Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γερμανία’

Αμάνσαφτα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2018

Αμάν! Τι λέξη είναι αυτη στον τίτλο; Αρχικά σκεφτόμουν το σημερινό πολυσυλλεκτικό μας άρθρο να το τιτλοφορήσω «Μουντιαλικά μεζεδάκια», επειδή όμως τον τιτλο αυτό τον έχουμε χρησιμοποιήσει ήδη είπα να βάλω στον τίτλο κάτι που να δειχνει το μέχρι στιγμής τρανταχτό γεγονός του φετινού Μουντιάλ, που βεβαια είναι ο αποκλεισμός της Γερμανίας.

Κι επειδή η εθνική ομάδα της Γερμανίας είναι η Νατσιονάλμανσαφτ, ή σκέτη Μάνσαφτ, δεν αντιστάθηκα στον πειρασμό και σκάρωσα αυτον τον φριχτό νεολογισμό, με το αλφα το στερητικό. Τι, το αμένσιωτος καλύτερο ειναι; (Είναι, εδω που τα λέμε).

Είναι γεγονος ότι ο πρόωρος αποκλεισμός της γερμανικής ομάδας, που πολλοι τον πανηγύρισαν, αποτέλεσε μεγαλη έκπληξη έστω κι αν η φετινή Εθνική Γερμανίας φαινόταν να έχει αρκετά προβλήματα. Πάντως, υπήρχαν και αρκετοί που τη θεωρούσαν φαβορί, είτε κατ’ εφαρμογη του Αξιώματος του Λίνεκερ (έχει ήδη αναθεωρηθει) ειτε ύστερα από εφαρμογή επιστημονικων μεθόδων.

Με βάση 10.000 προσομοιώσεις, η UBS είχε προβλέψει πως η Γερμανία θα κατακτούσε το κύπελλο. Μίκρυνα πολύ την εικόνα κι έτσι δεν φαίνεται το σχόλιο του αναγνώστη απο κάτω, που λέει: Reminder that those are the same people running our economies.

Κακίες, διοτι ένας οικονομολόγος μπορεί να μας αναλύσει πειστικότατα για ποιο λόγο αποκλείστηκε η Γερμανία.

Πάντως, τα υπόλοιπα μεζεδάκια της πιατέλας μας δεν είναι μουντιαλικά ούτε αναφέρονται στο γερμανικό στραπάτσο -αν και πρόσεξα το διαφημιστικό τιτίβισμα της Ράιαν, που λογοπαίζει και με το όνομα του προπονητή τής Μάνσαφτ:

Making an unexpected exit? We have Löw fares on ryanair.com

* Και ξεκινάμε με ένα μεζεδάκι που ξεχάστηκε από την προηγούμενη βδομάδα αλλα θεωρώ πως δεν μπαγιάτεψε.

Σε άρθρο της Έλενας Ματθαιοπούλου στην Καθημερινή για τα 100χρονα του Λ. Μπερνστάιν, διαβάζουμε: «Συναντηθήκαμε ξανά δύο φορές ένα μήνα αργότερα στη Νέα Υόρκη, στο διαμέρισμά του στο εικονικό Αρ Νουβό κτίριο Ντακότα, στη δυτική πλευρά του Σέντραλ Παρκ (μπροστά στην είσοδο του οποίου δολοφονήθηκε ο Τζον Λένον), αλλά εδώ υπήρχε μια διάχυτη μελαγχολία.»

Το κτίριο δεν ήταν εικονικό, βέβαια -αντίθετα, ήταν φτιαγμένο από τούβλα. Ο εικονικός είναι ο virtual ενώ ο iconic ειναι ο ψευτοφίλος που μπερδεύει και παραπλανά όσους σκέφτονται πρώτα στα αγγλικά -και χωρίς να έχουν τη δικαιολογία της συγκεκριμένης συντακτριας. Πείτε το διασημο το κτίριο, πείτε το εμβληματικο, εικονικό όμως στα ελληνικά δεν είναι.

Στο ίδιο αρθρο υπάρχει μια μικρή ανακρίβεια. Γράφει ότι ο Μπερνστάιν και έχει συνθεσει βραβευμένα με Οσκαρ σάουντρακ, όπως για την ταινία «Το λιμάνι της αγωνίας» (1954) του Ελία Καζάν. Όχι όμως. Προτάθηκε για Όσκαρ αλλά τελικά βραβεύτηκε άλλο σάουντρακ.

* Πολυ πρόσφατα είχαμε γράψει για τον (κατ’ εμέ) τερατώδη τύπο «η μετά-μνημόνιο εποχή» που τον είχε χρησιμοποιήσει σε ένα τιτίβισμά του κάποιος πολιτικός (ίσως ο Χρ. Σταϊκούρας).

Δεύτερο κρούσμα, και μάλιστα από κατά τεκμήριο σοβαρό ιστότοπο: Αρθρο με τίτλο «Ελλάδα: Οι προκλήσεις στη μετά-μνημόνιο εποχή».

