Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘γενοκτονία’

Η γενοκτονία της αντίθετης άποψης

Posted by sarant στο 6 Νοεμβρίου, 2015

Τη Δευτέρα που μας πέρασε, στο τέλος μιας τρίωρης ενδιαφέρουσας συνέντευξής του στον Ενικό, στην οποία προσπάθησε να εκθέσει την πολιτική που θα ακολουθήσει το υπουργείο του και να δώσει απαντήσεις στα φλέγοντα προβλήματα της παιδείας μας που έχει καίρια πληγεί από τη μνημονιακή λαίλαπα, ο Υπουργός Παιδείας κ. Νίκος Φίλης δέχτηκε μια ερώτηση για το αν επιμένει στην άποψή του σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων.

Θυμίζω ότι ο Νίκος Φίλης, πέρυσι τον Αύγουστο, τότε που συζητιόταν το λεγόμενο αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, είχε γράψει στην Αυγή ένα εξαιρετικά εύστοχο (κατά τη γνώμη μου, πάντοτε) άρθρο σχετικά με τις προσπάθειες βουλευτών της ΝΔ (προσπάθειες που τελικά τελεσφόρησαν) να ποινικοποιηθεί στο τότε υπό ψήφιση νομοσχέδιο η άρνηση της γενοκτονίας των Χριστιανών της Μικρασίας, άρθρο στο οποίο κατάγγελλε την πολιτικάντικη προσπάθεια καπηλείας της σφαγής των Ποντίων και εξέφραζε την άποψη ότι επιστημονικά δεν στοιχειοθετείται γενοκτονία αλλά εθνοκάθαρση, χωρίς φυσικά να αρνείται τον πολύ πόνο και το πολύ αίμα, τα θύματα και τον ξεριζωμό.

Η άποψη αυτή του Φίλη, την οποία άλλωστε δεν εξέφραζε για πρώτη φορά, δεν ήταν καινοφανής -οι περισσότεροι ιστορικοί το ίδιο πιστεύουν, καθώς και πολιτικοί από την Αριστερά και όχι μόνο. Με την ανάληψη του υπουργείου Παιδείας, το παλιό εκείνο άρθρο ήρθε στην επιφάνεια ξανά και ο Νίκος Φίλης δέχτηκε κριτική από ακροδεξιούς ως αρνητής της γενοκτονίας των Ποντίων ενώ από (οΘντκ) αριστερούς δεχόταν κριτική για τον σωματότυπό του.

Για να μη μακρηγορώ, στο τέλος της συνέντευξης εκείνης γίνεται η ερώτηση προς τον Φίλη, και εκείνος απαντάει σαφέστατα και καθαρότατα, δηλώνοντας ρητά ότι η προσωπική του άποψη δεν εκφράζει την κρατική πολιτική και δεχόμενος ότι υπάρχουν αντίθετες απόψεις:

Δυστυχώς, τα εκατόν πενήντα λεπτά της υπόλοιπης συνέντευξης επισκιάστηκαν από τη δίλεπτη αυτή απάντηση και από την άλλη μέρα έχει ξεσπάσει θόρυβος μεγάλος για την «δήλωση Φίλη».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου | Με ετικέτα: , , , , | 272 Σχόλια »

Γενοκτονίες και ποινικοποίηση

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2014

Εκτός απροόπτου, ψηφίζεται σήμερα ένα κουτσουρεμένο αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, που το περιμέναμε χρόνια και χρόνια, που μπήκε επανειλημμένα στο ψυγείο, ανασύρθηκε, ξαναπάγωσε και ξαναξεπάγωσε. Κι όπως τα κατεψυγμένα τρόφιμα που αποψύχονται και ξανακαταψύχονται μπορεί να μολυνθούν και να είναι επικίνδυνα για την υγεία, έτσι και το αντιρατσιστικό, παρόλο που περιέχει και θετικές διατάξεις, μπορεί ν’ αποδειχτεί ακόμα και επικίνδυνο για τη δημοκρατία, αν τουλάχιστον ψηφιστεί έτσι όπως έχει το άρθρο 2 του.

Βλέπετε, το άρθρο 2 του νομοσχεδίου προβλέπει την τιμωρία όποιου «με πρόθεση προφορικά ή διά του Τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιαδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, επιδοκιμάζει, ευτελίζει ή κακόβουλα αρνείται τη σοβαρότητα εγκλημάτων γενοκτονιών, εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, του Ολοκαυτώματος και εγκλημάτων του ναζισμού και η συμπεριφορά αυτή στρέφεται κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, τις γενεαλογικές καταβολές, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, ή την αναπηρία, κατά τρόπο που μπορεί να υποκινήσει βία, ή μίσος ή ενέχει απειλητικό, υβριστικό ή προσβλητικό χαρακτήρα κατά μίας τέτοιας ομάδας ή μέλους της». Μάλιστα, με ρητή δέσμευση του υπουργού Δικαιοσύνης (20.8.2014) η διάταξη θα διευρυνθεί συμπεριλαμβάνοντας και την «κακόβουλη άρνηση ή ευτελισμό» γενοκτονιών που έχουν αναγνωρίσει το ελληνικό Κοινοβούλιο, καθώς και «διεθνή ή ελληνικά δικαστήρια με αμετάκλητες αποφάσεις».

