Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γιάννης Βαρβέρης’

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης – Ο φωνιάς

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2015

Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η πεντηκοστή τρίτη, και είναι η δεύτερη του 11ου κεφαλαίου, που έχει τον τίτλο: Ένας επικούρειος στον καιρό μας. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 με αρχές δεκαετίας του 60, στην Αθήνα, αν και η σημερινή συνέχεια, που αναγκαστικά είναι σύντομη εξαιτίας του θέματός της, εκτείνεται έως τα τέλη της δεκαετίας του ’60, ίσως και τις αρχές της επόμενης. Ο τίτλος δεν είναι ανορθογραφία. Το επώνυμο του εκδότη του περιοδικού μπορείτε να το βρείτε στο Διαδίκτυο, αλλά αφού ο πατέρας μου επέλεξε να γράψει μόνο το αρχικό του γράμμα, ακολουθώ την επιθυμία του.

mimis_jpeg_χχsmallΟ ποιητής δούλευε ακόμα στον Ήλιο, όταν τον επισκέφθηκε ένας περίεργος τύπος. Ψηλός, ξερακιανός, αγέλαστος είχε μια περίεργη όσο και ενδιαφέρουσα προϊστορία. Ο Δημήτρης Κ. κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου γυρνούσε στα χωριά και τις πόλεις της υπαίθρου εγγράφοντας συνδρομητές σε περιοδικά του τύπου «Η Φωνή της Βασιλικής Χωροφυλακής», «Με τα φτερά της Νίκης», «Πατρίς Θρησκεία Οικογένεια» και παρόμοια. Η κατάσταση ευνοούσε την επιτυχία της εξόρμησης. Κανείς δεν κοτούσε να αρνηθεί να γραφτεί συνδρομητής και ο Δ.Κ. με τα ποσοστά του εξασφάλιζε καλό μεροκάματο.

Φυσικά, μετά τη λήξη του Εμφυλίου και τη σχετική ομαλοποίηση της πολιτικής ζωής οι περισσότεροι συνδρομητές αρνήθηκαν να συνεχίσουν να πληρώνουν συνδρομή σε περιοδικά που τα πετούσαν χωρίς καν να τα ξεφυλλίσουν και ο Δ.Κ. είδε τα εισοδήματα του να περιορίζονται δραματικά. Έχοντας όμως από την τετράχρονη εμπειρία του πεισθεί ότι το έντυπο έχει ψωμί, αποφάσισε να βγάλει δικό του περιοδικό, το οποίο ονόμασε «Η Φωνή της Ειρήνης». Ηταν τότε στην αρχή της η ειρηνιστική κίνηση, που λίγα χρόνια μετά θα κορυφωνόταν με τις μεγάλες εκείνες πορείες και τις λοιπές εκδηλώσεις.

Όντας τελείως απαίδευτος απευθύνθηκε σε δημοσιογράφους της σειράς, που με τη σειρά τους αποτάθηκαν στα γραφεία τύπου των διαφόρων πρεσβειών, οι οποίες τους έστελναν άφθονο πληροφοριακό όσο και προπαγανδιστικό υλικό. Φυσικά η ύλη του περιοδικού ήταν συρραφή των πιο ετερόκλητων κειμένων, χωρίς την παραμικρή επεξεργασία, με πλούσια και εντυπωσιακή εικονογράφηση, που όμως έκαμε μπαμ ότι ήταν καθαρά προπαγανδιστική. Όπως ήταν επόμενο το περιοδικό δεν περπατούσε, όταν κάποιος του μίλησε για τον ποιητή.