Ακριβέστερα, τον άγαρμπο τύπο τον χρεώνεται μόνο ο υλατζής του ιστότοπου, που έβαλε τον τίτλο, ενώ στο κείμενο του αρθρου βρίσκουμε τον ομαλό και φυσιολογικό τύπο «στη μεταμνημονιακή εποχή».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in ποδόσφαιρο, Κινηματογράφος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , , , , | 187 Σχόλια »

Από πού πάνε για τη Τζαμάικα;

Posted by sarant στο 25 Σεπτεμβρίου, 2017

Η Τζαμάικα, που αριστερά βλέπουμε τη σημαία της, είναι νησιωτικό κράτος της Καραϊβικής, νότια από την Κούβα.

Έχει έκταση σχεδόν 11.000 τ.χλμ. και πληθυσμό σχεδόν 3 εκατομμύρια -για να κάνουμε μια σύγκριση, η Κρήτη έχει τα τρία τέταρτα της εκτασης της Τζαμάικας (8300 τχλμ) αλλά το ένα πέμπτο του πληθυσμού της (620.000).

Οι Τζαμαϊκανοί είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία μαύροι, μιλάνε αγγλικά και έχουν παράδοση στους δρόμους ταχύτητας -πρόσφατα κρέμασε τα παπούτσια του ο μέγας Γιουσέιν Μπολτ.

Εγώ τη Τζαμάικα την έμαθα στη Γεωγραφία του σχολείου ως Ιαμαϊκή, έτσι ήταν ο ευπρεπισμένος τύπος του βιβλίου, σε μια εποχή που προφανώς επικρατούσε η ανόητη άποψη ότι ο φθόγγος τζ δεν υπάρχει στην ελληνική γλώσσα (τζάμπα το τζάμι, τζουτζούκο μου). Το όνομα Jamaica δεν έχει σχέση με κάποιο αγγλικό James, αλλά είναι προσαρμογή του xaymaca, που θα πει «χώρα των πηγών» ή κάτι τέτοιο σε μια γλώσσα της περιοχής. Ο Κολόμβος, που την ανακάλυψε το 1494, την είχε ονοματίσει Σαντιάγο. Επειδή το νησί πέρασε από νωρίς σε αγγλικό έλεγχο, το όνομα αυτό δεν έμεινε -και γι’ αυτό άλλωστε μιλάνε αγγλικά. Η Τζαμάικα απέκτησε την ανεξαρτησία της στη δεκαετία του 60 και είναι μέλος της Κοινοπολιτείας.

Η Τζαμάικα κείται μακράν κι έτσι δεν έχει επηρεάσει το λεξιλόγιο και τη φρασεολογία μας, αλλά χάρη στον Λευτέρη Παπαδόπουλο έχει κερδίσει θέση περίοπτη στο ελληνικό τραγούδι:

Όμως εδώ δεν κάνουμε γεωγραφία, λεξιλογούμε -και το ενδιαφέρον μας για τη χώρα της Καραϊβικής γεννήθηκε επειδή μετά τις χτεσινές γερμανικές εκλογές φαντάζει ιδιαίτερα πιθανό το ενδεχόμενο να σχηματιστεί τρικομματική κυβέρνηση από τον λεγόμενο «συνασπισμό Τζαμάικα» δηλαδή από την CDU της Μέρκελ, τους Φιλελεύθερους και τους Πράσινους, που τα χρώματά τους, αντίστοιχα μαύρο, κίτρινο και πράσινο, είναι τα χρώματα της σημαίας της Τζαμάικας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γερμανία, Γεωγραφία, Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 147 Σχόλια »

Λεξιλογώντας με τον Αστερίξ και τους Γότθους

Posted by sarant στο 24 Αύγουστος, 2017

Εδώ και δύο χρόνια έχω αρχίσει να παρουσιάζω, κάθε δυο μήνες, από μία περιπέτεια του Αστερίξ, ενός από τα πιο αγαπημένα μου κόμικς.

