Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γιάννης Ιωάννου’

Ο τελευταίος Γραμματέας

Posted by sarant στο 2 Σεπτεμβρίου, 2022

Στην ταινία του Μπερτολούτσι, ο Τελευταίος αυτοκράτορας είναι o Που Γι, που ανέβηκε στον θρόνο της Κίνας πριν καλά καλά αρχίσει να βαδίζει. Η βασιλεία του ήταν βραχύβια, τουλάχιστον όμως όταν την έχασε έμεινε ζωντανός και τελείωσε ειρηνικά τις μέρες του, έστω και ως κηπουρός.

Ειρηνικά τελείωσε τις μέρες του κι ένας ακόμα τελευταίος αυτοκράτορας, ο Ρωμύλος Αυγουστύλος -κι αυτός είχε στεφθεί έφηβος, και δεν πρόλαβε να συμπληρώσει ούτε χρόνο στον θρόνο της Ρώμης. Και πάλι, ο Οδόακρος, ο Γερμανός «βάρβαρος» βασιλιάς που κυριεψε τη Ρώμη το 476 φάνηκε μεγαλόψυχος και άφησε τον νεαρό να ζήσει σε έναν πύργο στην Καμπανία. Πολλά για τη μετέπειτα ζωή του δεν ξέρουμε, αλλά φαίνεται πως έζησε τουλάχιστον ως το 511.

Η δεύτερη Ρώμη είναι η Κωνσταντινούπολη, αλλά ο δικός της τελευταίος αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, πέθανε μαζί με το βασίλειό του, στην Άλωση, αφού είχε προηγουμένως αρνηθεί να συνθηκολογήσει. Ο λαός αρνήθηκε να συμβιβαστεί με την ιδέα κι έπλασε τον θρύλο του Μαρμαρωμένου Βασιλιά, που θα ζωντανέψει και θα πάρει πίσω τον θρόνο του.

Τρίτη Ρώμη είναι η Μόσχα, που δεν είχε αυτοκράτορες αλλά τσάρους. Όταν όμως ανατράπηκαν οι τσάροι, ήρθαν οι μπολσεβίκοι. Κι ο τελευταίος γραμματέας του ΚΚΣΕ, ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, ήταν ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, που έφυγε προχτές από τη ζωή, πλήρης ημερών όπως λέει το κλισέ, αφού ήταν γεννημένος το 1931.

Να αφιερώσουμε το σημερινό σημείωμα στον τελευταίο Γραμματέα, τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, που έγινε αιτία να πλουτίσουν οι περισσότερες γλώσσες του κόσμου με δυο λέξεις, την περεστρόικα (μεταρρυθμίσεις, ας πούμε) και τη γκλάσνοστ (διαφάνεια), που προσπάθησε με την πολιτική της περεστρόικα να ξαναδώσει στο σοσιαλιστικό όραμα τη χαμένη του λάμψη αλλά τελικά δρομολόγησε μια διαδικασία που οδήγησε στην κατάρρευση πρώτα του σοσιαλιστικού στρατοπέδου και μετά της ίδιας της Σοβιετικής Ένωσης.

Ο ίδιος τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1990 για τη συμβολή του στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, αλλά το απόγειο της διεθνούς δημοτικότητάς του είχε έρθει μερικά χρόνια νωρίτερα, όταν ανέλαβε ΓΓ του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (τον Μάρτιο του 1985) και εξάγγειλε την πολιτική της περεστρόικα.

Οι εξαγγελίες του Γκορμπατσόφ έγιναν δεκτές ευνοϊκά ή και με ενθουσιασμό στη Δύση, τόσο από τους αντίπαλους της ΕΣΣΔ όσο και από οσους την έβλεπαν με καλό μάτι, κυρίως αριστερούς και κομμουνιστές -προφανώς, δεν μπορεί και οι μεν και οι δε να είχαν δίκιο. Ο Γκορμπατσόφ, που έκανε πολλά ταξίδια απέκτησε πολύ γρήγορα το παρατσούκλι Γκόρμπι, και γύρω στο 1987-88 είχαμε το το φαινόμενο που ονομάστηκε Γκορμπιμάνια, όταν όλοι έπιναν νερό στο όνομα του σύντροφου με το σημάδι στο κούτελο.

Από τότε είναι και η γελοιογραφία του Γιάννη Ιωάννου (Φεβρ. 1987), που δείχνει Μητσοτάκη, Παπανδρέου και Φλωράκη στη Βουλή να τσακώνονται για το ποιος είναι περισσότερο φίλος με τον Γκορμπατσόφ.

Για να είμαι δικαιος, υπήρχαν μέσα στο ΚΚΕ αρκετοί που έβλεπαν με δυσπιστία τον Γκορμπατσόφ και τις εξαγγελίες του, είτε από την αρχή είτε σχετικά σύντομα, παρόλο που η επίσημη γραμμή του κόμματος και το δημόσιο πρόσωπό του, όπως το εξέφραζε τότε ο Ριζοσπάστης, ήταν υμνητικά προς τον ΓΓ του ΚΚΣΕ. Αργότερα, οι κατηγορίες έγιναν απερίφραστες για τον «σημαδεμένο προδότη».

Προδότης δεν ήταν βέβαια. Νομίζω πως καλοπροαίρετα προσπάθησε να ξεκουνήσει μια χώρα κι ένα σύστημα που είχαν πέσει σε στασιμότητα, μεταξύ αλλων εξαιτίας του ανταγωνισμού των εξοπλισμών, και απλώς δεν τα κατάφερε -ίσως το προσπάθησε αργά, ίσως ήταν λίγος, ίσως και η υπόθεση δεν έπαιρνε θεραπεία. Μπορούμε να κάνουμε πολλές ασκήσεις εναλλακτικής ιστορίας, «τι θα γινόταν αν».

Τι θα γινόταν, ας πούμε, αν το 1985 ο Γκρομίκο και οι άλλοι της παλαιάς φρουράς πρότειναν κάποιον άλλο για γραμματέα του κόμματος; Ή, τι θα γινόταν αν το πραξικόπημα του 1991 πετύχαινε; Θα άλλαζε κάτι τριάντα χρόνια μετά; Ή απλώς η κατάρρευση θα ερχόταν και πάλι, με μικρές αλλαγές μόνο στις λεπτομέρειες; Στα σχόλια μπορούμε να το συζητήσουμε αυτό.

Ακριβώς το πραξικόπημα του 1991 έφερε στην πρώτη γραμμή τον Γιέλτσιν, έφερε την απαγόρευση του ΚΚΣΕ, έφερε και την εξαφάνιση της Σοβιετικής Ένωσης, όταν οι πρόεδροι Ρωσίας, Ουκρανίας και Λευκορωσίας αποφάσισαν τη διάλυσή της και την αντικατάστασή της από την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών. Ακολούθησε μια περίοδος πρωτοφανούς πλιάτσικου, που έριξε καμιά δεκαριά χρόνια το προσδόκιμο του μέσου Ρώσου (των αντρών κυρίως) και επέτρεψε σε δεκάδες κομπιναδόρους (συχνά πρώην στελέχη του κόμματος) να συσσωρεύσουν σε ριπή οφθαλμού αμύθητες περιουσίες.

