Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γουδί’

Το Γουδί και το Γουδή

Posted by sarant στο 27 Δεκέμβριος, 2012

Μια και τελειώνει η χρονιά, καλό είναι να ξοφλάμε μερικά χρέη, ώστε να μας βρει ο καινούργιος χρόνος με όσο γίνεται πιο ελαφριά τα κατάστιχα. Κι όταν λέω χρέη δεν εννοώ τα οικονομικά, που όσο μπορεί δεν τα βγάζει κανείς σε κοινή θέα, εννοώ τα αρθρογραφικά μου χρέη, που προκαλούνται όταν η συζήτηση έρθει σε ένα θέμα και πω αστόχαστα «αυτό αξίζει χωριστό άρθρο» ή, ακόμα χειρότερα, «για το θέμα αυτό χρωστάω να γράψω ειδικό άρθρο» ή κάτι τέτοιο, και με το δίκιο σας κάποιοι μετά μου το θυμίζετε. Κι ένα από τα άρθρα που πάνω από μια φορά το έχω υποσχεθεί, είναι για το Γουδί, τη γειτονιά της Αθήνας, για την οποία, εδώ και μερικά χρόνια, οι αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων έχουν επίσημα (αν δεν κάνω λάθος) υιοθετήσει την ορθογραφία «Γουδή», ύστερα από εκστρατεία της κ. Βασιλικής Καραγιάννη, μεταφράστριας και κατοίκου της περιοχής. Οπότε, το σημερινό άρθρο θα προσπαθήσει να εξοφλήσει αυτό το χρέος.

Δεν ξέρω αν στην περίπτωση του Γουδιού μπορούμε να μιλάμε για μετονομασία του τοπωνυμίου, όπως εκείνες που γίνονταν παλιότερα κατά συρροή σε ξενικά κυρίως τοπωνύμια, τάση βέβαια που ακόμα συνεχίζεται (η Λούτσα δεν είναι πολύς καιρός που έγινε επισήμως Αρτέμιδα), εφόσον στο Γουδί δεν έχουμε παρά αλλαγή της ορθογραφίας, σε ένα και μόνο γράμμα, και όσο και να πεις η ορθογραφία είναι κάτι μάλλον δευτερεύον (αν και, κρίνοντας από τον ηθικό πανικό για το αβγό/αυγό, το τρένο/τραίνο, τον Σέξπιρ/Σαίξπηρ και κυρίως την ορθοπ*δική, πάρα πολλοί δίνουν πρωτεύουσα σημασία σε αυτό το μάλλον δευτερεύον θέμα). Πάντως, η ορθογραφική αλλαγή δεν είναι και τόσο αθώα, αφού το παλιό Γουδί κλινόταν, αν και όχι πάντοτε, ενώ το σημερινό είναι άκλιτο, και επιπλέον η γενική διεκδικεί τα δικαιώματά της, κι έτσι δεν είναι σπάνιο να βλέπει κανείς καινοφανή γλωσσικά τέρατα για «το κίνημα στου Γουδή», ενώ τα προηγούμενα 100 χρόνια λέγαμε και γράφαμε για το «κίνημα στο Γουδί» και φωνάζαμε «οι προδότες στο Γουδί».

Η αλλαγή φαίνεται πως έγινε το 2006, πρώτα από τον ΟΑΣΑ που μετονόμασε τις γραμμές των λεωφορείων και στη συνέχεια από τις υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων, ύστερα από επίμονη και πολύχρονη προσπάθεια της κ. Καραγιάννη, δείγμα της οποίας είναι το παρακάτω γράμμα που δημοσιεύτηκε το 2005 στην Ελευθεροτυπία και απευθύνεται στον τότε υπουργό Ευ. Βενιζέλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αθηναιογραφία, Ευπρεπισμός, Νεοκαθαρεύουσα, Πρόσφατη ιστορία, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 356 Σχόλια »

Η επίσημος αγχόνη του Παγκάλου

Posted by sarant στο 29 Απρίλιος, 2012

Τη φωτογραφία αριστερά ίσως την έχετε δει στη μπλογκόσφαιρα τα τελευταία χρόνια, γιατί έχει εμφανιστεί πολλές φορές, μερικές από τις οποίες συνοδευόταν από την ευχή ή την προτροπή να στηθούν και τώρα κρεμάλες για τους υπεύθυνους της σημερινής κατάστασης. Η φωτογραφία, που είναι παρμένη από το αρχείο της ΕΡΤ όπως δείχνει και το σήμα της, παρουσιάζει την εκτέλεση με απαγχονισμό δυο καταχραστών του δημοσίου, των αξιωματικών Δ. Δρακάτου και Ι. Ζαριφόπουλου, τον Νοέμβριο του 1925.