Ο Σαραντάκος στην αρχή αντιμετώπισε την πρόταση του Δ.Κ. με χιούμορ μεν αλλά αρνητικά. Ύστερα όμως αποφάσισε να καταπιαστεί με την έκδοσή του βάζοντας όμως τους όρους του, τους οποίους ο εκδότης αποδέχτηκε πλήρως. Οι όροι ήταν:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Λογοπαίγνια, Περιοδικά | Με ετικέτα: , , , | 114 Comments »

Ο Μπρασένς και το πλήθος

Posted by sarant στο 26 Ιουλίου, 2015

Ένα από τα γνωστότερα τραγούδια του Ζορζ Μπρασένς (1921-1981), του αγαπημένου Γάλλου τραγουδοποιού, είναι το La mauvaise reputation, Η κακή φήμη δηλαδή. Ήταν το πρώτο τραγούδι του πρώτου του μεγάλου δίσκου (1952), που είχε τον ίδιο τίτλο.

Το ακούμε εδώ από μεταγενέστερη τηλεοπτική ζωντανή εκτέλεση:

Στο τραγούδι μιλάει ένας ειρηνικός αντικονφορμιστής, που μένει σ’ ένα μικρό χωριό αλλά αρνείται να βαδίσει την πεπατημένη όπως όλοι οι άλλοι. Αποτέλεσμα είναι να έχει αποκτήσει κακή φήμη και να τον κατηγορούν όλοι οι συγχωριανοί του. Η μεγαλοφυία του Μπρασένς εκδηλώνεται στο τελευταίο δίστιχο της καθεμιάς από τις τέσσερις στροφές, όπου ο παιχνιδιάρικος δεύτερος στίχος αναιρεί τη ζοφερή απειλή του πρώτου.

Tout le monde médit de moi,
Sauf les muets, ça va de soi.
(μεταφράζω κατά λέξη: Όλος ο κόσμος με κακολογεί, εκτός από τους μουγγούς, εννοείται).

Tout le monde me montre du doigt
Sauf les manchots, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος με δείχνει με το δάχτυλο, εκτός από τους κουλούς, εννοείται)

Tout le monde se rue sur moi,
Sauf les culs-de-jatte, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος χιμάει καταπάνω μου, εκτός από τους κουτσούς, εννοείται)

και τέλος,
Tout l’mond’ viendra me voir pendu,
Sauf les aveugles, bien entendu.
(Όλοι θάρθουν να με δουν κρεμασμένον, εκτός απ’ τους τυφλούς, φυσικά).

Να δούμε κι όλο το ποίημα στα ελληνικά, στη μετάφραση του ποιητή Γιαννη Βαρβέρη (Υπάρχει κι άλλη μετάφραση, του φίλου Δημήτρη Μπόγδη, που το έχει τραγουδήσει κιόλας. Άλλη φορά). Το πρωτότυπο εδώ.

Στο χωριουδάκι μου θα σας το πω
Έχω ένα όνομα πολύ κακό:
είτε φωνάζω είτε λουφάζω
Πάντα σε σκέψεις τους άλλους βάζω.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας εκείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις
Κι όλοι γι΄ αυτό με κακολογούνε,
Πλην των μουγκών γιατί δεν το μπορούνε.

Της εθνικής μας γιορτής τη μέρα
Στο κρεβάτι μου μένω όλη μέρα,
Στη μουσική και στις τόσες παράτες
Εγώ γυρίζω πάντα τις πλάτες.
Όμως δεν κάνω κακό σε κανένα,
Όταν τα αυτιά μου έχω βουλωμένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα όλοι δαχτυλοδειχτούνε,
Πλην των κουλών γιατί δεν μπορούνε.

Αν συναντήσω έναν άτυχο κλέφτη,
που ένας χωριάτης τον κυνηγάει,
Το πόδι βάζω κι αμέσως πέφτει
Κάτω ο Χωριάτης κι ο κλέφτης το σκάει.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Βοηθώντας κλέφτες να φεύγουν ολοένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα  όλοι τρέχουν να βρούνε
Πλην των κουτσών γιατί δεν μπορούνε.

