Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γιάννης Μαρής’

Εγκλήματα στα χρόνια της κρίσης

Posted by sarant στο 20 Ιουνίου, 2018

Τον περασμένο μήνα που είχα επισκεφτεί την έκθεση βιβλιου της Θεσσαλονικης είχα τη χαρά να γνωρίσω, έστω και υπό βροχήν, τον συγγραφέα Φίλιππο Φιλίππου.

Ο Φιλίππου είναι συγγραφέας πολυσχιδής, αλλά μια από τις μεγάλες του αγάπες ειναι η αστυνομική λογοτεχνία -γράφει κι ο ίδιος αστυνομικά αλλά επίσης μελετάει το είδος, και το τελευταίο του βιβλίο, αυτο που θα σας παρουσιάσω σήμερα, είναι ακριβώς μια «Ιστορία της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας».

Τον Φιλίππου μού τον γνώρισε ο φίλος μας ο Άγγελος, για τον οποίο γίνεται λόγος συχνά στο βιβλίο αυτό. Βλέπετε, ο υπότιτλος του βιβλίου ειναι «Ο Γιάννης Μαρής και οι άλλοι» και, όπως θα ξέρουν οι τακτικοί αναγνώστες του ιστολογίου, ο Άγγελος δεν το επιδεικνύει αλλά και δεν το κρυβει πως είναι γιος του Γιάννη Μαρή.

Το βιβλίο του Φιλίππου δεν ειναι ακριβώς βιογραφία του Μαρή -έχει κυκλοφορήσει άλλη μία τουλάχιστον- ούτε ακριβώς ιστορία της ελληνικής αστυνομικης λογοτεχνίας. Είναι κάτι ανάμεσα, και ταυτόχρονα μια εξέταση της ελληνικής κοινωνίας στα μεταπολεμικά χρονια. Ο συγγραφέας δίνει στον εαυτό του την ελευθερία για πολλές παρεκβάσεις και πολλές «ανάσες», κι έτσι π.χ. πληροφορεί τον αναγνώστη για τα εγκλήματα τιμής, για τα προγράμματα των κινηματογράφων, για τα αναγνώσματα που δημοσίευαν σε συνέχειες οι εφημερίδες ή για τις κυκλοφορίες τους -που κάνουν τον σημερινό εφημεριδολάτρη να αναστενάζει αφού όλες μαζί οι καθημερινές εφημερίδες σήμερα δεν πουλάνε τόσα φύλλα όσο η πρώτη εφημερίδα της χρυσής εποχής γυρω στο 1980.

Ο Γιάννης Μαρής (1916-1979) συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση και εργάστηκε ως δημοσιογράφος. Το 1953, άρχισε συνεργασια με ένα καινουργιο περιοδικό ποικιλης ύλης, την Οικογένεια. Και καθώς όλα τα περιοδικά και οι εφημεριδες δημοσίευαν, σε συνέχειες, μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα (καθώς και περιπετειώδη ή αισθηματικά), είχε την έμπνευση να παρουσιάσει το πρώτο ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα που εκτυλισσόταν στην Ελλάδα, με ήρωα Έλληνα ντετέκτιβ, τον αστυνομικό Μπέκα. Ήταν το Έγκλημα στο Κολωνάκι, που μάλιστα το υπέγραφε με το αληθινό του επώνυμο, Τσιριμώκος. Ωστόσο, το περιοδικό διέκοψε την έκδοσή του πριν ολοκληρωθεί το μυθιστορημα, κι ετσι οι αναγνώστες επρεπε να περιμένουν την έκδοση σε βιβλίο για να πληροφορηθούν τον ένοχο -κάτι που έγινε τον επομενο χρόνο. Το 1954 ο Μαρής δημοσίευσε επισης σε συνέχειες στην Απογευματινή το Έγκλημα στα Παρασκήνια, τούτη τη φορά υπογράφοντας με το ψευδώνυμο που έμελλε να καθιερωθεί, και πάλι με ήρωα τον Μπέκα (λέγεται Γιώργος, αν και συνήθως με το επώνυμο συστηνόταν).

