Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ.Η.Χάρης’

Για το κρυφό σχολειό (που λειτουργούσε ολοφάνερα)

Posted by sarant στο 25 Μαρτίου, 2013

Θα κλείσω τις φετινές επετειακές αναρτήσεις για την 25η Μαρτίου αναδημοσιεύοντας ένα παλιό άρθρο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, για τον μύθο του Κρυφού Σχολειού, έναν μύθο ο οποίος έχει βέβαια καταρριφθεί προ πολλού, αλλά εξακολουθεί να αναπαράγεται, είτε με την άποψη που προβάλλουν διάφοροι  ότι την ιστορία δεν την μαθαίνουμε από τους ιστορικούς αλλά από τη συλλογική συνείδηση ή από τη γιαγιά μας, είτε με αναθεωρητικές ιστοριογραφικές απόπειρες από χρυσαβγίτες ή καραμπελιάδες. Σε σχέση με αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι το «επάρατο» βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού («της κ. Ρεπούση») δεν αναφέρει τίποτα για το Κρυφό σχολειό, ούτε για να επιβεβαιώσει τον μύθο ούτε για να τον διαψεύσει, πράγμα που αποτελούσε μια οπισθοχώρηση σε σχέση με το αμέσως προηγούμενο βιβλίο Ιστορίας (δεν θυμάμαι τους συγγραφείς), το οποίο ρητά ανέφερε ότι πρόκειται για μύθο. Tο ισχύον διδακτικό βιβλίο της 6ης Δημοτικού, αυτό που αντικατέστησε το «της Ρεπούση», επιλέγει μια μεσοβέζικη διατύπωση, που μάλλον διαιωνίζει τον μύθο (διότι, αν είναι ακριβής η αναφορά που βρήκα, γράφει ότι το Κρυφό Σχολειό αποτελεί «αποτύπωση στην εθνική συλλογική μνήμη» των δύσκολων συνθηκών για την παιδεία τα πρώτα μετά την Άλωση χρόνια, και παραθέτει τον γνωστό πίνακα του Γύζη και το ποίημα του Πολέμη).

Όταν λέμε ότι το Κρυφό Σχολειό είναι μύθος, δεν αποκλείεται σε τοπικό επίπεδο και για μικρές περιόδους αναστάτωσης (πόλεμοι, εξεγέρσεις) να υπήρξαν προσωρινοί περιορισμοί και απαγορεύσεις, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν μαρτυρείται γενικευμένη και μακρόχρονη απαγόρευση εκπαίδευσης. Το εντυπωσιακό μάλιστα είναι ότι τα υποτιθέμενα κρυφά σχολειά άρχισαν να αυξάνονται τις τελευταίες δεκαετίες, όταν, όπως γράφει ο Γιάννης Χάρης, το κάθε ανήλιαγο κελί και η κάθε σπηλιά μετατρέπεται, για τουριστικούς λόγους, σε δήθεν κρυφό σχολειό, κι έτσι τα 10 κρυφά σχολειά της δεκαετίας του 1960 έχουν αισίως ξεπεράσει τα 100 στις μέρες μας!

Φυσικά, το άρθρο του πατέρα μου, που αρχικά είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το φιστίκι» και μετά στον παλιό μου ιστότοπο, δεν κομίζει κάτι το νέο στην ιστορική έρευνα, ανακεφαλαιώνει όμως με ακρίβεια, πιστεύω, την ανασκευή του μύθου του Κρυφού Σχολειού. Στο τέλος τού (σύντομου, έτσι κι αλλιώς) άρθρου προσθέτω όσα γράφει για το θέμα η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους.

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (ΠΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΕ ΟΛΟΦΑΝΕΡΑ)

Ένα παραμύθι, που μας συνόδεψε από τα πρώτα μαθητικά μας χρόνια ήταν το παραμύθι για το «κρυφό σχολειό». Για το

φεγγαράκι μου λαμπρό
φέγγε μου να περπατώ
να πηγαίνω στο σκολειό
να μαθαίνω γράμματα

και τα λοιπά, που υποτίθεται πως λέγανε τα παιδάκια πηγαίνοντας νύχτα και κρυφά στην Εκκλησιά για να μάθουν γράμματα.

