Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γεράσιμος Ρηγάτος’

Πετεινοί, όρνιθες και αβγά -από τον Γεράσιμο Ρηγάτο

Posted by sarant στο 31 Ιουλίου, 2017

Δεν είναι ορνιθοπαραγωγός βέβαια ο φίλος Γεράσιμος Ρηγάτος, γιατρός είναι και πολυγραφότατος συγγραφέας, ανάμεσα στ’ άλλα σε θέματα που ενδιαφέρουν πολύ το ιστολόγιο, όπως είναι η λαογραφία, η φρασεολογία, η γλώσσα και τα ονόματα. Ένα παλιότερο βιβλίο του είχα παρουσιάσει στο ιστολογιο πριν από χρόνια, και είχα γράψει τότε πως ο Ρηγάτος συνεχίζει την παλιά παράδοση των ιατροφιλοσόφων.Δείγμα από το τεράστιο έργο του μπορείτε να πάρετε στον ιστότοπό του.

Στο σημερινό άρθρο θα παρουσιάσω το πιο πρόσφατο βιβλίο του, που μου έκανε την τιμή να μου το στείλει, κι έχει τον τίτλο «Πετεινοί, όρνιθες και αβγά στη νεοελληνική λαογραφία«.

Ο τίτλος είναι ακριβής απεικόνιση των περιεχομένων του βιβλίου: ο Ρηγάτος αποδελτιώνει λέξεις, παροιμίες, παραδόσεις, τραγούδια και ταχταρίσματα, αινίγματα, μύθους, γιατροσόφια και συμβουλές της λαϊκής διατροφολογίας, δεισιδαιμονίες, μαντικές και μαγικές πρακτικές και τελετουργίες καθώς και λογοτεχνικές καταγραφές που έχουν σχέση με αυγά, πετεινούς και όρνιθες.

Ο λόγος που πετεινοί και όρνιθες παίζουν τόσο καίριο ρόλο στον λαϊκό λόγο σε όλες τις εκφάνσεις του και στον λαϊκό πολιτισμό, είναι ότι ήταν τα κατεξοχήν εκμεταλλεύσιμα κατοικίδια, από την αυγή της ιστορίας έως πολύ πρόσφατα. Ειδικά στη φτωχή Ελλάδα με τη φτενή της γη πολλά αγροτικά νοικοκυριά δεν είχαν τα μέσα να αποκτήσουν μεγάλα ζώα, όμως και το πιο φτωχό σπίτι θα είχε το κοτέτσι του και το καθημερινό αυγό ήταν ουσιαστική συμβολή στο διαιτολόγιό τους. Ακόμα κι όταν άρχισε η οικοδόμηση σύγχρονων πόλεων, το κοτέτσι αποδείχτηκε πιο ανθεκτικό. Στη δεκαετία του 60, στο Φάληρο, είχαμε κότες στην αυλή, όπως και αρκετοί άλλοι στη γειτονιά -μονάχα τις τελευταίες δεκαετίες έχουν μετατραπεί τα προάστια της Αθήνας σε τόπο «όπου κοκόρι δεν λαλεί, κότα δεν κακαρίζει».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Λαογραφία, Ορθογραφικά, Παρουσίαση βιβλίου, Παροιμίες, ζώα | Με ετικέτα: , , , | 182 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, άλλη μια φορά

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2017

Το ιστολόγιο αγαπά τις παραδόσεις και προσπαθεί να τις τηρεί. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη αρκετά άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Το 2013 δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι, χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα). Το ίδιο έκανα και το 2014, όπως και πρόπερσι αλλά και πέρυσι.

Μάλιστα, αν προσέξετε, τα τελευταία χρόνια αυτά τα καλοκαιρινά βιβλιοφιλικά μας άρθρα δημοσιεύονται την ίδια μέρα, 10 Ιουλίου, ή τέλος πάντων εκεί κοντά (πέρυσι η 10η Ιουλίου ήταν Κυριακή κι έτσι το άρθρο μπήκε τη Δευτέρα 11). Επειδή όπως είπαμε τηρώ τις παραδόσεις, το ίδιο έκανα και φέτος. Πάντως, να θυμίσω ότι προτάσεις για βιβλία-δώρα δημοσιεύουμε και κοντά στα Χριστούγεννα -εδώ το τελευταίο άρθρο αυτής της κατηγορίας.

Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Δεν θα βάλω κάποιον περιορισμό, προτείνετε ό,τι θέλετε, αν και θα είχε κάποιο νόημα να δώσουμε προτεραιότητα σε σχετικά καινούργιες εκδόσεις.

