Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γιάννης Ευαγγέλου’

Ο Θεόδωρος Λασκαρίδης αποκτά μορφή

Posted by sarant στο 22 Ιουνίου, 2014

laskaridis-photo2Το σημερινό σημείωμα το γράφω με πολλή συγκίνηση έστω κι αν καταλαβαίνω ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν τη συμμερίζονται και πολλοί, ίσως και κανείς άλλος. Με τον Θεόδωρο Λασκαρίδη ασχολούμαι εδώ και αρκετά χρόνια, και έχω γράψει πολλές φορές και στο ιστολόγιο, τόσο πριν όσο και μετά την κυκλοφορία του βιβλίου «Το φονικό μοιραίο βόλι» στο οποίο συγκέντρωσα όσα λογοτεχνικά κείμενα του Θ. Λασκαρίδη μπόρεσα να βρω. Επειδή όμως μπορεί το σημερινό σημείωμα να το διαβάζουν κάποιοι που δεν έχουν διαβάσει τα προηγούμενα άρθρα, θα κάνω μια (όχι και τόσο) σύντομη ανασκόπηση πριν περάσω στην αιτία που μου προκαλεί συγκίνηση.

Η ενασχόλησή μου άρχισε πριν από έξι περίπου χρόνια, όταν, διαβάζοντας μια μελέτη του Μ. Μ. Παπαϊωάννου για την αντιπολεμική λογοτεχνία και τον Κ. Βάρναλη, έπεσα πάνω στο εξής απόσπασμα: «Ο Θ. Λασκαρίδης, ο νεαρός αρχισυντάκτης του Ριζοσπάστη, που αυτοκτόνησε πάνω στα εικοσιέξι του χρόνια, με τα μικρά ωραία αντιπολεμικά του διηγήματα, τα δημοσιευμένα με το ψευδώνυμο Σλαβέικοφ«. Αυτό άρκεσε για να μου κεντρίσει την περιέργεια και επειδή στις μέρες μας είναι ευκολότερη η πρόσβαση σε παλιά χαρτιά, βρήκα στα φύλλα του Ριζοσπάστη του 1920 μερικά από τα διηγήματα του Λασκαρίδη. Τα διηγήματα άξιζαν και, βλέποντας την υπόσχεση που είχαν δώσει πάνω στον τάφο του Λασκαρίδη οι σύντροφοί του από τον Ριζοσπάστη να τα εκδώσουν σε βιβλίο, υπόσχεση που δεν μπόρεσαν να τηρήσουν, άρχισα να παρουσιάζω το έργο του στον ιστότοπό μου και μετά, αφού τα έδειξα στον Γιάννη Ευαγγέλου που του άρεσαν επίσης, αποφασίσαμε να βγάλουμε ένα βιβλίο με τα έργα του Λασκαρίδη από τις εκδόσεις «Διάπυρον», που τότε ξεκινούσε ο Γιάννης.

Δεν ήταν εύκολο. Στοιχεία για τον Θεόδωρο Λασκαρίδη δεν θα βρείτε σε καμιά εγκυκλοπαίδεια, βιογραφικό λεξικό ή ιστορία της λογοτεχνίας· μετρημένες στα δάχτυλα ήταν οι αναφορές στο πρόσωπό του. Για να μαζέψω ψηφίδα-ψηφίδα το βιογραφικό σημείωμα που θα διαβάσετε πιο κάτω, χρειάστηκε να φυλλομετρήσω χιλιάδες σελίδες εφημερίδων και περιοδικών της εποχής. Γιατί όμως; Ο Λασκαρίδης με κέντρισε επειδή είναι ο πρώτος Έλληνας που έγραψε για τον Μεγάλο Πόλεμο, είναι ο πρώτος που έγραψε συλλογή με αντιπολεμικά διηγήματα (ο Μυριβήλης προηγήθηκε, αλλά με μεμονωμένα διηγήματα), είναι ο πρώτος γνωστός αρχισυντάκτης του Ριζοσπάστη στη φάση της μετατροπής του σε κομμουνιστική εφημερίδα. Ακόμα, σε φιλολογικό επίπεδο, ο Λασκαρίδης είναι, απ’ όσο ξέρω, ο πρώτος Έλληνας που χρησιμοποίησε το τέχνασμα να παρουσιάσει τα έργα του δήθεν ως μετάφραση ξένων. (Το ίδιο επρόκειτο να κάνει μεταπολεμικά ο ποιητής Τάσος Παππάς με τα Τραγούδια του Παθανάρες).