Στην πραγματικότητα όλη η φιλολογία περί κρυφού σχολειού είναι παραμύθι. Κανένας έγκυρος ιστορικός, ούτε ο Παπαρρηγόπουλος, που αφιερώνει στην εποχή της τουρκοκρατίας τους δύο από τους εννέα τόμους της «Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους», ούτε ο Σάθας, εις την «Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα» του, ούτε και η νεώτερη δεκατετράτομη «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» της Εκδοτικής Αθηνών, κάνουν οποιαδήποτε μνεία περί κρυφού σχολειού. Στο τελευταίο μάλιστα σύγγραμμα και συγκεκριμένα στον 10ο τόμο και στη σελίδα 366, οι συντάκτες του σχετικού κεφαλαίου Γ. Ζώρας και Α. Αγγέλου (καθηγητές πανεπιστημίου αμφότεροι), είναι κατηγορηματικοί: «Κρυφό σχολειό δεν υπήρξε, πρόκειται για μύθο», υποστηρίζουν. Το ίδιο είχε πει από τον 19ο ήδη αιώνα ο Μ. Γεδεών και κατά τον 20ον ο Γιάννης Βλαχογιάννης: «Δεν υπάρχει καμία ιστορική μαρτυρία που να βεβαιώνει την ύπαρξη κρυφού σχολειού», βεβαιώνει.

Πώς όμως δημιουργήθηκε ο σχετικός μύθος; Κατά τη γνώμη μου οι αιτίες που τον γέννησαν είναι  δύο. Η πρώτη είναι να καταδειχτεί η βαρβαρότητα και ο φωτοσβεστικός ρόλος των Τούρκων κατακτητών και ο δεύτερος να αναδειχτεί ο ρόλος της Εκκλησίας στην πνευματική αναγέννηση του έθνους. Και στις δύο υπάρχει πυρήνας ιστορικής αλήθειας. Λίγες δεκαετίες μετά την Άλωση της Πόλης εμφανίζονται οι πρώτες ενδείξεις παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που θα εκδηλωθεί ολοκάθαρα στα επόμενα διακόσια χρόνια. Οι Οθωμανοί παίρνοντας την Πόλη, αναμφισβήτητα κέρδισαν πολλά (λαμπρή και ιστορική πρωτεύουσα, ενοποίηση των ασιατικών και ευρωπαϊκών εδαφών τους κλπ.) έχασαν όμως το σπουδαιότερο: την πολιτιστική παράδοση, που έστω και κουτσουρεμένη επιβίωνε ακόμα στην ετοιμοθάνατη Κωνσταντινούπολη. Απόχτησαν ένα χρυσό κλουβί, χωρίς όμως το καλλικέλαδο πουλί που βρισκόταν μέσα και που πέταξε στη Δύση.

Ως τότε, σε μίμηση και σε αντιπαράθεση με τη φθίνουσα Ρωμανία, η αναπτυσσόμενη Οθωμανική Αυτοκρατορία, είχε αξιόλογες επιδόσεις στην εκπαίδευση και τον πολιτισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρόδρομος της Αναγέννησης (και στην Ελλάδα, αλλά και στη Δύση) ο Γεώργιος Γεμιστός – Πλήθων σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης, που τα χρόνια εκείνα, επί Μουράτ, ήταν η πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μετά την Άλωση οι νικητές Οθωμανοί υιοθέτησαν όλα σχεδόν τα ελαττώματα των προκατόχων τους, αλλά τους ξέφυγαν τα προτερήματά τους και κυρίως την έφεση για παιδεία και πολιτισμό.

Τον πρώτον αιώνα μετά το πάρσιμο της Πόλης, οι υπόδουλοι Χριστιανοί, που αποτελούσαν το Ρουμ Μιλέτ (το γένος των Ρωμαίων), πέρασαν από ένα στάδιο πνευματικού και εκπαιδευτικού μουδιάσματος. Οι μεγάλοι δάσκαλοι είχαν φύγει στη Δύση. Καινούργια σχολεία δεν ιδρύθηκαν. Ο αναλφαβητισμός του χριστιανικού πληθυσμού αυξήθηκε κατακόρυφα. Η Εκκλησία όμως, για να λειτουργήσει, είχε ανάγκη από ιερείς, που έπρεπε να ξέρουν στοιχειωδώς να διαβάζουν τα ιερά βιβλία. Έτσι λειτούργησαν μέσα στους ναούς εκκλησιαστικά σχολεία που κατάρτιζαν στοιχειωδώς τους μέλλοντες κληρικούς. Ανεξάρτητα όμως από αυτά τα εκκλησιαστικά φροντιστήρια, σε ορισμένες πόλεις με πρώτη την Αδριανούπολη, εξακολούθησαν να υπάρχουν και να λειτουργούνε σχολεία στοιχειώδους εκπαίδευσης. Φυσικά η ποιότητα της εκπαίδευσης αυτής ήταν πολύ χαμηλή και  οι περισσότεροι μαθητές μάθαιναν μόνο να διαβάζουν και να γράφουν. Ιδιαίτερα σχολικά κτίρια ήταν σπάνια ή μικρής χωρητικότητας. Πολύ συχνά οι μαθητές μαζεύονταν στο νάρθηκα των εκκλησιών. Δεν υπήρχαν επίσης διδακτικά βιβλία. Για τη στοιχειώδη εκπαίδευση χρησιμοποιούσαν εκκλησιαστικά βοηθήματα: την Οκτώηχο, το Ψαλτήρι ή τη Σύνοψη. Ίσως εδώ να βρίσκεται ο ιστορικός πυρήνας του μύθου για το κρυφό σχολειό.