Όπως έχω πει, με μια δόση υπερβολής βέβαια, οι 24 τόμοι του Αστερίξ (εννοώ την κοινή δημιουργία του Ρενέ Γκοσινί και του Αλμπέρ Ουντερζό) είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Τουλάχιστον η γενιά μου, που γνώρισε τον Αστερίξ στα φοιτητικά της χρόνια, τον αγάπησε σχεδόν ομόθυμα -και η ανταπόκρισή σας σε αυτές τις δημοσιεύσεις ήταν πολύ θετική, οπότε είχα πει ότι θα αρχίσω να παρουσιάζω στο ιστολόγιο, έναν προς έναν, τους 24 τόμους του Αστερίξ, κάτι που, με μια συχνότητα έναν τόμο κάθε δίμηνο (και εφόσον δεν κάνω παρασπονδίες) θα μας πάρει τέσσερα χρόνια. Ήδη πάντως ξεπεράσαμε τα μισά.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014, με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, τον Φλεβάρη 2015 είδαμε τον Μάγο (ή Μάντη) ενώ στα τέλη Απριλίου παρουσίασα τον «Αστερίξ στη χώρα των Ελβετών». Τέλη Ιουνίου 2015 παρουσιάστηκε Ο αγώνας των αρχηγών, η πέμπτη περιπέτεια της σειράς, αλλά στα τέλη Αυγούστου δεν είχαμε περιπέτεια για τεχνικούς λόγους. O κύκλος συνεχίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου με τον Αστερίξ στην Κορσική και η τελευταία δημοσίευση για το 2015 ήταν την παραμονή των Χριστουγέννων με τον Αστερίξ Λεγεωνάριο. Το 2016 ξεκίνησε με την περιπέτεια Οβελίξ και σία τον Φλεβάρη, ενώ τον Απρίλιο ανέβασα το Δώρο του Καίσαρα. Τον Ιούνιο είχε πέσει πολλή δουλειά, τον Αύγουστο είχαμε το… θερινό ραστόνι (και θα ήταν ευκαιρία να βάλουμε τον Αστερίξ Ολυμπιονίκη, κρίμα), οπότε ξαναπιάσαμε το νήμα τον Οκτώβριο με την Ασπίδα της Αρβέρνης. ενώ τον Δεκέμβριο ακολούθησε το Χρυσό δρεπάνι. Πρώτη περιπέτεια του 2017, τον Φλεβάρη, ήταν το Μεγάλο ταξίδι, που συμπλήρωσε την πρώτη δωδεκάδα. Στη δεύτερη δωδεκάδα μπήκαμε τον Απρίλιο, με την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα». Τον Ιούνιο δεν ανέβασα άρθρο επειδή είχα πάει νωρίς διακοπές -οπότε δεν σήκωνε δεύτερη αναβολή κι έτσι σήμερα παρουσιάζω την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και οι Γότθοι».

Θυμίζω ότι οι περιπέτειες του Αστερίξ κυκλοφόρησαν σε αυτοτελείς τόμους στα ελληνικά πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις εκδόσεις Ψαρόπουλου (σε μετάφραση αρχικά του Κώστα Ταχτσή και μετά του Αργύρη Χιόνη) ενώ αργότερα κυκλοφόρησαν σε νέα μετάφραση (της Ειρήνης Μαραντέι) από τις εκδόσεις Μαμούθ, που είναι και η έκδοση που (νομίζω πως) βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστερίξ, Κόμικς, Λογοπαίγνια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 63 Σχόλια »

Από τον αμφορέα στο φανάρι: ελληνογερμανικές γλωσσικές ανταλλαγές ξανά

Posted by sarant στο 3 Μαΐου, 2017

Έλειπα το τριήμερο και μαζεύτηκε πολλή δουλειά, οπότε τουλάχιστον για σήμερα πρέπει να καταφύγω στη λύση ανάγκης, στην επανάληψη παλιότερου άρθρου. Κι επειδή είχα πάει στη Γερμανία, είπα να βάλω ένα άρθρο του 2010, που έχει θέμα τις ελληνογερμανικές γλωσσικές ανταλλαγές. Αρχικά το άρθρο αυτό το είχα γράψει στις… αρχές του αιώνα για το περιοδικό των Ελλήνων του Λουξεμβούργου και στη συνέχεια πρόσθεσα ένα κομμάτι του Μ. Τριανταφυλλίδη για την ελληνογερμανική φοιτητική αργκό. Προσθέτω και τώρα μερικά πράγματα, κυρίως από τα σχόλια της προηγούμενης δημοσίευσης.

Στο προηγούμενο σημείωμα (βλ. εδώ) είχαμε μιλήσει για τις ελληνοαραβικές γλωσσικές δοσοληψίες, σκέφτηκα όμως ότι είναι κάπως οξύμωρο να ασχολούμαστε με τα μακρινά, χωρίς να έχουμε καλύψει (γλωσσικώς εννοώ) τα διπλανά μας, εδώ στο Λουξεμβούργο που ζούμε. Αλήθεια, ποιά είναι η ετυμολογία του Λουξεμβούργου; Η μορφή του ονόματος παραπέμπει βέβαια στην πολυτέλεια ή στο φως, αλλά σφαλερά –οι ντόπιοι άλλωστε το λένε Letzebuerg. Το όνομα ανάγεται σε ένα ερειπωμένο ρωμαϊκό κάστρο, πάνω στο βράχο του Μποκ, που το αγόρασε ο κόμης Σιγεφρείδος το 963, και ονομαζόταν Lucilinburhuc. Και στο μεν δεύτερο συνθετικό του ονόματος πολλοί θα αναγνωρίσουν το –burg, και σωστά, αλλά στο πρώτο πιο δύσκολα θα φανεί το παλαιογερμανικό luzel που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στο σημερινό αγγλικό little. Μικρό, επομένως, το Λουξεμβούργο, που αν θέλαμε να το εξελληνίσουμε θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε Καστράκι.