Ο Πάγκαλος του τίτλου δεν είναι ο Θεόδωρος Πάγκαλος, αντιπρόεδρος της σημερινής κυβέρνησης, είναι ο παππούς του, Θεόδωρος Πάγκαλος, αξιωματικός και δικτάτορας της χώρας για έναν περίπου χρόνο, από τον Ιούνη του 1925 έως τον Αύγουστο του 1926. Η δικτατορία του Πάγκαλου ήταν ένα ιδιότυπο καθεστώς, αφού ήρθε στην εξουσία με κίνημα αναίμακτο και με την ανοχή μέρους του πολιτικού κόσμου. Ο Πάγκαλος διέλυσε τη Βουλή αλλά επέτρεψε να γίνουν δημοτικές εκλογές, όταν όμως στη Θεσσαλονίκη βγήκε δήμαρχος ο Μ. Πατρίκιος με την υποστήριξη της Αριστεράς, ο Πάγκαλος ψήφισε νόμο και ακύρωσε την εκλογή του. Ο Πατρίκιος εκλέχτηκε και στις αναπληρωματικές εκλογές, οπότε ο Πάγκαλος άλλαξε τους δημοτικούς συμβούλους. Το καθεστώς έκλεισε τον Ριζοσπάστη και μερικές ακόμα εφημερίδες, αλλά  άλλες τις είχε αφήσει, επιτρέποντας και την κριτική εναντίον του, αλλά κατά καιρούς όλο και κάποιαν θα έκλεινε.

Με δυο λόγια, ήταν ένα καθεστώς παρορμητικό και αλλοπρόσαλλο, με χοντρές γκάφες στην εξωτερική πολιτική, που όμως έμεινε στην ιστορία για έναν νόμο που ψήφισε, με τον οποίο απαγορεύονταν οι «κοντές» γυναικείες φούστες, για λόγους προστασίας της ηθικής («Όμορφος κόσμος ηθικός, παγκαλικά πλασμένος» είχε γράψει ο Λαπαθιώτης τότε, παραφράζοντας τον Σολωμό). Έβαλα τη λέξη «κοντές» σε εισαγωγικά, γιατί σήμερα τα κριτήρια έχουν αλλάξει. Βάσει του παγκαλικού νόμου, η φούστα έπρεπε να απέχει το πολύ 30 πόντους από το έδαφος. Κι αν αυτή η απόφαση ήταν κωμική και έδωσε αφορμή για ένα σωρό ευτράπελα επεισόδια (διότι ο νόμος εφαρμόστηκε, τουλάχιστον στην αρχή), δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για έναν προηγούμενο νόμο, σύμφωνα με τον οποίο οι καταχραστές του Δημοσίου θα εκτελούνταν με απαγχονισμό, για παραδειγματισμό. Εκτός λάθους, ο νόμος αυτός, που προέβλεπε σύσταση ειδικού δικαστηρίου, εφαρμόστηκε μία και μόνη φορά, με αποτέλεσμα την αγχόνη της φωτογραφίας, την «επίσημο αγχόνη του Παγκάλου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 53 Σχόλια »

Στρατηγός Λεωνίδας Λαπαθιώτης

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2010

Γράφω συχνά για τον ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, ο οποίος έτσι κι αλλιώς βρίσκεται συχνά στην επικαιρότητα 66 χρόνια μετά την αυτοκτονία του: πέρυσι επανεκδόθηκε η αυτοβιογραφία του, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι τον Σεπτέμβριο στο πρόσφατο Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών στη Γρανάδα έγιναν τρεις ανακοινώσεις με θέμα τους τον Λαπαθιώτη. Όμως, όποιος ξεφυλλίζει παλιές εφημερίδες, των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, βλέπει ότι άλλος ήταν τότε ο διάσημος Λαπαθιώτης: ο Λεωνίδας, ο πατέρας του ποιητή. Οπότε, δεν είναι άστοχο να γράψω εδώ μια πρόχειρη βιογραφία του.