Το ουσιαστικό βήμα προόδου στην εκπαίδευση άρχισε να γίνεται από τα μέσα του επόμενου (16ου) αιώνα. Με κέντρα τη Χίο, που λίγες δεκαετίες πριν ήταν γενοβέζικη κτίση, τη Λέσβο, την Αδριανούπολη και την Κωνσταντινούπολη ιδρύονται πολλά σχολεία, όπου διδάσκουν αξιόλογοι δάσκαλοι. Οι τελευταίοι προέρχονται συνήθως από την βενετοκρατούμενη ακόμη Κρήτη ή τα Επτάνησα και έχουν σπουδάσει σε πανεπιστήμια της Ιταλίας. Σύμφωνα με μαρτυρία  της εποχής το 1586, στην Αθήνα, που ήταν μια μικρή επαρχιακή πόλη, λειτουργούσαν πολλά σχολεία

Έτσι φτάνουμε στις αρχές του 17ου αιώνα στην εμφάνιση μεγάλων Σχολών, όπως η Σχολή των Κυδωνιών, η Σχολή των Αγράφων, η Ζωσιμαία Σχολή στα Γιάννενα, η Αθωνιάς Σχολή  και άλλες  σε άλλες πόλεις της Ελλάδας, χώρια το Πατριαρχικό Σχολείο που λειτουργούσε στην Πόλη από τον 16ο αιώνα. Πολλές από τις σχολές αυτές ήταν πανεπιστημιακού επιπέδου και βέβαια η ύπαρξη και η λειτουργία τους προϋπέθεταν πως υπήρχαν στοιχειώδη και μέσα σχολεία, από τα οποία προέρχονταν οι μαθητές τους. Πρέπει εδώ να τονιστεί πως σε όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας οι οθωμανικές αρχές δεν έκλεισαν κανένα χριστιανικό σχολείο, ούτε απέρριψαν αίτημα χριστιανικών κοινοτήτων να ανοίξουν σχολείο.

Είναι λοιπόν λογικό πως εκεί που λειτουργούσαν φανερά και ανεμπόδιστα κανονικά σχολεία όλων των βαθμίδων η ύπαρξη «κρυφού σχολειού» περίττευε.

 Και όσα γράφει για το θέμα η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (τόμος 10, σελ. 366-7) σε μεταγραφή δική μου (με σημερινή ορθογραφία, χωρίς σκουληκάκια και πιθανώς με κάποια λαθάκια από το οσιάρισμα).

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΟΔΟΥΛΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ

H «κάκωσις» του Γένους, καθώς εύστοχα θα χαρακτηρίσει ο Ευγένιος Βούλγαρις την κατάσταση του Ελληνισμού αμέ­σως μετά την Άλωση, δεν αποτελεί απλώς τυπικό χρονικό ό­ριο, για την απαρχή της μελέτης της εκπαιδεύσεως. Η παιδεία δηλαδή του έθνους δεν ήταν με κανένα τρόπο δυνατό να συνεχισθεί αδιατάρακτη, όσο και αν δεχόμαστε πως οι επιπτώσεις μιας πολιτικής μεταβολής δεν είναι άμεσες ή αμέσως εμφανείς στον πνευματικό χώρο. Μπορεί η γενικότερη πνευματική ζωή να φαίνεται πως συνεχίζεται ομαλά· στην πραγματικότητα πρόκειται για επιβιώσεις που η εμβέλειά τους είναι μικρή, όπως θα δούμε παρακάτω.

