Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘γενική πτώση’

Καταιγιστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Ιουνίου, 2017

Δεν τα λέω έτσι επειδή σερβίρονται με ταχύτατους ρυθμούς, πού τέτοια τύχη, αλλά διότι καθώς τα γράφω ακούω βροντές και βλέπω αστραπές καθώς ξέσπασε το άξαφνο καλοκαιρινό μπουρίνι.

Ξεκινάμε με τα ορντέβρ και με ένα ρεπορτάζ για τις αλλαγές στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, αλλαγές που κινούνται, θα μπορούσε να πει κανείς, σε… αντικαφασική κατεύθυνση. Διαβάζω ότι:

«Μαχαιριά» στην ελληνική ευρηματικότητα αποτελεί ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας, κυρίως για τους ιδιοκτήτες αυτοκινήτων που στερούνται νόμιμης θέσης στάθμευσης και εφεύρουν διάφορους τρόπους για να εξασφαλίζουν μόνιμα μια θέση πάρκινγκ έξω από το σπίτι τους!

Όχι όμως. Το ρήμα είναι «εφευρίσκω», ο τύπος «εφεύρω» σκέτος δεν στέκεται παρά μόνο με «να» και «θα». Κι αν σας φαίνεται κάπως σκονισμένο το «εφευρίσκουν», που συμφωνώ, υπάρχουν ευτυχώς πολλά άλλα συνώνυμα, από τα κάπως πιο επίσημα (π.χ. επινοούν) ως τα πιο ζωντανά και λαϊκά (μηχανεύονται, σκαρφίζονται) που νομίζω πως ταιριάζουν στην περίσταση, που δεν έχουμε δα και καμιά εφεύρεση περιωπής.

* Όμως, πέρα από το γλωσσικό λαθάκι, το πιο εντυπωσιακό είναι αυτό που γράφει ο φίλος μας ο Στάζιμπος στο σχόλιο 49, ότι δηλαδή η είδηση είναι ΟΛΗ κατασκευασμένη – λάθος. Δεν υπάρχει «νέος ΚΟΚ», η δε ποινή των 400 ευρώ ισχύει από το 2007!

* Δεν το άκουσα με τ’ αυτιά μου, αλλά μου το μετέδωσαν δυο φίλοι, οπότε μάλλον θα είναι αληθινό. Μεσημεριανές ειδήσεις στον «Σκάι» πριν από μερικές μέρες:

«Η κ. Μέι θα συναντηθεί με την αυτού μεγαλειότης τη βασίλισσα Ελισάβετ».

Δύο κοτσάνες στην τιμή της μίας. Και «αυτού» αντί «αυτής» (αφού είναι γυναίκα η Ελισάβετ) και άκλιτο το «μεγαλειότης» αντί «μεγαλειότητα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γραμματική, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , | 229 Σχόλια »

Μεσομαγιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2016

Ο μήνας έχει δεκατέσσερις, βρισκόμαστε λοιπόν στα μισά του Μάη, δεν είναι κακή ιδέα να ονοματίσουμε έτσι το σημερινό μας άρθρο -κατά σύμπτωση, πριν από έξι μήνες, το αντίστοιχο άρθρο είχε τίτλο «Μεσονοεμβριανά μεζεδάκια» και είχα τότε σχολιάσει ότι ήταν τόσο γλυκός ο καιρός εκείνες τις μέρες που θα μπορούσα να τα έχω πει και «μεσομαγιάτικα».

* Η μαργαριταλιευτική εβδομάδα ξεκίνησε με την κατεπείγουσα συνεδρίαση της Βουλής το περασμένο σαββατοκύριακο για ψήφιση του ασφαλιστικού νομοσχεδίου (γι’ αυτό και τα προηγούμενα μεζεδάκια μας τα είχα πει «ασφαλιστικά»), αλλά η ψαριά δεν ήταν πολύ σπουδαία.

* Πρόσεξα πάντως ένα διασκεδαστικό λαθάκι που δείχνει τι γίνεται όταν κονταροχτυπιέται το απολιθωμένο κλισέ με τη ζωντανή γλώσσα.