Τώρα που έφυγε ο Γκορμπατσόφ, τα πρωτοσέλιδα του διεθνούς τύπου είναι υμνητικά. Οι πιο πολλοί αριστεροί δεν νομίζω ότι έχουν την ίδια γνώμη, είτε διάκεινται φιλικά προς το σοβιετικό σύστημα είτε κριτικά  -ο Τάσος Αναστασίου στην Αυγή έκανε μια γελοιογραφία με τη σημαία της Pizza Hut μεσίστια, θυμίζοντας ότι ο μακαρίτης είχε διαφημίσει τις πίτσες της, τότε που μάζευε χρήματα για φιλανθρωπικούς σκοπούς, για ένα ίδρυμα που είχε ιδρύσει. Δεν θεωρώ τόσο ισχυρή αυτή την κριτική, αλλά είναι βέβαιο ότι μετά το 1991 οι δημόσιες εμφανίσεις του «Γκόρμπι» μού έφερναν στο νου τους αιχμάλωτους βασιλιάδες «βάρβαρων» λαών, που τους έπιαναν οι Ρωμαίοι στρατηγοί και τους έφερναν σιδηροδέσμιους στη Ρώμη όπου τους περιέφεραν σε θριάμβους -εντάξει, τον Γκορμπατσόφ δεν τον είχαν δεμένο.

Στην πατρίδα του άλλωστε, ζούσε μάλλον μέσα σε αδιαφορία. Κάποια φορά, το 1996, είχε βάλει υποψηφιότητα για πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πήρε μόλις 0,51%, θλιβερό. Σε τούτο τον αιώνα ίδρυσε ή πρωτοστάτησε στην ίδρυση διάφορων σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, που όμως ποτέ δεν απέκτησαν έρεισμα στον ρωσικό λαό. Με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήρθε ξανά το όνομά του στην επικαιρότητα, καθώς συζητήθηκε η υπόσχεση του Κολ προς τον Γκορμπατσόφ το 1990, ότι αν η ΕΣΣΔ συναινούσε στην επανένωση της Γερμανίας θα μπορούσε να είναι βέβαιη ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκτεινόταν προς ανατολάς. Ο ίδιος δεν έκανε κάποια δημόσια δήλωση για τον πόλεμο, ενώ το Ίδρυμα Γκορμπατσόφ, τις πρώτες πρώτες μέρες, απεύθυνε έκκληση για να σταματήσει η εισβολή και να μη χαθούν ανθρώπινες ζωές.

Πάντως, έχουν περάσει τριάντα ένα χρόνια από τότε που ο Γκορμπατσόφ είχε την ηγεσία της ΕΣΣΔ κι έτσι δεν μπορούμε να πούμε ότι ο μακαρίτης έχει κάποια άμεση σχέση και ευθύνη για τη σημερινή Ρωσία. Ευθύνη έχει για όσα έκανε ή δεν έκανε στο τιμόνι της ΕΣΣΔ -ήταν ηγέτης ενός κόμματος με εκατομμύρια μέλη κι ενός κράτους με ιστορία δεκαετιών, κι όταν απαγορεύτηκε το ένα και κατέρρευσε το άλλο κανείς από τα μέλη του και τους πολίτες του δεν έκαναν το παραμικρό για να τα σώσουν.

Οπότε, βέβαια δεν μπορεί κανείς να τον χαρακτηρίσει πετυχημένο. Αλλά νομίζω πως η ιστορία θα δει στο τέλος με συμπάθεια και όχι με χλεύη τον σύντροφο με το κόκκινο σημάδι στο κούτελο.

Advertisement

Posted in Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα, Εις μνήμην, Κομμουνιστικό κίνημα | Με ετικέτα: , , , , , | 107 Σχόλια »

Καλή χρονιά σε όλες και όλους!

Posted by sarant στο 1 Ιανουαρίου, 2020

Εδώ και λίγες ώρες έχουμε μπει στο 2020, έχουμε αλλάξει χρόνο (για το αν έχουμε μπει και σε καινούργια δεκαετία, οι γνώμες διίστανται).

Αν ξενυχτήσατε χτες, ας πούμε σε παρέα με φίλους και μουσική ή πάνω από την πράσινη τσόχα, μάλλον το σημερινό άρθρο θα το διαβάσετε προς το μεσημέρι, ίσως και αργότερα, αλλά δεν θα περιμένετε βέβαια να σας πω «καλησπέρα»! Το άρθρο φυσικά θα έχει δημοσιευτεί απ’ το πρωί, την ίδια όπως κάθε μέρα ώρα, αλλά μη νομίσετε ότι έβαλα το ξυπνητήρι για να το γράψω και να το ανεβάσω -φροντίζει η τεχνολογία ώστε να φαινόμαστε συνεπείς.

Ο αριθμός 2020 είναι ο πιο στρογγυλός όλα αυτά τα χρόνια που έχουμε ιστολόγιο, αφού διαιρείται με το 10 και με το 20. Στο ρωμαϊκό σύστημα γράφεται οικονομικά: MMXX. Aπό την άλλη, θα είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί ρίμα στη λέξη «είκοσι» κι έτσι τραγουδιστικώς δεν εξυπηρετεί.

Φέτος είναι η ενδέκατη πρωτοχρονιά του ιστολογίου και επειδή είμαι άνθρωπος συντηρητικός θα τηρήσω και φέτος μια παράδοση που αρκετές φορές ακολουθώ αν και όχι ανελλιπώς. Έτσι, όπως και πέρυσι και προηγούμενες πρωτοχρονιές το θέμα του σημερινού πρωτοχρονιάτικου άρθρου είναι πέντε πρωτοχρονιάτικες γελοιογραφίες από περασμένες χρονιές, από την αντίστοιχη χρονιά προηγούμενων δεκαετιών, δηλαδή από χρονιές που πιάνουν τον ίδιο λήγοντα, σε 0 -και συγκεκριμένα από το 1960, το 1970, το 1980, το 1990 και το 2000.

Επειδή κάτι ανάλογο είχα κάνει και την πρωτοχρονιά του 2010, προς στιγμή είχα την παρόρμηση να επαναλάβω το άρθρο εκείνο με τις ίδιες γελοιογραφίες -ποιος θα το θυμηθεί και ποιος θα το προσέξει, σκέφτηκα. Όμως, σε μια κρίση ευσυνειδησίας, αποφάσισα να διαλέξω καινουργιες γελοιογραφίες.

Και ξεκινάμε από το 1960.

Στην (αντιπολιτευόμενη) Αθηναϊκή, ο Βασίλης Χριστοδούλου παρουσιάζει έναν φουκαρά, αδύνατο όπως ήταν τότε οι περισσότεροι άνθρωποι, να διαβαίνει την πόρτα από το 1959 στο 1960 τρέχοντας ενώ τον κυνηγούν οι Εριννύες της εποχής: η πείνα, η ανεργία, η εφορία, ακόμα και ο τιμάριθμος αν προσέξουμε τα ακριδίσια ξυλοπόδαρα.

