Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γραμματική’

Η γραμματική της γκλαμουριάς

Posted by sarant στο 30 Οκτώβριος, 2014

Τις προάλλες είχα ανεβάσει ένα άρθρο για το ανόητο κείμενο περί «ομηρικής γλώσσας«. Αν θυμάστε, εκείνο το κείμενο είχε έναν κατάλογο με καμιά εξηνταριά λέξεις της αγγλικής γλώσσας που υποτίθεται ότι προέρχονται από τα αρχαία ελληνικά -και τελικά, από τις 63, αν μέτρησα σωστά, λέξεις, μόνο τρεις έχουν πράγματι ελληνική αρχή· και το αποκορύφωμα της αγυρτείας και της ασχετίλας του κειμένου είναι ότι για τις δύο από αυτές τις τρεις αγγλικές λέξεις το ανόητο κείμενο δίνει λάθος ελληνική ετυμολογία. Ελληνική αρχή έχουν οι λέξεις, αλλά όχι εκείνην που φαντάστηκε ο συντάκτης του.

Η μια από αυτές είναι η λέξη glamour (glamor αμερικανιστί), για την οποία το ανόητο κείμενο γράφει: GLAMOUR = λατινικό gramour από το γραμμάριο. Οι μάγοι παρασκεύαζαν τις συνταγές τους με συστατικά μετρημένα σε γραμμάρια και επειδή η όλη διαδικασία ήταν γοητευτική και με κύρος, το gramour -glamour , πήρε την σημερινή έννοια.

Η ετυμολόγηση αυτή είναι εντελώς ανακριβής. Καταρχάς, λατινική λέξη gramour δεν υπάρχει, ούτε καν gramor απ’ όσο έψαξα. Έπειτα, η λέξη «γραμμάριο», που δεν είναι βέβαια ομηρική, χρησιμοποιήθηκε μεν στην ελληνιστική εποχή ως μέτρο βάρους (μονάδα βάρους δύο οβολών), αλλά δεν φαίνεται να πέρασε στα λατινικά. Στα λατινικά πέρασε η λέξη γράμμα, με τη σημασία της χάλκινης νομισματικής μονάδας: gramma. Όταν μετά τη γαλλική επανάσταση θεσπίστηκε το μετρικό σύστημα, από το λατινικό gramma φτιάχτηκαν οι αντίστοιχες γαλλικές (gramme) και αγγλικές (gram) λέξεις.

Όμως σε αυτή την επινοημένη ετυμολόγηση υπάρχουν δυο κόκκοι αλήθειας, που θα τους δούμε στο σημερινό άρθρο.

Ο ένας κόκκος αλήθειας είναι ότι πράγματι η αφετηρία της λέξης glamour βρίσκεται σε κάποιο παράγωγο της αρχαίας ελληνικής λέξης «γράμμα» -αν και όχι στο γραμμάριο. Και ο δεύτερος κόκκος αλήθειας είναι ότι πράγματι στην ιστορία της λέξης εμπλέκεται έντονα το θέμα της μαγείας. Και επειδή η πραγματική ιστορία της λέξης είναι όχι απλώς εξίσου, αλλά μάλλον περισσότερο γοητευτική από την επινοημένη, αξίζει να την αφηγηθούμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 130 Σχόλια »

Οι σκοταδιστές και o Μανολίτο

Posted by sarant στο 12 Ιουλίου, 2012

Η φασαρία με τη νέα Γραμματική του Δημοτικού όχι μόνο δεν έχει ακόμα κοπάσει αλλά και εντείνεται. Το θέμα έχει ξεφύγει πλέον από τα πατριδοκαπηλικά ιστολόγια που το είχαν αρχικά αναδείξει και έφτασε στην τηλεόραση και στις εφημερίδες. Παρουσιάστηκε στο δελτίο ειδήσεων του Extra, καθαρά κινδυνολογικά όπως μου είπαν, ενώ και χτες και προχτές δημοσιεύτηκε άρθρο στην εφημ. Δημοκρατία, τη μια φορά με αναγγελτικό στην πρώτη σελίδα. Βέβαια, η Δημοκρατία δεν είναι ακριβώς αυτό που θα λέγαμε έγκυρη εφημερίδα, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε από αυτό το εύγλωττο απόσπασμα:

Χωρίς να έχουν την εξουσιοδότηση κανενός, αυτοί οι άνθρωποι [οι συγγραφείς της Γραμματικής] αποπειρώνται να κάνουν λοβοτομή στο μέλλον του έθνους αλλάζοντας -επί τα χείρω- τον πηγαίο κώδικα του ανθρώπινου μυαλού, που είναι η γλώσσα! Με τις… ευλογίες της πανελίστριας της λέσχης Μπίλντερμπεργκ κυρίας Διαμαντοπούλου, οι συγγραφείς του βιβλίου έκαναν κανονική επίθεση στον σκληρό πυρήνα της εθνικής ιδιοσυστασίας μας και το δηλητηριώδες πόνημά τους διανέμεται στα μικρά και ανυπεράσπιστα παιδιά.