Μιλάει ο βουλευτής των Κεντρώων Μάριος Γεωργιάδης και κατηγορεί την κυβέρνηση για την αύξηση των συντελεστών φορολογίας: «Μέσα σε μία νυκτή κάνατε το 26% 29%» -υβρίδιο του «μέσα σε μία νύκτα/νύχτα» και του «εν μια/μιά νυκτί». (Νυκτή θα το γράψουμε με αυτή τη σύνταξη).

Οι παλιοί βεβαίως του ιστολογίου θα θυμηθούν και τους νύκτορες του Γκιουλέκα.

* Κατά τα άλλα, ο βουλευτής Μπουκώρος της ΝΔ είπε για κάποιους που «υποθάλπΤουν», λαθάκι που δεν είναι καν πρωτότυπο.

* Για να μη λέτε ότι κρύβω τα συριζέικα μαργαριτάρια, η βουλευτίνα (έτσι αυτοπροσδιορίστηκε στην ομιλία της και μπράβο της) του ΣΥΡΙΖΑ Ελισάβετ Σκούφα ανέφερε ότι «δινόντουσαν αφειδώλως υπέρογκα εφάπαξ».

Λέξη «αφειδώλως» δεν υπάρχει στα λεξικά ή στη γραμματεία, προφανώς έχουμε υποσυνείδητη διασταύρωση του «αφειδώς» και του «ασυστόλως». (Οπότε ίσως να τη γράφαμε αφειδόλως; ) Βέβαια, βρίσκω ότι σε κάποιον αρχαίο κώδικα υπάρχει ο τύπος «αφειδώλως» αλλά οι εκδότες το διορθώνουν σε «αφειδώς».

* Όταν μίλησε η βουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ, το σουπεράκι που ανέφερε το όνομά της στην τηλεόραση της βουλής την έγραψε «Ελισσάβετ». Δεν υπάρχει λόγος για δεύτερο σίγμα, εκτός αν θέλουμε να δείξουμε αρχοντιά, κιμπαριλίκι ορθογραφικό. Με ένα σίγμα γράφεται η Ελισάβετ, που είναι όνομα εβραϊκής αρχής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 203 Σχόλια »

Πλημμυρισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Οκτώβριος, 2014

plymmΚαι πώς αλλιώς να τα πούμε ύστερα από την πλημμύρα που έπνιξε χτες τους συνήθεις φουκαράδες στο λεκανοπέδιο -πιθανώς και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Τα μεζεδάκια μας βέβαια δεν έχουν να κάνουν με την πλημμύρα, έχουν σχεδόν όλα συγκεντρωθεί νωρίτερα, με εξαίρεση το μακάβριο λάθος του Βήματος, το οποίο έγραψε ότι: Το Σάββατο προς το μεσημέρι εκτιμάται ότι θα έχει ολοκληρωθεί η άντληση των υδάτων από το 3όροφο υπόγειο του σούπερ μάρκετ στον Ιλιον, που έχει πολλά μέτρα νερό με την ευχή να έχει υπάρξει κάποιος εγκλωβισμένος.

Φυσικά λείπει ένα ‘μην’. Διδακτικό είναι πάντως ότι αν ο συντάκτης έγραφε «να μην έχει υπάρξει κανένας εγκλωβισμένος», δεν θα ρεζιλευόταν τώρα που ο δαίμονας κατάπιε το «μην». Μακάρι όμως το λαθάκι αυτό να είναι το σοβαρότερο φάλτσο του κρατικού μηχανισμού στην αντιμετώπιση των καταστροφών (τι; δεν ανήκει το Βήμα στον κρατικό μηχανισμό; )

* Δύο κρούσματα γενικομανίας είχαμε αυτή την εβδομάδα. Το πρώτο, από καθηγητή Πανεπιστημίου, τον Ιωακείμ Γρυσπολάκη, ο οποίος θεώρησε καλό να υπενθυμίσει ότι «η Αριστερά δεν έχει το δικαίωμα να μετέρχεται γκεμπελικών μεθόδων σπίλωσης των αντιπάλων».  Όχι όμως κύριε καθηγητά, το μετέρχομαι συντάσσεται με αιτιατική.