«Συνέχεια εκ του προηγουμένου… έτους» η λεζάντα, κατά μίμηση της στερεότυπης φράσης «Συνέχεια εκ του προηγουμένου» που την έβλεπε κανείς στα μυθιστορήματα που τότε δημοσιεύονταν σε συνέχειες στις εφημερίδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εορταστικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 144 Σχόλια »

Μέσα στη μποτίλια

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2019

Καθώς γύριζα χτες το απόγευμα από τη δουλειά έπεσα σε μποτιλιάρισμα και έκανα πάνω από μισάωρο για μια διαδρομή δέκα λεπτών. Κάνουν έργα για το τραμ και σε κάποιο σημείο κοβόταν μισή λωρίδα, και αυτό ήταν η αιτία του κακού.

Μποτιλιάρισμα, λέμε στην καθομιλουμένη. Αν θέλουμε να το πούμε επίσημα, κυκλοφοριακή συμφόρηση. Η εικόνα του μποτιλιαρίσματος, πάντως, είναι πολύ παραστατική: το σώμα της μποτίλιας είναι πλατύ, ο λαιμός της στενός -στην εκροή σημειώνεται συμφόρηση. Πολύ σπάνια θα χρησιμοποιήσουμε τη λέξη με την κυριολεκτική της σημασία, της εμφιάλωσης.

Στα γαλλικά, η μεταφορική σημασία εμφανίζεται ήδη από τα χρόνια του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου, αρχικά σε στρατιωτικά συμφραζόμενα και στη συνέχεια για αυτοκίνητα στο Παρίσι με πολλές αναφορές από τη δεκαετία του 1920. Πότε μπήκε στη γλώσσα μας η λέξη; Ιδέα δεν έχω, αλλά υποθέτω μεταπολεμικά. Τη θυμάμαι πάντως από μικρός.

Τη φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο τη βρήκα κάπου στο Διαδίκτυο, γκουγκλίζοντας -δεν θα είχε νόημα να σας βάλω κουίζ από πού είναι, αφού κάθε μεγαλούπολη μπορεί να παρουσιάσει παρόμοιες εικόνες. Για την ιστορία, πάντως, είναι από τη Τζακάρτα της Ινδονησίας. Παρόμοιες εικόνες σε μικρότερη κλίμακα συναντάμε και στις μικρότερες πόλεις, αλλά μποτιλιαρίσματα σημειώνονται και στους αυτοκινητοδρόμους, μακριά από τα αστικά κέντρα, στη μέση του πουθενά -συχνά ύστερα από δυστύχημα ή όταν γίνονται έργα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αυτοκίνηση, Αυτοκίνητα, Γλωσσικά δάνεια, Ιστορίες λέξεων, Συγκριτικά γλωσσικά, Φυσική | Με ετικέτα: , , , | 122 Σχόλια »

Καλή χρονιά σε όλες και όλους, υγεία και αγάπη!

Posted by sarant στο 1 Ιανουαρίου, 2019

Εδώ και λίγες ώρες έχουμε μπει στο 2019, έχουμε αλλάξει χρόνο. Αν ξενυχτήσατε χτες, ας πούμε σε παρέα με φίλους και μουσική ή πάνω από την πράσινη τσόχα, μάλλον το σημερινό άρθρο θα το διαβάσετε προς το μεσημέρι, ίσως και αργότερα, αλλά δεν θα περιμένετε βέβαια να σας πω «καλησπέρα»! Το άρθρο βέβαια θα έχει δημοσιευτεί απ’ το πρωί, την ίδια όπως κάθε μέρα ώρα, αλλά μη νομίσετε ότι ξαγρύπνησα για να το ανεβάσω -φροντίζει η τεχνολογία ώστε να φαινόμαστε συνεπείς.

Ο αριθμός 2019 είναι «ημιπρώτος» αφού είναι γινόμενο δύο πρώτων αριθμών, του 3 και του 673. Τον όρο αυτόν μου τον μάθατε στο αντίστοιχο άρθρο της περυσινής χρονιάς διότι και το 2018 ημιπρώτος ήταν (2 επί 1009). To 2017 ήταν πρώτος αριθμός και ο επόμενος πρώτος θα είναι το 2027.

Φέτος είναι η δέκατη πρωτοχρονιά του ιστολογίου και επειδή είμαι άνθρωπος συντηρητικός θα τηρήσω και φέτος μια μια παράδοση που πάντως πέρυσι την είχα εν μέρει αθετήσει. Έτσι, όπως και προηγούμενες πρωτοχρονιές (παράδειγμα πρόπερσι ή αντιπρόπερσι)το θέμα του σημερινού πρωτοχρονιάτικου άρθρου είναι πέντε πρωτοχρονιάτικες γελοιογραφίες από περασμένες χρονιές, από την αντίστοιχη χρονιά προηγούμενων δεκαετιών, δηλαδή από χρονιές που πιάνουν τον ίδιο λήγοντα, σε 9 -και συγκεκριμένα από το 1959, το 1969, το 1979, το 1989 και το 1999 (αποφάσισα να μείνω στον προηγούμενο αιώνα).

Κλασικό μοτίβο στις πρωτοχρονιάτικες γελοιογραφίες είναι να εμφανίζεται ο παλιός χρόνος να παραδίδει την σκυτάλη στον καινούργιο. Αυτό το μοτίβο αξιοποιεί η πρώτη μας γελοιογραφία, του 1959 από το Βήμα, με το πενάκι του Φωκίωνα Δημητριάδη.

Ο παλιός χρόνος δεν παρουσιάζεται γέρος αλλά απλώς κάθιδρος, καθώς πάλεψε να διατηρήσει την ειρήνη στον κόσμο, ανάμεσα σε πυραύλους. Είμαστε στον ψυχρό πόλεμο, βλέπετε -αλλά και στις αρχές της κατάκτησης του διαστήματος, με τους Σπούτνικ. Σε μια γωνίτσα της πρώτης σελίδας ενα ειδησάριο μάς πληροφορεί ότι «καταρρέει πλήρως το καθεστώς του Μπατίστα εις την Κούβαν».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Εορταστικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 162 Σχόλια »

Γελοιογραφίες και αντισημιτισμός

Posted by sarant στο 26 Απριλίου, 2018

Πριν απο δυο περίπου εβδομάδες, τις μέρες της αιματηρής καταστολής της κινητοποίησης στη Γάζα, ο σκιτσογράφος Μιχάλης Κουντούρης δημοσίευσε στην Εφημερίδα των Συντακτών δύο σκίτσα τα οποία προκάλεσαν την αντίδραση της πρεσβεύτριας του Ισραήλ αλλά και έναν ενδιαφέροντα εσωτερικό διάλογο ανάμεσα σε συντελεστές της εφημερίδας.