Στην περίοδο αυτή των επιβιώσεων, για να καλυφθεί το κενό ώς την εποχή που αρχίζει η ανανέωση της νεοελληνικής παι­δείας, στα τέλη περίπου του 16ου αι., τοποθετήθηκε ο μύθος για το Κρυφό Σχολειό. Ότι πρόκειται για μύθο αποδεικνύεται βασικά από το γεγονός ότι δεν υπάρχει «καμιά ιστορική μαρ­τυρία που να βεβαιώνει την ύπαρξη κρυφού σχολείου», όπως υποστήριξε ο Γιάννης Βλαχογιάννης. Το ίδιο υποστήριξε και ο Μανουήλ Γεδεών πιο κατηγορηματικά: «Μέχρι σήμερον ουδαμού ανέγνων εν ομαλή καταστάσει πραγμάτων βεζύρην ή Αγιάνην εμποδίσαντα σχολείου σύστασιν ή οικοδομήν, τουθ’ όπερ ηδύνατο να συμβεί κατόπιν καταγγελίας Χριστιανού τίνος, απεριτμήτου Τούρκου, καθώς ωνόμαζον αυτούς».

Αν το Κρυφό Σχολειό είχε γίνει για κάποια περίοδο πρα­γματικότητα, σε περιορισμένη έστω έκταση, δεν συνέτρεχε κα­νένας λόγος η σχετική μαρτυρία ή μαρτυρίες να μείνουν σκό­πιμα στην αφάνεια. Θα έπρεπε, αντίθετα, ένα τέτοιο τεκμήριο ζωτικότητος της φυλής και της εθνικής συνειδήσεως —σύμφωνα με την ερμηνεία που θα του δώσουν κατά κανόνα οι μεταγενέ­στεροι— να εξαρθεί με κάθε τρόπο. Αφού λοιπόν η απλή λο­γική μάς οδηγεί να αποκλείσουμε παρόμοιο ενδεχόμενο, ε­κείνο που απομένει να δεχθούμε είναι ότι πιθανόν να βρισκό­μαστε σε μια εξαιρετική — μοναδική ίσως — συμπτωματική εξαφάνιση κάθε σχετικής γραπτής μαρτυρίας. Την έσχατη όμως αυτή υπόθεση έρχεται να αναιρέσει μια άλλη αδιαφιλονίκητη λογική παρατήρηση: Για ποιο λόγο ο Τούρκος να ενοχληθεί από την ύπαρξη σχολείων; Τί είναι εκείνο που θα μπορούσε να τον ανησυχήσει από την ενασχόληση ενός μικρού σχετικά μέρους του πληθυσμού με τα γράμματα; Ασφαλώς η περιορι­σμένη έκταση που μπορούσε να έχει την εποχή εκείνη η καλ­λιέργεια των γραμμάτων δεν θα πρέπει να είχε ως ενδεχόμενο την παραμέληση της καλλιέργειας της γης. Άλλωστε τα γράμ­ματα ήταν απαραίτητα για ένα μόνο μέρος του πληθυσμού, για όσους δηλαδή ασχολούνταν με το εμπόριο, με το οποίο δεν ασχολείτο συστηματικά ο δυνάστης, ή για όσους είχαν σχέση με τον κλήρο. Πρέπει λοιπόν να θεωρηθεί ως φυσικός ο συλλογισμός που διατυπώνεται από τον Μ. Γεδεών, ότι δη­λαδή «η τουρκική κυβέρνησις, ανεχομένη την Χριστιανικήν θρησκείαν, εγίνωσκεν, ότι εις τους ναούς αναγινώσκουσι και ψάλλουσιν οι παπάδες και οι ψάλται, και ότι τα αναγινωσκόμενα και ψαλλόμενα, έπρεπε να διδαχθώσιν εγκαίρως· και συνε­πώς ουδέποτε εν ομαλή καταστάσει πραγμάτων εμπόδισε την εν νάρθηξι και κελλίοις διδασκαλίαν».