Λένε πως ο παπάς πρώτα βλογάει τα γένια του, οπότε θέλω να αναφέρω το βιβλίο που έβγαλα «μέσα στη χρονιά» (βάζω εισαγωγικά, διότι το βιβλίο βγήκε τον Δεκέμβριο του 2016, αλλά εννοώ τη χρονιά με τη σχολική έννοια). Πρόκειται για τα Αττικά του Κώστα Βάρναλη, από τις εκδόσεις Αρχείο, σε δική μου επιμέλεια. Σε αυτόν τον τόμο έχω συγκεντρώσει 400 χρονογραφήματα του Βάρναλη που δημοσιεύτηκαν από το 1939 έως το 1958 σε καθημερινές εφημερίδες και που αφορούν την Αθήνα και την Αττική. Αμερόληπτος βέβαια δεν είμαι αλλά νομίζω ότι πρόκειται για εξαιρετικά καλογραμμένα κείμενα που χαρίζουν πολλές ώρες απολαυστικής ανάγνωσης -τις προάλλες παρουσίασα (όχι για πρώτη φορά) ένα δείγμα, με το χρονογράφημα για το Αγκίστρι. Επειδή ο Βάρναλης ήταν μανιώδης φυσιολάτρης και εκδρομέας και δεινός κολυμβητής, πολλά χρονογραφήματα του τόμου έχουν καλοκαιρινό χρώμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 163 Σχόλια »

Τα Λόγια του αέρα στον Ιανό

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2014

Την περασμένη Τετάρτη, 26 του Φλεβάρη, παρουσιάστηκε στον Ιανό το βιβλίο μου “Λόγια του αέρα και άλλες 1000 παγιωμένες εκφράσεις”. Πολύ το χάρηκα, πρέπει να πω, επειδή ήρθαν αρκετοί παλιοί και νεότεροι φίλοι αλλά και όχι λίγοι θαμώνες του ιστολογίου. Το βιβλίο παρουσίασαν, με τη σειρά που μίλησαν (και τη σειρά της φωτογραφίας):

* Ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, καθηγητής Γλωσσολογίας στο ΕΚΠΑ.

* Ο Γεράσιμος Ρηγάτος, γιατρός και μελετητής της λαογραφίας.

* Η Άννα Ιορδανίδου, καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

ενώ στο τέλος μίλησα κι εγώ. Ακολούθησε συζήτηση, με ερωτήσεις και απαντήσεις.

DSC_0841

Το ηχητικό αρχείο της εκδήλωσης είναι αυτό:

και η ανάλυση στα επιμέρους τμήματα έχει ως εξής:

0.00 – 18.30 Ομιλία του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη (δυστυχώς λείπει η αρχή)

18.30 – 32.40 Ομιλία του Γεράσιμου Ρηγάτου (την οποία μπορείτε επίσης να διαβάσετε εδώ)

32.40 – 38.00 Ομιλία της Άννας Ιορδανίδου

38.00 – 1.12.30 Η δική μου τοποθέτηση στο κλείσιμο (τελικά φλυάρησα πολύ)

1.12.30 – 1.39.00 Ερωτήσεις και απαντήσεις

Υπάρχουν επίσης και στιγμιότυπα βίντεο από την παρουσίαση. Για τεχνικούς λόγους, μαγνητοσκοπήθηκε μόνο η δική μου τοποθέτηση και οι ερωτήσεις-απαντήσεις.

Πρώτο μέρος.
Δεύτερο μέρος.
Τρίτο μέρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Παρουσίαση βιβλίου, Περιαυτομπλογκίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 56 Σχόλια »

Μια συνέντευξη και μια εκδήλωση

Posted by sarant στο 26 Φεβρουαρίου, 2014

logia aeraE35690D6435BC6BCC1ABAE5787FF15BDΣήμερα στις 6 μ.μ. γίνεται στον Ιανό (Σταδίου 24) η παρουσίαση του βιβλίου μου Λόγια του αέρα. Θα μιλήσουν ο γιατρός και λαογράφος Γεράσιμος Ρηγάτος, ο καθηγητής της Γλωσσολογίας Χριστόφορος Χαραλαμπάκης και εγώ. Περισσότερα για την εκδήλωση μπορείτε να δείτε εδώ, ενώ κάποια στιγμή τις επόμενες μέρες ελπίζω να ανεβάσω τις ομιλίες (είτε σε κείμενο είτε ηχητικό), φωτογραφίες κτλ. σε μια σελίδα που θα φτιάξω και θα είναι προσαρτημένη στην ειδική σελίδα που έχω φτιάξει για το βιβλίο μου αυτό.