Καθώς η Εφημερίδα των Συντακτών είναι συνεταιριστικό εγχείρημα, χωρίς εργοδότη που να υπαγορεύει τη γραμμή της εφημερίδας ή να επεμβαίνει σε κρίσιμες στιγμές, όλη η αντιπαράθεση έγινε δημόσια, από τις στήλες της εφημερίδας κάτι που από μόνο του ειναι και αξιέπαινο και πολύ ενδιαφέρον.

Το σημερινό μου, αμήχανο όπως θα εξηγήσω, άρθρο κάνει ανασκόπηση αυτής της αντιπαράθεσης.

Το πρώτο σκίτσο του Μιχ. Κουντούρη, στις 10 Απριλίου:

Ένας εξαθλιωμένος κρατούμενος πίσω από τα συρματοπλέγματα στρατοπέδου, με διακριτικό στο πέτο (όχι κίτρινο αστέρι αλλά) μια ταινία στο σχήμα της λωρίδας της Γάζας.

Την επόμενη μέρα, 11 Απριλίου, η δεύτερη γελοιογραφία:

Ένας πάνοπλος στρατιώτης με χέρια ματοβαμμένα προσκυνάει στο Τείχος των Δακρύων, ιερό χώρο του εβραϊσμού -που είναι γεμάτος από ματοβαμμενες παλάμες. Όχι δικές του, όπως το διαβάζω εγώ, αλλά άλλων που έχουν βάψει τα χέρια τους στο αίμα -στρατιώτες ή πολίτες, αυτό αφήνεται στον αναγνώστη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντισημιτισμός, Γελοιογραφίες, Διεθνή, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 510 Σχόλια »

Το 1987 του Γιάννη Ιωάννου (β’ μέρος)

Posted by sarant στο 15 Δεκεμβρίου, 2017

Το ιστολόγιο αγαπά το χιούμορ και τις γελοιογραφίες και έχει αφιερώσει πολλά άρθρα στον αγαπημένο Μποστ. Ωστοσο, αισθάνεται ότι έχει αδικήσει άλλους γελοιογράφους κι έτσι αποφάσισα να παρουσιάζω επίσης μερικά άρθρα αφιερωμένα είτε σε μεμονωμένες γελοιογραφίες είτε σε γελοιογράφους, ανάλογα με το υλικό που θα βρίσκω.

Το πρώτο άρθρο αυτής της σειράς «μονογραφιών» ήταν αφιερωμένο σε μια ομάδα σκίτσων του Αρχέλαου στον Ρίζο της Δευτέρας το 1946-7: Οι αλγεβρικές πράξεις του Αρχέλαου Αντώναρου.

Ακολούθησε ο θαυμάσιος Γιάννης Ιωάννου, ένας από τους κορυφαίους γελοιογράφους μας που φάνηκε αμέσως μετά τη μεταπολίτευση και κυριάρχησε για πολλά χρόνια -άλλωστε ακόμα είναι στις επάλξεις. Διάλεξα να παρουσιάσω γελοιογραφίες του έτους 1987, δημοσιευμένες σε μιαν εφημερίδα που δεν υπάρχει πια, την Πρώτη, απογευματινή εφημερίδα που πρόσκειταν στην Αριστερά και ενστερνιζόταν το αίτημα για ενότητα, το οποίο κατέληξε στην ίδρυση του Συνασπισμού. Ο Ιωάννου είχε καθημερινή γελοιογραφία στην Πρώτη, ενώ κατά καιρούς έδινε και βδομαδιάτικο ολοσέλιδο κόμικ. Διάλεξα το 1987 επειδή κλείνουν τριάντα χρόνια από τότε. Όμως, επειδή τα σκίτσα που ήθελα να βάλω ήταν πάρα πολλά, πριν από μερικούς μήνες παρουσίασα σκίτσα από το πρώτο εξάμηνο του 1987, και υποσχέθηκα πριν κλείσει η χρονιά να ακολουθήσει το β’ μέρος με σκίτσα από το β’ εξάμηνο του 1987. Μόλις που προλαβαίνω λοιπόν να μη φανώ ασυνεπής.

Θυμίζω ότι σε παλιότερο άρθρο είχα παρουσιάσει σκίτσα του Ιωάννου για τις εκλογές του 1981, ενώ στον παλιό μου ιστότοπο είχα βάλει 15 σκίτσα του από επετείους της 17ης του Νοέμβρη (απορώ πώς αυτό το άρθρο δεν έχει εμφανιστεί στο ιστολόγιο -να το θυμηθώ όταν πλησιάζουμε στην επέτειο).

Παρουσιάζω 14 σκίτσα του Γιάννη Ιωάννου από το δεύτερο εξάμηνο του 1987. Να σημειώσω ότι τα σκίτσα τα βάζω δύο-δύο και στον σχολιασμό αναφερομαι σε αριστερά και δεξιά, αλλά σε πολλές οθόνες μπορεί να βγουν ένα πάνω και ένα κάτω. Λυπάμαι.

Ξεκινάμε λοιπόν από τον Ιούλιο του 1987.

Στην πρώτη γελοιογραφία (Πρώτη, 4.7.1987) είναι προφητική, αφού πρόκειται ίσως για την πρώτη γελοιογραφία που αφορά τους Ολυμπιακούς αγώνες -βεβαιως όχι του 2004 αλλά του 1996 που τότε αχνοφαίνονταν στον ορίζοντα και που τους διεκδικήσαμε χωρίς επιτυχία λίγα χρόνια αργότερα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αφιερώματα, Γελοιογραφίες, Εφημεριδογραφικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 90 Σχόλια »

Το 1987 του Γιάννη Ιωάννου (α’ μέρος)

Posted by sarant στο 3 Απριλίου, 2017

Το ιστολόγιο αγαπά το χιούμορ και τις γελοιογραφίες και έχει αφιερώσει πολλά άρθρα στον αγαπημένο Μποστ. Ωστοσο, αισθάνεται ότι έχει αδικήσει άλλους γελοιογράφους κι έτσι πριν από 20 μέρες περίπου σκέφτηκα να αρχίσω να παρουσιάζω μερικά άρθρα αφιερωμένα είτε σε μεμονωμένες γελοιογραφίες είτε σε γελοιογράφους, ανάλογα με το υλικό που θα βρίσκω.

Το πρώτο άρθρο αυτής της σειράς «μονογραφιών» ήταν αφιερωμένο σε μια ομάδα σκίτσων του Αρχέλαου στον Ρίζο της Δευτέρας το 1946-7: Οι αλγεβρικές πράξεις του Αρχέλαου Αντώναρου.

