φράση της αρχαίας ελληνικής, αλλά μια φράση πολύ γνωστή, παροιμιώδης, διότι είναι παρμένη (με διασκευή) από το Ευαγγέλιο. Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, και ειδικότερα στην περιγραφή του θαύματος του Ιησού με τον παράλυτο της κολυμβήθρας (στο 5ο κεφαλαιο), ο Ιησούς, αφού πει την πολύ διασημότερη φράση «άρον τον κράβαττόν σου και περιπάτει» (στην εποχή μας γράφουμε συνήθως ‘κράβατον’), λίγο αργότερα, αφού ο παράλυτος γιατρευτεί, του λέει: «Ίδε υγιής γέγονας, μηκέτι αμάρτανε, ίνα μη χείρον σοί τι γένηται» (5.14), δηλαδή «Να που γιατρεύτηκες, μην αμαρτάνεις στο εξής για να μην πάθεις χειρότερα».

Μηκέτι θα πει, λοιπόν, «όχι πια, όχι άλλο» και μαζί με ρήμα «μην κάνεις κάτι πια, μην το συνεχίζεις αυτό». Η λέξη είναι σύνθετη από το «μη» και το «έτι» (ακόμα) και το κ μπαίνει ως συνδετικό, θα λέγαμε, κατ’ αναλογία με το ουκέτι.

Ο πρόεδρος του δικαστηρίου, που ήξερε τη φράση και τη σημασία της, τη διασκεύασε σε πληθυντικό αριθμό, μια και στα σημερινά ελληνικά ο ενικός ηχεί πιο αγενής απ’ ό,τι στην εποχή του Ιησού (αν θεωρήσουμε ότι είναι ιστορικό πρόσωπο) όπου δεν υπήρχε πληθυντικός ευγενείας. Η δημοσιογράφος δεν ήξερε τη φράση, ούτε από την παιδεία της ούτε από την εκκλησία (ακούγεται συχνά υποθέτω, π.χ. στην Κυριακή του Παραλύτου, τρεις Κυριακές μετά το Πάσχα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Ευαγγέλιο, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 180 Σχόλια »

Μικροεκλογικά νησιώτικα κουίζ

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2014

Παρόλο που είπα τις προάλλες ότι τώρα που τελείωσαν οι εκλογές θα επιστρέψουμε στη συνήθη ύλη του ιστολογίου, σήμερα επιστρέφω στα εκλογικά και τα εκλολογολογικά, όχι όμως για βαθυστόχαστες πολιτικές αναλύσεις αλλά για μια πιο ανάλαφρη περιδιάβαση σε μερικά αξιοπερίεργα των εκλογικών αποτελεσμάτων, και ειδικότερα των αποτελεσμάτων των ευρωεκλογών. Θα είδατε ίσως τους συνηθισμένους καταλόγους με τις περιοχές όπου τα κόμματα σημείωσαν τα καλύτερα και τα χειρότερα ποσοστά τους (παράδειγμα εδώ για ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ) και βέβαια αν πάμε στην ιστοσελίδα του υπουργείου Εσωτερικών μπορούμε με δυο κλικ να βρούμε τις καλύτερες και χειρότερες εκλογικές περιφέρειες για τα άλλα κόμματα. Αυτό είναι απλό, αν όμως θέλουμε να προχωρήσουμε σε πιο λεπτομερειακή ανάλυση, π.χ. σε επίπεδο δήμων, δεν υπάρχει -απ’ όσο ξέρω- εύκολη λύση.

Η ιδέα για το σημερινό άρθρο γεννήθηκε όταν άκουσα στο ραδιόφωνο (φυσικά στο Κόκκινο 105.5 γιατί τέτοιες ειδήσεις απαγορεύονται αλλού) ότι ο ΣΥΡΙΖΑ συγκέντρωσε το ψηλότερο πανελλαδικά ποσοστό του στο Δήμο Νισύρου, που τυχαίνει να είναι και η ιδιαίτερη πατρίδα του υποψήφιου δημάρχου Αθηναίων, του  Γαβριήλ Σακελλαρίδη. Αυτό το έβαλα σε κουίζ στα σχόλια του προχτεσινού άρθρου, και τελικά το βρήκε η φίλη Μαρία, αφού υπήρχε και σχετικό άρθρο στο left.gr. Στον δήμο Νισύρου (που συμπίπτει με τη Νίσυρο το νησί όσον αφορά τους εκλογείς, αφού στο γειτονικό Γυαλί δεν πρέπει να υπάρχουν μόνιμοι κάτοικοι) σημειώθηκε κι άλλο ένα παράδοξο, ότι στην τρίτη θέση, πίσω από τον ΣΥΡΙΖΑ (39,78) και τη ΝΔ (15.69) βρέθηκε το Ενιαίο Παλλαϊκό Μέτωπο (ΕΠΑΜ) του κ. Καζάκη, με ποσοστό 9,19%.