Επειδή όμως ελληνολουξεμβουργιανές γλωσσικές σχέσεις δεν έχουμε και πολλές, ας δούμε τις ελληνογερμανικές. Τα γερμανικά δάνεια στην ελληνική γλώσσα είναι συγκριτικώς λιγοστά, αφενός επειδή άργησαν τα γερμανικά να καταξιωθούν σαν γλώσσα επιρροής στη διεθνή σκηνή και αφετέρου επειδή είναι κομμάτι δύσκολο να περάσουν στην ελληνική γλώσσα περισπούδαστοι αλλά σχεδόν απρόφερτοι σιδηρόδρομοι όπως Zeitgeist, Weltanschauung κτλ. Κι αν εξαιρέσεις τις γερμανικές λέξεις απαίσιας μνήμης από την κατοχή, τον γκεσταπίτη ας πούμε ή τα στούκας, καθώς και τα σνίτσελ της γαστρονομίας και τους επιστημονικούς νεολογισμούς, θα έλεγε κανείς ότι μετριούνται στα δάχτυλα οι λέξεις της ελληνικής που είναι απ’ ευθείας δάνεια από τη γερμανική. Υπάρχουν τα σλέπια (μαούνες, να πούμε) και πεντέξι άλλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Επαναλήψεις, Λουξεμβούργο | Με ετικέτα: , , , , | 165 Σχόλια »

Να είσαι και να μην είσαι (διήγημα του Αντώνη Σουρούνη)

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2016

Ο συγγραφέας Αντώνης Σουρούνης πέθανε προχτές στα 74 χρόνια του. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, είχε ζήσει αρκετά χρόνια στη (Δυτική, τότε) Γερμανία για σπουδές και κάνοντας διάφορες δουλειές και τα πρώτα του έργα αφηγούνταν εμπειρίες από τη ζωή του αυτή. Εννοώ τα μυθιστορήματα «Οι συμπαίχτες» και «Οι πρώτοι πεθαίνουν τελευταίοι» και τις συλλογές διηγημάτων «Μερόνυχτα Φραγκφούρτης» και «Τα τύμπανα της κοιλιάς και του πολέμου», που εκδόθηκαν από το 1977 έως το 1985.

Μου είχαν αρέσει πάρα πολύ αυτά τα βιβλία, τα διάβαζα και τα ξαναδιάβαζα, και νομίζω ότι σε ένα βαθμό έχουν επηρεάσει τα διηγήματα που έγραψα τότε. Ύστερα, ξενιτεύτηκα εγώ στην Ευρώπη και ήρθα να ζήσω στο περιβαλλον των βιβλίων του Σουρούνη ενώ εκείνος συνέχισε με ελλαδική θεματολογία -και περιέργως ή όχι τα έργα του μου άρεσαν λιγότερο. Εννοώ το Πάσχα στο χωριό, ενώ τον Γκας τον γκάγκστερ δεν μπόρεσα να τον αρχίσω, ίσως όμως να φταίω εγώ. Μου είπε ένας φίλος που τον εμπιστεύομαι ότι το Μονοπάτι στη θάλασσα, γραμμένο το 2006, όπου περιγράφει τα παιδικά του βιώματα από τη Θεσσαλονίκη, είναι εξαιρετικό, ενώ δεν έχω διαβάσει τον Χορό των ρόδων, που πήρε κρατικό βραβείο.

Αλλά και μόνο τους Συμπαίχτες και τα Μερόνυχτα Φραγκφούρτης να ‘χε γράψει, θα είχε κερδίσει μιαν από τις πρώτες θέσεις στον λογοτεχνικό μας κανόνα.

Τα Μερόνυχτα δεν τα έχω εδώ μαζί μου, οπότε διάλεξα σήμερα να παρουσιάσω το διήγημα «Να είσαι και να μην είσαι» από τα Τύμπανα της κοιλιάς και του πολέμου -με εμπειρίες όχι πια από τη Γερμανία και τη χαρτοπαιξία, αλλά από τα χρόνια που δούλεψε ναυτικός. Μονοτονίζω.

 

Να είσαι και να μην είσαι

Ξαναμέτρησα τα λεφτά μου. Δεν είχε άλλάξει τίποτα — ήταν πάντα εννιά δολάρια. Ούτε και σε μένα είχε αλλάξει τί­ποτα — ήμουν ακόμα στην Κωνστάντζα. Για να φτάσω στη Θεσσαλονίκη και να χαρώ τον κόλπο της και τον κόλπο τής Σοφίας, έπρεπε να διασχίσω ολόκληρη Ρουμανία και Γιουγ­κοσλαβία. Αποφάσισα να μη βγω και να πέσω για ύπνο. Ή­μουν υπεύθυνος γι’ αυτό το ανήλικο ποσό και είχα καθή­κον να το προστατέψω από τις κακοτοπιές, πού σίγουρα θα παρασυρόταν μαζί μου.

Ξύπνησα πολύ νωρίς και μέτρησα πάλι τα δολάρια· τουλάχιστον ήταν ακόμη εννιά. Βγήκα στο αποχωρητήριο του διαδρόμου και γυρνώντας σκόνταψα πάνω σε μια γυ­ναίκα που σφουγγάριζε.

