Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γκρέτα Τούνμπεργκ’

Η Γκρέτα και το κλίμα

Posted by sarant στο 7 Οκτώβριος, 2019

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής, στη μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Για τη Γκρέτα Τούνμπεργκ έχουμε γράψει πρόσφατα στο ιστολόγιο αλλά ελάχιστη αλληλοκάλυψη υπάρχει με τούτο το άρθρο, το οποίο λεξιλογεί για το κλίμα.

Η Γκρέτα και το κλίμα

Οι σύνοδοι κορυφής και οι άλλες επίσημες συνεδριάσεις των Ηνωμένων Εθνών συνήθως αφορούν μόνο διπλωμάτες και λοιπούς μεγαλοσχήμονες και περνούν απαρατήρητες από τον μέσο πολίτη· η πρόσφατη σύνοδος κορυφής για το κλίμα αποτέλεσε εξαίρεση, χάρη στη 16χρονη Σουηδή Γκρέτα Τούνμπεργκ. Η νεαρή ακτιβίστρια κατάφερε να στρέψει επάνω της τους προβολείς της δημοσιότητας και να θέσει το θέμα της κλιματικής αλλαγής με τον επείγοντα χαρακτήρα που έχει· και κέρδισε όχι μόνο την προσοχή όλων και τη συμπάθεια εκατομμυρίων αλλά και τα φαρμακερά βέλη πολλών σχολιαστών, κυρίως (αλλά με κανένα τρόπο αποκλειστικά) δεξιών και ακροκεντρώων -μέχρι και σάιμποργκ τη χαρακτήρισε ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Ονφρέ, όπως θα διαβάσατε πριν από λίγο καιρό στην Αυγή.

Αφού λοιπόν η Γκρέτα πρωταγωνίστησε στην επικαιρότητα, ταιριάζει να της αφιερώσουμε το άρθρο αυτού του μήνα· όχι ακριβώς στην ίδια, όσο στην έννοια που εκείνη ανέδειξε, εννοώ το κλίμα. Και βέβαια εμείς εδώ λεξιλογούμε, οπότε θα λεξιλογήσουμε για το κλίμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Κλίμα | Με ετικέτα: , , , | 185 Σχόλια »

Η Γκρέτα της Γκρέτας;

Posted by sarant στο 27 Σεπτεμβρίου, 2019

Tο σημερινό άρθρο δεν είναι συνέχεια του χτεσινού, που είχε θέμα του την πρωτοβουλία της Γκρέτας Τούνμπεργκ για την κλιματική αλλαγή, όμως είναι έμμεση απόρροιά του.

Ακριβώς επειδή στον τίτλο είχα το όνομα της 16χρονης ακτιβίστριας να κλίνεται, της Γκρέτας, μου έγιναν παρατηρήσεις από φίλους -όχι εδώ, στο Φέισμπουκ. Οπότε, σκέφτηκα να γράψω το σημερινό άρθρο για να συζητήσω αυτό το θέμα, που ασφαλώς είναι (ασύγκριτα) λιγότερο σημαντικό από την κλιματική αλλαγή αλλά δεν παύει ν’απασχολεί όσους ασχολούνται επαγγελματικά με τη γλώσσα ή το γράψιμο ή απλώς ενδιαφέρονται για το θέμα.

Η λογική πίσω από την άκλιτη μορφή είναι ότι πρόκειται για ξένο όνομα και «οι ξένες λέξεις δεν κλίνονται» όπως λέει ο κανόνας. Ο κανόνας ισχύει, αλλά παίρνει νερό ή εν πάση περιπτώσει χρειάζεται αναδιατύπωση. Επίσης πρέπει να διακρίνουμε κύρια ονόματα από ουσιαστικά.

Λοιπόν, με βάση αυτή τη λογική, αφού η Γκρέτα είναι αλλοδαπή, δεν θα την κλίνουμε, θα πούμε «της Γκρέτα», όπως θα λέγαμε «της Σκάρλετ» ή «της Ζιζέλ».

Η άλλη λογική, που την ενστερνίζομαι κι εγώ, δεν κοιτάζει το διαβατήριο του προσώπου αλλά το όνομα. Αν το όνομα έχει προσαρμοστεί ή μπορεί να προσαρμοστεί στο ελληνικό τυπικό, τότε το κλίνουμε. Επομένως, της Γκρέτας, της Ούρσουλας, της Σάρας, της Μπάρμπαρας. Λιγάκι πιο δύσκολο είναι όταν έχουμε εκφορά ονοματεπωνύμου, αλλά εγώ τουλάχιστον γράφω: της Γκρέτας Γκάρμπο, της Ούρσουλας Άντρες, της Σάρας Μπερνάρ, της Μπάρμπαρας Στρέιζαντ.

Λέω «εγώ» όχι από εγωισμό αλλά για να τονίσω ότι πολλά από όσα λέω στο σημερινό άρθρο δεν είναι κοινώς αποδεκτά, πιθανόν δε να είναι και μειοψηφικά.

Οπότε, τα θηλυκά σε -α τα κλίνω, όπως και κάποια θηλυκά σε y, που τα γράφω και -η όταν είναι να τα κλίνω (της Μαίρης Πόπινς).

