Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Γ. Μυλωνογιάννης’

Αλύτρωτοι…

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2018

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής και στη στήλη Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία. (Το χτεσινό φύλλο των Ενθεμάτων ήταν μονοθεματικό για το Μακεδονικό και αξίζει να το αναζητήσετε).

Εδώ το δημοσιεύω με κάποιες μικρές προσθήκες (τους στίχους κτλ) που δεν χώρεσαν στο άρθρο της εφημερίδας, όπου ως γνωστόν υπάρχει περιορισμός στην έκταση. Έβαλα και μια φωτογραφία χτεσινή.

Καθώς το άρθρο γράφεται ακριβώς την ημέρα του αθηναϊκού συλλαλητηρίου, θα ήταν παράδοξο να μην είναι αφιερωμένο στο θέμα που κυριαρχεί στην επικαιρότητα, δηλαδή τη συμφωνία για το όνομα της γειτονικής χώρας. Μια συμφωνία στην οποία η κυβέρνηση ακολουθεί τη λεγόμενη εθνική γραμμή των προηγούμενων κυβερνήσεων για επιδίωξη σύνθετης ονομασίας, το παράδοξο όμως είναι ότι η αξιωματική αντιπολίτευση, ενώ συμφωνεί επί της ουσίας, διαφωνεί με τη… συγκυρία, που θα μπορούσε να σημαίνει ότι απλώς δεν θέλει να πιστωθεί στη σημερινή κυβέρνηση η επίλυση ενός προβλήματος που χρονίζει.

Πολλοί που καλοπροαίρετα ή όχι εκφράζουν δισταγμούς για τη δυνατότητα ή τη σκοπιμότητα του να επιτευχθεί συμφωνία, κάνουν λόγο για «αλυτρωτισμό» των γειτόνων μας. Αυτήν ακριβώς τη λέξη διάλεξα για αντικείμενο του σημερινού σημειώματος, διότι, ως γνωστόν, εμείς εδώ λεξιλογούμε.

Ο αλυτρωτισμός λοιπόν, σύμφωνα με τα λεξικά, είναι «εθνικιστική πολιτικοκοινωνική κίνηση που επιδιώκει την απελευθέρωση υπόδουλων ομοεθνών». Αλύτρωτοι είναι οι ομοεθνείς που δεν έχουν απελευθερωθεί και ιδίως δεν έχουν ενταχθεί στο ανεξάρτητο κράτος που ήδη υπάρχει, που ζουν σε άλλο κράτος. Χιουμοριστικά, επίσης, λέμε αλύτρωτους τους έγγαμους και τις έγγαμες που δεν μπορούν να πάρουν διαζύγιο.

Η λέξη αλυτρωτισμός δεν υπήρχε στην αρχαιότητα, αλλά ο αλύτρωτος είναι λέξη ελληνιστική, σπάνια πάντως, που εμφανίζεται σε κείμενα χριστιανικά με την έννοια του ανθρώπου που είναι ακόμα δούλος της αμαρτίας. Ετυμολογείται από το λύτρον, λέξη που παράγεται βεβαίως από το ρήμα «λύω», που με αυτό είχαν γαλουχηθεί οι γυμνασιόπαιδες της γενιάς μου, αφού το χρησιμοποιούσαμε σαν υπόδειγμα για να μάθουμε την κλίση των ομαλών αρχαίων ρημάτων κι έτσι το είχαμε αποστηθίσει σε όλους τους χρόνους και τις εγκλίσεις, από το λύω-λύεις-λύει μέχρι το ελελύκεσαν. Στο θέμα του ρήματος προστίθεται η παραγωγική κατάληξη –τρον.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , | 221 Σχόλια »

Το φέρετρό μου σανιδένιο…

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2011

Σαν σήμερα πριν από 66 χρόνια, τα ξημερώματα της 8ης Ιανουαρίου 1944, αυτοκτόνησε ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης  μέσα στο πατρικό του σπίτι, Κουντουριώτου 23 και Οικονόμου στο λόφο του Στρέφη. Ο Λαπαθιώτης είχε περιγράψει τον θάνατό του στο πεζοτράγουδο Μια κίνηση μονάχα, γραμμένο το 1940 και δημοσιευμένο στη Νέα Εστία το 1942.  Παραθέτω την αρχή:

Μια κίνηση, μια κίνηση μονάχα, μια κίνηση περήφανη κι απλή (τόσο μικρή, τόσο μικρή, μέσ’ στο μεγάλο Σύμπαν, τόσο μικρή, τόσο μικρή, κι ασήμαντη, κι απλή, που ζήτημ’ αν κανένας μας θα πρέπει να τ’ ονομάσει κίνηση, το τιποτένιο αυτό, που θα’ χει κάνει ο μυς ενός δαχτύλου, σ’ ένα μικρό μοχλό μιας μηχανής!…

(…)

Το πεζοτράγουδο είναι αφιερωμένο Στη γοητεία της σκιάς του Κώστα Καρυωτάκη, του άλλου διάσημου αυτόχειρα ποιητή. Ο Καρυωτάκης είχε περιγράψει κι αυτός και τους ιδανικούς αυτόχειρες αλλά και την κηδεία του, στο σονέτο Δικαίωσις, που το παραθέτω εδώ (όπως το βρήκα στο Διαδίκτυο, χωρίς να έχω τσεκάρει λεπτομέρειες της στίξης):

Τότε λοιπόν αδέσποτο θ’ αφήσω
να βουίζει το Τραγούδι απάνωθέ μου
Τα χάχανα του κόσμου, και του ανέμου
το σφύριγμα, θα του κρατούν τον ίσο.

Θα ξαπλωθώ, τα μάτια μου θα κλείσω,
και ο ίδιος θα γελώ καθώς ποτέ μου
«Καληνύχτα, το φως χαιρέτισέ μου»
θα πω στον τελευταίο που θ’ αντικρύσω.

Όταν αργά θα παίρνουμε το δρόμο,
η παρουσία μου κάπως θα βαραίνει
— πρώτη φορά — σε τέσσερων τον ώμο.

Ύστερα, και του βίου μου την προσπάθεια
αμείβοντας, το φτυάρι θα με ραίνει
ωραία ωραία με χώμα και με αγκάθια.

Ο Λαπαθιώτης περιέγραψε τη δική του κηδεία σε ένα εκτενές σατιρικό (ή αυτοσατιρικό) ποίημα, χωρισμένο σε τρία μέρη, που το έγραψε την άνοιξη του 1937 και που βρέθηκε στα χαρτιά του μετά τον θάνατό του. Αν και το ποίημα είναι ειρωνικό, ο ίδιος σημειώνει στο χειρόγραφο ότι ένα κομμάτι του το έγραψε «κλαίγοντας ακράτητα». Να σημειωθεί ότι τον Φλεβάρη του 1937 είχε πεθάνει η μητέρα του η Βασιλική, την οποία ο Λαπαθιώτης υπεραγαπούσε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , , , , | 29 Σχόλια »