— Συγνώμη…

Σήκωσε απότομα το κεφάλι.

— Έλληνας είσαι, γιε μου;

— Μάλιστα.

— Από πού είσαι, παιδί μου;

— Από τη Θεσσαλονίκη.

—  Άαα, τη θυμάμαι τη Θεσσαλονίκη… Εγώ είμαι από τη Δράμα. Ναυτικός είσαι;

— Μάλιστα.

— Και γυρίζεις τώρα στην Πατρίδα, κανακάρη μου;

— Αν θέλει ο Θεός, θεία…

— Ο Θεός πάντα θέλει, γιε μου. Οι άλλοι δεν θέλουν…

Είχε δίκιο. Σηκώθηκε και μ’ ακολούθησε στο δωμάτιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Εις μνήμην, Ναυτικά, Πεζογραφία | Με ετικέτα: , , , | 66 Σχόλια »

Πισώπλατα χτυπήματα και συντροφικά μαχαιρώματα

Posted by sarant στο 27 Νοέμβριος, 2015

Συζητούσα με μια φίλη, που μου έλεγε ότι η κατάρριψη του ρωσικού Σουχόι από τους Τούρκους ήταν ατύχημα, χαρακτηριστική αντίδραση ανωριμότητας. Της αντέτεινα ότι κατά τη γνώμη μου ήταν προμελετημένη κίνηση, άσχετο αν θεωρώ πιθανό ότι θα αποδειχτεί μπούμεραγκ. Πιθανώς να εννοούσαμε το ίδιο, δεν ξέρω. Πάντως συμφωνήσαμε ότι η βεβήλωση του πτώματος (και όχι βεβαίως της σορού όπως έγραψαν όσοι θεωρούν ταμπού τη λέξη «πτώμα») του πιλότου από τους Τουρκομάνους αντάρτες ήταν κάτι που η Άγκυρα δεν το επιδίωξε και δεν το ήθελε -όχι ότι επηρεάζει σοβαρά τις εξελίξεις αυτή η λεπτομέρεια, αν και ίσως οι χτεσινοί βομβαρδισμοί εναντίον των ίδιων ανταρτών για αντίποινα δεν είναι άσχετοι.

Τη ρωσοτουρκική κρίση θα τη συζητήσουμε στα σχόλια, αν έχετε όρεξη, αλλά επειδή εδώ λεξιλογούμε εγώ θα σταθώ σε μια δήλωση του Ρώσου προέδρου Πούτιν, ο οποίος χαρακτήρισε «πισώπλατο χτύπημα» την ενέργεια των Τούρκων. Αν δεν κάνω λάθος, η έκφραση που χρησιμοποίησε ο Πούτιν ήταν ударом в спину, που θα πει, το λέω με επιφύλαξη, «χτύπημα στην πλάτη». Στις αγγλικές ειδήσεις, χρησιμοποιήθηκε η έκφραση stab in the back, που θα πει «μαχαιριά στην πλάτη».

Και η ελληνική έκφραση και η αγγλική είναι παγιωμένες και μεταφορικές, και θα αποτελέσουν το θέμα του σημερινού άρθρου. Υποθέτω πως και η ρωσική έκφραση είναι παγιωμένη.

Όταν λέμε «πισώπλατο χτύπημα», εννοούμε το ύπουλο, το δόλιο χτύπημα. Ο Πούτιν χρησιμοποίησε την έκφραση αυτή επειδή η Ρωσία και η Τουρκία υποτίθεται ότι μάχονταν έναν κοινό εχθρό, το Νταές (το λέμε και Ισλαμικό Κράτος, αλλά και η ονομασία αυτή ακούγεται πολύ, είναι το ακρώνυμο στα αραβικά). Και εκεί που έχεις το όπλο σου στραμμένο προς τον εχθρό, και προς τα εκεί κοιτάζεις, έρχεται από πίσω ο ύπουλος «φίλος» και σε χτυπάει -με το μαχαίρι, κατά την αγγλική έκφραση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εμφύλιος, Λεξικογραφικά, Πρόσφατη ιστορία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 139 Σχόλια »

Το κεραμίδι και ο μύθος για το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα

Posted by sarant στο 23 Νοέμβριος, 2015

Τώρα που με απαίτηση των δανειστών αίρεται η προστασία της πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς, έχει αρχίσει να κυκλοφορεί και πάλι ο μύθος για το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα. Τις προάλλες, μάλιστα, διάβασα ένα άρθρο στο Πρωταγών που, λίγο-πολύ, εξομοίωνε την επιθυμία της ιδιοκατοίκησης με παράνοια, και μάλιστα παράνοια που αποτελεί σχεδόν αποκλειστικά ελληνικό χαρακτηριστικό.