Εκείνο συνεπώς που απομένει ως απάντηση είναι ότι οι Τούρκοι ανησυχούσαν μήπως η παιδεία γίνει κάποια στιγμή δημιουργός φωτισμού και στη συνέχεια αφετηρία, ώστε να καλλιεργηθεί η εθνική συνείδηση. Δεν υπάρχει όμως ούτε σκιά υπόνοιας ότι θα ήταν δυνατόν ο Ασιάτης Τούρκος του 15ου αι. να οδηγηθεί σε μια παρόμοια σκέψη. Για να αναχθούμε λοι­πόν στην εποχή όπου γεννήθηκε ο μύθος, πρέπει να μεταφερθούμε στα χρόνια όπου η αλληλουχία παιδεία – εθνική αποκα­τάσταση είχαν γίνει κοινή συνείδηση σε τέτοιο βαθμό, ώστε να είναι δυνατή η παρθενογένεση του θέματος είτε από παρε­ξήγηση είτε από σκοπιμότητα. Αυτή ή εποχή είναι ο Αγώνας, κατά τον οποίο παρουσιάζεται σε μια πρωτογενή μορφή ο μύ­θος. Η εθνική σκοπιμότητα παίζει εδώ τον πρώτο ρόλο· η συνέχεια είναι εύκολη. Από τη στιγμή όπου το γενικό αυτό κλίμα δημιουργεί την κατάλληλη προϋπόθεση, ώστε να προ­κύψουν από ανάλογες ψυχολογικές προϋποθέσεις όμοιες μαρ­τυρίες — πράγμα που βεβαιώνει την παρθενογένεση του μύ­θου —, να προστεθούν άλλα συγγενή στοιχεία, καθώς το γνω­στό τραγουδάκι για  το  φεγγαράκι, ή φαντασιώσεις ιστορικών της παιδείας οι οποίοι, αδιαφορώντας για την αληθοφάνεια των πραγμάτων, ηδύνονται από ειδυλλιακές αναπαραστάσεις, καθώς η περίπτωση του Γ. Χασιώτη, να επιστεγασθούν τέλος τα στοιχεία αυτά με την υποβολή της τέχνης του λόγου, κα­θώς το ποίημα του Πολέμη, ή των είκαστικών τεχνών, καθώς ο πασίγνωστος πίνακας του Γύζη, η χιονοστιβάδα πια έχει δημιουργηθεί και είναι εύκολο να παρασύρει και τους ευφάντα­στους καλοπροαίρετους ιστορικούς της εθνικής σκοπιμότητος.

Posted in 1821, Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Εκπαίδευση, Εκκλησία, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 561 Σχόλια »

Πολύ σκληρός για να είναι αληθινός: το σχήμα τουτού

Posted by sarant στο 12 Νοεμβρίου, 2012

 

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου είναι στην πραγματικότητα υβρίδιο από δύο πολυακουσμένες φράσεις: «πολύ σκληρός για να πεθάνει», τίτλος ταινίας ή μάλλον σειράς ταινιών, και «πολύ ωραίο/καλό για να είναι αληθινό». Σκοπός μου στο σημερινό άρθρο είναι να εξετάσω ακριβώς τις φράσεις αυτού του σχήματος, του σχήματος «πολύ Χ για να Υ», ή για να το πω στα αγγλικά too X to Y. Και επειδή θα χρειαστώ έναν συνοπτικό τρόπο για να αναφέρομαι σ’ αυτό, μια και δεν ξέρω να το έχει κάποιος κάπως ονομάσει, αποφασίζω να το βαφτίσω «σχήμα too/to» ή μάλλον, ελληνοπρεπέστερα, «σχήμα τουτού».

Πρόκειται για ένα φραστικό σχήμα που θεωρείται από πολλούς, και όχι άδικα, ξενισμός, και μάλιστα διαχρονικός ξενισμός: προπολεμικά μεν αποδιδόταν σε επιρροή από το γαλλικό σχήμα trop X pour Y, ενώ στις μέρες μας η επιρροή έρχεται κυρίως από το αγγλικό ισοδύναμο σχήμα too X to Y, π.χ. too good to be true. Βέβαια, σε αυτές τις σύντομες και πολυχρησιμοποιημένες φράσεις, όπως σημειώνει και ο Γ. Χάρης σε παλιότερο άρθρο του, από το οποίο κλέβω αγρίως,  ο ξενισμός σχεδόν δεν γίνεται αντιληπτός, και το «είναι πολύ ωραίο για να είναι αληθινό» αντιμετωπίζεται ως ισότιμο με το σχήμα «είναι τόσο καλό, που δεν μπορεί να είναι αληθινό».

Το ότι είναι ξενισμός ένα φραστικό σχήμα, δεν το βρίσκω αυτομάτως κακό. Δεν με διακατέχει κάποια γλωσσική ξενοφοβία που να με κάνει να απορρίπτω εκ προοιμίου το οποιοδήποτε γλωσσικό δάνειο· όπως έχω ξαναγράψει, τα γλωσσικά δάνεια πλουτίζουν τον δανειολήπτη, δεν τον φτωχαίνουν -τα περισσότερα δάνεια τα έχει πάρει ακριβώς η γλώσσα που θεωρείται πως έχει το πλουσιότερο, αριθμητικά εννοώ, λεξιλόγιο: η αγγλική. Ωστόσο, το σχήμα τουτού, ενώ υπάρχει στη γλώσσα μας επί πολλές δεκαετίες, δεν έχει ακόμα αφομοιωθεί. Όπως έγραφε στον μεσοπόλεμο ο Ελισσαίος Γιανίδης, «το φραστικό αυτό σχήμα η γλώσσα μας δεν το έχει καλλιεργήσει ακόμη οριστικά, γι’ αυτό δεν έχει την ελαστικότητα εκείνη που έχει σε άλλες γλώσσες, ώστε να μπορεί να παίρνει όλες τις μορφές και να προσαρμόζεται σε όλους τους συνδυασμούς». Πέρασαν από τότε πολλά χρόνια· το σχήμα τουτού δεν εμφανίζεται πια κυρίως σε μεταφράσεις, όπως στην εποχή του Γιανίδη· η χρήση του έχει επεκταθεί πολύ, κι όμως παραμένει ακόμα αναφομοίωτο, με την έννοια ότι όταν το συναντάμε σε φράσεις πέρα από τις στερεότυπες. χρειάζεται συχνά να κοντοσταθούμε ή να ζητήσουμε βοήθεια από τα συμφραζόμενα.