Αφήνω δηλαδή ότι και η πρόταση «η Αριστερά δεν έχει το δικαίωμα να μετέρχεται γκεμπελικές μεθόδους» οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι άλλες πολιτικές δυνάμεις και παρατάξεις έχουν το δικαίωμα να μετέρχονται γκεμπελικές μεθόδους -ή όχι;

* Το δεύτερο κρούσμα από ειδησάκι που το αναδημοσίευσαν αρκετοί ιστότοποι κι έτσι δεν ξέρουμε πούθε ξεκίνησε. Πάντως, όπως διαβάζουμε, «ο Σουμάχερ έχει ξεφύγει του κινδύνου«. Το ξεφεύγω φυσικά θέλει αιτιατική (κάποτε και με την πρόθεση από), αλλά και το λογιότερο «διαφεύγω» και αυτό, κανονικά, με αιτιατική συντάσσεται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , | 200 Σχόλια »

Τριταυγουστιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Αύγουστος, 2013

Η 4η Αυγούστου είναι μια από τις πολύ λίγες ημερομηνίες που έχουν αξιωθεί να παράξουν (σικ, ρε) λέξεις της γλώσσας μας -έχουμε την πρωτομαγιά και το επίθετό της, πρωτομαγιάτικος, έχουμε και την πρωτοχρονιά, που βέβαια δεν λέει τ’ όνομά της, αλλά άλλην εγώ δεν θυμάμαι, εκτός από την 4η Αυγούστου, που έχει δώσει το επίθετο «τεταρταυγουστιανός». Από την άποψη αυτή, η δικτατορία του Μεταξά διαφέρει από την πιο πρόσφατη χούντα της 21ης Απριλίου 1967, διότι τα καθάρματα που την υπηρέτησαν έχουν επίθετο που αναφέρεται σε ολόκληρη την ημερομηνία, «τεταρταυγουστιανοί», ενώ τα καθάρματα που υπηρέτησαν τη νεότερη χούντα λέγονται απλώς απριλιανοί ή χουντικοί. Αλλά για την 4η Αυγούστου θα πούμε δυο λόγια μεθαύριο, προς το παρόν ο μήνας έχει τρεις και τα μεζεδάκια μας είναι τριταυγουστιανά.

Και ξεκινάμε με ένα υπουργικό μαργαριτάρι, από τον Κυριάκο Μητσοτάκη ο οποίος εκτός από τη δημόσια διοίκηση ανέλαβε να μεταρρυθμίσει και τη γραμματική, αν κρίνουμε από το βιντεάκι στο οποίο σας παραπέμπω, κι αν το τρέξετε έως το 3.15 θα ακούσετε να λέει «εντοπισμό των πλεονάζοντων θέσεων, οι οποίοι θα αξιολογηθούν…» Έτσι εξηγείται που δεν θέλει ν’ αφήσει καθηγητή ζωντανό 🙂

Ξέραμε για κριτικούς λογοτεχνίας, κριτικούς θεάτρου, κινηματογράφου, αλλά τους κριτικούς εταιρειών τους μάθαμε πρόσφατα, χάρη σε ένα άρθρο της Καθημερινής, που το μετέφρασε κάποιος που δεν ξέρει ότι το αγγλικό critic δεν μεταφράζεται πάντοτε «κριτικός».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , | 69 Σχόλια »