Τέτοιες εκλογικές παραδοξότητες, με πολύ ψηλά και πολύ χαμηλά ποσοστά σε σύγκριση με τον εθνικό μέσο όρο, είναι επόμενο να αυξάνονται όσο το δείγμα του πληθυσμού μικραίνει, καθώς προχωράμε από την κλίμακα της επικράτειας στην κλίμακα της εκλογικής περιφέρειας και από εκεί στην κλίμακα των δήμων. Ιδιαίτερη περίπτωση είναι οι νησιωτικοί δήμοι, οι οποίοι είναι από τους μικρότερους σε μέγεθος, επειδή ακόμα και τα σχετικά μικρά νησιά αποτελούν έναν δήμο (π.χ. η Ανάφη), ενώ στη στεριά οι δήμοι είναι κατά μέσον όρο πολύ μεγαλύτεροι και σε έκταση και σε πληθυσμό (βέβαια ο μεγαλύτερος σε έκταση δήμος της χώρας είναι κι αυτός νησιωτικός, ο δήμος Λέσβου). Έτσι, στα νησιά θα βρούμε μεγαλύτερες παραδοξότητες απ’ ό,τι στους στεριανούς δήμους.

(Και δεν είναι το μόνο αξιοπερίεργο των νησιών: όπως έχουμε πει άλλες φορές, στα νησιά διατηρούνται περισσότερες διαλεκτικές λέξεις, όπως και σπάνια και πολύ χαρακτηριστικά βαφτιστικά ονόματα).

Διάλεξα δέκα τέτοιες μικροεκλογικές παραδοξότητες και σας τις παρουσιάζω, έτσι για γούστο, με τη μορφή κουίζ, αφήνοντάς σας να μαντέψετε. Το απογεματάκι θα παρουσιάσω τις απαντήσεις. Αν κάπου έχω κάνει λάθος (διότι δεν έκατσα να συγκρίνω και τους 325 δήμους της χώρας) διορθώστε με, αλλά ελπίζω να μην υπάρχει. Όλες οι απαντήσεις αφορούν νησιά (στα νησιά λογαριάζω και την Κρήτη και την Εύβοια, που έχουν περισσότερους του ενός δήμους). Υπάρχουν επίσης και (μικρά) νησιά που ανήκουν σε μεγαλύτερους δήμους.

Ερωτήσεις:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Εκλογές, Κουίζ, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , | 231 Σχόλια »

Νίκησε η τοπική αυτοδιοίκηση;

Posted by sarant στο 19 Μαΐου, 2014

Το ιστολόγιο προτιμά να λεξιλογεί παρά να πολιτικολογεί, αλλά δεν ζει και σε άλλο πλανήτη. Την επομένη μιας σημαντικής εκλογικής αναμέτρησης, έτσι κι αλλιώς το ενδιαφέρον είναι στραμμένο στα εκλογικά αποτελέσματα, οπότε ένα αμιγώς λεξιλογικό άρθρο θα φαινόταν παράταιρο. Έτσι, στα επόμενα θα πολιτικολογήσω α βολοντέ, όχι σαν ουδέτερος παρατηρητής (υπάρχουν;) αλλά σαν έντιμος σχολιαστής που έχει σαφώς ταχθεί με μια συγκεκριμένη πλευρά. Έντιμος με την έννοια ότι θα πω αυτά που σκέφτομαι, χωρίς να προσπαθώ να τα παρουσιάσω πειραγμένα για να κερδίσω κάποιαν αντιπαράθεση ή να σας πείσω -και θα περιμένω φυσικά να ακούσω και τις δικές σας απόψεις.