Οι λόγοι που εμποδίζουν την πλήρη αφομοίωση του φραστικού σχήματος τουτού είναι κατά τη γνώμη μου δύο. Ο ένας είναι ο προφανής, ότι το «για να» εισάγει τελικές προτάσεις, δηλαδή δευτερεύουσες προτάσεις που εκφράζουν το σκοπό μιας πράξης. Πηγαίνει στο σχολείο, για να μάθει γράμματα. Διαβάζει πολύ, για να περάσει τις εξετάσεις. (Παλιότερα, το «για να» πολλοί το έγραφαν σαν μια λέξη, γιανά· έτσι το έχει π.χ.. το συντακτικό του Τζάρτζανου).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Συντακτικό | Με ετικέτα: , , , , | 134 Σχόλια »

Λογοκρισία στο protagon.gr και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Οκτωβρίου, 2012

Σάββατο σήμερα, μέρα για μεζεδάκια, ένα από τα οποία το προαναγγέλλω στον τίτλο. Χτες εκτάκτως είχαμε δύο άρθρα, αλλά δεν θα μπορούσα να μην βάλω σήμερα άρθρο, γιατί τα μεζεδάκια δεν περιμένουν, μπαγιατεύουν. Ίσως δεν βάλω κυριακάτικο, δεν προλαβαίνω να μεταγράψω ένα διήγημα (του Θ. Φραγκόπουλου για τον ξάδερφό του Θ. Φραγκόπουλο) στο οποίο είχαμε αναφερθεί τις προάλλες. Ή μάλλον, μου ήρθε μια ιδέα. Το διήγημα είναι έντεκα σελίδες, σε πολυτονικό, καλή γραμματοσειρά αλλά φωτογραφία κι όχι σκαναρισμένο, κι έτσι αν το περάσω από οσιάρ η φακή θα φάει το λάδι, εννοώ ότι δεν θα κερδίσω πολύ χρόνο -οπότε αν βρεθούν ένας ή δυο-τρεις εθελοντές που θα πληκτρολογήσουν τις 11 σελίδες σήμερα, προλαβαίνω να κάνω το χτένισμα και να το παρουσιάσω αύριο. Οπότε, στα σχόλια, δηλώστε αριθμό σελίδων (και στείλτε και μέιλ στο sarantπαπάκιpt.lu να σας στείλω τις σελίδες).

Ένα ευκολάκι για αρχή, από το ηλεΒήμα, αν και το βρίσκω και στην Καθημερινή και σε δεκάδες άλλους ιστότοπους: Η Σκωτία αναμένεται να διεξάγει εκλογές το 2014 για την ανεξαρτητοποίησή της. Επειδή προφανώς δεν θα κάνουν εκλογές όλη τη χρονιά, αλλά μία μέρα, το «να διεξάγει» είναι λάθος -το σωστό είναι «να διεξαγάγει», και για να το δούμε αυτό αρκεί να αλλάξουμε το ρήμα, να το κάνουμε, έστω, «διοργανώνω», οπότε βέβαια θα πούμε ότι η Σκωτία «θα διοργανώσει εκλογές το 2014». Ο τύπος «θα διεξαγάγει» ενοχλεί, ίσως, και από την άλλη ο αναλογικός τύπος (στο πρότυπο του «να παράξει») που θα έλυνε το πρόβλημα, «να διεξάξει», δεν συνηθίζεται ακόμα. Βέβαια, ο Κοραής κι ο Κούμας κι άλλοι του 19ου αιώνα τον χρησιμοποιούσαν, ενώ και στην Κύπρο χρησιμοποιείται αρκετά, οι κουμπάροι είναι πρωτοπόροι σε αρκετά πράγματα, οπότε ίσως μας έρθει το φως από νοτιοανατολικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 287 Σχόλια »

Αποκριάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Φεβρουαρίου, 2012

 

Σάββατο σήμερα, το έχουμε ξαναπεί, το μενού έχει μεζεδάκια από τη γλωσσική και κοτσανολογική επικαιρότητα. Μεζεδάκια αποκριάτικα, βέβαια, λόγω της συγκυρίας. Πάντως, πριν προχωρήσω στα μεζεδάκια, έχω να κάνω μια θλιβερή διαπίστωση σχετική με τη συγκυρία. Τρεις μέρες τώρα, που παίζεται το παιχνίδι «Ποιος είναι ο εκατομμυριούχος», παρατηρώ με θλίψη ότι η χώρα εξακολουθεί να είναι δέσμια της μετασοβιετικής νοοτροπίας και άφησε ανεκμετάλλευτη τη συζήτηση και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Με καλύτερη οργάνωση, θα μπορούσε ο Πρόεδρος της Βουλής, σε συνεργασία με τον ΟΠΑΠ, να βάλουν το όνομα του βουλευτή στο Πάμε Στοίχημα, έχοντας εξασφαλισμένη τη μαζική συμμετοχή και τα πολλά έσοδα. Με αυτά τα μυαλά όμως δεν θα κάνουμε την κρίση ευκαιρία.

Τέλος πάντων, ας προχωρήσουμε εμείς στα δικά μας ξεκινώντας με ένα σημερινό, που δεν είναι καν λάθος, για ζέσταμα. Ακούω σήμερα το πρωί στο ραδιόφωνο ένα παράδειγμα αμφίσημης πρότασης: Οργή προκάλεσε το κάψιμο του Κορανίου στο Αφγανιστάν. Ήταν προφορικός λόγος, και ξέραμε ότι ακούμε το (αντιπαθέστατο) ειδησεογραφικό στιλ, οπότε το νόημα έβγαινε, κι έτσι δεν προβληματιστήκαμε αν η οργή προκάλεσε το κάψιμο ή, αντίστροφα, αν το κάψιμο προκάλεσε την οργή, όπως βέβαια ξέρουμε ότι συνέβη. Χαίρομαι πάντως που η γραπτή είδηση, τουλάχιστον, είναι σαφής: Την οργή των Αφγανών προκάλεσε το κάψιμο του Κορανίου στο Αφγανιστάν. (Αυτή η περίπτωση είναι εύκολη. Πιο δύσκολη, σε γραπτό κείμενο, είναι όταν υποκείμενο και αντικείμενο είναι και τα δυο σε ουδέτερο γένος, το «Παιδάκι μετέφερε ασθενοφόρο» που λέει ο Γιάννης Χάρης  -αλλά δείτε τι ωραία που τα λέει, οπότε εγώ περισσεύω. Όσο για την ουσία του θέματος, δηλ. το ιερό και απαραβίαστο χαρτί, που το βεβηλώνουν οι άπιστοι, αξίζει να το συζητήσουμε μιαν άλλη φορά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 110 Σχόλια »

Διαβάσματα της Κυριακής

Posted by sarant στο 21 Φεβρουαρίου, 2010

Παλιότερα, το μεσημέρι της Κυριακής, μετά το φαγητό, είχαμε τη συνήθεια να διαβάζουμε τις κυριακάτικες εφημερίδες, που έφερνε ο πατέρας μου τρεις-τέσσερις στο σπίτι. Σήμερα, οι κυριακάτικες έχουν καταντήσει θερία ασήκωτα, θέλει να τις ξελεπιάσεις με το μαχαίρι για να μείνει μια σταλιά ψαχνό. Ξεχώρισα από τις εφημερίδες του σαββατοκύριακου μερικά άρθρα που μ’ άρεσαν και που τα συστήνω –βέβαια, από κακό τάιμινγκ αυτό έγινε αφού είχα γράψει και ανεβάσει ένα δικό μου, λαπαθιωτικό, σεντονάκι. Ίσως να μην προλάβετε να τα διαβάσετε όλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Καλώς κείμενα | Με ετικέτα: , , , , , , | 29 Σχόλια »

Τον είπε κανείς ακροδεξιό; (άρθρο του Γ. Χάρη)

Posted by sarant στο 23 Ιανουαρίου, 2010

Απ’ τη Μακρόνησο ο Μίκης Θεοδωράκης μάς έδειχνε παλιά το δρόμο, και του το χρωστάμε. Όμως, εγώ τουλάχιστον, αρνούμαι να δεχτώ ότι ο ίδιος αυτός δρόμος έχει στο τέρμα του, στην καλύτερη περίπτωση, π.χ. Αντώνη Σαμαρά

