Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γεώργιος Δροσίνης’

Ένας παράσιτος (διήγημα του Γ. Δροσίνη)

Posted by sarant στο 10 Δεκεμβρίου, 2017

Σαν χτες, 9 Δεκεμβρίου, γεννήθηκε το 1859 ο λογοτέχνης Γεώργιος Δροσίνης, που ασχολήθηκε πρώτα με την ποίηση αλλά και με την πεζογραφία και τη δημοσιογραφία και με όλα σχεδόν τα είδη του έντεχνου λόγου, αλλά και πέρασε απο νωρίς και από την απέναντι μεριά αφού διετέλεσε διευθυντής ή εκδότης πολλών και σημαντικών εφημερίδων και περιοδικών, κατέλαβε διάφορες δημόσιες θέσεις και τιμήθηκε όσο λίγοι στον καιρό του, ανάμεσα στ’ άλλα ως ιδρυτικό μέλος της Ακαδημίας, μέχρι που πέθανε πλήρης ημερών στην Κηφισιά το 1951.

Τα απομνημονεύματα του Δροσίνη, με τίτλο Σκόρπια φύλλα της ζωής μου, δημοσιεύτηκαν στο Ελεύθερο Βήμα το 1939 σε συνέχειες. Δεν είναι πλήρη απομνημονεύματα, ούτε ακολουθούν χρονολογική σειρά, περισσότερο φωτίζει ο Δροσίνης τη μια ή την άλλη περίοδο της ζωής του ή περιγράφει σημαντικούς ανθρώπους που γνώρισε. Έχουν εκδοθεί σε δύο τόμους, νομίζω μαζί και με αδημοσίευτο υλικό, σε επιμέλεια του καθηγητή Γιάννη Παπακώστα.

Από τις αναμνήσεις αυτές είχα δημοσιέψει παλιότερα ένα απόσπασμα σχετικά με τα μαθητικά χρόνια στο Βαρβάκειο -στη δεκαετία του 1870. Τώρα δημοσιεύω ένα κεφάλαιο, που μπορεί να σταθεί σαν αυτοτελές αφήγημα, γι’ αυτό και καταχρηστικά ίσως το αποκάλεσα «διήγημα» στον τίτλο.

Ο Δροσίνης περιγράφει τις περιπέτειες του Βασιλάκη, ενός υπάλληλου με λιγοστά προσόντα που παύεται όταν διορίζεται στη θέση του κάποιος με ισχυρότερο μέσο και για να εξασφαλίσει τον πολυπόθητο επαναδιορισμό έρχεται να ζήσει ένα διάστημα στην Αθήνα φιλοξενούμενος και τρώγοντας πότε στο ένα σπίτι και πότε στο άλλο. Κι ενώ είναι αστείες οι περιγραφές, δεν μπορώ να μη σκεφτώ ότι ο Δροσίνης κάνει χιούμορ εκ του ασφαλούς, αρχοντόπουλο εξαρχής όπως ήταν.

Το αφήγημα πάντως έχει ενδιαφέρον σαν μια εικόνα της ζωής στην Αθήνα πριν από σχεδόν εκατόν πενήντα χρόνια, ενώ θα σημειώσω και δυο λέξεις που έχουν ενδιαφέρον. Ο Βασιλάκης όταν απολύεται γυρίζει στο νησί του παυσανίας. Πρόκειται για λογοπαίγνιο με την παύση -μια λέξη πολύ συχνή την εποχή ως το 1911, που δεν ήμασταν σοβιετία και ο καθένας πολιτευτής μπορούσε να ζητήσει την παύση ενός υπαλληλου για να βάλει στη θέση του έναν δικό του, ανεξαρτήτως προσόντων. Επίσης, κάποια στιγμή ξυρίζουν για καψόνι τον Βασιλάκη και του αφήνουν μόνο υπογένειο. Αυτό ο Δροσίνης το λέει μους (από γαλλ mouche) και βεβαίως από εκεί προέρχεται το μούσι (περισσότερα σε παλιότερο άρθρο). Κάνοντας τα πικρά γλυκά, ο Βασιλάκης καμαρώνει «Είμαι ο Ναπολέων ο τρίτος» διότι τέτοιο γενάκι είχε λανσάρει ο Ναπολέων ο 3ος της Γαλλίας -που ηττήθηκε από τον Μπίσμαρκ στον πόλεμο του 1870.

Μονοτονίζω και προσαρμόζω, ίσως όμως έχει μείνει καμιά ορθογραφία του Δροσίνη όπως και κάμποσα ψεγάδια από το οσιάρ.

