Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘γερμανικά’

Από τον αμφορέα στο φανάρι: ελληνογερμανικές γλωσσικές ανταλλαγές ξανά

Posted by sarant στο 3 Μαΐου, 2017

Έλειπα το τριήμερο και μαζεύτηκε πολλή δουλειά, οπότε τουλάχιστον για σήμερα πρέπει να καταφύγω στη λύση ανάγκης, στην επανάληψη παλιότερου άρθρου. Κι επειδή είχα πάει στη Γερμανία, είπα να βάλω ένα άρθρο του 2010, που έχει θέμα τις ελληνογερμανικές γλωσσικές ανταλλαγές. Αρχικά το άρθρο αυτό το είχα γράψει στις… αρχές του αιώνα για το περιοδικό των Ελλήνων του Λουξεμβούργου και στη συνέχεια πρόσθεσα ένα κομμάτι του Μ. Τριανταφυλλίδη για την ελληνογερμανική φοιτητική αργκό. Προσθέτω και τώρα μερικά πράγματα, κυρίως από τα σχόλια της προηγούμενης δημοσίευσης.

Στο προηγούμενο σημείωμα (βλ. εδώ) είχαμε μιλήσει για τις ελληνοαραβικές γλωσσικές δοσοληψίες, σκέφτηκα όμως ότι είναι κάπως οξύμωρο να ασχολούμαστε με τα μακρινά, χωρίς να έχουμε καλύψει (γλωσσικώς εννοώ) τα διπλανά μας, εδώ στο Λουξεμβούργο που ζούμε. Αλήθεια, ποιά είναι η ετυμολογία του Λουξεμβούργου; Η μορφή του ονόματος παραπέμπει βέβαια στην πολυτέλεια ή στο φως, αλλά σφαλερά –οι ντόπιοι άλλωστε το λένε Letzebuerg. Το όνομα ανάγεται σε ένα ερειπωμένο ρωμαϊκό κάστρο, πάνω στο βράχο του Μποκ, που το αγόρασε ο κόμης Σιγεφρείδος το 963, και ονομαζόταν Lucilinburhuc. Και στο μεν δεύτερο συνθετικό του ονόματος πολλοί θα αναγνωρίσουν το –burg, και σωστά, αλλά στο πρώτο πιο δύσκολα θα φανεί το παλαιογερμανικό luzel που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στο σημερινό αγγλικό little. Μικρό, επομένως, το Λουξεμβούργο, που αν θέλαμε να το εξελληνίσουμε θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε Καστράκι.

Επειδή όμως ελληνολουξεμβουργιανές γλωσσικές σχέσεις δεν έχουμε και πολλές, ας δούμε τις ελληνογερμανικές. Τα γερμανικά δάνεια στην ελληνική γλώσσα είναι συγκριτικώς λιγοστά, αφενός επειδή άργησαν τα γερμανικά να καταξιωθούν σαν γλώσσα επιρροής στη διεθνή σκηνή και αφετέρου επειδή είναι κομμάτι δύσκολο να περάσουν στην ελληνική γλώσσα περισπούδαστοι αλλά σχεδόν απρόφερτοι σιδηρόδρομοι όπως Zeitgeist, Weltanschauung κτλ. Κι αν εξαιρέσεις τις γερμανικές λέξεις απαίσιας μνήμης από την κατοχή, τον γκεσταπίτη ας πούμε ή τα στούκας, καθώς και τα σνίτσελ της γαστρονομίας και τους επιστημονικούς νεολογισμούς, θα έλεγε κανείς ότι μετριούνται στα δάχτυλα οι λέξεις της ελληνικής που είναι απ’ ευθείας δάνεια από τη γερμανική. Υπάρχουν τα σλέπια (μαούνες, να πούμε) και πεντέξι άλλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Επαναλήψεις, Λουξεμβούργο | Με ετικέτα: , , , , | 165 Σχόλια »

Η χήρα του καπετάνιου έπεσε από το παράθυρο

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2013

Σπάνια βλέπει κανείς να γράφονται στις εφημερίδες ή στους ειδησεογραφικούς ιστότοπους άρθρα αφιερωμένα σε μια λέξη, οπότε το γεγονός είναι τόσο σπάνιο που δεν πρέπει να περάσει ασχολίαστο από ένα ιστολόγιο σαν το δικό μας, αφιερωμένο στην ιστορία των λέξεων. Βέβαια, το άρθρο για το οποίο θα σας μιλήσω ανήκει στην κατηγορία των «αξιοπερίεργων», δεν είναι δηλαδή πολύ βαθυστόχαστο, και η εύθυμη ατμόσφαιρα επιτείνεται από ένα γουστόζικο μεταφραστικό λαθάκι, που άλλωστε μού έδωσε την αφορμή για τον τίτλο του δικού μου άρθρου. Αν απορείτε γιατί η καημένη η χήρα του καπετάνιου έπεσε από το παράθυρο θα πρέπει να κάνετε λίγην υπομονή, γιατί το μυστικό αποκαλύπτεται στο τέλος.

Δημοσιεύτηκε λοιπόν, σε κάμποσους ειδησεογραφικούς ιστότοπους, ένα άρθρο, σύμφωνα με το οποίο «με δικαστική απόφαση καταργήθηκε η μεγαλύτερη γερμανική λέξη«. Σύμφωνα με το άρθρο, η λέξη αυτή είναι η Rindfleischetikettierungsueberwachungsaufgabenuebertragungsgesetz, με 65 χαρακτήρες, και αναφέρεται σε έναν νόμο που «καθορίζει τους ελέγχους στο βοδινό κρέας», αλλά το δικαστήριο, λέει το άρθρο, έκρινε ότι η λέξη είναι πλέον άχρηστη, αφού με οδηγία της ΕΕ κρίθηκαν μη αναγκαίοι οι έλεγχοι στα υγιή ζώα. Ο νόμος αυτός, συνεχίζει το άρθρο, που ήταν γνωστός με τη συντομογραφία «RkReUeAUeG» τέθηκε σε ισχύ το 1999 με σκοπό την προστασία των καταναλωτών, καθώς εκείνη την εποχή εκφράζονταν έντονοι φόβοι για τη νόσο των «τρελών αγελάδων», δηλαδή τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών.

Ανατρέχοντας στο αγγλικό πρωτότυπο, πάνω στο οποίο ολοφάνερα βασίστηκε το ελληνικό άρθρο, βλέπουμε ότι η είδηση στραπατσαρίστηκε ελαφρώς κατά τη μεταφορά της στα ελληνικά. Καταρχάς, δεν είναι δυνατόν μια λέξη να καταργείται με δικαστική απόφαση -δηλαδή, τι θα πει το δικαστήριο; θα διατάξει μήπως τη διαγραφή της από τα λεξικά; Ή θα βάλει πρόστιμο σε όποιον τη γράψει; Αυτό που μπορεί να καταργηθεί με δικαστική απόφαση είναι ο νόμος που έχει για ονομασία του αυτή την μακρεπίμακρη λέξη. Βέβαια, με την κατάργηση του νόμου, επόμενο είναι και η λέξη να περιπέσει σε αχρησία, αλλά δεν είναι το ίδιο. Να προσθέσουμε ότι ο συγκεκριμένος νόμος δεν είχε ομοσπονδιακή, πανεθνική ισχύ στη Γερμανία, αλλά είχε ψηφιστεί στο ομόσπονδο κράτος (κρατίδιο για πολλούς) του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά ευτράπελα, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Ρεκόρ | Με ετικέτα: , , | 112 Σχόλια »