Υπό κανονικές συνθήκες, όταν κρίνουμε τα αποτελέσματα εκλογών, για να δούμε πώς τα πήγαν οι πολιτικές δυνάμεις, κάνουμε σύγκριση με τα αποτελέσματα των αμέσως προηγούμενων ομοειδών εκλογών. Αν κρίναμε με το μέτρο αυτό και συγκρίναμε με τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2010, θα συμπεραίναμε θρίαμβο του ΣΥΡΙΖΑ, σημαντική υποχώρηση των κομμάτων της συγκυβέρνησης, μικρή πτώση του ΚΚΕ -και στρατοσφαιρική άνοδο της Χρυσής Αυγής. Ωστόσο, οι συνθήκες δεν είναι κανονικές: από το 2010 ως σήμερα έχουν έρθει τα πάνω κάτω, ο ΣΥΡΙΖΑ από το 4% έχει εκτοξευτεί στο 27% ενώ το κραταιό ΠΑΣΟΚ του 2010 πνέει τώρα τα λοίσθια. Οπότε, είναι εύλογο να γίνονται συγκρίσεις και με τις εκλογές του 2012. Αν κάνουμε αυτή τη σύγκριση, τότε ο ΣΥΡΙΖΑ υπέστη πανωλεθρία, αφού μάλλον σε καμιά περιφέρεια δεν συγκρατεί τις δυνάμεις του 2012, ενώ η συγκυβέρνηση τα πήγε μάλλον καλά, ιδίως η κεντροαριστερή συνιστώσα της. Αλλά και αυτή η σύγκριση θα ήταν παραπλανητική, και μάλιστα περισσότερο παραπλανητική.

Πριν προχωρήσω, μια παρένθεση: παρόμοιο μεθοδολογικό πρόβλημα σύγκρισης θα έχουμε και την επόμενη Κυριακή όπου θα κληθούμε να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών. Ολοφάνερο γίνεται ότι η σύγκριση με τις προηγούμενες ομοειδείς εκλογές -τις ευρωεκλογές του 2009- πολύ λίγο νόημα έχει, όσο κι αν η κυβέρνηση αποφάσισε να μοιράσει την εκλογική επιχορήγηση για τις ευρωεκλογές κυρίως με βάση τα αποτελέσματα του 2009. Για να έχει νόημα η σύγκρισή μας, σε ό,τι αφορά τις ευρωεκλογές, πρέπει να πάρουμε πολύ περισσότερο υπόψη τα αποτελέσματα του 2012.

Υποστηρίζω ότι, αν τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών μπορούν βάσιμα να συγκριθούν με τα αποτελέσματα του 2012, αυτό ισχύει πολύ λιγότερο για τα αποτελέσματα των αυτοδιοικητικών εκλογών. Στις αυτοδιοικητικές εκλογές, τόσο στους δήμους όσο και στις περιφέρειες, οι απερχόμενοι αιρετοί άρχοντες έχουν πανίσχυρους μηχανισμούς πελατείας κι έτσι η εκλογική τους επιρροή τοπικά βρίσκεται σε πλήρη αναντιστοιχία με την επιρροή των κομμάτων που τους στηρίζουν, εκτός αν πιστεύει κανείς π.χ. ότι το ΠΑΣΟΚ θα συγκεντρώσει την επόμενη Κυριακή 22% στην Αττική επειδή πήρε τόσο ο κ. Σγουρός στις περιφερειακές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , | 376 Σχόλια »