Ως προς τα τοπωνύμια. Έχουμε πολλά ονόματα χωρών και πολιτειών των ΗΠΑ σε -α. Αυτά αυτομάτως τα κλίνω όλα: της Νικαράγουας, της Βενεζουέλας, της Τανζανίας (ως εδώ οι περισσότεροι θα συμφωνήσετε μαζί μου, υποθέτω), της Ζάμπιας, της Κένυας, της Ναμίμπιας (λιγότεροι θα συμφωνούν), της Καλιφόρνιας, της Αλαμπάμας, της Νεβάδας, της Καρολίνας, της Γιούτας, της Μινεσότας (δεν θα έχετε ολοι ενιαια στάση σε αυτά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 219 Σχόλια »

Η οργή της Γκρέτας

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2019

Της Γκρέτας Τούνμπεργκ, βέβαια, της 16χρονης από τη Σουηδία που εδώ και ένα χρόνο έχει ξεκινήσει τον ακτιβισμό για το θέμα της κλιματικής αλλαγής και έχει καταφέρει να προσελκύσει την παγκόσμια προσοχή.

Η οργή της Γκρέτας είναι η οργή που η ίδια εξέφρασε πρόσφατα στη Σύνοδο Κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα, όταν κατηγόρησε τους αρχηγούς των κρατών ότι με την απραξία τους έκλεψαν το μέλλον και τα όνειρα της γενιάς της:

Η οργή της Γκρέτας είναι επίσης η οργή την οποία προκαλεί η Γκρέτα σε πολύ κόσμο. Δεν εννοώ γενικά όσους την επικρίνουν, διότι μπορεί κανείς να την επικρίνει με επιχειρήματα, που πολλά έχουν βάση. Εννοώ τις επιθέσεις που δέχεται, κυρίως από δεξιούς, ότι είναι ψυχοπαθής, ότι κηρύττει έναν νέο Μεσαίωνα, ότι μοιάζει με τον εξορκιστή, ότι είναι επικοινωνιακό κατασκεύασμα, ότι είναι ενεργούμενο του Σόρος και άλλα πολλά, ενώ κάποιος αποκάλεσε «γκρετίνους» όσους πείθονται από τα κηρύγματά της. Τέτοιες επιθέσεις δεν συμβαίνουν μόνο στη χώρα μας αλλά και διεθνώς.

Ενοχλεί η Γκρέτα διότι θίγει ένα πρόβλημα υπαρκτό: την κλιματική αλλαγή. Ένα πρόβλημα δύσκολο, καθώς όλα τα κοινωνικά συστήματα μέχρι σήμερα (και ο υπαρκτός σοσιαλισμός) συνδέουν την πρόοδο της ανθρωπότητας με την αδιάλειπτη ανάπτυξη -αλλά και η λύση της «αποανάπτυξης» πόσο εφικτή και δίκαιη είναι όταν π.χ. στα αυτοκίνητα (για να πάρουμε έναν μόνο τομέα) στις ΗΠΑ υπάρχουν 800 αυτοκίνητα για 1000 κατοίκους, στην ΕΕ έχουμε 540 αυτοκίνητα για 1000 κατοίκους, στην Κίνα όμως 180 ενώ στην Ινδία μόλις 22; Γιατί να μη δικαιούται ο Ινδός (και ο Πακιστανός, και ο Ινδονησιος, και ο Μπαγκλαντεσιανός και ο Νιγηριανός και ο Αιθίοπας) να προσβλέπει αν όχι στο αμερικανικό τουλάχιστον στο ευρωπαϊκό επίπεδο;

Κάποιοι θεώρησαν υποκριτική την πρωτοβουλία της Γκρέτας να ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη με ιστιοφόρο, επισημαίνοντας πως τρία-τέσσερα άτομα θα χρειαστεί να πάρουν το αεροπλάνο για να φερουν πίσω το ιστιοφόρο, άρα λιγότερο θα επιβαρυνόταν  το περιβάλλον αν η Γκρέτα ταξίδευε αεροπορικώς. Παραβλέπουν όμως ότι το ταξιδι με το ιστιοφόρο ήταν μια συμβολική χειρονομία -για να συνειδητοποιήσουμε ότι με βάση το σημερινό επίπεδο της τεχνολογίας τουλάχιστον, τα συχνά αεροπορικά ταξίδια δεν είναι βιώσιμη επιλογή (και πάλι: τα συχνά ταξίδια του Δυτικού και μάλιστα του όχι πλούσιου Δυτικού).

Θα συζητήσουμε σήμερα το θέμα της κλιματικής αλλαγής και της ακτιβιστικής δράσης της Γκρέτας Τούνμπεργκ. Σαν βάση για τη συζήτηση, πέρα από τα ελάχιστα δικά μου εισαγωγικά, παραθέτω και μια τοποθέτηση του Δημήτρη Τσίρκα από το Φέισμπουκ, που τη βρίσκω ευστοχη:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακτιβισμός, Επικαιρότητα, Κλίμα, Οικονομία | Με ετικέτα: , | 162 Σχόλια »