Το άρθρο αυτό του Α. Ζαμπούκα περιέχει κάμποσα χοντρά ψέματα, αλλά επειδή εδώ (και) λεξιλογούμε, εγώ θα ξεκινήσω από μια ωραία λαϊκή φράση που βρίσκεται στην αρχή του: Ο Έλληνας θέλει να έχει ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του. Συνήθως εγώ τη φράση δεν την ακούω έτσι, παροιμιακά -αν και λέγεται κι έτσι. Κατά τη γνώμη μου, τη λέμε περισσότερο με τη μορφή «να βάλω ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι μου, π.χ. «Πήραν δάνειο για να βάλουν ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους» -η παραδειγματική φράση από το Λεξικό της Ακαδημίας.

Λέγοντας «κεραμίδι» εδώ εννοούμε το σπίτι -και μάλιστα το ιδιόκτητο. Η φράση δεν λέγεται σχεδόν ποτέ για νοικιασμένο σπίτι. Λέγοντας κεραμίδι εννοούμε τη στέγη, όσο κι αν εδώ και μερικές γενιές οι περισσότεροι Έλληνες ζούμε σε σπίτια χωρίς κεραμοσκεπή’ αλλά και τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών, όπου αριά και πού να βρεις κανένα διακοσμητικό κεραμίδι, κι αυτά με «κεραμίδι» τα παρομοιάζουμε. Η γλώσσα είναι συντηρητική, το έχουμε ξαναπεί: γεννημένοι στην πόλη οι περισσότεροι, ακόμα «δένουμε τον γάιδαρό μας» όταν θέλουμε να πούμε ότι εξασφαλιστήκαμε.

Το κεραμίδι προέκυψε από το υποκοριστικό «κεραμίδιον» του αρχαίου «κεραμίς», που ανάγεται στο ακόμα πιο αρχαίο «(η) κέραμος», λέξη ήδη μυκηναϊκή, που για την ετυμολογία της έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες, όπως ότι πιθανώς συνδέεται με το ρ. «κεράννυμι» (με τη σημασία αναμιγνύω).

Το κεραμίδι και τα παράγωγά του έχουν ενδιαφέροντα φρασεολογικά. Καταρχάς, ο τύπος «κέραμος» επιβιώνει σε μια αρχαιοπρεπή φράση «λίθοι, πλίνθοι, κέραμοι ατάκτως ερριμμένα» που τη λέμε όταν επικρατεί κάπου μεγάλη ακαταστασία (στην αρχαία γραμματεία η φράση δεν απαντά ακριβώς έτσι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μύθοι, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 107 Σχόλια »

Ο Χίτλερ δεν βγήκε με εκλογές

Posted by sarant στο 25 Αύγουστος, 2014

heartfield

Εκατομμύρια στέκονται πίσω μου. Φωτομοντάζ του πρωτοπόρου Τζον Χάρτφιλντ (Γερμανός ήταν) που σατιρίζει το προεκλογικό συνθημα των Ναζί.

Συχνά συμβαίνει όταν συζητάμε στα κοινωνικά μέσα, να σου πει ο συνομιλητής σου ότι «και ο Χίτλερ με εκλογές βγήκε». Τη φράση αυτή, που έχει εξελιχτεί σε κλισέ, τη βρίσκουμε επίσης και σε τίτλους άρθρων, ενώ το επιχείρημα ακούγεται συχνά και σε σχέση με ηγέτες και κόμματα που έχουν μεν την εντολή του λαού της χώρας τους αλλά που μας είναι δυσάρεστα -θυμάμαι ότι είχε κατά κόρον ακουστεί την εποχή της ανατροπής του προέδρου Μόρσι στην Αίγυπτο.

Κατά τη γνώμη μου, η φράση αυτή αποτυπώνει μονάχα τη μισήν αλήθεια, και μάλιστα θα έλεγα πως βρίσκεται πιο κοντά στο ψέμα, στην άρνησή της, παρά στην αλήθεια -γι’ αυτό και ο τίτλος που έβαλα. Θα επιχειρήσω να εξηγήσω τη θέση μου.

Υποστηρίζω ότι ο Χίτλερ δεν βγήκε με εκλογές, εννοώντας ότι δεν συγκέντρωσε ποτέ την πλειοψηφία (του λαού ή των εδρών) σε δίκαιες και ελεύθερες εκλογές. Δεν αρνούμαι βέβαια ότι το ναζιστικό κόμμα παρουσίασε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 αλματώδη άνοδο της επιρροής του, αλλά ποτέ δεν έφτασε να αντιπροσωπεύει πλειοψηφικό μερίδιο -και μάλιστα, η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι ο Χίτλερ έγινε καγκελάριος ύστερα από εκλογική ήττα του κόμματός του ή τουλάχιστον αισθητή υποχώρηση της δύναμής του.