Από τη Μπουμπουνίστρα στα Ρούλια Αμπέλια

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2014

Το σημερινό άρθρο είναι κι αυτό παρμένο από την ομιλία που είχα κάνει πριν από δεκαπέντε μέρες στην ξενάγηση-περίπατο στο κέντρο της Αθήνας με τη δημοτική παράταξη Ανοιχτή Πόλη και τον υποψήφιο δήμαρχο Γαβριήλ Σακελλαρίδη. Έχω δημοσιέψει κι άλλα άρθρα παρμένα από αυτή την ομιλία, που ήταν άλλωστε πολύ μεγάλη για να χωρέσει σε ένα μόνο άρθρο του ιστολογίου και γι’ αυτό, όπως έγραψα, «σαν κάτι πανεπιστημιακούς που κατατέμνουν σοφά τα αποτελέσματα της έρευνάς τους ώστε να φτουρήσουν και να δώσουν και τρία, και πέντε και δέκα πέιπερ», έσπασα κι εγώ την ομιλία μου σε τέσσερα άρθρα, από τα οποία το σημερινό είναι το τέταρτο και τελευταίο. Να θυμίσω ότι έχει προηγηθεί ένα άρθρο για τις μετονομασίες δρόμων και πλατειών της Αθήνας, ένα για τις παλιές πολυκατοικίες που τις λέγαν και οκέλες, και ένα για τα λεξιλογικά της πόλης και του δήμου. Ίσως στο σημερινό άρθρο να υπάρχουν κάποιες επικαλύψεις με τα προηγούμενα, αλλά ελπίζω όχι πολλές.

Πόσο απέχει η Μπουμπουνίστρα από τα Ρούλια Αμπέλια; Γύρω στο ενάμιση χιλιόμετρο, αν δεν κάνω λάθος. Βέβαια, τότε που τα λέγαν έτσι εκείνα τα μέρη, η απόσταση μπορεί να ήταν λίγο μικρότερη, διότι μπορούσες να πας ευθεία γραμμή, ενώ σήμερα, που όλος ο τόπος έχει χτιστεί, δεν μπορείς να κόψεις δρόμο. Και τα δυο τοπωνύμια γκουγκλίζονται, βέβαια, οπότε όποιος αδημονεί μπορεί να μάθει με ποια σημερινά αντιστοιχούν, αλλά εγώ θα σας τα αποκαλύψω στη ροή της αφήγησης, το πρώτο σχετικά νωρίς, το δεύτερο στο τέλος, αφού πρώτα κάνουμε ένα ταξίδι στην ιστορία της Αθήνας και των τοπωνυμίων της.

Η Αθήνα δεν είναι η πρώτη πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους, αφού ο τίτλος αυτός ανήκει στην Αίγινα, που διετέλεσε έδρα της κυβέρνησης από το 1826 έως το 1828, πριν παραδώσει τη σκυτάλη στο Ναύπλιο. Ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα στις 18.9.1834, ενώ η μεταφορά των κυβερνητικών υπηρεσιών έγινε τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου. Συνηθίζουμε να λέμε πως όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα ήταν «ένα μικρό χωριό», αλλά η έκφραση αυτή μόνο ως ποιητική άδεια μπορεί να γίνει αποδεκτή, αφού η πόλη είχε τότε 10-12.000 κατοίκους, αριθμό κάθε άλλο παρά ασήμαντο για τα δεδομένα της εποχής· βέβαια, είχε πάθει μεγάλες καταστροφές από τις πολεμικές επιχειρήσεις μέσα στην πόλη, ενώ και οι Τούρκοι παρέμειναν, βάσει συνθήκης, έως το 1833, κάτι που άλλωστε καθυστέρησε τη μεταφορά της πρωτεύουσας.

Το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας, των Κλεάνθη και Σάουμπερτ, εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 1833 και διαπνεόταν από το πνεύμα του νεοκλασικισμού. Τοποθετούσε τα ανάκτορα στη σημερινή πλατεία Ομονοίας. Επειδή το κόστος των απαλλοτριώσεων ήταν υπέρογκο και οι ιδιοκτήτες γης αντιδρούσαν, το 1834 τροποποιήθηκε από τον Λέο φον Κλέντσε, προς το λιγότερο φιλόδοξο. Η τοποθεσία οικοδόμησης των Ανακτόρων μεταφέρθηκε κάπου στον Κεραμεικό. Πολλοί Έλληνες της διασποράς, θέλοντας να κερδοσκοπήσουν, αγόρασαν μεγάλες εκτάσεις στο σημερινό Μεταξουργείο και στην αρχή της οδού Πειραιώς· τελικά όμως, οι τοποθεσίες αυτές απορρίφθηκαν για λόγους υγιεινής και επειδή γειτόνευαν με φτωχογειτονιές, και προκρίθηκε η περιοχή της σημερινής πλατείας Συντάγματος, το Εξέχωρο όπως ονομαζόταν (έξω από τη Χώρα!) ή Μπουμπουνίστρα (επειδή στη σημερινή λεωφ. Αμαλίας, στο ύψος της Όθωνος, υπήρχε μια βρύση που έκανε πολύ θόρυβο). Το μέρος εκείνο λοιπόν ήταν σαφώς υγιεινότερο, αφού τα αέρια ρεύματα από τον Υμηττό καθάριζαν την περιοχή και το κοντινό ποτάμι, ο Ιλισός, δεν είχε τη στασιμότητα του Κηφισού. Ο θρύλος λέει ότι οι Βαυαροί όρισαν τέσσερις υποψήφιες θέσεις, και για να επιλέξουν την περιοχή έβαλαν από ένα κομμάτι κρέας επάνω σε έναν στύλο, σε κάθε θέση, και πρόσεξαν σε ποια περιοχή διατηρήθηκε περισσότερο το κρέας· και αυτή ήταν η σημερινή πλατεία Συντάγματος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 160 Σχόλια »