Αυξημένα τεκμήρια για τους κατόχους μεγάλων πισινών

Posted by sarant στο 20 Ιουνίου, 2013

Ενώ πλησιάζει το τέλος Ιουνίου, που υποτίθεται ότι λήγει η προθεσμία για την υποβολή των φορολογικών δηλώσεων 2013, ούτε το 10% των δηλώσεων δεν έχουν υποβληθεί, με αποτέλεσμα να έχει ήδη προαναγγελθεί ότι θα δοθεί παράταση, ίσως και δίμηνη. Πάντως, στους φοροτεχνικούς ιστοτόπους υπάρχουν εφαρμογές όπου μπορεί κανείς να υπολογίσει πόσος φόρος θα του καταλογιστεί, ενώ άλλα μηχανάκια υπολογίζουν το τεκμαρτό εισόδημα που αντιστοιχεί στα περιουσιακά στοιχεία του φορολογούμενου. Ένα από τα τεκμήρια αυτά είναι το «τεκμήριο πισινών», και, όπως με πληροφόρησαν, φέτος αυξήθηκαν τα τεκμήρια για τους κατόχους μεγάλων πισινών. Ή πισίνων; Πώς θα πούμε τη γενική πληθυντικού της πισίνας για να μην μπερδέψουμε την πισίνα με τα πισινά;

Για να το γενικεύσουμε λίγο, η γενική είναι πτώση προβληματική στη νεοελληνική γλώσσα. Όχι μόνο η γενική ενικού των ουδέτερων υποκοριστικών είναι συνήθως προβληματική, αλλά και πάρα πολλά θηλυκά ουσιαστικά δεν έχουν γενική πληθυντικού ή έχουν δύσχρηστη. Πριν από μια-δυο γενιές όλοι σχεδόν οι Έλληνες είχαμε κότες στην αυλή μας (βέβαια, μερικοί τις λέγαμε όρνιθες), κι όμως ο τύπος ‘των κοτών’ ελάχιστα ειπώθηκε και δεν στέριωσε, και σήμερα ελάχιστα λέγεται (αν εξαιρέσουμε το ευφυές «Κοτών κλαμπ» που είδα σε πινακίδα κοτοπουλάδικου). Και δεν είναι μόνο η κότα, είναι και η βρύση, είναι και η πίτα, είναι και η σκάλα, και η καφετιέρα, και η βέρα, και η ταρίφα και εκατοντάδες άλλα κοινά ουσιαστικά, πολύ περισσότερο αν πάμε σε υποκοριστικά (σακουλίτσα, καμαρούλα κτλ.) Η αλήθεια είναι ότι με τα καινούργια ουσιαστικά, που τρίβονται πολύ περισσότερο στον σημερινό καθημερινό λόγο και που δεν πέρασαν από τις συμπληγάδες της διγλωσσίας, η γενική πληθυντικού ήρθε πολύ πιο αβίαστη: έτσι, ενώ το κότες-κοτών δεν στέριωσε, το κάρτες-καρτών το λέμε σχεδόν χωρίς να σκοντάφτουμε, και το τηλεκάρτες-τηλεκαρτών ακόμα πιο αβίαστα. Ίσως σκοντάφτουμε στο ‘κοτών’ και στο ‘βρυσών’ επειδή επί διγλωσσίας είχαμε την εύκολη λύση να πούμε (και κυρίως, να γράψουμε) ‘ορνίθων’ και ‘βρύσεων’ και ίσως οι σημερινοί νέοι να εξομαλύνουν, με τη χρήση, και άλλες παλιότερες ασυμμόρφωτες γενικές. Προς το παρόν πάντως, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι δύσχρηστες γενικές υπάρχουν· είναι βέβαια σωστό ότι κάποιες φορές πρέπει να σφίξουμε τα δόντια και να χρησιμοποιήσουμε την άχαρη γενική, αλλά πρέπει να υπάρχει και κοινός νους. Προσωπικά, ανατριχιάζω όταν διαβάζω, σε επίσημα κρατικά και ευρωενωσιακά έγγραφα, την απαγόρευση της χρήσης της τάδε ουσίας «σε ζελέ ζαχαροπλαστικής, συμπεριλαμβανομένων των ζελεδομπουκίτσων»! Στοιχειώδης καλαισθησία εδώ θα επέβαλλε την αποφυγή της γενικής (π.χ.: σε ζελέ ζαχαροπλαστικής, καθώς και σε ζελεδομπουκίτσες, ό,τι κι αν είναι αυτό).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , , | 97 Σχόλια »