Το γενεαλογικό δέντρο των Λαπαθιώτηδων ξεκινάει από τη Λάπηθο της Κύπρου. Ο παππούς του Λεωνίδα, ο Χατζη-Ηλίας, πρόκριτος της Λαπήθου και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, σφαγιάστηκε από τους Τούρκους τον ματωμένο Ιούλιο του 1821. Ο πρωτότοκος γιος του, ο Θεοχάρης, που τότε ήταν 9 ή 14 χρονών (ανάλογα με τις πηγές, βρίσκουμε χρονολογία γεννήσεως το 1807 ή το 1812, με πιθανότερη την πρώτη) κρύφτηκε σε κάποιο μοναστήρι και αργότερα, πιθανώς το 1824, ίσως όμως κι αργότερα, μεταβαίνει στην επαναστατημένη Ελλάδα, εντάσσεται στο σώμα του λιβαδιώτη οπλαρχηγού Ιωάννη Μπούσγου, ύστερα κατατάσσεται στο υποτυπώδες πυροβολικό, μετά όμως τον βρίσκουμε στη χωροφυλακή του νεαρού κράτους, από το 1834 έως το 1862 οπότε και αποστρατεύεται. Πέθανε το 1886. Είχε δύο παιδιά, τον Λεωνίδα και τη Βασιλική, μετέπειτα Ζαφειροπούλου.

Οι Κύπριοι την εποχή εκείνη δεν είχαν επώνυμα, τουλάχιστον οι πιο πολλοί. Ο Θεοχάρης προφανώς πήρε το επώνυμο Λαπαθιώτης κάποια στιγμή, όταν το χρειάστηκε. Γιατί Λαπαθιώτης και όχι Λαπηθιώτης, δεν το ξέρω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Λαπαθιώτης, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 11 Σχόλια »

Το 1909 του Σπύρου Μελά και ο σημερινός ευπρεπισμός

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2009

Το Βήμα μοιράζει τον τελευταίο καιρό μια σειρά από βιβλία, με τον γενικό τίτλο «Ο ελληνικός εικοστός αιώνας βήμα προς βήμα». Αγόρασα δύο του Σπύρου Μελά, το ένα για το 1909 και το άλλο για τους βαλκανικούς πολέμους. Τα βιβλία πουλιούνται χώρια από την εφημερίδα, προς 5,5 ευρώ το ένα. Αυτά τα δυο που αγόρασα είναι πολυσέλιδα, οπότε η τιμή είναι χαμηλή.

Το βιβλίο του Μελά για το 1909 είχε πρωτοδημοσιευτεί το 1957. Η νέα έκδοση έγινε σε μονοτονικό αλλά, κατά τα άλλα, μας πληροφορούν, τηρήθηκε απολύτως η ορθογραφία και η στίξη του πρωτοτύπου.

Η λύση αυτή είναι η πιο εύκολη και είναι σχετικά ανώδυνη όταν έχεις να εκδώσεις κείμενο του Μελά, όπου το πολύ κανένα «ξαίρω» να βρεθεί, δηλαδή δεν έχει τις περίεργες παλιότερες ορθογραφίες, όπως είνε, μεγαλείτερος, συνειθίζω, αφίνω που θα ξένιζαν τον αναγνώστη. Ωστόσο, η προσαρμογή του μονοτονικού δεν έγινε τέλεια. Για παράδειγμα, στη φράση να διορίσει βιβλιοφύλακα του Σουλτάνου το γυιο του Χασάν Χαλίν εφέντη (σελ. 103) θέλει τόνο στο «του», το ίδιο και η είχε πληροφορηθεί τα χαράματα ότι οι επαναστάτες του πήραν το σύνταγμα (σελ. 261).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 131 Σχόλια »