Επειδή όμως εμείς εδώ λεξιλογούμε μετ’ ευτελείας, θα κάνω εδώ μια στάση και θα αναφερθώ λίγο στην ιστορία της κομβικής λέξης του άρθρου 2, της λέξης «γενοκτονία». Σύμφωνα με το λεξικό, η γενοκτονία είναι «έγκλημα που διαπράττεται με σκοπό τη συστηματική εξόντωση μιας ομάδας ανθρώπων που ανήκουν στο ίδιο έθνος, στην ίδια φυλή ή στην ίδια θρησκεία». Το λεξικό φέρνει σαν παραδείγματα τη γενοκτονία των Εβραίων από τους Ναζί και των Αρμενίων από τους Τούρκους. Η δεύτερη είναι φυσικά παλαιότερη της πρώτης, αλλά η πρώτη είναι εκείνη που εξαιτίας της ορίστηκε ο όρος.

Πράγματι, όλα (δηλαδή λεξικά και σώματα κειμένων) δείχνουν ότι η αγγλική λέξη genocide ή η γαλλική génocide πλάστηκαν προς το τέλος του Β’ Παγκ. Πολέμου, το 1944 ή το 1945, ειδικά για να αναφερθούν στην συστηματική προσπάθεια εξόντωσης των Εβραίων από το χιτλερικό καθεστώς. Η λέξη genocide, που σύμφωνα με το etymonline.com πλάστηκε από τον Αμερικανό νομικό Lemkin το 1944, είναι σύνθετη από το ελληνικό γένος και το λατινικό επίθημα -cide, που αντιστοιχεί στο ελληνικό -κτονία (homicide η ανθρωποκτονία). Τα σύνθετα αυτά, που τα συνθετικά τους προέρχονται από διαφορετικές γλώσσες λέγονται «νόθα» αν και ο χαρακτηρισμός αυτός ηχεί ενοχλητικά.

Κατά το génocide πλάστηκε και το ελληνικό «γενοκτονία», ίσως και τις αμέσως επόμενες εβδομάδες. Στο κάθε άλλο παρά τέλειο ψαχτήρι της Εθνικής Βιβλιοθήκης, εύλογα δεν βρίσκω καμιά ανεύρεση της λέξης πριν από το 1944. Ψάχνοντας στο σώμα της εφημ. Ελευθερία, η παλαιότερη ανεύρεση που εντοπίζω είναι από τον Μάρτιο του 1948, θα σας πω μετά ποιο θέμα αφορά.

Ορισμός της γενοκτονίας δίνεται στη σχετική σύμβαση του ΟΗΕ του 1948, που είναι αρκετά ευρύτερος από τον ορισμό του λεξικού. Με βάση τη σύμβαση αυτή θεωρήθηκαν γενοκτονίες τα εγκλήματα πολέμου που έγιναν στη Ρουάντα και στη Σρεμπρένιτσα. Αν πάρουμε τη νομολογία δηλαδή, γενοκτονία μπορεί να θεωρηθεί κι ένα εντοπισμένο στο χώρο και στον χρόνο έγκλημα, δεν είναι υποχρεωτικό να πρόκειται για μια διαδικασία μακράς πνοής.

Το ελληνικό κοινοβούλιο έχει αναγνωρίσει τις γενοκτονίες των Ποντίων και των Μικρασιατών από τους Τούρκους, με ψηφοφορίες που έγιναν το 1994 και το 1998 αντίστοιχα. Δεν συμφώνησαν όλες οι πολιτικές δυνάμεις με αυτές τις αποφάσεις, εξάλλου και η κύρωση αυτών των νόμων άργησε, ίσως επειδή η τότε κυβέρνηση (του Κ. Σημίτη) συναισθάνθηκε ότι δεν αρμόζει στη Βουλή να νομοθετεί την ιστορία. Για το πάγωμα της απόφασης του 1998 είχε δραστηριοποιηθεί, θυμάμαι, ο τότε ΣΥΝ -είχε γράψει σχετικά ο αείμνηστος Άγγελος Ελεφάντης αλλά το άρθρο του είναι κλειδωμένο. (Στο σημείο αυτό θα ήθελα και τη βοήθεια των ισχυρομνημόνων φίλων -ας πούμε ως προς το αν ο ΣΥΝ και το ΚΚΕ ψήφισαν τους νόμους αυτούς -ο ΣΥΝ βέβαια ήταν εκτός Βουλής το 1994).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , | 701 Σχόλια »