Συνεχίζω σήμερα με μια μονογραφία για τον θαυμάσιο Γιάννη Ιωάννου, έναν από τους κορυφαίους γελοιογράφους μας που φάνηκε αμέσως μετά τη μεταπολίτευση και κυριάρχησε για πολλά χρόνια -άλλωστε ακόμα είναι στις επάλξεις. Διάλεξα να παρουσιάσω γελοιογραφίες του έτους 1987, δημοσιευμένες σε μιαν εφημερίδα που δεν υπάρχει πια, την Πρώτη, απογευματινή εφημερίδα που πρόσκειταν στην Αριστερά και ενστερνιζόταν το αίτημα για ενότητα, το οποίο κατέληξε στην ίδρυση του Συνασπισμού. Ο Ιωάννου είχε καθημερινή γελοιογραφία στην Πρώτη, ενώ κατά καιρούς έδινε και βδομαδιάτικο ολοσέλιδο κόμικ. Διάλεξα το 1987 επειδή κλείνουν τριάντα χρόνια από τότε. Όμως, τελικά διαπίστωσα πως τα σκίτσα που ήθελα να βάλω ήταν πάρα πολλά, οπότε προς το παρόν στο άρθρο αυτό θα δούμε σκίτσα μόνο από το πρώτο εξάμηνο του 1987, και θα ακολουθήσει (μέσα στη χρονιά) το β’ μέρος με σκίτσα από το β’ εξάμηνο του 1987.

Θυμίζω ότι σε παλιότερο άρθρο είχα παρουσιάσει σκίτσα του Ιωάννου για τις εκλογές του 1981, ενώ στον παλιό μου ιστότοπο είχα βάλει 15 σκίτσα του από επετείους της 17ης του Νοέμβρη (απορώ πώς αυτό το άρθρο δεν έχει εμφανιστεί στο ιστολόγιο -να το θυμηθώ όταν πλησιάζουμε στην επέτειο).

Θα παρουσιάσω 18 σκίτσα του Γιάννη Ιωάννου από το πρώτο εξάμηνο του 1987. Να σημειώσω ότι τα σκίτσα τα βάζω δύο-δύο και στον σχολιασμό αναφερομαι σε αριστερά και δεξιά, αλλά σε πολλές οθόνες μπορεί να βγουν ένα πάνω και ένα κάτω. Λυπάμαι.

Ξεκινάμε λοιπόν… από την Πρωτοχρονιά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αφιερώματα, Γελοιογραφίες, Εφημεριδογραφικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 141 Σχόλια »

Καλή χρονιά, με υγεία και αγάπη!

Posted by sarant στο 1 Ιανουαρίου, 2017

Φέτος είναι η όγδοη πρωτοχρονιά του ιστολογίου και επειδή είμαι άνθρωπος συντηρητικός αποφάσισα να συνεχίσω να τηρώ μια παράδοση που έχει καθιερώσει το ιστολόγιο. Έτσι, όπως κάναμε και προηγούμενες πρωτοχρονιές (παράδειγμα πέρυσι ή πρόπερσι ή αντιπρόπερσι), το θέμα του σημερινού πρωτοχρονιάτικου άρθρου είναι πέντε πρωτοχρονιάτικες γελοιογραφίες από περασμένες χρονιές, από την αντίστοιχη χρονιά προηγούμενων δεκαετιών, δηλαδή από χρονιές που πιάνουν τον ίδιο λήγοντα, σε 7 -και συγκεκριμένα από το 1967, το 1977, το 1987, το 1997 και το 2007.

p196702Ξεκινάμε από την Πρωτοχρονιά του 1967 -η κυβέρνηση των αποστατών έχει καταρρεύσει μετά την άρση της εμπιστοσύνης της ΕΡΕ και έχει σχηματιστεί υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον τραπεζίτη Ιωάννη Παρασκευόπουλο με σκοπό τη διενέργεια εκλογών ώστε να λυθεί το πολιτικό αδιέξοδο που ταλάνιζε τη χώρα μετά την ιουλιανή εκτροπή -αργότερα οι εκλογές προσδιορίστηκαν για τις 28 Μαΐου, αλλ’ όπως ξέρουμε δεν έγιναν ποτέ αφού μεσολάβησε το απριλιανό πραξικόπημα των συνταγματαρχών που πρόλαβε το παλατιανό πραξικόπημα των στρατηγών. Κρίνοντας εκ των υστέρων, η γελοιογραφία του Φωκίωνα Δημητριάδη που δημοσιευτηκε στα Νέα φαίνεται τάχα προφητική; Η Βία και η Νοθεία, που καθόρισαν το εκλογικό αποτέλεσμα των εκλογών του 1961, ετοιμάζονται να αναλάβουν δράση. Δεν είναι δα και πρωτάρες.

Και πράγματι, έτσι έγινε.

p1977-2

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Εορταστικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 267 Σχόλια »

Οι εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981 μέσα από το πενάκι του Γιάννη Ιωάννου

Posted by sarant στο 18 Οκτωβρίου, 2016

Συμπληρώνονται σήμερα 35 χρόνια από τις 18 Οκτωβρίου 1981, τη μέρα που έγιναν οι εκλογές «της Αλλαγής», μια οπωσδήποτε πολύ σημαντική μέρα για τη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας.

Στις επετείους συνηθίζεται να γίνεται απολογισμός, αλλά τον απολογισμό των πεπραγμένων του ΠΑΣΟΚ το ιστολόγιο τον έχει ήδη κάνει, πρόπερσι, τότε που έκλειναν τα 40 χρόνια από την ίδρυση του κόμματος.

Τότε είχα γράψει:

Ενώ μέσα στο ίδιο το αποδυναμωμένο ΠΑΣΟΚ ακούγονται έντονες οι φωνές αμφισβήτησης της σημερινής ηγεσίας του, από το υπόλοιπο πολιτικό φάσμα διατυπώνεται δριμύτατη κριτική για τα πεπραγμένα αυτού του κόμματος. Και από τη μεν δεξιά επιχειρείται, με την καταδίκη του ΠΑΣΟΚ, να απαξιωθούν τα κεκτημένα εκείνα που κερδήθηκαν στα χρόνια της διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ: άνοδος του βιοτικού επιπέδου των λαϊκών στρωμάτων, συντριβή του αυταρχικού κράτους της δεξιάς και του ‘φόβου του χωροφύλακα’, αναγνώριση της εθνικής αντίστασης και επιστροφή (όχι όλων) των πολιτικών προσφύγων, εκδημοκρατισμός και επέκταση του συνδικαλιστικού κινήματος, νόμος-πλαίσιο στα πανεπιστήμια, πολιτικός γάμος, μονοτονικό κτλ.

Η αριστερά είχε αμφίθυμη σχέση απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, το οποίο οικειοποιήθηκε τα συνθήματά της, ικανοποίησε κάποια αιτήματά της και προσεταιρίστηκε τους ψηφοφόρους της. Στις 18 Οκτωβρίου 1981 βγήκαν στο δρόμο να πανηγυρίσουν όχι μόνο νέοι με πράσινες σημαίες αλλά και με πολίτες με κόκκινες. Όντας το μόνο αριστερό κοινοβουλευτικό κόμμα κατά την πρώτη τετραετία διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ συμπορεύθηκε σε πολλά με το ΠΑΣΟΚ ακολουθώντας μια στάση κριτικής στήριξης, και στήριξε καθοριστικά την υποψηφιότητα Σαρτζετάκη για την Προεδρία της Δημοκρατίας το 1985 (…) Αλλά και η ανανεωτική αριστερά κράτησε φιλική στάση, ενώ μετά την ίδρυση του ενιαίου ΣΥΝ πολλά στελέχη της συμμετείχαν στον κρατικό μηχανισμό και στήριξαν π.χ. τις κυβερνήσεις Σημίτη.

