Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γιάννης Βογιατζής’

Έχω απόψε ραντεβού

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2021

Άρχισε από χτες να λειτουργεί το λιανεμπόριο -αλλά με περιορισμούς. Ο πελάτης πρέπει να κλείσει ραντεβού με τον καταστηματάρχη, να στείλει sms στο 13032 (όχι πια στο 13033), ενώ (υποτίθεται ότι) έχει περιθώριο 3 ωρών για να ολοκληρώσει την επίσκεψη και την αγορά και να επιστρέψει σπίτι του.

Υποτίθεται. Πολύ αμφιβάλλω αν στην πραξη θα τηρηθούν αυτοί οι περιορισμοί -κι αν θα υπάρξει βούληση να ελεγχθεί στοιχειωδώς η τήρησή τους.

Όμως αυτό δεν είναι δική μας δουλειά, αν και στα σχόλια θα το συζητήσουμε και αυτό. Εμείς εδώ ως γνωστόν λεξιλογούμε -και σημερα θα λεξιλογήσουμε για το ραντεβού. Εδώ που τα λέμε, είναι περίεργο που τόσα χρόνια που εκπέμπει το ιστολόγιο δεν έχουμε ποτέ ασχοληθεί με την πολυσήμαντη αυτή λέξη -να που η πανδημία μάς έδωσε την ευκαιρία (αν και καλύτερα να έλειπε).

Ραντεβού λοιπόν είναι κατά τον ορισμό του λεξικού, «συνάντηση προσώπων που γίνεται ύστερα από προηγούμενη συνεννόηση». Αυτό ειναι το χαρακτηριστικό του ραντεβού: η εκ των προτέρων συνεννόηση. Δεν είναι τυχαία η συνάντηση: όταν κλείνουμε ή δίνουμε ραντεβού με ένα άλλο πρόσωπο συμφωνούμε τον τόπο της συνάντησης, την ημερομηνία και την ώρα της συνάντησης αλλά και τον σκοπό της.

Όμως η λέξη έχει μια πολύ ιδιαίτερη σημασία που κάνει τις καρδιές μας να χτυπάνε πιο έντονα, διότι βέβαια ραντεβού ειναι -και κυρίως ήταν- η συνάντηση δυο ανθρώπων με ερωτικό σκοπό. Ειδικά το πρώτο ραντεβού έχει μια φόρτιση εντελώς ξεχωριστή.

Εμπειρικά μπορώ να πω ότι το κατεξοχήν ραντεβού πριν από μισόν αιώνα ήταν το ερωτικό ραντεβού και στη συνέχεια αρχίσαμε να έχουμε ολοένα και περισσοτερο και επαγγελματικά ή ιατρικά ραντεβού, με πελάτες, με συνεργάτες, με τον οδοντίατρο ή στο κομμωτήριο. Πάντως η λέξη χρησιμοποιείται και σήμερα για την ερωτική συνάντηση -ενώ το υποκοριστικό, το ραντεβουδάκι, μόνο για ερωτικό σκοπό λέγεται.

Το ραντεβού είναι δάνειος όρος κι έτσι είναι λέξη άκλιτη. Το ότι σχηματίζει υποκοριστικό ελληνοπρεπώς είναι ένα στοιχείο που δείχνει την ενσωμάτωσή του στη γλώσσα μας. Δάνειο από τα γαλλικά βεβαίως, από τη φράση rendez-vous, που είναι προστακτική -αλλά προστακτική που έχει ουσιαστικοποιηθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 220 Σχόλια »

Για την αγάπη της αλβανικής

Posted by sarant στο 13 Μαρτίου, 2019

Πριν από λίγο καιρό, τότε που άφησε τον μάταιο τούτο κόσμο ο φιλόλογος Σαράντος Καργάκος, διάβασα ξανά στα πεταχτά δυο βιβλία του που έχω στη βιβλιοθήκη μου, που τα είχε εκδώσει στη δεκαετία του ’80, την Αλεξία και την Αλαλία (Υπάρχει και τρίτο, η Αφασία, αλλά δεν το έχω).

Όπως δείχνει και ο τιτλος τους, πρόκειται για βιβλία γεμάτα με θρήνους, κοπετούς και κινδυνολογία για την αιωνίως θνήσκουσα ελληνική γλώσσα.