Τι με προσμένει για να μαντέψεις
Του Ιερεμία την τέχνη μην κλέψεις.
Μόλις θα βρούνε σκοινί χοντρό
Μου το περάσαν ευθύς στο λαιμό.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας κείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Και στην κρεμάλα όλοι θα με δούνε
Πλην των τυφλών γιατί δεν το μπορούνε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καβαφικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 82 Comments »

Με το ταξί καλπάζοντας (Γιάννης Βαρβέρης, 1955-2011)

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2011

Πήρα ένα ηλεμήνυμα από τον φίλο Γιώργο Ζεβελάκη, για τον θάνατο του ποιητή Γιάννη Βαρβέρη:

 Το βράδυ της Τετάρτης 25ης Μαΐου 2011, ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης, άφησε τους φίλους του σ’ ένα καφενείο στο Χαλάνδρι και πήρε ένα ταξί για να τον πάει στο σπίτι του στο κέντρο, στην οδό Ομήρου 51. Κάθισε στο πίσω κάθισμα, το αυτοκίνητο πήγαινε πολυ αργά, έκανε ζέστη και δεν ακουγόταν κανένας θόρυβος. Θυμήθηκε ένα παλιό του ποίημα και σιγοψιθύρισε τους τελευταίους στίχους. 

Σκέφτηκε ότι μπορεί τίποτα  να μην είναι τυχαίο. 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 26 Comments »

Μπρασένς για δέσιμο

Posted by sarant στο 5 Απριλίου, 2011

Όπως έχω ξαναγράψει, δεν ενστερνίζομαι το παλιό ευφυολόγημα που λέει ότι οι μεταφράσεις είναι σαν τις γυναίκες, δηλαδή όταν είναι ωραίες δεν είναι πιστές κι όταν είναι πιστές δεν είναι ωραίες. Τόσο σαν μεταφραστής όσο και σαν σύζυγος, έχω στοιχεία ότι ο κανόνας αυτός δεν ισχύει. Αναγνωρίζω όμως ότι στις μεταφράσεις στίχων και ποίησης, όταν θέλεις (ή πρέπει) να διατηρήσεις τους περιορισμούς του πρωτοτύπου (δηλαδή ας πούμε τη ρίμα και τη μετρική του), συχνά είναι όνειρο άπιαστο η απολύτως πιστή μετάφραση: είναι πολύ δύσκολο και να μεταφράσεις πιστά στίχο προς στίχο και να διατηρήσεις μέτρο και ρίμα.

Το θέμα αυτό το είχαμε συζητήσει πριν από κάμποσο καιρό, τότε που παρουσίασα διάφορες μεταφράσεις του Γορίλα του Ζορζ Μπρασένς. Κατά σύμπτωση και το σημερινό θέμα είναι αφιερωμένο στον Μπρασένς και στις μεταφράσεις του –αλλά τώρα όλα ξεκίνησαν από ένα μαργαριτάρι, ένα μαργαριτάρι γιγαντιαίων διαστάσεων, που μου το έστειλε ένας φίλος με ηλεμήνυμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Παράλληλα κείμενα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 238 Comments »

Εφτά γορίλες θα σου πω

Posted by sarant στο 3 Νοεμβρίου, 2009

Georges_Brassens147Ο μέγιστος γάλλος τραγουδοποιός Ζορζ Μπρασένς (1921-1981) έχει γράψει πολλά τραγούδια που μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες, είτε από ποιητές για να διαβαστούν είτε από ομοτέχνους του τραγουδοποιούς για να τραγουδηθούν. Ένα από αυτά είναι ο Γορίλας (Le gorille), τραγούδι που υπάρχει στον πρώτο δίσκο του Μπρασένς (La mauvaise reputation, 1953) αλλά είχε γραφτεί τουλάχιστον πέντε χρόνια νωρίτερα. Μια διασκεδαστική ιστορία που όμως λειτούργησε και σαν καταδίκη της θανατικής ποινής (που τότε ίσχυε και εφαρμοζόταν στη Γαλλία), το τραγούδι κρίθηκε άσεμνο και απαγορεύτηκε αμέσως από τους γαλλικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς για κάμποσα χρόνια.

Εδώ βλέπουμε μια ζωντανή εκτέλεση από τον Μπρασένς, πολλά χρόνια αργότερα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Παράλληλα κείμενα, Σατιρικά, Τραγούδια, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 24 Comments »