Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ. Καλιόρης’

Δεν υπάρχει έλεος!

Posted by sarant στο 11 Οκτωβρίου, 2012

Ο τίτλος δεν είναι υπαινιγμός για τη στάση της τρόικας. Παρουσιάζω ξαναδουλεμένο και επαυξημένο ένα άρθρο από τον παλιό μου ιστότοπο, που έχει συμπεριληφθεί και στο (εξαντλημένο πια) βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων«

Για πολλούς δημοσιογράφους, αρθρογράφους και λοιπούς επαγγελματίες γραφιάδες που ψωνίζουν από τα ράφια του νεοκαθαρευουσιάνικου ευπρεπισμού, οι αρχαιότροπες εκφράσεις έχουν ακαταμάχητη γοητεία. Μια από τις λεξούλες που τις χρησιμοποιούν πολλοί για να ομορφύνουν τα άνοστα γραφτά τους, όπως ο κασιδιάρης της παροιμίας που βάζει μαργαριτάρι στη σκούφια του, είναι και το ελέω.

Οι παλιοί βασιλιάδες, ο Όθων ας πούμε, κυβερνούσαν «ελέω Θεού», δηλαδή έτσι έλεγαν για να πιστεύει το πόπολο ότι η εξουσία τους είναι δοσμένη από τον Θεό (παρεμπιπτόντως, αυτό ακριβώς το επιχείρημα επικαλούνται μερικοί πούροι βασιλόφρονες στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες για να υποστηρίξουν ότι ο εστεμμένος δεν έχει δικαίωμα να παραιτηθεί υπέρ του διαδόχου του: αφού ο Θεός σε ανέβασε στο θρόνο, ο Θεός θα σε κατεβάσει). Το «ελέω Θεού» είναι μεταφραστικό δάνειο από το λατινικό Dei gratia.

Αυτό το απομεινάρι, το ελέω, επιβίωσε ως απολίθωμα και σε άλλα συμφραζόμενα, συνήθως σε φράσεις περιπαιχτικές ή εύθυμες, όταν θέλουμε να πούμε ότι κάποιος απέκτησε κάτι (π.χ. ένα αξίωμα) χωρίς να το αξίζει. Το ΛΚΝ δίνει ένα παράδειγμα που το έχω ακούσει κι εγώ: έγινε προϊστάμενος ελέω θείου, που κάνει και ωραίο λογοπαίγνιο. Για να δώσω άλλο ένα παράδειγμα, στον Γιούγκερμαν του Καραγάτση διαβάζουμε ότι ο Ιορδάνογλου, ο αντίπαλος του (φτασμένου πια) Γιούγκερμαν για τη θέση του διοικητή της τράπεζας, έγινε γερουσιαστής «ελέω συνδυασμού ενός μεγάλου κόμματος, τα συμφέροντα του οποίου πάντα υποστήριξε πειθαρχικά». Η λεξούλα ήταν σχετικά συχνή στις αθλητικές σελίδες των εφημερίδων, όπου διαβάζαμε, λογουχάρη, ότι η τάδε ομάδα (μην πω ονόματα και παρεξηγηθώ, γιατί τώρα κερδίζει πότε-πότε και με το σπαθί της) «κέρδισε ελέω διαιτητή» ή κάτι ανάλογο. Και εκεί βεβαίως ήταν γουστόζικη η χρήση με την ελαφριά ειρωνεία και τη γκροτέσκα εικόνα που δημιουργούσε η σύγκριση του διαιτητή με τον Θεό· το γούστο όμως χάθηκε όταν άρχισαν να χρησιμοποιούν πολλοί το «ελέω» αδιακρίτως, χωρίς καμιά προσοχή στο ύφος, ακόμα και για δυσμενείς εξελίξεις, σαν απλό συνώνυμο του εξ αιτίας ή του λόγω. Έχω ξαναγράψει και έχω ξαναπαραθέσει τραγελαφικά παραδείγματα (όπως για τον Σάββα Ξηρό, ότι Ο αγιογράφος είναι το τραγικό πρόσωπο της δίκης, ελέω της βόμβας που τον ακρωτηρίασε, Ελευθεροτυπία 28.7.2003)), αλλά αφού εκείνοι δεν κουράζονται να το μοστράρουν ίσως δεν είναι περιττό να το καυτηριάζω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Κοτσανολόγιο, Νεοκαθαρεύουσα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 119 Σχόλια »

Πρέσβης του Λερναίου

Posted by sarant στο 17 Μαΐου, 2009

Ο πρέσβης επί τιμή Εμμ. Μεγαλοκονόμος έχει συγγραφική και πολιτική δράση. Βρίσκω πως έχει γράψει μυθιστορήματα (ως Μάνος Μεγαλοκονόμος), μάλλον ιστορικά. Επίσης, είναι στέλεχος της Δημοκρατικής Αναγέννησης, του κόμματος του Στ. Παπαθεμελή και κατεβαίνει στις ευρωεκλογές υποψήφιος με το ΠΑΜΜΕ (Πανελλήνιο Μακεδονικό Μέτωπο) αν και στην τιμητική 21η θέση.