Πράγματι, το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα, όπως θα αποδώσουμε το Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP τα αρχικά του) μέσα στην οικονομική κρίση της εποχής (διπλή σε ένταση στη Γερμανία) εκτινάχτηκε στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 1930 στη δεύτερη θέση, συγκεντρώνοντας το 18,3% των ψήφων, ενώ στις αμέσως προηγούμενες εκλογές, του 1928, δεν είχε παρά 2,6% (αν και το 1924 είχε φτάσει το 6%). Πρώτο ήταν το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα με 24,5% και τρίτο το ΚΚΓερμανίας με 13,1% (πλήρη στοιχεία εδώ). Ωστόσο, δεν σχημάτισαν κυβέρνηση οι σοσιαλδημοκράτες, αλλά οι Κεντρώοι, με πρωθυπουργό τον Μπρύνινγκ, μια κυβέρνηση που δεν είχε πλειοψηφία στη Βουλή και κυβερνούσε σε μεγάλο βαθμό μέσα από προεδρικά διατάγματα.

Τον Μάιο του 1932 έγιναν προεδρικές εκλογές, στις οποίες οι Σοσιαλδημοκράτες και τα κεντρώα κόμματα υποστήριξαν τον απερχόμενο πρόεδρο Χίντενμπουργκ ως αντίβαρο απέναντι στον Χίτλερ, ενώ οι κομμουνιστές κατέβασαν τον πρόεδρό τους, τον Τέλμαν. Ο Χίντενμπουργκ συγκέντρωσε ποσοστό 49,6% στον πρώτο γύρο, χάνοντας για λίγες ψήφους την άμεση εκλογή. Ο Χίτλερ πήρε 30% και ο Τέλμαν 13%. Στον δεύτερο γύρο, ο Χίντενμπουργκ εξελέγη με 53% αλλά μετά την εκλογή του ακολούθησε πολιτική ολοένα και πιο φιλική προς τους Ναζί.

Στις βουλευτικές εκλογές του Ιουλίου 1932, οι Ναζί σχεδόν διπλασίασαν τη δύναμή τους, και πήραν την πρώτη θέση με 37% και 230 έδρες (η αύξηση της δύναμής τους έγινε κυρίως σε βάρος μικρών δεξιών κομμάτων). Δεύτεροι ήρθαν οι Σοσιαλδημοκράτες με 21,5% και τρίτοι οι κομμουνιστές με 14,3% (πλήρη στοιχεία εδώ).  Οι εκλογές του Ιουλίου έγιναν μέσα σε συνθήκες βίας, καθώς ο πρόεδρος Χίντενμπουργκ είχε άρει την απαγόρευση των SA, των παραστρατιωτικών ομάδων των Ναζί και είχε ορίσει πρωθυπουργό (Καγκελάριο) τον φον Πάπεν. Επίσης είχε μόλις απομακρυνθεί, με προεδρικό πραξικόπημα, η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση της Πρωσίας, του μεγαλύτερου ομόσπονδου κράτους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Πρόσφατη ιστορία, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 169 Σχόλια »

Όμηρος 32356

Posted by sarant στο 16 Οκτώβριος, 2011

Προχτές συζητήσαμε για τις γερμανικές αποζημιώσεις, και πάνω στη συζήτηση ο φίλος Γιώργος Μπαλόγλου ανέφερε ότι ο πατέρας του, ο Χρήστος, που είχε σταλεί κατά την Κατοχή σε στρατόπεδο εργασίας στη Γερμανία πήρε στη δεκαετία του 1990 μια συμβολική αποζημίωση για αυτή του την περιπέτεια. Τον είχαν πιάσει, 25 χρονών, μαζί με τον αδελφό του, οι ταγματασφαλίτες του Δάγκουλα, που κυβερνούσαν ουσιαστικά τη Θεσσαλονίκη στην Κατοχή, και τον παρέδωσαν στους Γερμανους. Το έγκλημά του ήταν ότι ο τρίτος αδελφός τους είχε ακούσει αγγλικό ραδιόφωνο σε ένα φιλικό σπίτι.

Ο Χρήστος Μπαλόγλου (1919-2002) ήταν δυνατός και τυχερός και κατάφερε να επιζήσει -άλλοι δεν ήταν τόσο τυχεροί, όπως ο αδελφός του, που πέθανε κατά τη μεταφορά από ένα στρατόπεδο σε άλλο, καθώς οι Γερμανοί υποχωρούσαν μπροστά στον τιμωρό Κόκκινο Στρατό. Γύρισε στη Θεσσαλονίκη και στην επιστήμη του: δίδαξε μαθηματικά στη μέση και στην ανώτατη εκπαίδευση, παντρεύτηκε, έκανε οικογένεια. Δώδεκα χρόνια αργότερα, του επέστρεψαν το ρολόι του -και στη δεκαετία του 1990, όταν με την επανένωση της Γερμανίας άρχισαν οι επιζώντες της κατηγορίας του να ζητούν αποζημιώσεις, ζήτησε κι αυτός. Το κείμενο που θα διαβάσετε, είναι η επιστολή του προς τους δικαστές του γερμανικού Ανώτατου Δικαστηρίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Κατοχή, Πρόσφατη ιστορία, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 118 Σχόλια »

«Θάνατο στους Γερμανούς εισβολείς!»