Με βάση τα στοιχεία που συγκέντρωσα, ο Θεόδωρος Λασκαρίδης γεννήθηκε το 1895 ή το 1896 στη Βουλγαρία, στην Αγχίαλο (σήμερα Πομόριε), παραθαλάσσια πόλη με ακμαία ελληνική κοινότητα. Το 1906, με την καταστροφή της Αγχιάλου, η οικογένειά του τον στέλνει στην Πόλη να σπουδάσει. Τον Ιανουάριο του 1916, ενώ είναι φοιτητής στην Κωνσταντινούπολη, οι τουρκικές αρχές τον συλλαμβάνουν και τον στέλνουν στη Βουλγαρία, η οποία μόλις είχε μπει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Θα πολεμήσει στο μακεδονικό μέτωπο, στον τομέα του Καϊμακτσαλάν. Συμμετέχει στις πολύνεκρες μάχες που ακολουθούν τη σερβική επίθεση του Σεπτεμβρίου-Νοεμβρίου 1916 και κάποια στιγμή αυτομολεί στους Σέρβους. Παραμένει φυλακισμένος στο περιχαρακωμένο στρατόπεδο της Θεσσαλονίκης και ύστερα στέλνεται, μαζί με άλλους ελληνικής καταγωγής αυτόμολους του βουλγαρικού στρατού, στο στρατόπεδο της Μπάνιτσας (σήμερα Βεύη). Τον Νοέμβριο του 1917 δραπετεύει από το στρατόπεδο και κατεβαίνει στην Αθήνα. Στις αρχές του 1918 πιάνει δουλειά στον Ριζοσπάστη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θεατρικά, Λογοτεχνία, Ντοκουμέντα, Πρόσφατη ιστορία, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 89 Σχόλια »

Το φονικό μοιραίο βόλι

Posted by sarant στο 19 Απριλίου, 2011

Αυτός είναι ο τίτλος ενός βιβλίου που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις ΔιάπυροΝ, που περιέχει τα αντιπολεμικά και άλλα διηγήματα του Θεόδωρου Λασκαρίδη (1896-1921), με δική μου εισαγωγή και φιλολογική επιμέλεια.

Ο τίτλος είναι παρμένος από ένα διήγημα του Λασκαρίδη, που μπορείτε να το διαβάσετε εδώ και είναι εύρημα του Γιάννη του Ευαγγέλου, του εκδότη. Ο ίδιος ο Λασκαρίδης είχε σκοπό να δώσει τον τίτλο «Μέσ’ απ’ τις φλόγες» στα (αντι)πολεμικά του διηγήματα και «‘Ώς το μεγάλο φως» στο μυθιστόρημά του. Δεδομένου ότι το βιβλίο περιλαμβάνει και τα πολεμικά του διηγήματα αλλά και όλα τα υπόλοιπα πεζά του, όπως και τα δημοσιευμένα αποσπάσματα από το (χαμένο πια) μυθιστόρημα, μας φάνηκε καλύτερο να μπει ένας άλλος τίτλος.

Για τον Λασκαρίδη έχω ξαναγράψει, και για το βιβλίο θα ξαναγράψω πιο αναλυτικά μετά το Πάσχα. Προς το παρόν, ξέρω ότι διατίθεται στη Θεσσαλονίκη, αλλά στην Αθήνα μάλλον από αύριο θα το βρείτε, στο βιβλιοπωλείο Ναυτίλος, Χαρ. Τρικούπη 28. Υπάρχει πάντα και η λύση του ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου.

Τα πρώτα διηγήματα του Λασκαρίδη παρουσιάστηκαν (στον Ριζοσπάστη) ως μεταφράσεις από τα βουλγάρικα, έργο του Π. Σλαβέικοφ, τάχα ότι ο Λασκαρίδης τα είχε απλώς μεταφράσει. Ίσως το έκανε αυτό για το φόβο της λογοκρισίας, ίσως από την ανασφάλεια των συγγραφέων, πάντως αργότερα αποκάλυψε το τέχνασμα (μέσω του Νουμά) και τα τελευταία αντιπολεμικά πεζά στον Ριζοσπάστη τα υπέγραψε με το όνομά του.

Το αστείο είναι ότι ο φανταστικός Σλαβέικοφ από μιαν άποψη έζησε περισσότερο. Ξεφυλλίζοντας τις προάλλες το λαϊκό περιοδικό Πανόραμα της Αλεξάνδρειας, πέτυχα, σε ένα τεύχος του 1935, ένα διήγημα του Λασκαρίδη, από εκείνα που είχαν δημοσιευτεί στις αρχές, δήθεν ως έργο του Σλαβέικοφ, αναδημοσιευμένο χωρίς καμιά μνεία πλέον στον Λασκαρίδη!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Λογοτεχνία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 37 Σχόλια »