Αναδημοσιεύω εδώ ολόκληρο το σημερινό (23.1.2010) άρθρο του Γιάννη Χάρη από τα «Νέα», που ασχολείται με σχετικά πρόσφατες τοποθετήσεις του Μίκη Θεοδωράκη, και ιδίως με τη διάσημη πλέον επιστολή του προς τη Θ. Δραγώνα. Θα μου πείτε, ποιος ο λόγος της αναδημοσίευσης, αφού το άρθρο υπάρχει όχι μόνο στο άβολο σάιτ των Νέων αλλά και στο ιστολόγιο του Γιάννη Χάρη. Αφενός, το θέμα δεν έχει συζητηθεί εδώ παρά μόνο ξώφαλτσα, δηλαδή στα σχόλια άλλου άρθρου, και αφετέρου επειδή ο Γ.Χ. έχει κλειστά τα σχόλια στο ιστολόγιό του (αρχικώς τα είχε ανοιχτά, αλλά διαπίστωσε ότι δεν έχει χρόνο να απαντάει) δεν είναι δυνατόν να σχολιαστούν οι θέσεις του Χάρη εκεί, οπότε ίσως κάποιοι φίλοι να ήθελαν να τις σχολιάσουν εδώ. Νομίζω ότι ο Χάρης θίγει ενδιαφέροντα ζητήματα και για το θέμα του Μίκη αλλά και γενικότερα, π.χ. η Παρένθεση 2. Αλλά τον αφήνω να τα πει ο ίδιος, αφού πρώτα διευκρινίσω ότι η αναδημοσίευση γίνεται χωρίς οποιαδήποτε δική μου προσυνεννόηση με τον Γ.Χ.:

Τη γνωστή λασπολογία κατά της Θάλειας Δραγώνα με τα χαλκευμένα αποσπάσματα, παραγωγής Λάος κυρίως, την ανακύκλωσε και ο Μίκης Θεοδωράκης, σε δημόσια επιστολή του προς τον Στέφανο Ληναίο, που αναδημοσιεύτηκε σε διάφορες εφημερίδες και στο διαδίκτυο.

Η Θάλεια Δραγώνα έστειλε ιδιωτικά επιστολή στον Μίκη Θεοδωράκη μαζί με τα επίμαχα βιβλία της, ώστε να διαπιστώσει εκείνος την άτεχνη εντέλει αλλά οπωσδήποτε κακόβουλη μαγειρική.

Ο Μίκης Θεοδωράκης απάντησε με άλλη επιστολή στη Θάλεια Δραγώνα, όπου χωρίς μισή συγνώμη για τη συμμετοχή του στη λασπολογία, περνά κατευθείαν σε εφτασέλιδη επίθεση, κοντά τεσσάρων χιλιάδων λέξεων.

Παρένθεση 1: ακόμα και εθνικιστικά μπλογκ είχαν στο μεταξύ ομολογήσει δημόσια ότι παραπλανήθηκαν, όταν αναπαρήγαγαν τα υποτιθέμενα αποσπάσματα από έργα της Θάλειας Δραγώνα.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 353 Σχόλια »

Ο άγιος ένα εκατομμύριο θέλει (μόνο)

Posted by sarant στο 9 Νοεμβρίου, 2009

921968Την άνοιξη του 2008, με αφορμή το συζητούμενο τότε σύμφωνο συμβίωσης, και με την υποψία ότι μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για τη νομιμοποίηση των σχέσεων των ομοφυλόφιλων ζευγαριών, ο μητροπολίτης Πειραιώς άγιος Σεραφείμ εξέφρασε τις εξής χριστιανικές απόψεις: «Οι συζητήσεις που γίνονται για σύμφωνο συμβίωσης ομοφυλοφίλων και άλλων τέτοιων ψυχοπαθολογικών καταστάσεων νομίζω ότι είναι τόσο παρανοϊκές που μόνο άνθρωποι που στερούνται τον κοινό νου μπορούν να τα εισηγούνται και να τα σκέπτονται. Το εξομοιώνω με το να έρθει η πολιτεία και να περιβάλει με νομικό κύρος κάθε ψυχοσωματική και ψυχοπαθολογική εκτροπή. Με αυτό το σκεπτικό θα μπορούσαν να ζητήσουν τη νομιμοποίηση του σαδομαζοχισμού, της ουρολαγνείας, της κοπρολαγνείας, της παιδοφιλίας, της νεκροφιλίας και δεν ξέρω ποιας άλλης ανισορροπίας και ψυχασθένειας, η οποία δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου | Με ετικέτα: , , | 126 Σχόλια »