Ωστόσο, η κριτική της αριστεράς απέναντι στα εκφυλιστικά φαινόμενα του ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να είναι ίδιας τάξης με την κριτική της δεξιάς -αλλιώς, επαληθεύεται το παλιό κλισέ για το μωρό και τα βρομόνερα του μπάνιου του. Και αυτό το λέω εγώ που πρέπει να ανήκω στη μειοψηφία, αφού δεν έχω ποτέ μου ψηφίσει ΠΑΣΟΚ σε καμιά απολύτως εκλογική διαδικασία.

iw1Οπότε, σήμερα θα μπορούσαμε να εστιαστούμε ακριβώς σε κείνη τη μέρα, στις 18.10.1981, τη μέρα που έγιναν οι εκλογές -καθώς και στις αμέσως επόμενες μέρες.

«Στις 18 σοσιαλισμός» έλεγε ένα σύνθημα που ίσως θυμούνται κάποιοι, αλλά το σύνθημα αυτό δεν ακούστηκε στις εκλογές του 1981 αλλά σε μια παλιότερη εκλογική αναμέτρηση, στις πρώτες μεταπολιτευτικές εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974. Το νεοπαγές τότε ΠΑΣΟΚ πλειοδοτούσε σε αριστερή φρασεολογία και η νεολαία του, ανάμεσα στα άλλα, είχε ρίξει και το σύνθημα αυτό.

Αντίθετα, τον Οκτώβριο του 1981, που η εκλογική νίκη ήταν σχεδόν σίγουρη, το σύνθημα που κυριαρχούσε ήταν η «Αλλαγή», αν και ακούγονταν επίσης τα περί σοσιαλισμού, ή μάλλον περί σοσιαλιστικής κυβέρνησης («Να διαλυθεί τώρα η Βουλή, θέλουμε κυβέρνηση σοσιαλιστική» ήταν ένα σύνθημα του ΠΑΣΟΚ στις διαδηλώσεις του 1980, παραλλαγή στο «…θέλουμε κυβέρνηση δημοκρατική» που φωναζόταν από τα μπλοκ του ΚΚΕ).

Την αλλαγή του 1981 διάλεξα να τη δούμε μέσα από τα σκίτσα του Γιάννη Ιωάννου, που ήταν ασφαλώς ο κυρίαρχος πολιτικός γελοιογράφος της ευρύτερης δεκαετίας του 80 (από το 1977 ως το 1990 δηλαδή). Όπως θα δείτε και από τα σκίτσα αυτού του αφιερώματος, ο Ιωάννου σατίριζε όλες τις πλευρές -απέχει δηλαδή πολύ από στρατευμένους σκιτσογράφους τύπου Χαντζόπουλου, που στρέφονται μονομανιακά κατά της αριστεράς, είτε αυτή είναι κυβέρνηση είτε αντιπολίτευση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Εκλογές, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 270 Σχόλια »

Άδεια κατσαρόλα

Posted by sarant στο 4 Ιουλίου, 2016

Το άρθρο που διαβάζετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στην κυριακάτικη Αυγή, στο νέο ένθετο Υποτυπώσεις, με υπεύθυνο τον ποιητή Γιώργο Κοροπούλη, ένθετο που διαδέχτηκε τα Ενθέματα όπου υπεύθυνος ήταν ο φίλος Στρατής Μπουρνάζος. Μια και είναι η πρώτη εμφάνιση της στήλης στο νέο ένθετο, χρειάστηκε μια εισαγωγική παράγραφος. Και επειδή η εφημερίδα εξακολουθεί να βάζει αδήριτα όρια στην έκταση των κειμένων της, αναγκαστικά οι ευχαριστίες προς τον Στρατή Μπουρνάζο ήταν λακωνικές.

Το ένθετο είναι καινούργιο, αλλά η στήλη είναι παλιά. Πράγματι, η μηνιαία στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» άρχισε να δημοσιεύεται τον Σεπτέμβριο του 2008 στα Ενθέματα της Αυγής. Από τότε, την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα εξετάζουμε μία ή περισσότερες λέξεις που ακούστηκαν αρκετά στον μήνα που πέρασε. Τώρα που οι Υποτυπώσεις διαδέχτηκαν τα Ενθέματα είμαι βέβαιος ότι η συνεργασία θα είναι εξίσου γόνιμη και ανέφελη όπως ήταν με τον Στρατή Μπουρνάζο –που με αυτή την ευκαιρία θέλω να τον ευχαριστήσω για μια ακόμη φορά.

Ο Ιούνιος έκλεισε κάτω από τον αστερισμό του βρετανικού δημοψηφίσματος και του Μπρέξιτ, όμως διάλεξα για το εναρκτήριο άρθρο στις Υποτυπώσεις κάτι λιγότερο επίκαιρο, μια λέξη που αναφέρεται σε κάτι που συνέβη όχι στο τέλος παρά στη μέση –ακριβώς!- του μήνα, σε ένα γεγονός και σε μια λέξη που θα μπορούσαν αλλά δεν κατάφεραν να σημαδέψουν την επικαιρότητα. Εννοώ τη συγκέντρωση με το σύνθημα «Παραιτηθείτε!» που οργανώθηκε από δήθεν υπερκομματικούς πολίτες στις 15 Ιουνίου με αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης. Και επειδή η συγκέντρωση αυτή χαρακτηρίστηκε «συγκέντρωση-κατσαρόλα» από τους επικριτές της, διάλεξα να παρουσιάσω σήμερα αυτή τη λέξη, την κατσαρόλα, μια και έχει αρκετά ενδιαφέρουσα ιστορία, τόσο σε καθαρά γλωσσικό επίπεδο όσο και σε πολιτικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 289 Σχόλια »

Από τους 160 στους 180

Posted by sarant στο 18 Δεκεμβρίου, 2014

Ασφαλώς οι υποστηρικτές της εκλογής του κ. Δήμα δεν θα είναι ευχαριστημένοι με τα αποτελέσματα της πρώτης ψηφοφορίας για την προεδρική εκλογή. Οι 160 ψήφοι που συγκεντρώθηκαν είναι λιγότερες και από το χαμηλό σκέλος της φουρκέτας των προβλέψεων (υπολόγιζαν 161 με 165 θετικές ψήφους) και δύσκολα μπορούν να δημιουργήσουν το κατάλληλο κλίμα ενόψει της δεύτερης και της τρίτης ψηφοφορίας.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι έχουν μηδενιστεί οι πιθανότητες για τη συγκέντρωση του πολυπόθητου αριθμού, τότε που θα μετράει, στις 29 του μηνός. Αντίθετα, για να χρησιμοποιήσω ένα συχνό κλισέ, υπάρχει μια δεξαμενή βουλευτών που χτες ψήφισαν «Παρών» ή απουσίασαν και εικάζεται ότι στις δυο επόμενες ψηφοφορίες θα μπορούσαν να μεταστραφούν, αν αξιοποιηθούν τα μέσα έλξης και πειθούς που έχει στη διάθεσή της η δημοκρατίαπουδενεχειαδιέξοδα. Πάντως, μπορούμε να πούμε ότι μετά τη χτεσινή ψηφοφορία η προοπτική των εκλογών έρχεται λίγο πιο κοντά.