 Ο στόχος είναι απλός, σαφής και μεγαλεπήβολος. Να μη μείνει λίθος επί λίθου στο εθνικό εποικοδόμημα και να αποκολοκυνθοποιηθούν οι νέες γενιές, ώστε να είναι πιο εύκολα διαχειρίσιμες και πειθήνιες στα προστάγματα της Νέας Τάξης. Οι επεμβάσεις στη γλώσσα και η δήθεν «απλοποίησή» της συνιστούν ολοκληρωτική επίθεση εναντίον του Ελληνισμού, όχι μια απλή υπονόμευση της κρατικής λειτουργίας.

Και η εφημερίδα καλεί τον υπουργό να αποσύρει το βιβλίο (ελπίζω ότι ο Κ. Αρβανιτόπουλος, παλιός μου συμμαθητής κατά σύμπτωση, θα τιμήσει το αξίωμά του και θα πράξει όπως η Μ. Γιαννάκου και όχι όπως ο ανεκδιήγητος κ. Στυλιανίδης). Σε άλλα δημοσιεύματα, κυρίως σε ιστολόγια, στοχοποιούνται οι συγγραφείς του βιβλίου (π.χ. «Οι εγκληματίες που κονιορτοποιούν την ελληνική γλώσσα έχουν όνομα και πρόσωπο«), υβρίζονται οι συνδικαλιστικοί φορείς των δασκάλων που δεν ξεκινούν εκστρατεία απόσυρσης του βιβλίου, ανασταίνεται η δήλωση Κίσινγκερ και συνδυάζεται με την κατάργηση του πολυτονικού, το βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού και την πρόταση της Διαμαντοπούλου για τα αγγλικά, όλα χαρμάνι σε μια δύσοσμη συνωμοσιολογική σούπα, ένα δείγμα της οποίας αποτελεί το εξής παραλήρημα, φυσικά σε πολυτονικό, με άφθονα λάθη και κωμικότατες σχιζολεξίες (το άντε γίνεται αν τε!!).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Κόμικς, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , | 256 Σχόλια »

Τελικά, είναι εφτά τα φωνήεντα;

Posted by sarant στο 6 Ιουλίου, 2012

Ένας καινούργιος γλωσσικός μύθος διαδίδεται στο ελληνικό Διαδίκτυο τα τελευταία δύο εικοσιτετράωρα με την ταχύτητα πυρκαγιάς σε ξερόχορτα. Όπως φαίνεται,  από σκοτεινούς κύκλους εξυφαίνεται ένα ακόμα σχέδιο με στόχο την αλλοίωση της ελληνικής γλώσσας, ή τουλάχιστον έτσι «αποκαλύπτει» σε ένα άρθρο που έχει τίτλο «Η ελληνική γλώσσα πρέπει να μείνει ανέπαφη», το οποίο έσπευσαν να αναδημοσιεύσουν ένα σωρό ιστολόγια, πολλά από αυτά πολυσύχναστα. Όχημα της υποτιθέμενης αλλοίωσης είναι το καινούργιο βιβλίο γραμματικής της 5ης και 6ης Δημοτικού, που μπορείτε να το δείτε εδώ.

Ολόκληρο το άρθρο το διαβάζετε σε κάποιο από αυτά τα ιστολόγια, π.χ. εδώ, ενώ υπάρχει και μορφή του σε pdf, επαυξημένη με σχολιασμένες σελίδες του βιβλίου, αναρτημένη στον ιστότοπο του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Ανατολικής Αττικής «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Η ανάρτηση σε εκείνο τον ιστότοπο εξηγείται διότι το άρθρο δυστυχώς γράφτηκε από δασκάλα, μέλος του συλλόγου, που εργάζεται σε δημοτικό σχολείο της Ραφήνας. Βέβαια, το Διοικητικό συμβούλιο του συλλόγου κράτησε κάποιες αποστάσεις από το άρθρο, και διευκρίνισε ότι η τελευταία παράγραφος, ότι δήθεν ο σύλλογος Αλ. Δελμούζος οργανώνει ψηφοφορία για να αποσυρθεί το βιβλίο «της κυρίας Διαμαντοπούλου» έχει προστεθεί εκ των υστέρων και δεν περιέχεται στο αρχικό, γνήσιο άρθρο.

Θα παραθέσω μερικά αποσπάσματα του άρθρου και θα τα σχολιάσω, αλλά πρώτα να σταθώ στην υποβολιμαία προσθήκη για το «βιβλίο της κυρίας Διαμαντοπούλου». Είναι λάθος, και είναι άδικο για τους συγγραφείς, να ταυτίζονται τα βιβλία τους με έναν συγκεκριμένο υπουργό· άλλωστε, η διαδικασία συγγραφής σχολικών βιβλίων είναι τόσο μακροχρόνια που τις περισσότερες φορές άλλος υπουργός εγκρίνει τη συγγραφή του βιβλίου και άλλος βλέπει το βιβλίο να κυκλοφορεί στα σχολεία -κάτι τέτοιο είχε συμβεί και με το βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού. Οι υπουργοί έρχονται και παρέρχονται.

Λοιπόν, το άρθρο ξεκινάει ως εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 990 Σχόλια »