Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘γκρέξιτ’

Μπρρ αντί για γκρρ;

Posted by sarant στο 20 Ιουνίου, 2016

Ο τίτλος είναι παραπλανητικός -μπήκε για να κάνει ένα μάλλον εύκολο λογοπαίγνιο. Έβαλα κι ένα ρο παραπάνω για να σας μπερδέψω, διότι βέβαια Μπρρρ κάνουμε όταν κρυώνουμε πολύ, ενώ Γκρρρ όταν είμαστε θυμωμένοι -ή τουλάχιστον έτσι τα παρασταίνουν στα κόμικς. Αλλά στην πραγματικότητα το άρθρο έχει ως αντικείμενο το βρετανικό δημοψήφισμα, που γίνεται σε τρεις μέρες από σήμερα, την Πέμπτη, διότι οι Άγγλοι, καθώς στα περισσότερα πράγματα ακολουθούν δικό τους τροπάριο έτσι και την ημέρα των εκλογών δεν την έχουν ορίσει Κυριακή αλλά Πέμπτη, ακόμα κι όταν οι εκλογές δεν είναι εσωτερικές δικές τους αλλά ευρωπαϊκές -έτσι για τις ευρωεκλογές Άγγλοι, Ολλανδοί και Ιρλανδοί ψηφίζουν την Πέμπτη και όλη η υπόλοιπη ΕΕ την Κυριακή.

Το δημοψήφισμα γίνεται με ερώτημα την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, ενδεχόμενο που έχει καθιερωθεί να αποκαλείται Μπρέξιτ (ή Brexit, αν είστε από εκείνους που το έχουν για γρουσουζιά να γράψουν με το ελληνικό αλφάβητο μια λέξη που είναι ή που νομίζουν πως είναι ξένη).

Το Μπρέξιτ, δηλαδή η έξοδος της Βρετανίας από την ΕΕ, φτιάχτηκε με συμφυρμό. Brexit, από το Britain και το exit. Όπως έγραφα πέρσι τέτοιον καιρό, η λέξη είναι φτιαγμένη με τον τρόπο που φτιάχνονται αβέρτα νέες λέξεις και εφήμεροι σχηματισμοί στα αγγλικά, με σύμφυρση δυο άλλων λέξεων, από τις οποίες η μία ή και οι δύο μπορεί να είναι κομμένες (π.χ. Μερκοζί από τη Μέρκελ και τον Σαρκοζί). Το θέμα έχει πολύ ενδιαφέρον και το έχουν μελετήσει εξαντλητικά δυο επιφανείς γλωσσολόγοι μας, η Γεωργία Κατσούδα και ο Θανάσης Νάκας σε ένα βιβλίο τους, βιβλίο που το έχω και λογαριάζω κάποτε να το παρουσιάσω, αλλά όχι σήμερα.

Εν αρχή βεβαίως ην το Γκρέξιτ, δηλαδή η έξοδος της Ελλάδας -από την ευρωζώνη τούτη τη φορά. Από το Greece και το exit φτιάχτηκε, ήδη το 2012 το grexit, γκρέξιτ στα ελληνικά (δείτε και το περσινό μας άρθρο αν θέλετε) και πάνω στο πατρόν του Grexit φτιάχτηκαν διάφοροι άλλοι όροι, κάποιοι εφήμεροι και κάποιοι, όπως το Brexit, που έπιασαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μεγάλη Βρετανία | Με ετικέτα: , , , | 494 Σχόλια »

Η λέξη που αρχίζει από γκρ-

Posted by sarant στο 13 Ιουλίου, 2015

Πριν από πέντε χρόνια είχα βάλει ένα άρθρο για τη μοναδική ελληνική λέξη που αρχίζει από ζν-. Πρόκειται για τη λέξη ζνίχι, που σημαίνει σβέρκο.

Αντίθετα, λέξεις που αρχίζουν από γκρ- υπάρχουν πολλές στην ελληνική γλώσσα. Το ΛΚΝ έχει 34. Ο Μπαμπινιώτης (στην 3η έκδοση) έχει 38 λήμματα από γκρ-. Το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, που έχει προσθέσει και μερικούς επιστημονικούς ξένους όρους, έχει 52 λέξεις από γκρ-, αν μέτρησα σωστά. Βέβαια, ίσως να μην έχει κάποια από τα λήμματα των άλλων δύο λεξικών (δεν κάθισα να κάνω αντιπαραβολή), αλλά σε κάθε περίπτωση μπορούμε να πούμε ότι στα ελληνικά λεξικά οι λέξεις από γκρ- είναι πάνω από πενήντα, από τον γκραβαρίτη ίσαμε το γκρουπούσκουλο. Η συντριπτική πλειοψηφία των λέξεων αυτών έχουν ξένη ετυμολογία: από μια γρήγορη ματιά, μόνο ο γκρεμός και (υποθέτω) ο γκραβαρίτης έχουν ελληνική ετυμολογία, αν και μερικές είναι αντιδάνεια όπως το γκράφιτι ή ο γκροτέσκος (που δεν φαίνεται και τόσο ότι ανάγεται τελικά στη λ. κρύπτη, ίσως όμως αξίζει χωριστό άρθρο).

Υπάρχουν κι άλλες λέξεις από γκρ- που δεν τις έχουν τα μεγάλα λεξικά μας, ας πούμε επειδή είναι της αργκό ή ανήκουν σε ειδική ορολογία, ή είναι δάνεια που ακόμα δεν (θεωρείται ότι) έχουν ενσωματωθεί επαρκώς στη γλώσσα μας ή που είναι εφήμεροι σχηματισμοί -για παράδειγμα, ο Γιάννης Ρίτσος έδωσε τον τίτλο Γκραγκάντα σε μια ποιητική συλλογή που κυκλοφόρησε το 1972 και η οποία, θυμάμαι, είχε ενοχλήσει τον παππού μου που δεν του άρεσε η κρυπτική μοντέρνα ποίηση.

Εφήμερος σχηματισμός ήταν και η λέξη που έχω στο μυαλό μου, που αρχίζει από γκρ- και που τα λεξικά ακόμα δεν την έχουν. Ήταν εφήμερος σχηματισμός αλλά τώρα ακούγεται συνεχώς, σε παγκόσμια κλίμακα, και δεν αποκλείεται να εξελιχτεί σε λέξη της χρονιάς. Η μόνη ένσταση για τη συμπερίληψή της στα λεξικά είναι πως κάποιοι θα τη θεωρήσουν ξένη λέξη -άλλωστε συνήθως γράφεται με το λατινικό αλφάβητο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 284 Σχόλια »