Βέβαια, για να επιτευχθεί ο αριθμός των 180 μάλλον δεν αρκούν οι ανεξάρτητοι βουλευτές: θα πρέπει να αντληθούν ψήφοι και από τα δύο μικρότερα κόμματα, τη ΔΗΜΑΡ και τους Ανεξάρτητους Έλληνες, εκτός βεβαια αν γίνει μια θεαματική μεταστροφή πριν από την τρίτη ψηφοφορία, με αλλαγή υποψηφίου, ενδεχομένως σε συνδυασμό και με κάποια πρωτοβουλία «ευρύτατης συναίνεσης» όπως η πρόσφατη των οχτώ ανεξάρτητων βουλευτών.

Αλλά αυτά θα τα δούμε στις επόμενες μέρες -και είναι ευνόητο ότι τα σχόλιά σας είναι ευπρόσδεκτα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα, Εκλογές, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 212 Σχόλια »

Ποιος είναι ο κυριούλης δίπλα στον Αλέξη;

Posted by sarant στο 18 Σεπτεμβρίου, 2014

imag0113

Από τον ιστότοπο του Γιάννη Ιωάννου, http://yannis-ioannou.com/

Στις 11 ώρα Ελλάδος σήμερα το πρωί, δηλαδή ίσως και καθώς θα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, θα γίνει η επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στο Βατικανό και η συνάντηση του ηγέτη της ριζοσπαστικής Αριστεράς με τον πάπα Φραγκίσκο. Η είδηση ανακοινώθηκε αιφνιδιαστικά μόλις χτες, αλλά φυσικά πρόλαβε να σχολιαστεί ποικιλότροπα από τη μπλογκόσφαιρα.

Η γελοιογραφία αριστερά, του θαυμάσιου Γιάννη Ιωάννου, εικονογραφεί το ανέκδοτο που σκέφτηκαν πολλοί ακούγοντας την αναγγελία της επίσκεψης -στη βερσιόν που το ξέρω εγώ, είναι ένας τύπος με πολλές γνωριμίες που λέγεται Μπιτζίδης και που καταφέρνει να συναντάει διαδοχικά ολοένα και σημαντικότερα πρόσωπα, προκαλώντας κατάπληξη στους φίλους του, μέχρι που βγαίνει στο μπαλκόνι πλάι στον ποντίφικα -και κάποιος από τους πιστούς ρωτάει τον άσπονδο φίλο «Ποιος είναι αυτός ο γεράκος δίπλα στον Μπιτζίδη;» (Το ανέκδοτο το είδα να επαναλαμβάνεται και με Πιτσίλη αντί για Μπιτζίδη, αλλά θα συμφωνήσετε πιστεύω ότι η δική μου εκδοχή είναι πολύ ανώτερη, εκτός αν κανείς διακατέχεται από στείρο αντιμπιτζιδισμό).

Στα σοβαρά τώρα, κατά τη γνώμη μου πρόκειται για μια μεγαλοφυή πολιτική κίνηση,  που δείχνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ και ο ηγέτης του έχουν αναδειχθεί σε σημείο αναφοράς σε ολόκληρη την Ευρώπη (θυμηθείτε πόσο δύσκολες ήταν οι θύρες της Ευρώπης μέχρι πρόσφατα). Εντύπωση προκαλεί επίσης ότι ο Πάπας, που έχει και την ιδιότητα του αρχηγού κράτους,  συνήθως δεν δέχεται επικεφαλής κομμάτων της αντιπολίτευσης αλλά αρχηγούς κρατών. Βέβαια, ο Αλέξης Τσίπρας έχει και την ιδιότητα του υποψηφίου του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς για την προεδρία της Κομισιόν, και έτσι είναι ο ντε φάκτο εκπρόσωπος της ευρωπαϊκής Αριστεράς, οπότε είναι πολύ ταιριαστό να συζητήσει με τον Πάπα Φραγκίσκο για «ανεργία, ειρήνη και μετανάστευση«.

Στο δεκαοχτάμηνο που βρίσκεται στον θρόνο του Βατικανού, ο 78χρονος Χόρχε Μπεργκόλιο έχει χαρακτηριστεί Πάπας των φτωχών, και αυτό όχι μόνο επειδή εσκεμμένα διάλεξε το όνομα Φραγκίσκος ως υπαινιγμό στον Φραγκίσκο της Ασίζης. Σε εγκυκλίους του έχει χαρακτηρίσει «νέα τυραννία» τον ανεξέλεγκτο καπιταλισμό και έχει επιτεθεί στην ειδωλολατρία του χρήματος, με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί μαρξιστής από ακροδεξιούς σχολιαστές.  Αλλά και σε θέματα τρέχουσας πολιτικής ο Πάπας έχει προβάλει την ατζέντα της ιταλικής αριστεράς, όπως για παράδειγμα πρόσφατα όταν επέκρινε τις περικοπές θέσεων εργασίας σε ιταλικά εργοστάσια. Μαρξιστής βέβαια δεν είναι: έχει αποκαλέσει λαθεμένη τη μαρξιστική ιδεολογία (αν και έχει γνωρίσει καλούς μαρξιστές) και έχει υποστηρίξει ότι οι κομμουνιστές «σφετερίστηκαν τη σημαία του χριστιανισμού» που είναι το ενδιαφέρον για τους φτωχούς. Ωστόσο, η διαφορά του Φραγκίσκου από τους άμεσους προκατόχους του είναι εντυπωσιακή και γι’ αυτό άλλωστε ο νέος ποντίφικας έχει απήχηση παγκοσμίως και όχι μόνο στους ρωμαιοκαθολικούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα, Εκκλησία, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 180 Σχόλια »

Από το κωλόκουρο στα κουρκουμπίνια

Posted by sarant στο 30 Δεκεμβρίου, 2013

Ξεκινάω με ανακοίνωση, που θα μου δώσει και την πάσα για να προχωρήσω στο σημερινό θέμα. Ανακοινώνω λοιπόν και ειδοποιώ ότι αν θέλετε να ψηφίσετε για τη Λέξη της χρονιάς πρέπει να βιαστείτε, η προθεσμία λήγει σήμερα, στις 18.00, στις 6 το απόγευμα δηλαδή. Για να ψηφίσετε, κλικάρετε εδώ.