Δεν θ’ ασχοληθώ όμως με την αμιγώς πολιτική του δράση, ούτε την αμιγώς συγγραφική, αλλά με τις έρευνές του σε γλωσσικά θέματα. Πριν από δυόμισι περίπου μήνες, στις 9 Μαρτίου 2009, ο κ. Μεγαλοκονόμος συμμετείχε σε ημερίδα στο Πολεμικό Μουσείο, με αντικείμενο το αν «Έχει μέλλον ο ελληνισμός;» όπου ήταν ένας από τους εισηγητές. Η εισήγησή του είχε θέμα «Η γλώσσα μας».

Ολόκληρη την ομιλία μπορείτε να τη βρείτε εδώ. Εγώ θα περιοριστώ να επισημάνω μερικά σημεία που μου τράβηξαν την προσοχή, διότι δείχνουν πώς «αξιοποιούνται» τα ψέματα του Λερναίου κειμένου σε μια εκτενέστερη ομιλία. Βλέπετε, άλλοι αναπαράγουν σε μαζικά ηλεμηνύματα αυτούσιο το Λερναίο, ενώ άλλοι, όπως ο ακαδημαϊκός κ. Κουνάδης ή ο πρέσβης Μ. Μεγαλοκονόμος παίρνουν τα καλύτερα στοιχεία του και τα αναπτύσσουν.

Θα προσέξετε ότι στην αρχή της ομιλίας του ο κ. Μεγαλοκονόμος δεν αναφέρεται στο Λερναίο, αλλά παρουσιάζει το σκοτεινό σχέδιο των «υστερικών της παγκοσμιοποίησης» να «εκπτωχεύσουν» τη γλώσσα μας. Έχοντας δε διατελέσει πρέσβης στην Κίνα, αποδίδει τη μεγάλη επιτυχία των Κινέζων φοιτητών στα πανεπιστήμια του εξωτερικού στη μεγάλη δυσκολία εκμάθησης της γραφής τους με τα ιδεογράμματα. Στη συνέχεια ο κ. Μ. επικαλείται τον Γιάννη Καλιόρη και στιγματίζει τον «γλωσσικό αφελληνισμό» που επικρατεί, οπότε φυσιολογικά ακολουθεί η καταδίκη της πρότασης του ευρωβουλευτή Ματσάκη για καθιέρωση φωνητικός ορθογραφίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , , , | 38 Σχόλια »

Άδωνις ο παραχαράκτης ή Άδωνης ο παραχαράκτης;

Posted by sarant στο 11 Μαΐου, 2009

Στο διασκεδαστικότατο (αλλά και πολύ σοβαρό όπου πρέπει) ιστολόγιο JungleReport, δημοσιεύτηκε τις προάλλες ένα άρθρο με τίτλο «Άδωνις Γεωργιάδης ο παραχαράκτης». Το άρθρο αναδημοσιεύτηκε και στον γνωστό ιστότοπο Indymedia, με αποτέλεσμα να το πάρει είδηση ο Άδωνης και να απαντήσει από την τηλεοπτική εκπομπή του. Την απάντηση του Άδωνη μπορείτε να τη δείτε, ολόκληρη  και αμοντάριστη σε βιντεάκι που έχουν αναρτήσει τα παιδιά του Jungle σε δεύτερο άρθρο τους που περιέχει την ανταπάντησή τους (όχι το πρώτο-πρώτο βιντεάκι, το δεύτερο). Στο προκείμενο, δεν θα σταθώ· η απάντηση του Άδωνη είναι άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Για άλλο τον κατηγορούν και σε άλλο απαντάει. (Μου άρεσε πάντως εκεί που, ενώ απαντάει, πλασάρει και τα βιβλία του, από 70 ευρώ μόνο 35, και κιλίμια έχω λέγετεεεε). Όμως, σε ένα σημείο, ο Άδωνης λέει προς τους συντάκτες του JungleReport: Άδωνι παρακαλώ, με γιώτα.

Κατά σύμπτωση, χτες ακριβώς σε μια συζήτηση σε ιντερνετική λίστα, μια παλιά φίλη με ρώτησε «Άδωνι ή Άδωνη;». Και πριν από κάτι μήνες, με αφορμή ένα άλλο άρθρο μου, ένας πολλαπλώς καλοπροαίρετος φίλος με είχε μαλώσει, διότι, λέει, ενώ είχα δίκιο επί της ουσίας, έπρεπε να σεβαστώ το όνομα του Άδωνη και να γράψω «Άδωνις».

Μου δίνεται λοιπόν η ευκαιρία να εξετάσω το ζήτημα γενικά: Πώς πρέπει να γράφουμε και να λέμε τα αρχαιοελληνικά ονόματα; Πρέπει να κάνουμε διάκριση στην κλίση ανάμεσα στους αρχαίους και στους νέους που τυχαίνει να έχουν το ίδιο όνομα, λογουχάρη ανάμεσα στον Ηρακλή τον ημίθεο και τον Ηρακλή τον αδερφό της βαφτιστήρας μου, ή πρέπει να τους κλίνουμε και τους μεν και τους δε το ίδιο;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , , , , | 253 Σχόλια »