Ο Φιλίππου σωστα θεωρεί πατέρα της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας τον Μαρή. Κι άλλοι είχαν γράψει νωρίτερα αλλα ή δεν είχαν συνέχεια ή τοποθετούσαν τη δράση στο εξωτερικό, μιμούμενοι τους ξένους συγγραφεις. Κάποιοι μάλιστα υπέγραφαν με ξενικό ψευδώνυμο, όπως ο Ορέστης Λαζαρίδης που υπέγραφε ως Ρεστ Λάρσον. Εξαιτίας του κινηματογράφου υπήρχε αναγνωστικό κοινό πρόθυμο, αλλά δεν υπήρχε εγχώρια παραγωγη. Ο Μαρής πρώτος κάλυψε το κενό αυτό και αμέσως ακολούθησαν άλλοι όπως ο Νίκος Μαράκης ή ο Ανδρόνικος Μαρκάκης (περίεργη σύμπτωση να κάνουν παρηχηση τα επώνυμά τους).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Βιογραφίες, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , , | 111 Σχόλια »

Μπίλυ Γεράνης, ο πρώτος Έλληνας ντετέκτιβ

Posted by sarant στο 14 Αύγουστος, 2016

Το όνομα Μπίλυ Γεράνης μάλλον δεν σας είναι γνωστό, ωστόσο κατέχει μια ξεχωριστή θέση στην ιστορία της αστυνομικής λογοτεχνίας: έτσι ονομάζεται ο πρώτος Έλληνας μυθιστορηματικός αστυνομικός, ο πρώτος ντετέκτιβ της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας, μερικά χρόνια πριν από τον δικαίως πολύ διασημότερο αστυνόμο Μπέκα του Γιάννη Μαρή.

Ο Μπίλυ Γεράνης είναι δημιούργημα του Πέτρου Μακρυνού, και εμφανίστηκε το καλοκαίρι του 1942 στο περιοδικό Μπουκέτο, πρωταγωνιστής έξι αστυνομικών διηγημάτων που δημοσιεύτηκαν σε δυο ή τρεις συνέχειες. Απ’ όσο ξέρω, ήταν τα πρώτα κείμενα που εμφανίζονταν στο Μπουκέτο με την υπογραφή αυτή -αλλά και τα τελευταία. Όλα δείχνουν ότι το όνομα Πέτρος Μακρυνός ήταν λογοτεχνικό ψευδώνυμο. Έχω κάνει μια εικασία για την ταυτότητα του συγγραφέα, αλλά είναι εντελώς στα κουτουρού και δεν την ανακοινώνω.

Τα έξι διηγήματα εκτυλίσσονται στην Αθήνα γύρω στο 1920. Ο Μπίλυ Γεράνης είναι νεαρός, 20-21 χρονών, και μικροδείχνει ακόμα περισσότερο. Υπηρετεί στο 5ο αστυνομικό τμήμα και ονομάζεται Βασίλης Γεράνης, αλλά οι συναδελφοί του τού έχουν κολλήσει το παρατσούκλι Μπίλυ επειδή είναι μανιώδης αναγνώστης αγγλοσαξονικών αστυνομικών μυθιστορημάτων.

Θα σας παρουσιάσω σήμερα το πρώτο αστυνομικό διήγημα με ήρωα τον Μπίλυ Γεράνη, «Το μυστήριο της λεωφόρου Ακαδημίας» (έτσι έλεγαν την οδό Ακαδημίας προπολεμικά). Όπως θα δείτε, οι λογοτεχνικές του αρετές δεν είναι μεγάλες, θα έλεγα ότι πρόκειται για μάλλον απλοϊκό διήγημα με προβλέψιμο τέλος -αλλά δεν παύει να είναι το πρώτο με ήρωα Έλληνα ντετέκτιβ.

Απ’ όσο ξέρω, τα έξι διηγήματα του Πέτρου Μακρυνού δεν έχουν αναδημοσιευτεί ποτέ -αλλά μπορεί να κάνω λάθος. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε μια επισκόπηση των πρώτων βημάτων της αστυνομικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα, πριν από τον Γιάννη Μαρή, γραμμένη από τον Φίλιππο Φιλίππου.

Το Μπουκέτο, όπου δημοσιεύτηκαν τα διηγήματα, είναι το γνωστό ποιοτικό λαϊκό περιοδικό ποικίλης ύλης που κυριάρχησε στο είδος πριν από τον πόλεμο, φέρνοντας την καλή λογοτεχνία σε επαφή με πλατύτερες μάζες. Διέκοψε την κυκλοφορία του με την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα αλλά την ξανάρχισε λίγους μήνες αργότερα. Παρόλο που το κατοχικό Μπουκέτο από πλευράς εμφάνισης και μέσων ήταν φτωχός συγγενής του προπολεμικού, κατάφερε, υπό τη διεύθυνση του Μήτσου Παπανικολάου, να διατηρήσει αρκετά καλό επίπεδο. Bέβαια, η ποικίλη ύλη του ήταν κατοχική -για παράδειγμα, πλάι στο διήγημα του Μακρυνού διαβάζουμε συνταγές για σάλτσα χωρίς λάδι.

