Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γρ’

Το τριφύλλι του Μάη

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2012

Στο μεταφραστικό φόρουμ της Λεξιλογίας, ένας εγγλέζος φίλος που ξέρει καλά ελληνικά και μελετάει την ελληνική γλώσσα, και μάλιστα την αργκό, ρώτησε τι σημαίνει η έκφραση «Zήσε Μάη μου να φας τριφύλλι», και μάλιστα αναρωτήθηκε μήπως στην πραγματικότητα ο στίχος είναι «ζήσε μαϊμού να φας τριφύλλι» διότι δεν μπορούσε να καταλάβει πώς ο μήνας Μάιος, ο Μάης, έχει βιολογικές ανάγκες και τρώει. Η προσπάθεια εκλογίκευσης είναι εύλογη, αλλά βέβαια εμείς ξέρουμε πως η παροιμία (διότι περί παροιμίας πρόκειται) δεν έχει σχέση με τη μαϊμού· άλλωστε, όπως η κατσίκα δεν μασάει ταραμά, έτσι και η μαϊμού δεν τρώει τριφύλλι. (Πάντως, υπάρχει ένα σατιρικό εφηβικό βιβλίο που έχει ως τίτλο αυτό το λογοπαίγνιο: Ζήσε μαϊμού να φας τριφύλλι)

Τριφύλλι βέβαια, δεν τρώει ούτε ο Μάης, παρόλο που μάλλον θα έχετε ακούσει να λένε «Ζήσε Μάη μου, να φας τριφύλλι». Όμως δεν είναι αυτή η αρχική μορφή της παροιμίας.

Η αρχική μορφή της, που εξακολουθεί κι αυτή να λέγεται και σήμερα, είναι «Ζήσε μαύρε μου, να φας τριφύλλι» και υποτίθεται ότι τη λέει το χειμώνα ο αγρότης στον γάιδαρό του που πεινάει· λιγοστεύουν σωθεί οι ζωοτροφές, έξω όλα τα έχει σκεπάσει το χιόνι, μόνη παρηγοριά είναι η υπόσχεση ότι το Μάη τα χωράφια θα είναι γεμάτα με τριφύλλι -αν τη βγάλει ως τότε ο καψερός. Μάλιστα, σε μερικές παραλλαγές αυτό δηλώνεται σαφέστερα: «Ζήσε μαύρε γάιδαρε να φας το Μάη τριφύλλι», ενώ καταγράφονται επίσης και πλατειασμοί της παροιμίας: «Ζήσε μαύρε μου να φας το Μάη τριφύλλι και τον Αύγουστο σταφύλι». Το «μαύρε μου» να μην το πάρουμε κυριολεκτικά, ως ένδειξη χρώματος, μπορεί να σημαίνει «καημένος». διότι ήταν συνηθισμένο όνομα για υποζύγια, βεβαίως και για άλογο π.χ. στα ακριτικά τραγούδια (δίνει βιτσιά του μαύρου του και πάει σαράντα μίλια).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 106 Σχόλια »

Ποιος Έλληνας λέει «αποδείχνω»;

Posted by sarant στο 13 Ιουλίου, 2011

Τις προάλλες, σε μια κλειστή λίστα συζητήσεων την οποία παρακολουθώ, ένας φίλος (που πολύ σπάνια σχολιάζει εδώ στο ιστολόγιο) τα έψελνε στους δημοτικιστές και στο μονοτονικό και, ανάμεσα σε άλλα, έγραψε και το εξής που το μεταφέρω αυτούσιο:

Προ ημερών διάβαζα Λάβκραφτ. Ο οποίος, όπως γράφει στις επιστολές του -θα μεταφέρω μερικές σε πρώτη ευκαιρία-, σκοπίμως και εκ πεποιθήσεως χρησιμοποιούσε παλαιά αγγλικά. Διαβάζω κάπου, λοιπόν, ότι οι τάδε «αποδείχνονταν»… Κόμπιασμα -τί είναι αυτό;-, ξανά κόμπιασμα -μπα, ο Λάβκραφτ δημοτικιστής;-, κόβεται ο ειρμός του λόγου, καταστρέφεται η ατμόσφαιρα -ο Κθούλου δημοτικιστής, να «αποδείχνει»; αντί να νιώσης δέος και φρίκη, βάζεις τα γέλια. Μόνον και μόνον επειδή οι ανώμαλοι δημοτικιστές απεφάσισαν ότι το «αποδεικνύω» είναι λόγια λέξις και γενικώς ότι η λόγια κλίσις πρέπει να καταργηθή ακόμη και από τις σύνθετες λέξεις. Αλλά ποιός Έλληνας λέγει «αποδείχνω» και όχι «αποδεικνύω»;

Σχολίασα ότι διαφωνούσα με τα υπόλοιπα που έλεγε (που δεν τα παρέθεσα εδώ), αλλά πως για το «αποδείχνονταν» θα μπορούσα να συμφωνήσω μαζί του, αν και βέβαια δεν είχα δει το κείμενο που τον ενόχλησε· σε ένα επιστημονικό κείμενο, το «αποδεικνύεται» φαίνεται πιο ταιριαστό, αλλά για λογοτεχνικό κείμενο δεν μπορούμε να αποφανθούμε χωρίς να το δούμε.

Ύστερα, αποφάσισα να ψάξω περισσότερο το θέμα, για να δω μερικά παραδείγματα όπου χρησιμοποιήθηκε ο τύπος «αποδείχνονταν» -και ομολογώ ότι δοκίμασα έκπληξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα | Με ετικέτα: , , , , | 88 Σχόλια »