Ένας παράσιτος

Τον επρωτογνώρισα στα παιδικά χρόνια μου ταμειακόν υπάλληλο στην Ύδρα. Και τον εθυμούμουν, σαν έναν αστείον τύπο, που εξεχώριζεν εκεί με τους τρόπους του. Επιτηδεύουνταν ευγένεια στον χαιρετισμό των κυριών, με υποκλίσεις και λόγια, διαλεγμένα από το τυπικό της «Καλής Συμπεριφοράς»:

– Ταπεινότατος θεράπων σας, σεβαστή δέσποινα.

– Υποκλινέστατος της ευγενείας σας, κυρία μου.

– Εις τας υμετέρας διαταγάς, δεσποσύνη.

Ήτον κοντός, αλλά καλοδεμένος και δυνατός στα χέρια. Ένα κεφάλι ολοστρόγγυλο κοντοκουρεμένο. Γένια ψαλιδι­σμένα και μεγάλο μουστάκι, αρειμάνια στριμμένο. Πίσω από τα γυαλιά, που φορούσε πάντα, δυο μάτια μικρά κουτοπό­νηρα εθαμπόφεγγαν, σαν ψαριού όχι πολύ φρέσκου. Βλεφα­ρίδες σχεδόν δεν είχε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Αναμνήσεις, Διηγήματα | Με ετικέτα: , , , , , , , | 75 Σχόλια »

Έχει καταντήσει κοινωνική πληγή;

Posted by sarant στο 8 Μαΐου, 2015

Τblackphotoη φωτογραφία αριστερά την ξεσήκωσα από τον τοίχο μιας φίλης στο Φέισμπουκ πριν από πεντέξι μέρες, και προέρχεται από τα επεισόδια που σημειώθηκαν στο περιθώριο των μαζικών διαδηλώσεων στο Μιλάνο, τη μέρα των εγκαινίων της παγκόσμιας έκθεσης.

Σύμφωνα με τη λεζάντα, μέλη του Μπλακ Μπλοκ έχουν ξεμοναχιάσει έναν αστυνομικό και τον ξυλοφορτώνουν -αν και η επέμβαση των συναδέλφων του, συνεχίζει η λεζάντα, τον γλίτωσε από τα χειρότερα.

Η φωτογραφία σχολιάστηκε ποικιλότροπα -κάποιοι χάρηκαν που, μια φορά στο τόσο, ο άνθρωπος δάγκωσε σκύλο, άλλοι αποδοκίμασαν τη βία και αναρωτήθηκαν αν είναι μαγκιά να χτυπάνε δέκα άτομα έναν πεσμένο κάτω.

Η δική μου προσοχή, ομολογώ, εστιάστηκε κάπου αλλού. Όπως βλέπετε, δεν χτυπάνε «δέκα άτομα» τον πεσμένο κάτω αστυνομικό: ένα άτομο τον χτυπάει από κοντά, ένας άλλος (με το ματσούκι) τρέχει να τον χτυπήσει, και τουλάχιστον τέσσερις ή πέντε φωτογραφίζουν (ή βιντεοσκοπούν) τη σκηνή. Αν μάλιστα υπολογίσουμε και τον φωτογράφο και όσους (πιθανότατα) βρίσκονται από τη δική του μεριά, οι οποίοι ασφαλώς δεν χτυπάνε αλλά πολύ πιθανόν να φωτογραφίζουν (ή να βιντεοσκοπούν), τότε δεν αποκλείεται να είναι πάνω από δέκα αυτοί που απαθανατίζουν τη σκηνή και μόνο δύο ή τρεις που συμμετέχουν ενεργά. Κοινωνία του θεάματος, θα πείτε. Πάντως, να σκεφτούμε ότι αυτοί που φωτογραφίζουν ανήκουν, κατά πάσα πιθανότητα, επίσης στο Μπλακ Μπλοκ, δηλαδή στο πιο βίαιο κομμάτι του αναρχικού-αντιεξουσιαστικού κινήματος, που (υποτίθεται ότι) απορρίπτει και τα θεάματα και τις γκατζετιές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , | 257 Σχόλια »

