Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γιάννης Λογοθέτης’

Πριν από σαράντα χρόνια

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2018

Η βδομάδα που τελειώνει δεν ήταν από τις συνηθισμένες, ήταν μαύρη και άραχλη. Το ιστολόγιο αφιέρωσε την ύλη του στη ζοφερήν επικαιρότητα, αφού θα ήταν άτοπο να συζητάμε περί ανέμων και υδάτων ή έστω περί δασείας και περισπωμένης.

Οι πληγές στην Ανατολική Αττική θα αργήσουν να επουλωθούν και το μόνο θετικό θα είναι αν μπορέσει το κακό που μας βρήκε να μας κάνει σοφότερους ώστε να διορθώσουμε κάποια στραβά. Σίγουρα όσα συζητήσαμε τις προηγούμενες μέρες θα τα κουβεντιάσουμε ξανά, αλλά αισθάνομαι ότι τα άρθρα του ιστολογίου πρέπει να ξαναβρούν τους συνηθισμένους ρυθμούς τους. Έτσι αύριο θα έχουμε μεζεδάκια, έστω και κατακαμένα, και την Κυριακή λογοτεχνικό άρθρο.

Και σήμερα; Σήμερα χρειάζεται μια γέφυρα. Και σκέφτομαι ότι για τη γέφυρα αυτή είναι κατάλληλο ένα άρθρο αναδρομής, εντελώς ανεπίκαιρο δηλαδή -ή και επίκαιρο, αφού θα ξεφυλλίσουμε μαζί μια εφημερίδα με σημερινή ημερομηνία, 27 Ιουλίου, αλλά που κυκλοφόρησε πριν από 40 χρόνια, στις 27.7.1978.

Συνήθως οι αναδρομές αυτές γίνονται στα 50 ή στα 100 χρόνια, πιο στρογγυλά. Ωστόσο το 1918 είναι μακριά, ενώ το 1968 ήταν δικτατορία οπότε οι εφημερίδες δεν διαμόρφωναν ελεύθερα την ύλη τους. Το να δούμε μια μέρα του 1978 έχει επίσης το πλεονέκτημα ότι είναι περισσότεροι οι αναγνώστες του ιστολογίου που είχαν γεννηθεί και είχαν συνείδηση του κόσμου, παρά την αντίστοιχη ημερομηνία του 1968.

Αυτό ήταν λοιπόν το πάνω μέρος της πρώτης σελίδας της Ελευθεροτυπίας της Πέμπτης 27 Ιουλίου 1978:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδρομές, Επετειακά, Εφημεριδογραφικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 162 Σχόλια »

Ποιος στογκά; Γιατί μποχιώνει; (ένα μεταραμόνι)

Posted by sarant στο 4 Σεπτεμβρίου, 2014

Τα ρήματα «στογκώ» και «μποχιώνω» είναι σπανιότατα, ωστόσο τα χρησιμοποίησε ο Γιάννης Λογοθέτης στους στίχους του τραγουδιού «Αχ Μαρία», που έγινε δημοφιλέστατο σε μουσική Λουκιανού Κηλαηδόνη τραγουδισμένο από τον Μανώλη Μητσιά.

Η δεύτερη στροφή του τραγουδιού, όπως θα θυμάστε, λέει:

Φεύγει το τρένο, στογκά, μποχιώνει
θα μου κρυώνεις που θα’σαι μόνη
λιώνει η καρδιά μου στην αγωνία
μπήκε το τρένο στη Γερμανία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Ραμόνια, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , | 267 Σχόλια »

Η κότα δεν τρώει μπισκότα

Posted by sarant στο 24 Ιανουαρίου, 2013

Θα μπορούσα να το βάλω και σαν ερώτηση; Τρώει η κότα μπισκότα; Προτίμησα όμως να παρουσιάσω απευθείας την απάντηση που δίνω εγώ΄στο φλέγον αυτό ερώτημα, απάντηση όμως που θα την τεκμηριώσω στο τέλος του άρθρου, αφού πρώτα εξηγήσω τι συνδέει την κότα με τα μπισκότα και πώς αυτό μπορεί να ενδιαφέρει ένα ιστολόγιο γλωσσικού και όχι, ας πούμε, ορνιθπολογικού προσανατολισμού. Στο μεταξύ, σκεφτείτε κι εσείς αν τρώει η κότα μπισκότα.

Βέβαια, όσοι έχετε ακούσει την εκπομπή που κάναμε πρόσφατα με τη Μελίνα Δασκαλάκη στον ηλεραδιοφωνικό σταθμό amagi radio μπορεί να θυμάστε τι σχέση έχει η κότα με τα μπισκότα. Πράγματι, όσα συζητήσαμε σε εκείνη την εκπομπή είναι η αφορμή του σημερινού σημειώματος.

Λέγαμε λοιπόν για το συκώτι, το οποίο, όπως έχουμε αναφέρει και στο ιστολόγιο, προέρχεται από το «συκωτόν ήπαρ», δηλαδή το συκώτι από χήνες και άλλα ζώα, που οι αρχαίοι τα τάιζαν με σύκα για να παίρνει άρωμα. Με τον καιρό, το ουσιαστικό εξέπεσε και παρέμεινε το επίθετο, «συκωτόν», το οποίο έφτασε να χαρακτηρίζει όχι μόνον το ειδικά προετοιμασμένο συκώτι, αλλά το συκώτι γενικά. Από το συκωτόν, που ήταν πια ουσιαστικό, είχαμε το υποκοριστικό συκώτιον και μετά συκώτι. Αυτό το γλωσσικό φαινόμενο, η απόπτωση δηλαδή του ουσιαστικού, είναι αρκετά συνηθισμένο στα ελληνικά (πρβλ. ποντικός μυς δηλ. το ποντίκι από τη θάλασσα (πόντος) που έγινε ποντικός, νεαρόν ύδωρ, πανικός φόβος) και λογαριάζω να του αφιερώσω ένα άρθρο στο κοντινό μέλλον (οπότε, ας μην το πολυσυζητήσουμε σήμερα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , | 196 Σχόλια »