Η πόλη, το άστυ, ο δήμος

Posted by sarant στο 5 Μαΐου, 2014

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής, στην τακτική στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία. Το αναδημοσιεύω εδώ, προσθέτοντας μερικά πράγματα που δεν χώρεσαν στην έντυπη δημοσίευση, για την οποία υπάρχει όριο 800 λέξεων. Όσοι είχαν έρθει την περασμένη Κυριακή 27/4 στην ξενάγηση στα Εξάρχεια με τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη, ίσως αναγνωρίσουν ότι η αρχή και το τέλος του σημερινού άρθρου είναι παρμένα από την ομιλία που είχα δώσει εκεί. Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι παρμένη από το ιστολόγιο των Ενθεμάτων, έργο του Δημήτρη Τσουμπλέκα από την ενότητα Μελλοντική Αθήνα.

Entertainement Capital, 2004Σε δυο Κυριακές από σήμερα θα εκλέξουμε δημοτικές και περιφερειακές αρχές, οπότε το σημερινό σημείωμα θα είναι αφιερωμένο σε μερικές από τις λέξεις της πόλης, και ειδικότερα της Αθήνας. Η ίδια η λέξη πόλη, έρχεται από τα αρχαία ελληνικά, όπου ήταν πόλις, υπήρχε όμως και εναλλακτικός πανάρχαιος τύπος, πτόλις, που θα τον θυμόμαστε ίσως από το «Τροίης ιερόν πτολίεθρον» στην αρχή της Οδύσσειας. Η αρχική σημασία της λέξης πρέπει να ήταν το φρούριο, ο οχυρωμένος τόπος, η ακρόπολη. Στη συνέχεια, στην κλασική αρχαιότητα η λέξη δήλωνε μια πολιτική και θρησκευτική κοινότητα, μια κοινότητα κατοίκων, σε αντίθεση με τη λέξη «άστυ», επίσης πανάρχαια, που δήλωνε την πόλη ως οικιστική μονάδα.

Από την πόλη παράγονται πολλές λέξεις σημαντικές: η πολιτεία, αρχικά με τη σημασία της ιδιότητας του πολίτη αλλά και του συνόλου των πολιτών, και του πολιτεύματος· ο πολίτης, με αρχική σημασία τον ελεύθερο άνδρα που είναι μέλος μιας πόλης, δηλ. μιας κοινότητας κατοίκων, που συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων· από εκεί και ο πολιτικός, αρχικά ο σχετικός με την πολιτεία, την κοινωνία. Και η λέξη πολιτισμός ελληνιστική είναι και είχε τη σημασία της δημόσιας διοίκησης· το 1810 την επανέφερε και την ανανοηματοδότησε ο Κοραής για να αποδώσει στα ελληνικά το γαλλικό civilisation.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Επικαιρότητα, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 137 Σχόλια »