Βεβαια, επειδή ακριβώς από τότε έχουν περάσει 30+ χρόνια, εύκολα διαπιστώνουμε πως ευτυχώς δεν έχουν επιβεβαιωθεί οι προφητείες και οι διαπιστώσεις που περιέχουν τα βιβλία αυτά του Καργάκου, ας πούμε ότι οι νέοι συνεννοούνται με γρυλλισμούς ή ότι «οι μαθητές του αύριο θα θεωρούν τη “μουσική” ως θηλυκό του “μουσακά” [και] θα συγχέουν το έπος με το πέος». Να το έχουμε αυτό κατά νου όταν διαβάζουμε και τωρινές καταστροφολογικές προβλέψεις για τη γλώσσα.

Ωστόσο, πρόσεξα το εξής απόσπασμα στο βιβλίο Αλαλία του Σ. Καργάκου, σε ένα άρθρο του 1985 στο οποίο διεκτραγωδεί την κατάντια της νεολαίας, της κοινωνίας γενικότερα και της γλώσσας:

Κάποτε -πάνε πολλά χρόνια τώρα- λέγαμε με περισσή έπαρση: «Πας μη Έλλην βάρβαρος». Σήμερα αρχίζουμε να λέμε: «Πας Έλλην βάρβαρος». Ο εξαλβανισμός της γλώσσας μας είναι μια ζώσα πραγματικότητα. Σιγά-σιγά αρχίζουν να σπανίζουν οι λέξεις που δηλώνουν συναισθήματα: αγάπη, στοργή, τρυφερότητα.» (Αλαλία, σελ. 31)

Και εδώ έχει υποσημείωση, στην οποία υποστηρίζει ότι:

Η αλβανική είναι η μόνη γλώσσα απ’ό,τι ξέρω, που δεν έχει στο λεξιλόγιό της τη λέξη «αγάπη».

Αυτό φαίνεται εκ πρώτης όψεως εξωφρενικός ισχυρισμός. Αν ψάξουμε περισσότερο, διαπιστώνουμε πως όχι μόνο φαίνεται αλλά και είναι εξωφρενικός ισχυρισμός. Bέβαια, διατυπώθηκε το 1985, που η Αλβανία έκειτο μακράν και ούτε υπήρχε τρόπος να επαληθευτεί ή να διαψευστεί ένας τέτοιος ισχυρισμός. Αν ισχυριζόταν σήμερα σε άρθρο του κάποιος κάτι ανάλογο, θα αρκούσε να πληκτρολογήσουμε τη λέξη στο google translate για να δούμε ότι υπάρχει η αλβανική λέξη dashuri που σημαίνει «αγάπη».

Ίσως ο Καργάκος ήθελε να πει ότι τα αλβανικά δεν έχουν τη διάκριση ανάμεσα σε «αγάπη» και σε «έρωτα» που έχουν τα ελληνικά, εφόσον χρησιμοποιούν την ίδια λέξη για τις δυο έννοιες, αλλά αυτό δεν είναι ιδιαιτερότητα της αλβανικής. Ούτε στα αγγλικά (love) γίνεται η διάκριση, ούτε στα γαλλικά (amour). Θα έλεγα μάλιστα ότι οι περισσότερες γλώσσες δεν έχουν τη διάκριση που έχει η ελληνική.

Αυτά που έλεγε το google translate τα επιβεβαίωσα ρωτώντας και στην ομάδα Υπογλώσσια, όπου συμμετέχουν πολλοί αλβανόφωνοι και αλβανομαθείς. Κι έτσι καταρρίπτεται, δεν ήταν δα και δύσκολο, ο ισχυρισμός ότι η αλβανική δεν έχει λέξη για την αγάπη.

Αλλά δεν θα έγραφα άρθρο μονάχα για το θέμα αυτό. Όμως, από αγκάθι βγαίνει ρόδο -ή μάλλον απο έναν εξωφρενικά αβάσιμο ισχυρισμό μπορούμε να πούμε δυο λόγια για μια έκφραση που έχουμε στα ελληνικά, αν και μάλλον έχει παλιώσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 142 Σχόλια »