Posted by sarant στο 23 Νοέμβριος, 2010

 

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αιγινήτικα Νέα». Διευκρινίζω ότι ο τίτλος είναι σε εισαγωγικά.

Γιατί τώρα θυμήθηκα αυτό το παλιό σύνθημα, με το οποίο άρχιζαν και τέλειωναν οι εκπομπές του ραδιοσταθμού της Μόσχας, που ακούγαμε κρυφά, στην Κατοχή, από παράνομα ραδιόφωνα;

Διότι, όπως φαίνεται, η φράου Μέρκελ και οι γερμανοί ηγέτες που συντάσσονται μαζί της, το έχουν βάλει αμέτι μουχαμέτι να ξανακάνουν τη Γερμανία μισητή στην υπόλοιπη Ευρώπη. Άρχισαν με τους οικονομικούς μετανάστες, κατηγορώντας τους πως δεν ενσωματώθηκαν στη γερμανική κουλτούρα. Αποκήρυξαν κατόπιν την πολύ-πολιτισμικότητα, που ήταν η κατευθυντήρια γραμμή της γερμανικής πολιτικής από τον καιρό του Αντενάουερ και του Βίλυ Μπραντ. Και τέλος, πάνε να φτιάξουν δύο Ευρώπες στη συσκευασία της μιας: Μια Ευρώπη των ισχυρών που θα διοικεί και μια Ευρώπη των φτωχών χωρών, που θα υπακούει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 30 Σχόλια »

Δεν θέλω να το πάρει η Γερμανία!

Posted by sarant στο 4 Ιουλίου, 2010

Στην αρχή είχα σκεφτεί να γράψω τον τίτλο του ποστ μονολεκτικά και με μικρά γράμματα: ΔενθελωνατοπαρηΓερμανία!, σαν κάτι ένοχες ομολογίες που βλέπει κανείς π.χ. στα Αστερίξ. Ένοχες επειδή αφενός στο ιστολόγιο αυτό δεν γράφω τις απόψεις μου για το κάθε τι, πολύ περισσότερο για ποδοσφαιρικά, και αφετέρου επειδή δεν είναι και πολύ ωραίο να θέλεις να χάσει κάποιος. Όμως, το ομολογώ, δεν θέλω να πάρει το μουντιάλ η Γερμανία, και μετά από αυτά που είδα χτες και προχτές στους προημιτελικούς… το πιθανότερο είναι πως θα το πάρει. Και παρόλο που το καθύλην αρμόδιο ιστολόγιο για μουντιαλικά θέματα είναι του φίλου μου του Ρογήρου, μια και βλέπω ότι αυτός ακόμα δεν έχει βάλει άρθρο για τους προημιτελικούς του Σαββάτου (δεν αμφιβάλλω πως, όταν το γράψει, θα είναι αριστούργημα), επωφελούμαι και λέω τα δικά μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , | 218 Σχόλια »

Από τον αμφορέα στο φανάρι: ελληνογερμανικές γλωσσικές ανταλλαγές

Posted by sarant στο 5 Μαρτίου, 2010

Το άρθρο αυτό το έγραψα πριν από εφτά περίπου χρόνια για το περιοδικό των Ελλήνων του Λουξεμβούργου. Εδώ πρόσθεσα το κομμάτι από τα Άπαντα του Τριανταφυλλίδη για την ελληνογερμανική φοιτητική αργκό. Κάποια πράγματα απ’ αυτά που γράφω, τα έχω επαναλάβει σε άλλα κείμενά μου, το ξέρω.

Στο προηγούμενο σημείωμα είχαμε μιλήσει για τις ελληνοαραβικές γλωσσικές δοσοληψίες, σκέφτηκα όμως ότι είναι κάπως οξύμωρο να ασχολούμαστε με τα μακρινά, χωρίς να έχουμε καλύψει (γλωσσικώς εννοώ) τα διπλανά μας, εδώ στο Λουξεμβούργο που ζούμε. Αλήθεια, ποιά είναι η ετυμολογία του Λουξεμβούργου; Η ελληνική μορφή του ονόματος παραπέμπει βέβαια στην πολυτέλεια ή στο φως, αλλά σφαλερά –οι ντόπιοι άλλωστε το λένε Letzebuerg. Το όνομα ανάγεται σε ένα ερειπωμένο ρωμαϊκό κάστρο, πάνω στο βράχο του Μποκ, που το αγόρασε ο κόμης Σιγεφρείδος το 963, και ονομαζόταν Lucilinburhuc. Και στο μεν δεύτερο συνθετικό του ονόματος πολλοί θα αναγνωρίσουν το –burg, και σωστά, αλλά στο πρώτο πιο δύσκολα θα φανεί το παλαιογερμανικό luzel που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στο σημερινό αγγλικό little. Μικρό, επομένως, το Λουξεμβούργο, που αν θέλαμε να το εξελληνίσουμε θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε Καστράκι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Φαινόμενο του Λουξεμβούργου | Με ετικέτα: , , | 107 Σχόλια »