Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘γερούνδιο’

Όντας και ούσα, μια ανακεφαλαίωση

Posted by sarant στο 19 Αυγούστου, 2021

Ένα σύντομο αρθράκι σήμερα, βγαλμένο από τη ζωή κι από μια συζήτηση στο Τουίτερ.

Με το που μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν, πολλοί στη χώρα μας άρχισαν να ανησυχούν όχι για την τύχη των Αφγανών, των γυναικών ιδίως, κάτω από το νέο καθεστώς, αλλά για το ότι τώρα θα υπάρξουν προσφυγικές ροές, και μάλιστα από ανθρώπους που θα πληρούν οφθαλμοφανώς τα κριτήρια για να χαρακτηριστούν πρόσφυγες.

Κάποιος από αυτούς τους σχολιαστές, αναρωτήθηκε για την Κίνα, και έγραψε: Γιατί δεν δέχεται Αφγανούς πρόσφυγες όντας η δεύτερη πλουσιότερη χώρα του πλανήτη και γείτονας του Αφγανιστάν; Τα γειτονικά μουσουλμανικά κράτη γιατί δεν δέχονται Αφγανούς πρόσφυγες;

Αν θέλετε εσείς να απαντήσετε στο ερώτημα, μπορείτε να το κάνετε στα σχόλια. Να θυμόμαστε πάντως ότι η μεγάλη πλειοψηφία των Αφγανών προσφύγων βρίσκεται, ακριβώς, σε γειτονικά μουσουλμανικά κράτη: 1,4 εκατ. στο Πακιστάν και 800.000 στο Ιράν.

Εγώ θα σχολιάσω το γλωσσικό θέμα που μπήκε με το σχόλιο αυτό.

Ποιο γλωσσικό θέμα, θα ρωτήσετε. Διότι με γυμνό μάτι δεν φαίνεται να υπάρχει κανένα γλωσσικό θέμα στην παραπάνω πρόταση. Άλλα θέματα ίσως, αλλά γλωσσικό;

Μια φίλη ωστόσο διαφώνησε (και) επί γλωσσικού. Αφού η Κίνα είναι θηλυκού γενους, είπε, κακώς λέτε «όντας». Πρέπει να πείτε «ούσα»: «Η Κίνα, ούσα η δεύτερη πλουσιότερη χώρα του πλανήτη…»

Φίλη η φίλη, αλλά φιλτέρα η αλήθεια -θέλω να πω, εδώ η φίλη δεν είχε καθόλου δίκιο. Αν και μπορούμε να πούμε «Η Κίνα, ούσα πλούσια χώρα…», είναι απολύτως σωστό, και πιο ταιριαστό αν γράφουμε στην κοινή νέα ελληνική, να γράψουμε «Η Κίνα, όντας πλούσια χώρα, έχει υποχρέωση να βοηθήσει τους αναξιοπαθούντες».

Το πρόβλημα είναι ότι η φίλη μου μπερδεύει δύο πράγματα. Και επειδή δεν τα μπερδεύει μόνον η φίλη, αλλά τα μπερδεύουν πολλοί, γράφω το σημερινό άρθρο, παρόλο που το θέμα του «όντας» και της «ούσας» (ή «ούσης»;) το έχουμε θίξει έστω και επιγραμματικά σε προπέρσινο άρθρο.

Το «όντας» δεν είναι αρσενικού γένους, είναι άκλιτος τύπος για όλα τα γένη, μετοχή ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος «είμαι», όπως και οι: παίζοντας, τρέχοντας, τρώγοντας κτλ. των ρημάτων παίζω, τρέχω, τρώω κτλ. Πρόκειται για τον τύπο που κάποιοι αποκαλούν γερούνδιο (όπως τους αντίστοιχους της αγγλικής και άλλων γλωσσών) και άλλοι αλλιώς, αλλά είναι αρκετά μπλεγμένο το κουβάρι του πώς θα ονομαστεί η άκλιτη μετοχή του ενεστώτα και δεν θέλω τώρα να το ξεμπλέξω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Λεξικογραφικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »

Γόπινγκ, τσάπινγκ, έρπινγκ και άλλα αγγλοπρεπή του στρατού

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2013

Η σατιρική στήλη Κακοήθειες της κυριακάτικης Αυγής, την Κυριακή που μας πέρασε, θέλοντας να ειρωνευτεί την επιστράτευση των καθηγητών, είχε τίτλο «Έγερσις στις 6, διευθέτησις προσωπικών ειδών, επιτήρησις, γόπινγκ, διόρθωσις γραπτών, πορεία βολή«, ανακατεύοντας επίτηδες στρατιωτική με σχολική ορολογία. Το γόπινγκ του τίτλου δεν είναι βέβαια λέξη της επίσημης στρατιωτικής ορολογίας, αλλά κάλλιστα μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ένας αξιωματικός όταν δίνει διαταγή στους στρατιώτες να καθαρίσουν το προαύλιο από τις γόπες, τα αποτσίγαρα, μια και αυτή τη σημασία έχει τούτο το περίεργο αγγλοελληνικό υβρίδιο.

Το γόπινγκ δεν είναι μόνο του στη φανταρίστικη ορολογία. Ανήκει σε μια οικογένεια σχετικά νεόκοπων λέξεων, που έχουν κοινό στοιχείο ότι σχηματίζονται με την αγγλική γερουνδιακή κατάληξη -ινγκ (-ing), που δηλώνει τη ρηματική διαδικασία, αν και εδώ συνδυάζεται με ονόματα. Άλλα δύο μέλη της ίδιας οικογένειας βλέπετε στον τίτλο, το τσάπινγκ και το έρπινγκ.

Λέω ότι είναι λέξεις σχετικά νεόκοπες, επειδή, κατά μεγάλη πιθανότητα, δεν υπήρχαν στα μέσα της δεκαετίας του 1980, που υπηρέτησα εγώ τη στρατιωτική μου θητεία. Βέβαια, κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι κάποια λέξη δεν λέγεται σε μια δεδομένη στιγμή και περιοχή (μπορεί απλώς ο ίδιος να μην την άκουσε) αλλά στην περίπτωση του γόπινγκ και των συναφών είμαι σχεδόν βέβαιος. Βλέπετε, πήγα στο στρατό έχοντας σκοπό να μαζέψω γλωσσικό υλικό (πράγμα που έκανα, και το ενσωμάτωσα στο βιβλίο μου Μετά την αποψίλωση), και είχα αγγαρέψει μερικούς φίλους, της σειράς μου και των αμέσως επόμενων σειρών, να μου μαζεύουν στιχάκια, λέξεις και άλλο γλωσσικό υλικό, οπότε το θεωρώ απίθανο να υπήρχαν οι λέξεις της οικογένειας αυτής (διότι δεν μιλάμε για μία μεμονωμένη λέξη) και να μην τις πρόσεξε κανείς μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Λαογραφία, Στρατός | Με ετικέτα: , , , , | 159 Σχόλια »