Για σήμερα, ανεβάζω το κείμενο μιας συνέντευξης που έδωσα στη δημοσιογράφο Δήμητρα Νικολάου για το διαδικτυακό περιοδικό IANOS Magazine. Προς το παρόν, η συνέντευξη δεν έχει δημοσιευτεί: το περιοδικό, αν δεν κάνω λάθος, βρίσκεται ακόμα σε στάδιο προετοιμασίας, οπότε ίσως προτρέχω -πάντως, όπως θα δείτε οι ερωτήσεις δεν αφορούν τόσο πολύ το βιβλίο Λόγια του αέρα και τη σημερινή εκδήλωση, αλλά επεκτείνονται σε πολύ γενικότερα θέματα, γλωσσικά και άλλα. Από την άλλη, δεν βρίσκω αταίριαστο να προλογίσω, ας πούμε, τη σημερινή εκδήλωση με αυτή τη συνέντευξή μου.

Και βέβαια, περιμένω να δω κάποιους από εσάς το απόγευμα στον Ιανό!

Συνέντευξη στη Δήμητρα Νικολάου και στο IANOS Magazine.

  1. Η επιστημονική σας κατάρτιση μοιράζεται μεταξύ χημείας- ή καλύτερα χημικού μηχανικού και αγγλικής φιλολογίας. Πώς ερμηνεύεται αυτή η δημιουργική μίξη μεταξύ των δύο σας ιδιοτήτων; Πώς προκύπτει αυτή η όμορφη αντίθεση;

Πράγματι, αυτά είναι τα πτυχία μου. Όταν τελείωσα το Πολυτεχνείο αποφάσισα ότι δεν ήθελα να πάω για μεταπτυχιακά στην Αμερική, όπως ήταν το αρχικό μου σχέδιο, και άρχισα να ασχολούμαι με τη λογοτεχνική μετάφραση και να γράφω διηγήματα, κι έτσι άλλαξα εντελώς προσανατολισμό, με την υποστήριξη και των γονιών μου, που δεν δυσανασχέτησαν όταν εγκατέλειψα την ευθεία οδό της καριέρας του μηχανικού για ένα αβέβαιο ταξίδι στον απέραντο ωκεανό της γλώσσας. Σήμερα, κακά τα ψέματα, μόνο τυπικά είμαι μηχανικός· βέβαια, μου έχει μείνει η ματιά του μηχανικού στα πράγματα, ίσως και στον τρόπο δουλειάς, αλλά, ύστερα από δεκαετίες ενασχόλησης με τη γλώσσα και τη μετάφραση το μίγμα περιέχει πολύ περισσότερο από το δεύτερο συστατικό παρά από το πρώτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Παρουσίαση βιβλίου, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , | 48 Σχόλια »

Βρετός Βενιζέλος

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2010

Όχι, δεν σχολιάζω τον ανασχηματισμό -άλλωστε ο κ. Ευ. Βενιζέλος ήταν από τους αμετακίνητους. Συζητήσαμε όμως τις προάλλες, σε κάποιο παλιό νήμα που απρόσμενα αναστήθηκε (δείτε τα σχόλια από 104 και πέρα), για κάποια ασυνήθιστα βαφτιστικά ονόματα, που στη συνέχεια έγιναν και επώνυμα, και που είχαν ξορκιστικό χαρακτήρα, όπως τα Βρετός, Αγοραστός, Πουλημένος. Υποσχέθηκα να γράψω κάτι για τα ονόματα γενικώς, αλλά χτες στο αεροπλάνο πήρα μαζί μου ένα βιβλίο που δεν το είχα διαβάσει και εκεί βρήκα μια αναφορά στο θέμα μας, οπότε μου φάνηκε ταιριαστό να κάνω ξεχωριστό άρθρο.

Το βιβλίο είναι το «Νεοελληνικά επώνυμα με ιατρική προέλευση» του λόγιου γιατρού Γεράσιμου Ρηγάτου, ο οποίος συνεχίζει την παλιά παράδοση των ιατροφιλοσόφων: έχει γράψει, πέρα από λογοτεχνικά έργα, πάρα πολλά βιβλία λαογραφικά και γλωσσικά, πάντα από ιατρική σκοπιά’ δείγμα από το τεράστιο έργο του μπορείτε να πάρετε στον ιστότοπό του. Το συγκεκριμένο βιβλίο εξετάζει όλα τα νεοελληνικά επώνυμα που έχουν έστω και μακρινή σχέση με την ιατρική, δηλαδή όχι μόνο τα δηλωτικά ιατρικού  επαγγέλματος (Γιατράκης, Δετοράκης, Βατσινάς, Φλεμοτόμος κτλ.) που δεν είναι και πολλά, αλλά και τα πολύ περισσότερα επώνυμα που δηλώνουν σωματικά γνωρίσματα (Μαυροφρύδης, Μυταράς, Αυτιάς, Μουστακλής, Κοντός κτλ.) ή παθήσεις. Κοντά σ’ αυτά, και τα ονόματα που μας ενδιαφέρουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ονόματα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 208 Σχόλια »