Δρόμοι που (δεν) αλλάζουν όνομα

Posted by sarant στο 25 Απρίλιος, 2014

anoixtipoliΔρόμοι και πλατείες, πιο σωστά. Αλλά πρώτα μια ανακοίνωση, που εξηγεί και το σημερινό άρθρο. Μεθαύριο την Κυριακή 27 Απριλίου, η αθηναϊκή δημοτική κίνηση «Ανοιχτή πόλη», με υποψήφιο δήμαρχο τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη διοργανώνει μια πρωτότυπη εκδήλωση, ένα είδος ξενάγηση-περιήγηση σε σημεία του κέντρου της Αθήνας. Η εκδήλωση θα ξεκινήσει στις 4.30 μ.μ. από το «Σχολείο του Πικιώνη» (ψηλά στην οδό Σίνα) και θα καταλήξει γύρω στις 7 μ.μ. στο σπίτι του Λαπαθιώτη (Κουντουριώτου και Οικονόμου, Εξάρχεια-Στρέφη). Εκεί θα μιλήσω κι εγώ, με θέμα «Οι λέξεις της πόλης». Αν σας φέρει ο δρόμος σας κατά κει και αν δεν βρέξει (πολύ), θα χαρώ να έρθετε. Αριστερά βλέπετε την αφίσα της εκδήλωσης, μαζί και το σχεδιάγραμμα της διαδρομής, με τις ενδιάμεσες στάσεις.

Από την ομιλία που θα παρουσιάσω την Κυριακή, αποσπώ ένα μικρό κομμάτι και το παρουσιάζω εδώ, προσθέτοντας κάποια πράγματα. Περιμένω να εμπλουτιστεί και με δικά σας σχόλια, για άλλες μετονομασίες και μη μετονομασίες.

Λέω «μη μετονομασίες» επειδή μερικές φορές, ιδίως σε κεντρικούς δρόμους που χρησιμοποιούνται πολύ, η παλιά ονομασία, που έχει εδραιωθεί στη χρήση, δεν καταθέτει αμαχητί τα όπλα: αντιστέκεται, παραμένει σε χρήση, δεν ξεχνιέται. Οι κάτοικοι της πόλης, και ιδίως όσοι κατοικούν στον μετονομασμένο δρόμο, που έχουν γαλουχηθεί με το παλιό όνομα, τις πιο πολλές φορές αντιδρούν εχθρικά στην αλλαγή -παλιός γάιδαρος καινούργια περπατησιά δε μαθαίνει. Και κάποιες φορές, η νέα ονομασία δεν επικρατεί, και επανέρχεται η παλιά.

Μετονομασίες δρόμων βέβαια δεν γίνονται μόνο στην Αθήνα, ούτε μόνο δρόμοι και πλατείες μετονομάζονται. Μπορεί επίσης να μετονομαστεί μια ολόκληρη γειτονιά, επίσημα ή ανεπίσημα, ή ένας δήμος, μια πόλη ή ένα χωριό. Αλλά επειδή το θέμα αυτό είναι τεράστιο και αξίζει άλλο άρθρο, ας το αφήσουμε για άλλη φορά και προς το παρόν ας περιοριστούμε σε δρόμους και πλατείες που άλλαξαν ή δεν άλλαξαν όνομα.

Σε έναν τέτοιο δρόμο μένω, στο Φάληρο. Η σημερινή οδός Ήβης Αθανασιάδου, στη δεκαετία του 1950 λεγόταν Ευτέρπης -η Ευτέρπη είναι μια από τις εννιά Μούσες, και όλη η περιοχή έχει τέτοια αρχαιόπρεπα ονόματα στους δρόμους της: Καλυψούς, Νηρηίδων, Πλειάδων, Πρωτέως, Αφροδίτης, Ναϊάδων, Τερψιχόρης, Παρθενώνος, Άρεως, Θησέως. Η Ήβη Αθανασιάδου ήταν μαθήτρια, τελειόφοιτη του Γυμνασίου, που είχε βγει να γράψει συνθήματα καλωσορίσματος των συμμάχων τη μέρα που αποχωρούσαν οι Γερμανοί -ένας στρατιωτικός γιατρός σταμάτησε, σημάδεψε και τη σκότωσε. Δεν ξέρω πότε έγινε η μετονομασία, αλλά το καινούργιο όνομα έπιασε αμέσως, με τη διαφορά ότι το επώνυμο σχεδόν πάντα παραλείπεται στη συνήθη χρήση, κι έτσι η οδός Ήβης εντάχθηκε ομαλά στους άλλους αρχαιόπρεπους δρόμους με τους οποίους διασταυρώνεται και γειτονεύει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Εκδηλώσεις, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 196 Σχόλια »