Στο Βαρβάκειο πριν από 140 χρόνια

Posted by sarant στο 14 Σεπτεμβρίου, 2014

Άρχισαν την περασμένη Πέμπτη τα μαθήματα της νέας σχολικής χρονιάς στα γυμνάσια και στα λύκεια, οπότε ταιριάζει σήμερα Κυριακή να βάλουμε κάτι σχολικό, μαθητικό. Κατά σύμπτωση, διαβάζω τούτο τον καιρό τα απομνημονεύματα του ποιητή Γ. Δροσίνη, τα «Σκόρπια φύλλα της ζωής μου», δυο ογκωδέστατους τόμους εκδομένους από τον Σύλλογο προς διάδοσιν των ωφελίμων βιβλίων -που ιδρυτικό του μέλος ήταν θαρρώ ο ίδιος ο Δροσίνης- σε επιμέλεια του καθηγητή Γιάννη Παπακώστα. Γεννημένος το 1859, ο Δροσίνης, που ευτύχησε να ζήσει ως το 1951, έγραψε τις αναμνήσεις αυτές στη δεκαετία του 1930 και του 1940 σε αυτοτελή κεφάλαια που δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες. Ένα κεφάλαιο από αυτά λέγεται «Τα χρόνια του σχολείου» και από το κεφάλαιο αυτό διαλέγω να παρουσιάσω σήμερα περίπου το (δεύτερο) μισό. Στο πρώτο μισό της αφήγησης, που το παρέλειψα, ο Δροσίνης λέει ότι πήγε σχολείο πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 1868, στο λύκειο Δανιήλ Σουρμελή, στη γωνία των οδών Σοφοκλέους και Αριστείδου, πολύ κοντά στο τότε σπίτι του της οδού Παρθεναγωγείου (σήμερα Πεσμαζόγλου). Επειδή είχε διδαχτεί σε ένα νηπιαγωγείο και στο σπίτι, κατατάχτηκε στην τρίτη τάξη του (τριτάξιου τότε) δημοτικού. Στη συνέχεια παρακολουθούμε πώς φοίτησε στο τριτάξιο Ελληνικό Σχολείο και στο Γυμνάσιο. Άλλες χρονολογίες δεν δίνει ο Δροσίνης, αλλά εύκολα λογαριάζουμε πως όλα αυτά διαδραματίστηκαν στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1870, πριν από 140 περίπου χρόνια.

Μονοτόνισα και προσάρμοσα την (έτσι κι αλλιώς πολύ όμοια με τη σημερινή) ορθογραφία. Μπορεί να έχει ξεφύγει κανα λαθάκι απο το οσιάρ. Ο Δροσίνης γράφει ομαλή δημοτική, με πιο βασική ιδιομορφία τον τύπο «ήτον» (και σπάνια ήτο) στο τρίτο ενικό πρόσωπο αντί για «ήταν» και τη ρηματική κατάληξη -ουνταν στον μεσοπαθητικό παρατατικό (π.χ. χρειάζουνταν και ειδικώς, αν και όχι στο απόσπασμα που θα δούμε, ήρχουνταν αντί για έρχονταν/ερχόντουσαν).

Τον άλλο χρόνο τo Λύκειον Σουρμελή άλλαξε σπίτι και πήγε στην οδόν Αιόλου, δίπλα στην Εθνική Τράπεζα. Τώρα τo σπίτι εκείνο έχει χωνευτεί μέσα στο Κατάστημα της Τραπέζης. Τότε ήτον μεγάλο, με τρία πατώματα, μ’ ένα μακρύν εξώστη, που είχε κρεμασμένη και την επιγραφή του σχολείου, με μια αρχοντική είσοδο. Στο βάθος ήτον ένα μικρότερο δίπατο σπίτι, τo Διδακτήριον. Τo εμπρός σπίτι ήτο τo Οικοτροφείον. Και μεταξύ των δύο ένας ανοιχτός τόπος, μισός αυλή, μισός κήπος.

Εκεί πέρασα τις τρεις τάξεις του Ελληνικού Σχολείου. Και τίποτε ξεχωριστό δε θυμούμαι από τα τρία αυτά χρόνια.

Ήμουν πάντα πολύ καλός μαθητής, όχι όμως πρώτος σ’ όλα τα μαθήματα, παρά μόνον στα Μαθηματικά. Στα θεωρητικά, την Ιστορία και τα Ιερά, με ξεπερνούσαν άλλοι, που τ’ αποστήθιζαν από τo βιβλίο, κι ενθουσίαζαν τους δασκάλους. Δεν μπόρεσα ποτέ να υποταχτώ σ’ αυτή τη μέθοδο κι έλεγα τo κείμενο με μεγάλη ελευθερία, ώστε κάποτε ένας δάσκαλος της Ιστορίας μού είπε ειρωνικά:

– Μα, λογιώτατε, δεν σου αρέσει τo ύφος του συγγραφέως και θέλεις να του τo διορθώσεις εσύ;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , , | 120 Σχόλια »