Στην ψηφοφορία έχουν μπει 52 λέξεις, όχι όμως οι δυο λέξεις του τίτλου, που άλλωστε δεν ακούστηκαν πολύ τη χρονιά που πέρασε. Κι αν αναρωτιέστε τι σχέση έχουν τα κουρκουμπίνια, ίσως δεν έχετε διαβάσει την απολογία του αναπληρωτή διευθυντή Εξοπλισμών του υπουργείου Άμυνας κ. Αντώνη Κάντα, όπου αποκαλύπτεται ότι ένας από τους λογαριασμούς στον οποίο διοχετεύονταν τα ποσά από τις δωροδοκίες είχε την ονομασία kourkoubini. Κι έτσι, τα κουρκουμπίνια, που όλοι τα ξέραμε για σοροπιαστά γλυκά, μπορούν να αποκτήσουν και μια νέα σημασία, να δηλώνουν δηλαδή τις μίζες. Καθώς μάλιστα ο μιζαδόρος θα μπαίνει στο γραφείο του μιζολήπτη θα μπορεί να κρατάει στα χέρια ένα κουτί δεμένο με φιόγκο, όπως των ζαχαροπλαστείων, και να δηλώνει περήφανα «τα έφερα τα κουρκουμπίνια». Καλύτερο το βρίσκω αυτό, παρά την ορολογία που φέρεται να χρησιμοποίησε ο νεοδημοκράτης πολιτευτής κ. Χάρης Τομπούλογλου, όπου τα χιλιάρικα είχαν τη συνθηματική ονομασία «ημέρες αδείας» -και «είσαι εντάξει με 25 μέρες άδεια;» τον ρώτησε ο μεσάζοντας.

Ο γενικός όρος, πάντως, είναι μίζα. Η λέξη μάς έχει απασχολήσει κι άλλοτε, και ομολογώ ότι δεν έχω ξεκαθαρίσει απόλυτα την ετυμολογία της. Από μια πρώτη ματιά, φαίνεται να προέρχεται από το γαλλικό mise, από το οποίο άλλωστε προέρχεται και η άλλη μίζα, η αθώα, ο εκκινητήρας των αυτοκινήτων. Η γαλλική λέξη είναι το θηλυκό της μετοχής του ρήματος mettre (βάζω, θέτω, τοποθετώ). Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι η μίζα (η δωροδοκία) προήλθε από τη μίζα του αυτοκινήτου, μια και είναι το ποσόν που χρειάζεται για να «μπει σε λειτουργία» μια όχι και τόσο νόμιμη υπόθεση, αλλά υπάρχει και η μίζα του καζίνου και των χαρτοπαιγνίων, κι αυτή από το γαλλ. mise, που είναι πιο παλιά και πιο πιθανή αρχή. Την άλλη φορά που είχαμε συζητήσει στο ιστολόγιο το θέμα, ο φίλος Σπύρος βρήκε επίσης ότι mise ονομάζεται, στα παλιά αγγλικά, το δώρο που έδιναν οι Ουαλοί στον βασιλιά τους -αλλά δεν είναι ανάγκη να πηγαίνουμε τόσο μακριά, η γαλλική λέξη mise με τη σημασία του ποσού που ποντάρεις στο χαρτοπαίγνιο είναι πειστικότατη για προέλευση της δικής μας μίζας -και αυτήν δέχονται και τα λεξικά.

Ωστόσο, εγώ έχω μια επιφύλαξη, επειδή έχω συναντήσει, σε παλιότερα ιδίως κείμενα, τον τύπο μίτζα, που φαίνεται να είναι η αρχική μορφή της λέξης -ας πούμε στον προπολεμικό Τροφοδότη, ένα μυθιστόρημα του Π. Μπρεδήμα. Αλλά θυμάμαι επίσης καθαρά ότι ο Γιάννης Ιωάννου, σε γελοιογραφίες του 1988 περίπου, αυτόν τον τύπο χρησιμοποιούσε, για τα τοτινά σκάνδαλα. Θα μπορούσε βέβαια η μίτζα να είναι παράλληλος τύπος της μίζας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 47 Σχόλια »

Θαύμα παιδί μου, θαύμα!

Posted by sarant στο 28 Νοεμβρίου, 2013

 

Ο τίτλος δεν είναι υπαινιγμός για την πολιτική επικαιρότητα (πώς θα μπορούσε άλλωστε), ούτε γράφτηκε στο 81ο λεπτό της χτεσινής αναμέτρησης Παρί Σεν Ζερμέν – Ολυμπιακός (δηλαδή τότε που είχε ισοφαρίσει ο γαύρος, πριν φάει άδικα το δεύτερο στο ενενήντα). Απλώς, βρήκα στα ηλεσυρτάρια μου ένα παλιό άρθρο, που το είχα γράψει παλιά για ένα έντυπο που τελικά δεν βγήκε, και διαβάζοντάς το είδα ότι δεν είναι κακό, οπότε το δημοσιεύω εδώ, αφαιρώντας τον πρόλογο που ήταν γραμμένος ειδικά για το έντυπο εκείνο.

Το θαύμα είναι λέξη αρχαία, ήδη ομηρική· περιγράφοντας τα όπλα του Ρήσου, ο Δόλωνας λέει: «τεύχεα δε χρύσεια πελώρια, θαύμα ιδέσθαι» που οι Καζαντζάκης-Κακριδής μεταφράζουν «αρματωσιά χρυσή θεόρατη, να ιδείς και να θαμάξεις». Πράγματι, θαύμα στον Όμηρο είναι αυτό που το βλέπεις και μένεις έκθαμβος, η έκφραση «θαύμα ιδέσθαι» επαναλαμβάνεται στερεότυπα πολλές φορές, και η ίδια λέξη θαύμα άλλωστε είναι ετυμολογικά συγγενική με τη θέα. Να σημειώσουμε πάντως και τον ιωνικό τύπο θώμα (στον Ηρόδοτο). Στην κλασική αρχαιότητα, πέρα από το πολύ ωραίο, η λέξη, στον πληθυντικό, πήρε τη σημασία του λαϊκού θεάτρου, με μαριονέτες, άγρια θηρία και ταχυδακτυλουργούς («εν τοις θαύμασι»).

Από την αρχαιότητα έχουμε και τα επτά θαύματα, επτά επιβλητικά κτίσματα του ελληνιστικού κόσμου: οι κρεμαστοί κήποι της Βαβυλώνας, η πυραμίδα του Χέοπα, το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ο ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ο Κολοσσός της Ρόδου, ο Φάρος της Αλεξάνδρειας και το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία στην Ολυμπία. Από αυτά, μόνο η πυραμίδα σώζεται ίσαμε σήμερα, κατά σύμπτωση το αρχαιότερο κτίσμα της επτάδας. Να πούμε εδώ ότι τα εφτά αυτά θαύματα συνυπήρχαν όλα μαζί και όρθια μόνο εξήντα χρόνια, μια και ο Κολοσσός φτιάχτηκε γύρω στο 280 π.Χ. και εξήντα χρόνια αργότερα γκρεμίστηκε από σεισμό. Να πούμε ακόμα ότι οι συγγραφείς της ελληνιστικής εποχής π.χ. ο Στράβωνας, κάνουν λόγο για «επτά θεάματα»· ο Φίλων ο Βυζάντιος έγραψε γι’ αυτά: των επτά θεαμάτων έκαστον φήμηι μεν γινώσκεται όψει δε σπανίοις οράται, ενώ ο Διόδωρος Σικελιώτης μιλάει για τα «επτά θαυμαζόμενα έργα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 96 Σχόλια »