Ευχαριστώ τη φίλη Σουμέλα για την πληκτρολόγηση. Έχω μονοτονίσει το κείμενο και εκσυγχρονίσει την ορθογραφία.

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΛΕΩΦΟΡΟΥ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ

Ο μοίραρχος, διοικητής του Ε’ Αστυνομικού Τμήματος Αθηνών κ. Δούκας φόρεσε το μανδύα του  και το πηλήκιό του και, γυρίζοντας προς ένα νεαρό ενωμοτάρχη που στεκόταν όρθιος λίγο πιο πέρα του είπε:

-Λοιπόν, Μπίλυ, εγώ πηγαίνω. Δεν πιστεύω να ’χουμε απόψε τίποτε το εξαιρετικό. Εξ άλλου όπου να ’ναι θα ’ρθει ο αξιωματικός της υπηρεσίας. Η μπόρα, φαίνεται, τον έκανε ν ’αργήσει. Πάντως εγώ βασίζομαι σε σένα, Μπίλυ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Αθησαύριστα, Περιοδικά | Με ετικέτα: , , , , | 133 Σχόλια »

Τρία κι ένα ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2016

Λένε πως το αστυνομικό μυθιστόρημα (με την ευρύτερη δυνατή έννοια του όρου, ώστε να συμπεριλάβουμε και το θρίλερ) καθρεφτίζει, ή πρέπει να καθρεφτίζει, την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα του τόπου στον οποίο εκτυλίσσεται η δράση, περισσότερο από άλλα λογοτεχνικά είδη. Ισχύει αυτό για τα αστυνομικά μυθιστορήματα που γράφονται τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα τη χτυπημένη από την κρίση;

Μπορούμε να το συζητήσουμε και μπορείτε να προτείνετε (καλοκαίρι έρχεται άλλωστε) κάποια σύγχρονα ελληνικά αστυνομικά (με την ευρύτερη πάντα έννοια) μυθιστορήματα. Εγώ στο σημερινό άρθρο θα παρουσιάσω σύντομα τέσσερα βιβλία που ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία και που έτυχε να διαβάσω τον τελευταίο καιρό.

Τέσσερα, αλλά «τρία και ένα» στον τίτλο. Ο λόγος είναι ότι το ένα από τα τέσσερα είναι μεν σχετικά πρόσφατο ως έκδοση, αλλά αποτελεί επανέκδοση παλιότερου έργου, οπότε εξ ορισμού δεν αντικατοπτρίζει την Ελλάδα της κρίσης. Μπορώ να διαιρέσω και μ’ άλλους τρόπους τα τέσσερα βιβλία σε τρία και ένα (ένα δεν μου άρεσε, ένα από πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, ένα που το αγόρασα στην κανονική του τιμή) αλλά αυτή η διαίρεση είναι μάλλον η πιο χρήσιμη.

0012101_195Και ξεκινάω με το βιβλίο του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, το «νουάρ» μυθιστόρημα Πες μου ποιος είναι ο εχθρός του Μιχάλη Καστρινού. Νουάρ το χαρακτηρίζει ο εκδοτικός οίκος, αλλά κατά τη γνώμη μου πρόκειται σαφώς για πολιτικό θρίλερ.

Η δράση είναι τοποθετημένη στην προηγούμενη δεκαετία, πριν από την κρίση. Στο αεροδρόμιο, στην πτήση από Κάιρο, ο έλεγχος διαβατηρίων πιάνει έναν αλλοδαπό με χαρακτηριστικά μεσανατολίτη, που δεν μιλάει ελληνικά κι όμως έχει στην κατοχή του ελληνικό διαβατήριο, που μάλιστα φαίνεται κανονικότατο, βγαλμένο σε ελληνικό όνομα (και δη μυτιληνιό, Σωτηρέλλης). Ωστόσο, πριν ακόμα ο αστυνομικός της βάρδιας προωθήσει την υπόθεση παραπάνω, έρχεται αξιωματικός της ασφάλειας και παραλαμβάνει τον αλλοδαπό, δίνοντας μάλιστα ρητή εντολή να μην γραφτεί τίποτα στο βιβλίο συμβάντων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 308 Σχόλια »